I have never been a massive fan of the German language. At school the rolling consonants of Spanish and French were far more alluring to me than the ichts and the bichts of German and learning it was never really contemplated. Whereas I often fantasize about doing more in Spanish than vamosing al cine, discussing Apollinaire in French with my French superstar-DJ/ artist/ model boyfriend and conversing with the Cosa Nostra or Miuccia Prada in fluent Italian, yearnings relating to German chat have pretty much evaded me. Even during my wanting-to-be-a-spy phase I figured a way round the consolatory five languages without learning German; Spanish, French, Italian, Japanese and Dutch. (Was very into Amsterdam at the time.)

In fact only on two occasions have I ever really wished that I spoke German. The first was upon finding myself phoneless and lost on the first night of a German dance festival at around three in the morning. Had I have been able to speak German it may never have reached the point where  I decided that best course of action would be to find the first randomer willing to accept 5 Euros so that I could call my parents….. who were on holiday in Italy at the time (and FAST asleep,) to cry about being lost. Although….. maybe  I would have done the same even with the power of the German tongue. Who knows.

The other was when I heard this song……

Wir Werden Sehen – Solomun Vox Remix

http://www.youtube.com/watch?v=P-ZlTZu2uFs

I want to sing in German…just like her.

Ataol Behramoğlu yönetimindeki Militan dergisinin Mart 1975 tarihli 3. sayısının şiirseverlerin anılarında özel bir yeri vardır.

Çünkü derginin o sayısında Macar şiirinin büyük isimlerinden Attila Jozsef, doğumunun 75. yılı nedeniyle kapsamlı bir bölümle tanıtılıyordu. Birbirinden çarpıcı şiirlerinin yanı sıra, çok ilginç bir yaşamöyküsüyle de karşı karşıyaydık. Taze bir söyleyiş, benzersiz imgelerle etkileyici bir şiir.

20. yüzyılın başlarında yazgısıyla Mayakovski’yi andıran bir şiir kaynağı. İkisi de devrimci düşüncelerine karşın parti örgütlenmesiyle çelişkiler yaşıyor. İkisinin fırtınalı yaşamı da intiharla trajik bir biçimde sonlanıyor.

Attila Jozsef’in “Flora” şiiriyle, Mayakovski’nin “Seviyorum”u taşıdıkları güçlü lirik ögelerle birbirine çok yakın.

Attila Jozsef, derin yoksulluk içindeki çocukluk ve ilkgençliğinden sonra fırsat bulup Paris’e, üniversite öğrenimine geldiğinde 21 yaşında, ama “Temiz Yürekle” adlı şiiriyle tanınmış bir şairdir. Gerçeküstücülük bildirisine daha bir yıl vardır. Yüzyılın başında Fransız şiirini yenileştiren Apollinaire’e ilgi duyar. Onun yaratıcılığından ve lirizminden etkilenir.

Ülkesine döndüğünde geçim sorunları, siyasal kavgalar, aşk duygusu ve ortaya çıkan şizofreni hastalığı yaşamını güçleştirir.

Bütün bu sorunlara karşın umutsuz ya da yenilmiş değil, insanı yücelten şiirler yazar. O denli pırıl pırıl insan ve toplum sevgisiyle doludur ki şiirler, hastalığından bir iz görülmez.

Attila Jozsef, tıpkı aynı dönemde dilimize çevrilen Ritsos gibi, 70’li yıllarda yazılan şiirimizi etkilemiş bir şairdir.

Şiirlerinin dilimizde kitaplaşması ise Kemal Özer’in çabalarıyla gerçekleşti. Macar Türkolog Edit Tasnadi ile birlikte yaptıkları çeviriler ilk kez 1986’da Temiz Yürekle adıyla yayımlanmıştı.

Temiz Yürekle şu günlerde şairin doğumunun 100. yılı nedeniyle Evrensel Yayın tarafından bir kez daha yayımlandı. Şiirlerin yanı sıra inceleme ve tanıtma yazılarıyla da şairin bütün yönleriyle okura sunulduğu özenli bir çalışma.

Kitabın tanıtımı için geçtiğimiz cuma akşamı Makine Mühendisleri Odası Salonunda yapılan toplantıda Kemal Özer ve Müslim Çelik’le şair ve şiiri üzerine birer konuşma yaptık. Orada Attila Jozsef ile ilgili bir kitap daha yayımlandığını gördüm: Evrenle Ölç Kendini, Edebiyatçılar Derneği tarafından yayımlanmış bir saygı kitabı.

Kitapta, Attila Jozsef üzerine ülkemizde yazılmış şiir ve yazılarla, şiirlerinden seçmeler bir araya getirilmiş. 26 yazar ve şairin imzası var kitapta. Özellikle de onunla ilgili yazılmış şiirlerin çokluğu, şiirimizi ne denli etkilediğini gösteren bir başka kanıt.

Kitapta Edit Tasnadi’nin Attila Jozsef ile ünlü Macar besteci Bela Bartok arasındaki ilişkiyi anlattığı çok ilginç bir yazı da yer alıyor.

Attila Jozsef, dünyanın ağırlıklarına dayanamayarak 3 Aralık 1937 günü Balaton Szarszo istasyonunda kendini rayların altına attığında 32 yaşındaydı. Bütün fotoğraflarında öyle kaldı.

Bugün 100 yaşında ama 32 yaşındaki gözleriyle aramızda.

Ülkesi Macaristan’ın ulusal değerlerinden biri. Alanlarda heykelleri, yaşadığı yerlerde müzeleri.

1.6.2005

La notte del 20 agosto 1911 un ignoto trafugò la Monna Lisa di Leonardo da Vinci dal Salon Carré del Louvre . La polizia ostentò inizialmente un atteggiamento di calma fiduciosa che, alla luce degli eventi successivi, sarebbe apparsa degna di miglior occasione. Il prefetto Louis Lepine si disse sicuro che sarebbe stato richiesto un riscatto entro le 48 ore. Usando un’espressione un po’ consunta “la polizia brancolava nel buio” e come si dimostrò di lì a poco, nessuna richiesta di riscatto fu fatta pervenire da colui o coloro che detenevano la tela di Leonardo. Trascorsero nove giorni in cui la stampa e i francesi si dedicarono, con uno slancio non privo di fantasia e di fervore patriottico, all’ozioso esercizio di individuare i possibili mandanti. Investigatori dilettanti e chiaroveggenti furono prodighi di consigli. Molti sciamarono direttamente nelle sale del Louvre al solo scopo di osservare lo spazio malinconicamente vuoto dove un tempo era stato appeso il dipinto. Nonostante tutto la Gioconda continuava ad esercitare il suo fascino magnetico.

La mattina del 29 agosto si presentò un individuo dall’aspetto curiosamente ricercato nella redazione del Paris Journal. Raccontò, in cambio di 250 franchi, una storia che aveva dell’incredibile. Affermò di essersi recato al Louvre e di aver sottratto, in più occasioni, delle statuette lì esposte provenienti da siti iberici dell’età del bronzo. Come prova esibì la sua ultima acquisizione, una testina in pietra. Questa confessione prezzolata, di fatto un’ammissione sprezzante e irridente delle conseguenze, fu sul punto di travolgere le vite di due tra i più importanti personaggi della vita artistica parigina: Pablo Picasso e Guillaume Apollinaire. Il reo confesso si chiamava Honoré Joseph Géry Pieret, era belga, ed era stato segretario del poeta Apollinaire noto mentore dei cubisti e sponsor dei futuristi italiani. Pieret aveva venduto negli anni precedenti a Pablo Picasso, per 50 franchi, due statuette . Picasso le aveva “acquisite” nel periodo in cui, dopo un’estenuante esplorazione di modelli “alti” alla ricerca di una via nuova, era stato sedotto dall’arte africana e dalle forme arcaiche e primitive. L’approdo di quella ricerca era stato, dopo una serie di transizioni, una tela intitolata “Bordel philosophique” in seguito denominata pudicamente “Les demoiselles d’Avignon”.

Le due figure femminili centrali, stanti, con i grandi occhi spalancati che interpellano con lo sguardo l’osservatore, sono in relazione diretta con l’arte iberica e, forse, con quelle due statuette incautamente acquistate. In men che non si dica Picasso e Apollinaire si trovarono in un ginepraio, un vero bordel legale, con ben poco su cui filosofeggiare. Prepararono un piano che prevedeva di inserire le due statuette (recanti la compromettente stampigliatura “Proprietà del Louvre”) in una valigia da gettare nella Senna nottetempo. Fortunatamente optarono per una soluzione meno radicale: consegnarono il maltolto alla redazione del Paris Journal. La polizia collegò, ovviamente, il furto delle statuette a quello della Gioconda col risultato che Apollinaire fu arrestato e trattenuto mentre Picasso fu rilasciato dopo un umiliante interrogatorio.

Il vero autore del furto, un imbianchino italiano di nome Vincenzo Peruggia, riuscì a trasferire la refurtiva in Italia custodendola, sotto il letto, per ben due anni. Processato nel 1913 ottenne una mite condanna sulla base di una sua pretesa intenzione di “risarcire” il patrimonio artistico italiano.

depuis la nuit blanche louis philippe garde les yeux ouverts… et apollinaire regarde couler la seine…

…Faut-il qu’il m’en souvienne
La joie venait toujours après la peine

Vienne la nuit sonne l’heure
Les jours s’en vont je demeure…

A ne pas mettre entre toutes les mains !!! Ames sensibles s’abstenir !

Le décor ? un corps de petite fille en train de se putréfier lentement dans les sous bois d’une forêt !

Les personnages ? de petits êtres qui sortent de ce corps et s’organisent autour de ce cadavre !

L’intrigue ? L’évolution de cette petite communauté à travers leurs stratégies de survie, leurs jeux en société, la diversité de leurs tempéraments et de leurs penchants !

C’est insolite, morbide, voire horrible, mais terriblement saisissant dans la peinture des agissements, des coteries et des lâchetés qui font et défont une société humaine ; derrière les sourires faussement gentillets du dessin, derrière les mondanités faussement attentives aux autres.

Au fil des pages de conte noir façon Tim Burton, le lecteur est pris entre son imaginaire et ce qui se dévoile lentement. Et le piège se referme sur lui…

Merci donc à Marie Pommepuy et Sébastien Cosset, réunis sous le pseudonyme de Kerascoët pour le dessin, et à Fabien Vehlmann pour le scénario.

Jolies Ténèbres, (D : Kerascoët; S : Fabien Vehlmann) édité chez Dupuis en mars 2009, 92 pages

Remélem, hogy nem én vagyok az egyetlen beteg ember, aki karácsonykor nem Télaput meg Reszkessetek betőrök 2.-t néz, hanem Tim Burton örök remekművét, a Karácsonyi Lidércnyomást. Ám most karácsony helyett ma néztem meg, halloweenkor, ha már bulizni nem mentem. Majd karácsonykor a Billy és Mandy karácsonyi filmet nézem meg. Vagy valami hasonló agyament morbid mesét. Hohohohóóó…

Ma elkezdtem festeni. Megfestem majd a Mirabeau híd c. verset Apollinairetől, mert az olyan jó. És annyira aktuális számomra. (Kiváncsi vagyok, tényleg befejezem-e.)

A Mirabeau-híd alatt fut a Szajna
S szerelmeink
Emléke mért zavar ma
Mi volt az öröm ráadás a jajra

Jöjj el éj az óra verjen
Száll az idő itthagy engem

Kéz kézben nézz szemembe s közbe tudnám
Hogy karjaink
Hídja alatt a hullám
Fut az örök tekinteteket únván

Jöjj el éj az óra verjen
Száll az idő itthagy engem

Mint ez a víz elfolyó messzeség lett
A szerelem
Milyen lassú az élet
S milyen erőszakosak a remények

Jöjj el éj az óra verjen
Száll az idő itthagy engem

Jön napra nap új év válik tavalyra
Nincs ami a
Szerelmet visszacsalja
A Mirabeau-híd alatt fut a Szajna

Jöjj el éj az óra verjen
Száll az idő itthagy engem

(Vas István)

…és az összes többi fordítás is zseniális.

NEGYED EGY VAN??

Jó éjt.

… te diront mon amour.

Si vous souhaitez avoir des informations sur la création 2009 des fous de bassan! à partir de textes de Guillaume Apollinaire, vous pouvez cliquer ici.

I just discovered the exquisitely lovely Quotes & Notes via Craftgawker. The mix of printed basswood, creamy fabrics, and unique quotations (some even in French, HELLO?!?) make me kind of swoon. And get me excited for Christmas. (Yes, I know it’s not Halloween yet, but just look at the images below! You’ll see what I mean, I swear.)

Every item in the Quotes & Notes Etsy shop is available for customizing! Visit this lovely little shop HERE.

Bilim her konuda ilk sözü söyler, ama hiçbir konuda son sözü söylemez. Victor Hugo

İnsanoğlu meraklıdır; bilim denen şeyin özü budur. Ralph Waldo Emerson

Bilim, birçok derde deva olmuş olabilir; ama en kötüsüne, insanların umursamazlığına hâlâ bir çare bulamadı. Helen Keller

Bilim adamları atom çekirdeklerine benzer; bölünmeleri birleşmelerinden daha kolaydır.  Charles Osgood

Bilimin büyük trajedisi, çok güzel bir varsayımı çok çirkin bir olguyla yok edebilmesidir. T.H. Huxley

İnsanoğlu yürüyecek bir aygıt yapmak istediğinde, bacağa hiç benzemeyen tekerleği icat etti. Guillaume Apollinaire

Très présentes, mais souvent sans voix, les figures féminines abondent dans Alcools d’Apollinaire, qu’elles soient tirées de la mythologie, de la vie ou de l’imagination du poète. Mais il ne leur prête quasiment jamais de voix, de langage, de pensées formulées, sa propre voix  prenant le pas sur les voix féminines. Je voudrais m’intéresser à une exception, le très beau poème-conversation « Les Femmes », qui retranscrit de manière presque brute la parole féminine, en la liant à ce qui me semble être un arrière-plan mythique, ou plutôt, pour reprendre le terme de Pierre Brunel, un « contrepoint mythique » (Mythocritique II, PUF, 1997).

 
Dans la maison du vigneron les femmes cousent

Lenchen remplis le poêle et mets l’eau du café

Dessus ─ Le chat s’étire après s’être chauffé

─ Gertrude et son voisin Martin enfin s’épousent

 
Le rossignol aveugle essaya de chanter

Mais l’effraie ululant il trembla dans sa cage

Ce cyprès là-bas a l’air d’un pape en voyage

Sous la neige ─ Le facteur vient de s’arrêter

 
Pour causer avec le nouveau maître d’école

─ Cet hiver est très froid le vin sera très bon

─ Le sacristain sourd et boiteux est moribond

─ La fille du vieux bourgmestre brode une étole

 
Pour la fête du curé La forêt là-bas

Grâce au vent chantait à voix grave de grand orgue

Le songe Herr Traum survint avec sa soeur Frau Sorge

Kaethi tu n’as pas bien raccommodé ces bas

 
─ Apporte le café le beurre et les tartines

La marmelade le saindoux un pot de lait

─ Encore un peu de café Lenchen s’il te plaît

─ On dirait que le vent dit des phrases latines

 
─ Encore un peu de café Lenchen s’il te plaît

─ Lotte es-tu triste O petit coeur ─ Je crois qu’elle aime

─ Dieu garde ─ Pour ma part je n’aime que moi-même

─ Chut A présent grand-mère dit son chapelet

 
─ Il me faut du sucre candi Leni je tousse

─ Pierre mène son furet chasser les lapins

Le vent faisait danser en rond tous les sapins

─ Lotte l’amour rend triste ─ Ilse la vie est douce

 
La nuit tombait Les vignobles aux ceps tordus

Devenaient dans l’obscurité des ossuraires

En neige et repliés gisaient là des suaires

Et des chiens aboyaient aux passants morfondus

 
Il est mort écoutez La cloche de l’église

Sonnait tout doucement la mort du sacristain

Lise il faut attiser le poêle qui s’éteint

Les femmes se signaient dans la nuit indécise

 
Septembre 1901-mai 1902
 

Ce poème entremêle plusieurs voix féminines (en italique) à une voix qui s’exclut dès le premier vers du nombre des femmes, et dont on peut donc supposer qu’il s’agit de la voix du poète, ou du moins d’une voix masculine. Or cette polyphonie serrée ne devient jamais cacophonie, et ce poème peut sans doute être lu comme un véritable relais harmonieux des voix, malgré le léger brouillage introduit par l’utilisation de grands mythes féminins de manière contrapuntique.
 

Dès le début du texte, les femmes sont présentées dans une activité typiquement féminine : la couture. Les mythes féminins liés à l’acte de coudre sont nombreux, de Pénélope en passant par Philomèle et les trois Parques. Ici la référence à ce dernier mythe nous paraît justifiée, car ce poème est un poème de la mort, de l’annonce de la mort, s’approchant au fur et à mesure qu’avancent les travaux de couture des femmes. De même on peut penser au mythe de Philomèle, dans lequel la couture se substitue à la parole : ici l’acte de coudre signale peut-être que c’est justement les voix féminines qui vont coudre le tissu du texte.

La présence en contrepoint du mythe de Philomèle peut se lire aussi dans deux vers de la deuxième strophe, avec la mention du rossignol qui tente de chanter et à qui une chouette coupe la parole. Ces deux vers me semblent très complexes à interpréter, car il tissent des liens à la fois concordants et contradictoires avec le mythe grec (mais notons que cet usage double des mythes est une constante dans Alcools). Le rossignol en cage, qui tente de chanter, correspond bien à la figure de Philomèle emprisonnée à qui l’on a coupé la langue, et qui ne retrouvera le véritable usage de sa voix que métamorphosée en rossignol. Comme le rossignol en cage, les femmes sont confinées dans la maison, mais contrairement à Philomèle elles font usage de la parole, ou du moins comme l’oiseau, elles « essaient ». Une chouette, qui elle vit dehors, leur coupe la parole, les « effraie », la peur transparaissant à travers le jeu de mots sur le nom de cet oiseaux nocturne. Faut-il lire dans ces vers précisément un exemple de ce que refuse Apollinaire dans ce texte : le combat pour la voix, pour le chant, avec silence de la voix féminine emprisonnée ? L’harmonie du poème entre la voix masculine et les voix féminines, notamment à la fin du texte où un magnifique relais se crée entre toutes ces voix (auxquelles s’ajoute celle des cloches) pour annoncer la mort du sacristain, laisserait à penser que oui.

Mais un élément vient brouiller cette analyse : la cécité du rossignol. Dans le mythe en effet, Philomèle est muette et non pas aveugle, or ici l’oiseau souffre d’un double handicap. Peut-être donc peut-on déceler ici une pointe d’ironie de la part d’Apollinaire envers les femmes dont la conversation balance entre éléments poétiques (description du paysage, mention de l’amour) et discussion emprisonnée dans  quotidien : en atteste par exemple la rime « tartines »/« latines ».

Poème de l’harmonie entre les voix, redonnant une place poétique à la voix féminine à travers la voix du poète, ou poème enfermant les femmes dans une cage-maison d’où Philomèle, par la ruse, avait tout fait pour sortir ? La première interprétation me semble plus juste, mais comme souvent dans Alcools, l’usage contrapuntique du mythe déconcerte, et laisse ouvertes plusieurs interprétations parfois opposées, entre lesquelles ils n’est pas facile –  et sans doute pas souhaitable – de trancher.

In “Cybertext: Perspectives on Ergodic Literature”, Espen J. Aarseth defines and defends “ergodic literature”, named after the Greek words ergon and hodos (meaning “work and “path”) to be highly performative compared to typical readings of texts. He is careful not to compare it too closely with literature because he is not trying to prove that it fits the same constraints, but instead to investigate it for its own functional features. Though he admits this way of reading still must have some linear characteristics– “the act of reading must take place sequentially, word for word”– ergodic literature and cybertexts create active readers where as linear narratives do not (Aarseth 2). The two types of readers Aarseth describes are divided by their ways of experiencing the text. Readers of narratives are “voyeuristic”, “powerless”, merely looking at a book” (Aarseth 3). However, cybertext readers experience the “investment of personal improvization”, “a struggle not merely for interpretive insight but also for narrative control” and traverse the paths presented by texts with intent (Aarseth 3).

Typically, I expect research material such as this to first explain the topic and terms and then to hit me with the theory or counterarguments. However, it is not until page twelve that Aarseth starts a section entitled “What is Cybertext?”, in which he goes on to (finally) define text.  Not to mention, there are multiple times in the introduction where he notes which chapters will continue a discussion of which topics. Though that in itself may be “normal” protocol for an introduction, when paired with the links beside the text (which are obviously only functional when read digitally), it seems that Aarseth created this article with a bit of ergodic encoding. Afterall, as a reader, I could choose which, or how many of those links I would like to explore, if I would like to skip ahead to chapter 4 and if I would like to crush some of the linear functions at work with my “narrative control”. Ergodic texts are characterized by an “unlimited possibility for variation” and also a reminder of paths not taken– or links unexplored (Aarseth 9).

Here are some examples of ergodic texts (texts meaning phenomena, not just signifiers) :

• Calligrammes: Words that comprise not only a poem, but an image, disassembled on the page so as to induce no preferred sequence of reading.
• Vladimir Nabokov’s Pale Fire: “It can be read straight through…or by jumping between the comments and the poem” (Aarseth 6).
• Ted Nelson’s Hypertext: Discussed previously in class, hypertext was further defined by Aarseth as “a strategy for organizing textual fragments in an intuitive and informal way, with ‘links’ between related sections of a text or between related parts of different texts in the same retrieval system” (Aarseth 9).

Aarseth uses the labyrinth as a visual and metaphorical symbol of the perceptive processes taking place with ergodic literature. However, the idea of the labyrinth has changed over time, making the definition a bit murky. During the Renaissance, the labyrinth morphed into the pessimistic place our conscious links with the image today: “the old metaphor of the text as labyrinth…[which] could signify both a difficult, winding, but potentially rewarding linear process and a spatial, artistically complex and confusing artifact, was restricted to the latter sense” (Aarseth 5). Instead, Aarseth prefers the duality that existed in the ideas of Penelope Reed Doob, where the labyrinth could represent both creative order and disorder and could be used to understand the twists and turns of both multicursal and unicursal texts.

It is abundantly important to Aarseth that the understanding of cybertext and digital ergodic literature not be forced into the preexisting categorization of literary theory. He is hoping that digital media can be understood for its own functioning features, but he feels that the whole digital world is misinterpreted and mislabeled, in particular by literary critics.”The idea that the computer is in itself capable of producing social and historical change is a strangely ahistorical and anthropomorphic misconception, yet it is as popular within literary- cultural studies as it is in the science fiction texts they sometimes study” (Aarseth 10). It is this technological determinism, positing “new text media as radically different from old, with attributes solely determined by the technology of the media”, that Aarseth finds inherently problematic.

As Aarseth explains, cybertext includes many textual media. It is not bound by any genre, but most importantly it isn’t a “revolutionary form of text”, a spawn of progress and technological advancement. Instead, Aarseth defines cybertext as a “perspective on all forms of textuality” (Aarseth 12). As a result of digital systems, we experienced a schism in “the text itself” where it became known as separate entities: the  interface and the medium (Aarseth 9). Aarseth is interested in this kind of philosophical breakdown, this exposing of parts, but in terms of the psychological processes taking place in what is being communication. “The emerging new media technologies are not important in themselves, nor as alternatives to older media, but should be studied for what they can tell us about the principles and evolution of human communication” (Aarseth 12). Thus, while his opponents may be trying to define the communicative functions of new media solely in terms of their technological traits, Aarseth is more focused on the new ways that information can be manipulated, the possibilities that digital ergodic literature presents and– of course– an understanding of ergodic literature through a lens all it’s own (not that of literary theory).

The transference of information from the collection of words in a text (machine),  to the operator is “fluid and transgressive, and each part can be defined only in terms of the other two” (Aarseth 14). He notes not only the effect organization of information can have on the reader’s understanding, but the fact that “a text can never be reduced to a stand alone sequence of words. There will always be context” (Aarseth 14). It is this inescapable transference of subjectivity that reminded me of Immanuel Kant’s “Noumenon”. Yes, Mr. Aaarseth, I’m going to quote a classic, but don’t worry, I’ve read Kant before (and not just as a result of a search engine).  To understand the noumenon is to understand the thing in itself, completely and entirely objectively. No matter how much “narrative control” we may have in cybertext, to what extent can we harness it? We are still working within the framework of an author, or of a machine, or even the confines of our own subjectivity. I feel there exists great tension in this power-play.

This video I found is an interesting way to explain that very idea. Though this video makes its point solely through images, I feel like it enhances his point in a visual way that is needed with such dense terminology. I don’t want this to appear solipsistic or reductionist, but I will say this: opening your mind and taking in these images will most likely make you aware of the power you have to, as Aarseth writes, “complete a text” (Aarseth 14).

Quite possibly the quickest and easiest way to understand Aarseth’s ergodic literature genre is to quite simply look at the document itself.  If you decided to do the readings this week, you went online, checked the syllabus, clicked the link, and were brought to a website: Sample Chapter from: Cybertext: Perspectives on Ergodic Literature. Given the nature of the medium, you then were given two choices: print out the reading as a hard copy on paper, or simply read it off the computer screen.  A simple choice usually dictated by personal preference (or sometimes even the economy of time) has the ability to change this reading from ergodic to unergodic literature.

Ergodic literature, as defined, is when nontrivial effort is required to allow the reader to traverse the text. Basically, some sort of thinking, cognitive process, or act of agency is required to take reading further.  I realized, once back at my apartment with my hard copy in hand, that I could only flip through the pages and read exactly what was printed in ink.  All the underlined texts in the left margins (hyperlinks, means to gather more information –alter and/or expand my exploration of this reading) were completely inaccessible to me.  I could only read through this unergodic text linearly.   However, if I had chosen to read this assignment online, the very nature of hyperlinks and my ability to instantly click (or not click) them to explore and expand on Aarseth’s points would create a cognitive work path (which Aarseth explains via the metaphor of a labyrinth of thought processes).  The nature of the online medium and cybertext, makes this a piece of ergodic literature only if read online.

However, Aarseth is not quite satisfied with the explicit segregation between online texts from printed texts (exemplifying this unjust segregation by explaining printed texts and more primitive texts were canonized together in academia).  To prove a larger point, the definition of cybertexts is critical.  Cybertext is text in which the intricacies of the medium are an integral part in the literary exchange, or texts in which its mechanical arrangement impact its reading.  Just because the word cybertext didn’t exist hundreds of years ago, it does not mean that cybertexts, as a signifier -an entity, did not exist.  This is Aarseth’s primary argument: cybertexts, and ultimately ergodic literature have always existed since texts and cognitive processes have existed, so must be studied academically alongside texts of all different media (while still recognizing their differences).

Clearly through the example of this actual reading itself existing ergodically and unergodically, we see how cybertexts, through their very nature, fall into the genre of ergodic literature.  To find ergodic literature existing prior to hyperlinks and cybertexts, Aarseth references an improvisational Ayn Rand play where audience interaction influences one of two endings, an ancient Chinese system of rearranging the same characters to come up with different answers to prophetic questions, etc.  One example of print ergodic literature that came to mind was the off-set of the Goosebumps series popular in the 1990’s called: Give Yourself Goosebumps.  These books served as a literary game.   When the reader reaches the end of the page he is given several plot options.  Depending on the readers cognitive processes, a different choice in plot will be made, and the reader will be directed to a corresponding page (often dozens of pages ahead of the one he/she just finished reading).  The books would feature several endings with multiple pathways to reach each ending.  However, there is a twist.  In all but one of the endings, the protagonist (and in this case, the reader, as the books were written in the second person) dies or is killed off.  To “win” this literary game, the reader must make a correct choice sequence in plot decisions to reach the desired “happily-ever-after” ending.  This textual game redefines the narrative in terms that are similar to primitive cybertexts used in computer games.  With such obvious similarities in structure and ideology, Aarseth is correct to insist texts and narratives be explored in conjunction to online texts and narratives.  Literary scholars and critics would obviously consider “Give Yourself Goosebumps” to be a text and a narrative, so naturally online text should be given the same weight and academic inquiry.

There is just one important difference between print ergodic literature and online ergodic literature: online ergodic literature has access to unprecedented resources through easily accessible databases.  Literally infinite paths of exploration exist when looking at online ergodic literature as narratives.  However, Aarseth likens this change in pathway to the post-modern re-defining of the metaphorical cognitive labyrinth.  In online ergodic literature, the biviums of the labyrinth –pathways for expansion –are endless.  When clicking on a hyperlink from this article, we are transported to more texts and information.  While reading that, we may choose to click more links, open them up in new tabs to return to later, read them now, return to the initial text, or potentially even get lost in clicking through several links that catch our attention and prevent us from ever returning to and finishing the initial reading.  These cognitive labyrinths of thought processes, or cybertextual narratives, become infinite, unique, and personal, tailoring our understanding and its parameters based on our personal choices.   Through this textual and meta-textual analysis Aarseth is stimulating academia to alter the notions of texts and narratives to keep up with the times.

El siglo XX fue el siglo de los “ismos”, no porque antes no los hubiera sino más bien porque en el siglo pasado la terminación en “ismo” se hizo bandera de legitimidad para cualquier “desvío” que pudiera proponerse respecto a la norma, o a la transgresión de la norma, o a la transgresión de la transgresión, y así.

El principio del siglo XX, sus tres primeras décadas, se nos dibuja ahora como un período en donde todas las expresiones podían ser novedosas, revulsivas; en donde cualquier manifestación, para ser tal, debía volverse manifiesto. Las terribles resultas del imperialismo ilustrado, la estupidez de la guerra, el génesis de los movimientos totalitarios, la irrupción del marxismo aplicado, el psicoanálisis, la provocadora gnoseología husserliana, el atormentado legado de Rimbaud y Mallarmé; estas y otras causas pueden citarse para la revuelta general, causas que por lo común tenían vocación de estandarte. De ahí que la figura de Apollinaire, tan rescatada de los mil anzuelos, aparezca ensombrecida en las páginas de las enciclopedias culturales.

En cualquier ámbito de la vida, en cualquier empresa conjunta, alguien tiene que hacer el trabajo sucio. La idea misma de la división del trabajo puede ser aplicada al caso: toda superficie luminosa precisa de una médula oscura que la sostenga. Cualquier engranaje – y de ese modo se presentan las “Historias” de cualquier cosa – precisa de un lado oscuro, recóndito, invisible; precisa de cada uno de los dientes, incluso de aquellos que no se ven, los que están enclavados en el corazón del mecanismo. Sobre todo precisa de estos últimos. El simbolismo, el cubismo, dadá y el surrealismo son los faros más palmarios de los procesos vanguardistas. Pero entre-sobre-bajo ellos, está Apollinaire, mucho más rezagado en cuanto a la fama, mucho más de paso. Creo que esa es la figura retórica indicada: Apollinaire es un autor “de paso”, dueño de una obra por la que se sobrevuela sin detenimientos. Pero la expresión “de paso” también sirve para delimitar su papel en la asonada vanguardista de comienzos del siglo pasado: Apollinaire es un pasaje inevitable para los artistas agitadores de antaño.

Las dos guerras mundiales del siglo pasado, y en menor medida la prolongada y absurda contienda en Vietnam, fueron sucesos que estimularon secuelas en todos los planos de la existencia. Y la literatura no es la excepción ni mucho menos. La literatura también recibió el impacto de la guerra, a grandes rasgos, al menos en dos sentidos: por un lado, muchísimos gigantes de la literatura moderna combatieron efectivamente en alguna, o cumplieron al menos funciones de algún tipo no muy lejos de las líneas de fuego (tal es el caso de Hemingway, Céline, Sastre, Dos Passos, entre muchos otros), y por otro, la guerra misma como evento real suscitó una literatura particular, intervenida sobre todo por los elementos tecnológicos que se habían desarrollado a propósito de las batallas (el futurismo italiano se me ocurre como ejemplo para este caso).

La guerra, para empezar, es un suceso real. Crudamente real. Allí murieron y enloquecieron millones de personas reales a causa de balas y bombas reales. Los libros de historia la evocan y describen con detallismo, es un documento, un archivo en el que consta de lo que es capaz el hombre. Pero a su vez, la trepidante materialidad de la guerra la torna ficcional, inverosímil, literaria en un sentido muy amplio. La guerra deviene fábula para aquellos que pueden resistirla.

Y, ya se sabe, la fábula es fábula no tanto por quien la inventa (desconocido, remoto, inexistente quizás) como por quien se atreve a contarla. Cada uno de los partícipes de una guerra, de cualquier guerra, sabe cuál es la poesía de las batallas, la música de los obuses, la filosofía del terror permanente. Cualquiera de ellos, debajo de la inmunda cáscara de barro y sangre, pudo divisar el flemático y estricto trabajo de la muerte, pero no cualquiera pudo contarlo, no todos tienen ese don.

¿Qué demonios hace un escritor en la guerra? Esa pregunta tiene, por lo pronto, una respuesta rotunda: lo mismo que un maestro, un albañil o un visitador médico: matar gente y procurar que no los maten a ellos. En el caso de Apollinaire el interrogante tiene una segunda respuesta, no menos rotunda: escribir. El escritor en la guerra escribe. Escribe la guerra; escribe sobre ella con tanta furia y desesperación que termina re-fundándola en la escritura.

Resulta curioso, inimaginable, pero es cierto. Algunos hombres, entre bombazo y bombazo, tomaban una libreta y ensayaban poesía en ella. Poesía, justamente ella, es difícil de creer. De algún modo resulta más plausible la idea de un cuento o una novela, incluso la de un diario que sirva como isla para el horror en estado puro. Pero la poesía parece, en primera instancia, un término de oposición a la guerra real. Lo parece hasta que se leen los Caligramas de Apollinaire.

La guerra, la simple enemistad entre los hombres llevada al extremo, siempre inspiró poesía, empezando por el propio Homero; pero una cosa es la vocación de musa que la guerra en tanto conflicto violento pueda ostentar y otra – muy otra – es la factura de poesía en el mismo campo de batalla, entre las estampidas de una contienda que parecía contener al mundo entero en un paso de danza mortuoria. Caligramas es acaso una prueba mayor en este sentido, un verdadero milagro si se considera además el talante con que Apollinaire está tratando a la poesía, las cuestas de espaldas a las que la está sometiendo.
Caligramas se compone de 6 partes que en este caso, como si se tratara de una novela o de una serie de cuentos ordenados, tienen un sentido en su disposición que, además de ser cronológica, refiere a un proceso de evolución poética y vital de Apollinaire que el propio poeta parece endilgar al universo mismo, a la civilización occidental y sus costosas bromas de fuego. Para simplificar la tesitura: “Ondas”, el primer grupo, refiere claramente al período de pre-guerra y está visto por su mismo creador como una continuación de Alcoholes, su obra más perfecta; “La cabeza estrellada”, la última sección, remite a la tremenda herida sufrida en el cráneo por Apollinaire y también al fin de la guerra, a la victoria de los aliados, a un mundo que ya no volvería a ser el mismo y a un autor que ya no volvería a ser.

Apollinaire erigió a la poesía como la forma de expresión artística más eficaz y apropiada para el devenir sangriento de occidente. Una poesía que por cierto se saltaba de cualquier molde tradicional, una poesía cebada de pintura y de innovaciones teóricas. Una poesía digna de los vertiginosos años que se vivían. Esa sola apuesta coloca a Apollinaire en un sitio de excepción: la poesía fue, desde aquella posguerra y hasta mucho después (a pesar de las prescripciones propuestas por algunos pensadores) la forma más cabal de hablar de algo. Tal vez la única forma.

También se puede trazar una línea de evolución, dentro del mismo volumen, entre los ismos que tanto sacudieron a Europa en aquellas temporadas. En los primeros poemas de Caligramas se encuentra la pretensión cubista de la enumeración, de la neutralidad de las cosas reales. El poema Las ventanas es un buen ejemplo de lo que digo, y también Las colinas, un poema monumental, quizás el mejor que Apollinaire escribió en su vida, que cobra rasgos proféticos cuando dice:

ENCIMA de París un día
Dos grandes aviones combatían
Uno rojo y negro el otro
Mientras en el cenit llameaba
El eterno avión solar
Uno era mi juventud entera
Y el otro era el porvenir

Y más adelante:

Dónde fue a dar mi juventud
Ya ves que arde el porvenir
Sabrás que yo hablo hoy
Para anunciar al mundo entero
Que al fin nació el arte de predecir

El poeta es consciente – o al menos intuye – el tiempo y lugar en el que está; es consciente del viento que lo arrastrará todo, ya sea materialmente con la codiciosa guerra, ya sea en el plano espiritual con el estallido brutal de la ficción que la modernidad había construido: el sujeto racional, liberalista y científico. 1913 es la fecha del poema y evidencia, junto a los del mismo período, el gigantesco peso visual – o más que visual, pictórico – que Apollinaire le carga a la poesía. El futurismo y el cubismo están a la base de estas composiciones; especialmente el primero, con su adoración hacia la tecnología y la velocidad, con su inquietud belicosa frente al futuro incierto que planean esos mismos factores técnicos.

Pero hacia el final de Caligramas encontramos al Apollinaire que las figuras del dadaísmo y el surrealismo señalaron como precursor. El proceso que se puede bosquejar en la vida personal del poeta o en el acaecer del mundo capitalista también se da en su estilo, en las operaciones literarias que intenta, en el furor de sus poemas
(A propósito: ¿qué tal si la guerra resulta ser el factor principal respecto a la génesis de los grandes movimientos vanguardistas del siglo pasado?. No hablo de un-factor-entre-tantos, eso es demasiado obvio; me refiero a que la Gran Guerra sea, efectivamente, a través de la persona de Apollinaire, la razón principal de los transcursos vanguardistas. No suena descabellado ni lógico: debe ser cierto)

Por lo pronto, la guerra hipnotizó a Apollinaire; lo fascinó en la variante de un shock cuyas condiciones de posibilidad y cuyas consecuencias se traducen, poéticamente, en los siguientes recursos: ruptura con una realidad coherente, basada en los principios de no-contradicción y causalidad; hiper-sensorialidad de los poemas; claras alteraciones en la puntuación; establecimiento de la alucinación como fundamento estético, como procedimiento. Escribe Apollinaire en Tristeza de una estrella:

UNA hermosa Minerva de mi cabeza ha nacido
Una estrella de sangre para siempre me corona
La razón está en el fondo y el cielo en la cumbre
O en La victoria, poema definitivo del Apollinaire definitivo:
CANTA un gallo yo sueño y agita el ramaje
Sus hojas semejantes a pobres marineros
Alados y girando como Ícaro el inconsistente
Unos ciegos gesticulantes como hormigas
Bajo la lluvia se miraban en los reflejos de la acera
Sus risas arracimadas como uvas
No salgas más de mi casa diamante que hablabas
Duerme suavemente estás en tu casa todo te pertenece
Mi lecho mi lámpara y mi casco agujereado
Y más adelante, en el mismo poema:
Queremos sonidos nuevos sonidos nuevos sonidos nuevos
Queremos consonantes sin vocales
Consonantes que ventoseen sordamente

Sonidos nuevos sonidos nuevos: me suena de alguna parte. Probablemente de la profundidad del alma humana en cualquier tiempo. Probablemente.

Mome

.

Sono nato sotto il segno dell’Autunno
Perciò amo i frutti e detesto i fiori
Rimpiango i miei baci ad uno ad uno
Come un noce bacchiato al vento racconta i suoi dolori

Eterno autunno o stagione mia mentale
Le mani degli amanti d’una volta cospargono il tuo suolo
Mi segue una sposa è la mia ombra fatale
Stasera le colombe spiccano l’ultimo volo

(“Segno”  Guillaume Apollinaire  )

 Je suis soumis au Chef du Signe de l’Automne
Partant j’aime les fruits je déteste les fleurs
Je regrette chacun des baisers que je donne
Tel un noyer gaulé dit au vent ses douleurs

Mon Automne éternelle ô ma saison mentale
Les mains des amantes d’antan jonchent ton sol
Une épouse me suit c’est mon ombre fatale
Les colombes ce soir prennent leur dernier vol

["Signe" Alcools (1913) Guillaume Apollinaire] 

.

I mobili fuochi del bivacco
Rischiarano forme del sogno
E nell’intreccio dei rami
Lentamente s’innalza la visione

Ecco i disdegni del rimpianto
Scorticato come una fragola
Il ricordo è segreto
E resta solo la brace(“I fuochi del bivacco” Guillaume Apollinaire )

Les feux mouvants du bivouac
Éclairent des formes de rêve
Et le songe dans l’entrelacs
Des branches lentement s’élève

Voici les dédains du regret
Tout écorché comme une fraise
Le souvenir et le secret
Dont il ne reste que la braise

(“Les feux du bivouac” Lueurs des tirs/Calligrammes Guillaume Apollinaire )

.

Guillaume Apollinaire

El cochecito

.

J’ai appris “Demain, dès l’aube…” à l’école publique de mon quartier, celle de la rue Vernier, à Nice, qui se trouvait en face de l’église Saint Étienne, où j’allais à la messe du dimanche et où je suivais les cours de catéchisme. Et les poèmes qui nous étaient présentés à l’école faisaient écho en quelque sorte aux textes sacrés que l’église nous rendait familiers, semaine après semaine. Je veux dire que l’attachement que j’en ai conservé est aussi fort dans les deux cas. Or, le poème de Victor Hugo occupait, parmi les “textes sacrés” de l’école républicaine, à savoir ceux qu’on apprenait par coeur, une place de choix. Et c’est la raison pour laquelle j’ai voulu rééditer le M@P de ce poème (2895 visites à ce jour pour la seule version en ligne) sur le thème graphique du tableau noir. Je ne suis pas certain qu’il y soit toujours parfaitement lisible, mais j’ai choisi les couleurs les plus proches des craies que nous utilisions, et que nous utilisons encore quand le tableau blanc de la vidéoprojection n’est pas accessible. Une forme d’hommage.

(PS: J’ai dû, en effet renoncer au thème graphique du tableau noir pour des raisons de lisibilité. Voici le m@p mis à jour.)

Saltimbanques est aussi un classique de l’école publique, mais j’ai voulu en faire plutôt un album, clair, tendre et malicieux, richement illustré. Je vous ai parlé, voici peu, d’Ariane Delrieu, mon ancienne élève de cours préparatoire devenue illustratrice. Voyez ici le fruit de son travail.

DÜNYA ŞİİRİNDEN SEÇİLMİŞ ÖRNEKLER

Antolojide bulunup aşağıdaki  örnekler arasında yer almayan MAYAKOVSKİ, SHAKESPEARE, ARAGON, CİBRAN, NERUDA  BRECHT, HAYYAM, ELUARD, MEVLÂNÂ, BAUDELAİRE, GOETHE, KAVAFİS, LORCA, NEYZEN, NİETZSCHE, YESENİN PUŞKİN, TAGORE, POE, SAPPHO, RİLKE vb. şairlerin seçki kitapları “DÜNYA ŞİİRİ” kategorisinde yer almaktadır.

KATULLUS

(I.Ö. 84 – 54)

GECEDEN ÖNCE

Yaşayalım Lesbia’m, sevişelim,
Metelik vermeden homurtusuna,
Kıskanç ve suratsız ihtiyarların.
Batan gün her sabah yeniden doğar;
Ama bu bizdeki süreksiz ışık
Bir kere söndü mü ötesi gece;
Hiç bitmeyen bir gece, tek ve sonsuz,
Bin kere öp beni, öp, yüz kere öp;
Bin kere, sonra yüz kere yeniden
Bin kere, yüz kere, öp, durmadan öp,
Şaşır sayısını, şaşır Lesbia’m,
Şaşır ki sevdamıza göz değmesin

(Türkçesi: Oktay Rifat)

Victor HUGO

(Fransa, 1802 -1885)

SORULAR… SORULAR...

Gözden yaşmı akıtmalı ağlamak isteyince,
Dudaklar gülümserken insan ağlayamaz mı?

Sevmek için güzel ve şuh görüntüler mi aramalı,
Çirkin tende güzel bir ruh, kalbi bağlayamaz mı?

Hasret, özlediğimizden uzaklarda kalmak mıdır,
Özlenen yanımızdayken özlem duyulamaz mı?

Para, eşya, mücevher çalmak mıdır hırsızlık,
Mutlulukları çalmak, hırsızlık sayılmaz mı?

Soldurmak için gülü dalından mı koparmalı,
Pembe bir gonca açıp dalında solamaz mı?

Silah, hançer mi gerekir insanı öldürmek için
Gözler hançer, gülücükler kurşun olamaz mı?

(Türkçesi: Tüzün Gürson)

Mihail LERMONTOV

(Rusya, 1814-1841)

İNCELİKLE SEVDİLER BİRBİRLERİNİ UZUN ZAMAN

……………………….Sie liebten beide doch keiner
……………………….Wollt’es dem andern getehn (Heine)

İncelikle sevdiler birbirlerini uzun zaman
Derin bir tasayla, çılgınca, isyancı bir tutkuyla!
Kaçınıyorlardı itiraftan ve karşılaşmaktan,
Düşman gibi; boştu ve soğuktu konuşmaları da.

Suskun ve gururlu bir acı içinde ayrıldılar,
Bazen ve ancak düşte gördüler yitik sevgiliyi.
Öldüler sonunda, mezar ötesinde buluştular…
Fakat orada da tanımadılar birbirlerini.

(Ataol Behramoğlu)

Stephane MALLARME

(Fransa, 1842-1898)

DENİZ MELTEMİ

Hayır yok tenden artık; hatmedildi kitaplar.
Ah! Bi kaçsam! bilirim, o mest kuşlara diyar,
Bir akl’almaz köpükle göklerin arasında.
Bir şey tutamaz gayrı, gözlerin aynasında
Yanan bahçeler bile, bu deniz kokan gönlü;
Tutamaz ne geceler, ne duran o hüzünlü
Boş kâğıtlar üstüne iğilmiş kandil öyle;
Tutamaz o çocuğunu emziren taze bile,
Gidiyoruz! Kalk, gemi! Yalpanı vur şöyle bir,
Ve sonra al bir günâ âleme doğru demir!
Ümitten onca çekmiş sıkıntı şimdi, dersin,
Hayır duasına mı kanmakta mendillerin?
Belki de bu direkler, fırtınalara davet,
Nâçar bir gün yığılır güverteye… Ne imdat,
Ne görünürde ada ve ne kürek ne yelken;
Ama sen geçme gene gemici türküsünden!

(Can Yücel)

Guillaume APOLLİNAİRE

(Fransa, 1880-1918)

REN GECESİ

Bardağımda şarap, bir alev gibi titriyor.
Bakın kayıkçı ağırdan bir şarkı tutturmuş.
Ayışığında yedi kız görmüş, öyle diyor;
Yeşil saçları ta topuklarını bulurmuş.

Kalkın, türküler söyleyin, oynayın yan yana;
Kayıkçının şarkısını duymayayım gayrı;
Bütün sarışın kızları getirin yanıma:
Saçları örülmüş durgun bakışlı kızları.

Ren sarhoştur, sularına asmalar vuran Ren;
Üzerinde gecelerin altını serili.
Yazı büyüleyen yeşil saçlı perilerden
Bahseder ölü bir ses, son nefesinde gibi.

Bir kahkaha gibi kırılır kadehim birden.

(Orhan Veli – Sabahattin Eyuboğlu)

Ezra POUND

(A.B.D., 1885-1972)

IRMAK-BOYU TACİRİNİN KARISI: BİR MEKTUP

Saçlarım daha alnımın üstünde dümdüz kesiliyken
Ön kapının orda oynardım, çiçek koparırdım.
Sen atçılık oynayarak bambu değneklerinde gelirdin,
Çevremde gezinirdin, mavi eriklerle oynayarak.
Böylece yaşar giderdik Chokan köyünde:
İki küçük insan, tasasız, kuşkusuz.

On dördümde, Efendim, evlendim seninle.
Hiç gülmedim, utangaçtım çünkü.
Başımı öne eğip duvara baktım.
Bin kere çağırıldım da hiç ardıma bakmadım.

On beşimde, somurtmayı bıraktım artık,
Toprağım seninkiyle karışsın istedim
Her zaman seninkiyle, her zaman.
Durmadan üzülecek ne vardı?

On altımda, benden ayrıldın.
Uzak Ku-to-yen’e, ırmağın oralara gittin,
Beş aydır uzaktasın.
Maymunlar üzgün sesler çıkarıyorlar yukarda.

Ayaklarını sürüdün giderken.
Kapının yanını şimdi yosun bürüdü, çeşit çeşit yosun
Öyle kök salmışlar ki temizlenmiyorlar!
Yapraklar, yel esince erken düşüyor bu güz,
Çifte kelebekler Ağustosla şimdiden sarardı.

Batı bahçesinin çimenleri üstünde;
İncitiyorlar beni. Yaşlanıyorum.
Kiang ırmağı kıyılarından geçip geliyorsan
N’olur bana önceden haber sal,
Çıkıp giderim seni karşılamaya
Cho-fu-Sa’ya kadar.

(Ülkü Tamer)

Anna AHMATOVA

(Rusya, 1888 – 1966)

BİLMİYORUM, YAŞAMAKTA MISIN, ÖLDÜN MÜ ?

Bilmiyorum, yaşamakta mısın, öldün mü?
Dünyada bir yerlerde bulabilir miyim seni
Yoksa, akşamın yaslı karanlığında
Bir ölüyü mü düşünmeli..

Her şey senin için: Gün boyunca dualarım,
Uyuşturan ateşi uykusuz gecelerin;
Şiirlerimin beyaz sürüsü,
Ve mavi yangını gözlerimin..

Hiç kimse daha yakın olmadı bana,
Hiç kimse böylesine üzmedi beni,
Acıya salıp gidenler bile,
Okşayıp bırakanlar bile hatta.

(Ataol Behramoğlu)

e. e. CUMMINGS

(A.B.D., 1894 -1962)

HİÇ GİTMEDİĞİM BİR YERDE

hiç gitmediğim bir yerde, sevinçle ötesinde
her türlü yaşantının, kendi sessizliği var gözlerinin:
en ince kımıltısında birşey var içime gömen beni,
birşey dokunamayacağım kadar bana yakın

kolayca açar beni en ürkek bir bakışın
parmaklar gibi kapamış olsam bile kendimi,
sen hep yaprak yaprak açarsın beni, Baharın
(dokunup ustaca, gizlice) açışı gibi ilk gününü

ya da beni kapatmaksa istediğin, ben,
hayatım kapanırız güzelce, birden
karın her yere özenle inişini
düşleyen yüreğince şu çiçeğin;

duyduğumuz hiçbir şey bu ülkede
erişemez gücüne sonsuz inceliğinin:
renkleriyle yapısının beni bağlayan,
öldüren, hiç durmadan, her nefeste

(bilmiyorum nedir bu sende olan, bu kapayan
ve açan; yalnız anlıyor içimde birşey
gözlerinin sesini güllerden derin olan)
kimsenin yok, yağmurun bile, böyle küçük elleri

(Türkçesi: Cevat Çapan)

Jorge Luis BORGES

(Arjantin, 1899-1986)

AN’LAR…

Sil baştan yaşama şansım olsaydı eğer,
oturup saymazdım eski yanlışlarımı.
Kusursuz olmaya çalışmaz, rahat bırakırdım yüreğimi.
Neşeli olurdum, geçmişte olmadığım kadar,
ve elbette çok daha coşkulu olurdu sevdalarım,
içine de yeterince ciddiyet katardım.
Bu denli temiz, titiz olmazdım hiç, öyle bir şansım olsaydı eğer.
Hiç çekinmezdim daha fazla riske girmekten de…
Daha çok yolculuklara çıkar, gündoğumlarını kaçırmazdım asla;
hele dağlara tırmanmanın, ırmaklarda yüzmenin keyfini…
Hiç bilmediğim yerlere giderdim, gidebildiğimce.
Doyasıya dondurma yer, boşverirdim kuru nimetlere.

Öyle bir şansım olsaydı eğer, dertlerim de
yalnızca düşlerin değil, yaşamın gerçeğini taşırdı.
İşte onlardan biriydim ben ömrü boyunca hani, her saniyesini
verimli kılmaya çalışan insanlardan biri.
Ama aynı an’lara yeniden geri dönebilseydim eğer,
yalnızca iyi ve güzel olanları tatmak isterdim, mutlu an’ları…

Farkında değilseniz hâlâ, öğrenin artık:
Yaşam an’lardan oluşur, sadece anlardan, ŞİMDİ’yi yakalayın.
Yanında termometresi, bir şişe suyu, şemsiyesi
ve paraşütsüz yerinden kıpırdamayan bir insandım ben.
Ama yeni baştan yaşayabilseydim eğer,
yüksüz, iyice hafiflemiş olarak çıkardım yolculuklara.
İlkbahara yalınayak girer, sonbahara dek unuturdum ayakkabıyı.
Hiç bilinmeyen yolları keşfeder, tadına varırdım günışığının,
Çocuklarla daha çok oynardım, yeniden bir şansım olsaydı eğer…

Ama ne çare..  İş işten geçmiş ne yazık ki!
85’indeyim artık ve biliyorum ki… Ölmekteyim.

(Gönül Gönensin)

Yorgo SEFERİS

(Yunanistan, 1900-1971)

DENİZE YAKIN MAĞARALARDA

Denize yakın mağaralarda
bir susuzluk duyarsın, bir aşk,
bir coşku
deniz kabukları gibi sert
alır avucuna tutabilirsin.

Denize yakın mağaralarda
günlerce gözlerinin içine baktım,
ne ben seni tanıdım, ne de sen beni.

(Cevat Çapan)

Robert  DESNOS

(Fransa, 1900 – 1945)

SENİ ÖYLESİNE DÜŞLEDİM Kİ

……Seni öylesine düşledim ki yitirdin gerçekliğini.
……Bu canlı bedene sahip olmanın ve benim taptığım sesin çıktığı  bu ağzı öpmenin daha zamanı değil midir?
……Seni öylesine düşledim ki senin gölgeni kucaklaya kucaklaya,göğsümün üstünde kavuşmaya alışmış olan kollarım belki de senin belini saramayacak.
……Beni günler boyu ve yıllar boyu yöneten ve kendine çeken gerçek görüntün karşısında bir gölge gibi kalacağım kuşkusuz.
……Ey duygusal dengeler.
……Seni öylesine düşledim ki zaman yok artık uyanmama hiç kuşkusuz.
……Ayakta uyuyorum, yaşamın ve aşkın bütün görünümlerine sunulmuş beden ve sana, benim için bugün tek önemli şey olan sana, senin alnına ve dudaklarına belik de hiç dokunamam, ilk gördüğüm birinin dudaklarına ve alnına dokunduğum kadar.
……Seni öylesine düşledim, görüntünle öylesine yürüdüm, konuştum, yattım ki görüntün bile silindi gözlerimin önünden ve yine de yaşamının güneş saati üstünde ağır ağır gezinen ve gezinecek olan gölgeden bir kat daha koyudur gölgen, görüntüler arasında görüntün eksiksizdir.

(Eray Canberk)

Attila JOZSEF

(Macaristan, 1905 -1937)

FLORA

Şimdi iki milyarlar zincirlemek için beni
Benden bir çoban köpeği yapmak için kendilerine
Fakat iyilik, şefkat ve incelik duyguları
Göç ettiler onların dünyasından Güney’e.
Artık ışık içinde göremiyorum bu dünyayı.
Göremiyorum, deney tüpüne bakan bir doktor rahatlığıyla
Diz çöküyorum, haykırıyorum yenilgimi
Sevgilim, bir an önce gelmezsen yardımıma

Köylü nasıl toprağa muhtaçsa
Yağmura, güneşe nasıl muhtaçsa, muhtacım sana
Bitki nasıl ışığa muhtaçsa
Ve klorofile, fışkırmak için topraktan,
Muhtacım sana, çalışan kalabalık
Nasıl işe, ekmeğe, özgürlüğe muhtaçsa
Ve nasıl avuntuya muhtaçlarsa kuşatıldıklarında
Çünkü gelecek doğmadı daha acılarından.

Bir köye nasıl okul, elektrik
Su, taştan evler gerekliyse
Çocuk nasıl gereksinirse oyuncaklara
Isıtan bir sevgiye;
İşçi için bilincin
Ve gözüpekliğin anlamı neyse
Yoksul için onurun;
Ve bulanık çocuklarına bu toplumun
Bir hayat çizgisi nasıl gerekliyse
Ve nasıl gerekliyse hepimize
Akıl, uyanıklık, yol gösteren ışık
Flora! Yüreğimde yerin işte öyle.

(Ataol Behramoğlu)

Yannis RİTSOS

(Yunanistan, 1909 -1990)

DEĞİŞMELER

Pulluğu tarlaya götürdüler,
tarlayı eve getirdi -
bitmeyen bir değiş tokuş başlamıştı
eşyanın anlamını belirleyen.

Kadın kırlangıçlarla yer değiştirdi,
saçaktaki kırlangıç yuvasına oturdu ve şakıdı.
Kırlangıç kadının gergefinin başına geçti
ve yıldızlar, kuşlar, çiçekler ve yelkenliler işledi.

Ağzının ne kadar güzel olduğunu bilseydin,
Görmeyeyim diye gözlerimi öperdin.

(Cevat Çapan)

Konstantin SIMONOV

(Rusya, 1915-1979)

BEKLE BENİ

Bekle beni, döneceğim
Bütün direncinle bekle beni.
Bekle hüzün yağmurları
Gökyüzünü kaplayınca,
Karakış üşütürken bekle,
Sarı sıcaklar yakarken bekle.
Kimseler beklemezken bekle beni,
Unut anılarla yüklü bir geçmişi
Ne bir mektup ne bir haber
Gelmesin ne çıkar, bekle beni
Bekle beni döneceğim
Bekle, yalnızca sen bekle beni.

Bekle beni döneceğim, bırak
Beklemekten usanmış dostlarım
Oğlum, anam, yoldaşlarım
Öldüğümü sansınlar benim
Umudu kesip bir ateşin başında
Beni yadedip içsinler ama sen
İçme sakın yürek acısı o şaraptan
İnançla, sabırla bekle beni.

Bekle beni, döneceğim
Tüm ölümlere inat bekle.
Çünkü o büyük bekleyişin
Düşman ateşinden kurtaracak beni.
Bekle kızgın sıcaklar içinde,
Karlar savrulurken bekle beni,
Yalnızca seninle ben, ikimiz
Ölümsüz olduğumuzu bileceğiz;
O sırrı, o hiç kimsenin bilmediği.
Kimseler beklemezken beni beklediğini.

(Sacide)

Paul CELAN

(Avusturya, 1920-1970)

BADEMLERDEN SAY BENİ

Say bademleri,
say acı olanı, uyanık tutanı say,
beni de onlara kat:

Gözünü arardım hep, gözünü açtığında,
sana kimselerin bakmadığı bir anda,
örerdim ya o saklı, o gizli ipliği ben,
ki onun üzerinde tasarladığın çiy’in
testilere doğru kaydığı bir zamanda,
yüreğe varamamış öz bir sözle korunan.

Ancak böyle varırdın adına, senin olan,
o şaşmaz adımlarla kendine yürüyerek,
savrulurdu çekiçler sanki bir çan kulesi
boşluğundaymış gibi senin suskunluğunun.

Ölmüş olan o şey senin koluna girer
ve işittiklerin de seninle birleşirdi,
üç olup giderdiniz geceyi katederek.

Beni de acı yap, acı yap beni.
Bademlerden say beni.

(Ahmet Necdet-Gertrude Durusoy)

Sylvia PLATH

(ABD, 1932 – 1963)

ADAY

Önce, istediğimiz gibi biri misin bakalım?
Takma gözün,
Takma dişlerin, koltuk değneğin,
Askın, çengelin,
Takma göğüslerin

Ya da bir eksiğin olduğunu gösteren dikişlerin
Var mı? Yok mu? Öyleyse ne verebiliriz sana?
Ağlama.
Aç elini.
Boş mu? Boş. Al sana onu dolduracak,

Çay getirecek,
Baş ağrılarını geçirecek ve ne dersen yapacak,
Bir el.
Evlenir misin?
Garantisi var,

Kapar açık kalmışsa gözlerin
Ve eriyip gider kederinden.
Yeni bir parti çıkarmak üzereyiz tuzdan.
Bakıyorum çırılçıplaksın.
Bu elbiseye ne dersin –

Siyah ve sert biraz, ama iyi oturdu üstüne.
Evlenir misin?
Su geçirmez, dayanıklı her şeye, ateşe,
Damı delip geçen bombaya.
İnan bana, bunun içinden gömerler seni mezara.

Kafana gelince, kusura bakma ama, kafan boş.
Tam sana göre biri var elimde.
Gel şekerim, çık dolaptan.
Evet, ne dersin buna?
Kağıt gibi bembeyaz başlangıçta,

Ama yirmi beş yılda gümüş,
Altın olur elli yılda.
Canlı bir bebek neresinden baksan.
Dikiş diker, yemek yapar,
Konuşur, konuşur, konuşur.

Çalışır durumda, hiç bir eksiği yok.
Açılmış yaran varsa, yara lapası.
Gözün varsa, bir görüntü gözüne.
Evlat, bu senin için son kurtuluş fırsatı.
Evlenir misin, evlenir misin, evlenir misin?

(Cevat Çapan)

Furuğ FERRUHZAD

(İran, 1936 – 1968)

RÜZGÂR BİZİ GÖTÜRECEK

küçücük gecemde benim, ne yazık
rüzgârın yapraklarla buluşması var
küçücük gecemde benim yıkım korkusu var

dinle
karanlığın esintisini duyuyor musun?
bakıyorum elgince ben bu mutluluğa
bağımlısıyım ben kendi umutsuzluğumun

dinle
karanlığın esintisini duyuyor musun?
şimdi bir şeyler geçiyor geceden
ay kızıldır ve allak bullak
ve her an yıkılma korkusundaki bu damda
bulutlar sanki, yaslı yığınlar misali
yağış anını bekliyorlar

bir an
ve sonrasında hiç.
bu pencerenin arkasında gece titremede
ve yeryüzü giderek durmada
bu pencerenin arkasında bir bilinmez
seni ve beni merak ediyor
ey baştan aşağı yeşil!
yakıcı anılar gibi ellerini,
bırak benim aşık ellerime
ve dudaklarını
varlığın sıcak duygusunu
benim sevdalı dudaklarımın okşayışına bırak
rüzgâr bizi götürecek
rüzgâr bizi götürecek.

(Onat Kutlar – Celal Husrovşahi)

Mart 2002’de yayımlanan ANI sayımızda
Anımsamak-Unutmak üstüne
20 yazının yanı sıra Türk ve Dünya edebiyatından
seçilmiş 70 şiir yer alıyor.

Charles BAUDELAIRE

BALKON

Hatıralar annesi, sevgililer sultanı,
Ey beni şadeden yar, ey tapındığım kadın.
Ocak başında seviştiğimiz o zamanı,
O canım akşamları elbette hatırlarsın.
Hatıralar annesi, sevgililer sultanı.

O akşamlar kömür aleviyle aydınlanan!
Ya pembe buğulu akşamlar, balkonda geçen
Başım göğsünde, ne severdin beni o zaman!
Ne söyledikse çoğu ölmeyecek şeylerden!
O akşamlar, kömür aleviyle aydınlanan!

Ne güzeldir güneşler sıcak yaz akşamları!
Kainat ne derindir, kalp ne kudretle çarpar!
Üstüne eğilirken ey aşkımın pınarı,
Sanırdım ciğerimde kanının kokusu var.
Ne güzeldir güneşler sıcak yaz akşamları!

Kalınlaşan bir duvardı aramızda gece.
Seçerdim o karanlıkta göz bebeklerini
Mestolur, mahfolurdum nefesini içtikçe.
Bulmuştu ayakların ellerimde yerini.
Kalınlaşan bir duvardı aramızda gece.

Bana vergi o tatlı demleri hatırlamak;
Yeniden yaşadığım, dizlerinin dibinde
O “mestinaz” güzelliğini boştur aramak,
Sevgili vücudundan, kalbinden başka yerde,
Bana vergi o tatlı demleri hatırlamak;

O yeminler, kokular sonu gelmez öpüşler,
Dipsiz bir uçurumdan tekrar doğacak mıdır?
Nasıl yükselirse göğe taptaze güneşler.
Güneşler ki en derin denizlerde yıkanır.
O yeminler, kokular, sonu gelmez öpüşler!

(Türkçesi: Cahit Sıtkı Tarancı)

Guillaume APOLLINAIRE
(Fransa, 1880-1918)

MİRABEAU KÖPRÜSÜ

Mirabeau köprüsünün altından Seine nehri akar
Ve bizim aşklarımız
Neşenin kederden sonra geldiğini
Hatırlamış olsam da ne çıkar

Çal ey saat gel ey gece
Günler gelip geçiyor
Bense olduğum yerde

Hep yüz yüze kalalım el ele tutuşların
Ahengine uyarak
Bir köprü kuralım ki kollarımız altından
Yorgun dalgası geçsin o sonsuz bakışların

Çal ey saat gel ey gece
Günler gelip geçiyor
Bense olduğum yerde

Aşk da gelir geçer bu akan su gibi
Aşk da gelir geçer
Hayatı gibi ağır biz insanların
Ve taştan daha sert umudu gibi

Çal ey saat gel ey gece
Günler gelip geçiyor
Bense olduğum yerde

Geçer günler geçer günler haftalar
Ama ne geçmiş zaman
Ve ne aşkların geri döneceği var
Mirabeau köprüsünün altından Seine nehri akar

Çal ey saat gel ey gece
Günler gelip geçiyor
Bense olduğum yerde

(Türkçesi: Ahmet Necdet)

GEÇMİŞ YAZ

Rü’yâ gibi bir yazdı. Yarattın hevesinle,
Her ânını, her rengini, her şi’rini hazdan.
Hâlâ doludur bahçeler en tatlı sesinle!
Bir gün, bir uzak hatıra özlersen o yazdan

Körfezdeki dalgın suya bir bak, göreceksin:
Geçmiş gecelerden biri durmakta derinde;
Mehtâb… iri güller… ve senin en güzel aksin…
Velhasıl o rü’yâ duruyor yerli yerinde!

Yahya Kemal BEYATLI

NE GÜZEL ŞEY HATIRLAMAK SENİ

Ne güzel şey hatırlamak seni:
ölüm ve zafer haberleri içinden,
hapiste
ve yaşım kırkı geçmiş iken…

Ne güzel şey hatırlamak seni:
bir mavi kumaşın üstünde unutulmuş olan elin
ve saçlarında
vakur yumuşaklığı canımın içi İstanbul toprağının…
İçimde ikinci bir insan gibidir
seni sevmek saadeti…
Parmakların ucunda kalan kokusu sardunya yaprağının,
güneşli bir rahatlık
ve etin daveti:
kıpkızıl çizgilerle bölünmüş
sıcak koyu bir karanlık…

Ne güzel şey hatırlamak seni,
yazmak sana dair,
hapiste sırt üstü yatıp seni düşünmek:
filanca gün, falanca yerde söylediğin söz,
kendisi değil
edasındaki dünya…

Ne güzel şey hatırlamak seni.
Sana tahtadan birşeyler oymalıyım yine:
bir çekmece
bir yüzük,
ve üç metre kadar ince ipekli dokumalıyım.
Ve hemen
fırlayarak yerimden
penceremde demirlere yapışarak
hürriyetin sütbeyaz maviliğine
sana yazdıklarımı bağıra bağıra okumalıyım…

Ne güzel şey hatırlamak seni:
ölüm ve zafer haberleri içinde,
hapiste
ve yaşım kırkı geçmiş iken…

Nâzım HİKMET

FOTOĞRAF

Durakta üç kişi
Adam kadın ve çocuk

Adamın elleri ceplerinde
Kadın çocuğun elini tutmuş

Adam hüzünlü
Hüzünlü şarkılar gibi hüzünlü

Kadın güzel
Güzel anılar gibi güzel

Çocuk
Güzel anılar gibi hüzünlü
Hüzünlü şarkılar gibi güzel

Cemal SÜREYA

Un homme a traversé le désert sans rien boire
Et parvient une nuit sur les bords de la mer
Il a plus soif encore à voir le flot amer
Cet homme est mon désir, la mer est ta victoire.

Tout habillé de bleu quand il a l’âme noire
Au pied d’une potence un beau masque prend l’air
Comme si de l’amour – ce pendu jaune et vert-
Je voulais que brûlât l’horrible main de gloire.

Le pendu, le beau masque et cet homme altéré
Descendent dans l’enfer que je creuse moi-même
Et l’enfer c’est toujours : “Je voudrais qu’elle m’aime.”

Et n’aurais-je jamais une chose à mon gré
Sinon l’amour, du moins une mort aussi belle.
Dis-moi, le savais-tu, que mon âme est mortelle ?

***

Guillaume Apollinaire (1880-1918)