XƏBƏRDARLIQ!

OXUYACAĞINIZ BU MƏQALƏ, HƏYATIN ÇOX MÜHÜM SİRRİNİ EHTİVA EDİR. MADDİ DÜNYAYA BAXIŞ BUCAĞINIZI KÖKÜNDƏN DƏYİŞDİRƏCƏK BU MÖVZUNU, ÇOX DİQQƏTLİ ŞƏKİLDƏ VƏ DƏRK EDƏRƏK OXUMALISINIZ. BURADA İZAH EDİLƏN MƏSƏLƏLƏR FƏRQLİ DÜNYAGÖRÜŞÜ, FƏRQLİ YANAŞMA VƏ YA HƏR HANSI FƏLSƏFİ DÜŞÜNCƏ DEYİL; DİNƏ İNANAN-İNANMAYAN HƏR KƏSİN QƏBUL EDƏCƏYİ, MÜASİR ELMİN DƏ SÜBUT ETDİYİ QƏTİ HƏQİQƏTDİR.

Dünyanı ağıl və vicdanla müşahidə edən insan kainatdakı canlı-cansız hər şeyin yaradıldığını dərk edər. Bəs bütün bunlar kim tərəfindən yaradılmışdır?

Aydındır ki, kainatın hər zərrəsində özünü göstərən “yaradılış”, kainatın özünün məhsulu ola bilməz. Məsələn, bir böcək öz-özünü var etməmişdir. Günəş sistemi, bitkilər, insanlar, bakteriyalar, qırmızı qan hüceyrələri, kəpənəklər öz-özlərini yaratmamışdır. Bütün bunların “təsadüfən” meydana gəlməsi ehtimalı da yoxdur.

Deməli, gözümüzlə gördüyümüz hər şey yaradılmışdır… Ancaq, gözümüzlə gördüyümüz şeylərin heç biri “Yaradıcı” deyil. O halda Yaradıcı, gözümüzlə gördüyümüz hər şeydən başqa və üstün bir varlıqdır. Özü görünməyən, lakin yaratdığı hər şeydə Özünün varlığını və xüsusiyyətlərini göstərən üstün gücdür.Allahın varlığını tanımayanların anlamadığı məqam da budur. Bu insanlar Allahı gözləriylə görmədikcə, Onun varlığına iman etməməyə şərtləniblər. Ancaq bu vəziyyətdə, kainatın hər yerində açıq-aşkar görünən “yaradılış” gerçəyini gizlətmək, kainatın və canlıların yaradılmamış olduğunu iddia etmək məcburiyyətində qalırlar və yalanlara müraciət edirlər. Təkamül nəzəriyyəsi, bu mövzuda müraciət edilən yalanların, nəticəsiz çırpınışların ən çox nəzərə çarpan nümunəsidir.

İnkar edənlərin əsas səhv cəhətini, əslində Allahın varlığını inkar etməyən, ancaq yanlış Allah inancına sahib olan bir çox insan tərəfindən də paylaşılır. Cəmiyyətdə çoxluq təşkil edən bu insanlar yaradılışı rədd etmirlər, ancaq Allahın “harada” olduğuna dair qəribə, batil inancları var: Bu insanların çoxu Allahın “göydə” olduğunu hesab edir. Şüuraltındaki düşüncələrinə görə sanki, Allah çox uzaqdakı bir planetin arxasındadır və nadir hallarda “dünya işlərinə” müdaxilə edir. Ya da heç vaxt müdaxilə etmir; kainatı yaratmış və özbaşına buraxmışdır, insanlar isə öz talelərini özləri yazırlar…

Bəziləri də Quranda ifadə edilən Allahın “hər yerdə” olduğuna dair ayəni eşitmiş, lakin bunun mənasını tam olaraq dərk edə bilməmişdir. Şüuraltındaki bu batil düşüncələrinə görə, Allahın sanki radio dalğaları və ya görünməz, hiss edilməz qaz kimi maddələrdən ibarət olduğunu zənn edirlər (Allahı tənzih edirik).

Halbuki bu düşüncə və yuxarıda qeyd etdiyimiz Allahın “harada” olduğunu heç cür anlamayan (bəlkə də buna görə Onu inkar edən) düşüncələr ortaq bir səhv cəhətə əsaslanırlar: heç bir təməli olmayan bu önyarqını mənimsəməklə Allahla bağlı zənnə düşürlər. (Önyarqı – qabaqcadan əmələ gəlmiş yanlış fikir, mühakimə edilməmişdən əvvəl əldə edilən nəticə. İngiliscə qarşılığı “prejudice”.)

Bu önyarqı nədir?..

Bu önyarqı maddənin varlığı və mahiyyəti ilə bağlıdır. Maddənin var olduğuna o qədər şərtlənmişik ki, görəsən həqiqətən varmı, yoxsa ancaq kölgə varlıqdır, heç bu haqda düşünməmişik. Halbuki müasir elm bu önyarqını da yıxaraq çox mühüm və təsirli gerçəyi ortaya qoyur. Məqalənin davamında Quranda da işarə edilən bu böyük həqiqəti izah etməyə çalışacağıq.

Elektrik Siqnallarından İbarət olan Dünya

Yaşadığımız dünya ilə bağlı bütün məlumatlar bizə beş duyğu vasitəsiylə çatır. Yəni biz gözümüzün gördüyü, əlimizin toxunduğu, burnumuzun iylədiyi, dilimizin daddığı, qulağımızın eşitdiyi dünyanı tanıyırıq. Doğulduğumuz gündən etibarən bu duyğulara bağlı olduğumuz üçün “xarici dünya”nın duyğu üzvlərimizin bizə tanıtdığından fərqli ola biləcəyini heç vaxt düşünməmişik.

Halbuki, bu gün bir çox elm sahəsində aparılan araşdırmalar son dərəcə fərqli nəticələrə gəlmiş, hisslərimiz və qavradığımız dünya ilə bağlı ciddi şübhələrin meydana gəlməsinə səbəb olmuşdur.

Bu yeni anlayışın çıxış nöqtəsi isə belədir: Bizim “xarici dünya” hesab etdiklərimiz, yalnız elektrik siqnallarının beyində yaratdığı təsirlərdir. Almanın qırmızılığı, taxtanın sərtliyi, hətta ananız, atanız, ailəniz, sahibi olduğunuz bütün mallar, eviniz, işiniz və bu məqalənin sətirləri yalnız və yalnız beyninizdəki elektrik siqnallarından ibarətdir.

Fridrix Vester (Frederick Vester) elmin bu barədə gəldiyi nəticəni belə ifadə edir:

“Bəzi mütəfəkkirlərin ‘insan xəyaldır, əslində bütün yaşananlar ötəri və aldadıcıdır, bu kainat kölgədir’ kimi sözləri artıq elmi cəhətdən öz sübutunu tapır.”

Məşhur filosof Corc Berklinin (George Berkeley) bu təəccüblü həqiqət ilə bağlı şərhi belədir: “Onları gördüyümüz, toxunduğumuz  və hiss etdiyimiz üçün həmin obyektlərin varlığına inanırıq. Halbuki hisslərimiz yalnız zehnimizdə var olan fikirlərdir. Bu halda hisslərimiz vasitəsilə qavradığımız obyektlər fikirlərdən başqa bir şey deyil və bu fikirlər zehnimizdən başqa yerdə ola bilməzlər …Madam ki, bütün bunlar yalnız zehində var olan şeylərdir, o halda kainatı və digər maddələri zehnimizin xaricində olan varlıqlar kimi xəyal etsək, səhv etmiş olarıq… Onda əhatəmizdə olan və maddə dediyimiz hər şeyin zehinimizin xaricində bir varlığı yoxdur.”

Mövzunu tam olaraq açıqlamaq üçün əvvəlcə xarici dünya haqqında bizə məlumat verən hisslərimizdən danışaq.

Necə Görürük? Necə Eşidirik? Necə Dadırıq?

Görmə prosesi olduqca mərhələli şəkildə reallaşır. Görmə əsnasında hər hansı cisimdən gələn işıq seli (fotonlar)  gözün önündəki büllurdan qırılaraq keçir və gözün arxa tərəfindəki retinaya tərs olaraq düşür. Buradakı hüceyrələr tərəfindən elektrik siqnalına çevrilən görmə siqnalları sinir yolları vasitəsilə beyinin arxa hissəsindəki görmə mərkəzinə çatdırılır. Bu elektrik siqnalı bir sira ardıcıl proseslərdən keçdikdən sonra beyindəki bu mərkəzdə görüntü olaraq qavranılır. Yəni görüntü əslində beyinin arxasındakı kiçik və işıq şüalarının heç bir şəkildə daxil ola bilmədiyi, qapqaranlıq nöqtədə meydana gəlir.

Bir cisimdən gələn işıq fotonları elektrik siqnalına çevrilərək beyində görüntü meydana gətirirlər. Görürəm deyərkən, əslində zehinimizdəki elektrik siqnallarının meydana gətirdiyi görüntünü seyr edirik.

Ümumilikdə hər kəs tərəfindən qəbul edilən bu fikrə bir daha nəzər salaq: Biz “görürəm” deyərkən, əslində gözümüzə gələn işıq fotonlarının elektrik siqnalına çevrilərək beynimizdə meydana gətirdiyi “təsiri” görürük. Yəni “görürəm” deyəndə, əslində beynimizdəki elektrik siqnallarını seyr edirik.

Həyatımız boyunca gördüyümüz hər görüntü bir neçə kub santimetrlik görmə mərkəzində meydana gəlir. Oxuduğunuz bu sətirlər də, üfüqə baxdığınızda gördüyünüz ucsuz-bucaqsız mənzərə də bu kiçik yerdə meydana gəlir. Amma daha bir məsələni nəzərdən qaçırmamalıyıq. Yuxarıda ifadə etdiyimiz kimi kəllə sümüyü işığı qətiyyən beyinə  buraxmır, yəni beyinin içi qapqaranlıqdır. Bu səbəbdən beyinin işıqla təmasda olması əsla mümkün deyildir.

Bu maraqlı vəziyyətə aid bir nümunə göstərək. Qarşımızda bir şam olduğunu düşünək. Bu şamın qarşısında dayanıb ona uzun müddət baxaq. Amma bu müddət ərzində beynimiz şama aid işığın əsli ilə heç bir zaman təmasda ola bilməz. Şamın işığını gördüyümüz anda belə başımızın və beynimizin içi qapqaranlıqdır. Qapqaranlıq beynimizin içində aydın, parlaq və rəngli dünyanı seyr edirik.

R.L. Qreqori bizim çox təbii qarşıladığımız görmə hadisəsindəki möcüzəvi vəziyyəti belə ifadə edir:

“Görmə hadisəsinə o qədər öyrəşmişik ki, cavab tələb edən sualların olduğunun fərqinə varmaq böyük təxəyyül tələb edir. Lakin buna diqqət edin: Gözlərimizə kiçik, “kəlləmayallaq” görüntülər verilir və biz ətrafımızda bunları mükəmməl varlıqlar olaraq görürük. Retinanın üzərindəki işıq fotonları nəticəsində maddi dünyanı qavrayırıq. Bunun möcüzədən heç bir fərqi yoxdur.”

Bu vəziyyət digər duyğu üzvlərimiz üçün də eynilik təşkil edir. Səs, toxunma, dad və qoxu elektrik siqnalı olaraq beyinə çatır və buradakı müvafiq mərkəzlərdə qəbul edilir. Eşitmə hadisəsi də belə baş verir. Xarici qulaq, ətrafdakı səs dalğalarını qulaq seyvanı vasitəsiylə yığıb orta qulağa çatdırır; orta qulaq bu səs titrəşmələrini gücləndirərək daxili qulağa ötürür; daxili qulaq da bu titrəşmələri elektrik siqnallarına çevirərək beynə göndərir. Eynilə görmə prosesində olduğu kimi eşitmə prosesi də beyindəki eşitmə mərkəzində reallaşır. Kəllə sümüyü işığı keçirmədiyi kimi səsi də keçirmir. Bu səbəbdən “xaricimiz” nə qədər səs-küylü olsa da beynin içi tamamilə səssizdir.

Buna baxmayaraq ən dəqiq səslər beyində eşidilir. Sağlam insan qulağı heç bir xışıltı olmadan hər şeyi eşidir. Səs keçirməyən beyninizdə orkestrin simfoniyalarını dinləyir, izdihamlı mühitin bütün səs-küyünü eşidirsiniz, bir yarpağın xışıltısından tutmuş reaktiv təyyarələrinin səs-küyünə qədər geniş tezlik intervalında bütün səsləri eşidə bilərsiniz. Amma həmin anda həssas bir cihazla beyninizin içindəki səs səviyyəsi ölçülsə, burada dərin səssizliyin olduğu aydın olar.

Bir cisimdən gələn işıq seli retina üzərinə tərs şəkildə düşür. Burada elektrik siqnalına çevrilən görüntü beynin arxa tərəfindəki görmə mərkəzinə ötürülür. Görmə mərkəzi dediyimiz yer kiçikdir. Beyin işığı keçirmədiyi üçün görmə mərkəzinə də işığın çatması mümkün deyil. Yəni biz parlaq və dərinlikli bir dünyanı kiçik və işığın əsla çata bilmədiyi nöqtədə hiss edir və ya görürük..

Qoxu hissimizin meydana gəlməsi də buna bənzərdir. Vanil qoxusu, gül qoxusu kimi uçucu molekullar, burunun epitelindəki titrək tüklərdə olan qəbuledicilərə gəlir və burada qarşılıqlı təsir yaradırlar. Bu təsir beynimizə elektrik siqnalı olaraq çatdırılır və qoxu kimi qavranılır. Nəticədə bizim yaxşı ya da pis deyə adlandırdığımız qoxuların hamısı uçucu molekulların qarşılıqlı təsirlərinin elektrik siqnalına çevrildikdən sonra, beyində yaratdığı təsirdən başqa bir şey deyil. Parfüm, çiçək, sevdiyiniz yeməyin, dənizin qoxusunu, xoşunuza gələn və ya da gəlməyən hər cür qoxunu beyninizdə hiss edirsiniz. Lakin qoxu molekulları beynə heç zaman çata bilməzlər. Səs və görüntüdə olduğu kimi beyninizə çatan yalnız elektrik siqnallarıdır. Nəticə olaraq, doğulduğunuz andan etibarən beyninizdən xaricdəki obyektlərə aid bildiyiniz qoxular duyğu orqanlarınız vasitəsi ilə hiss etdiyiniz elektrik qıcıqlarıdır.

Bir ocağın işığını və istiliyini hiss etdiyimiz anda belə beynimizin içi qapqaranlıqdır və temperaturu heç dəyişmir.

Eləcə də insan dilinin ön tərəfində dörd fərqli tip kimyəvi qəbuledici var. Bunlar duzlu, şirin, turş və acı dadlarına uyğun gəlir. Dad qəbulediclərimiz bir sıra kimyəvi prosesdən sonra bu hissləri elektrik siqnallarına çevirir və beyinə çatdırır. Bu siqnallar da beyin tərəfindən dad hesab edilir. Şokoladı ya da sevdiyiniz meyvəni yediyinizdə hiss etdiyiniz dad, elektrik siqnallarının beyin tərəfindən şərh olunmasıdır. Beyninizin xaricində olan əşyaya isə əsla çata bilməzsiniz; şokoladın özünü görə bilməz, iyləyə bilməz və dada bilməzsiniz. Beyninizə gedən dadbilmə sinirləri kəsilsə, onda yediyiniz hər hansı bir şeyin dadının beyninizə çatması mümkün olmaz, dadbilmə hissinizi tamamilə itirərsiniz.

Burada qarşımıza daha bir həqiqət çıxır. Bir yeməyi daddığımızda bir başqasının o yeməkdən aldığı dadın və ya bir səsi eşitdiyimizdə başqa birisinin eşitdiyi səsin bizim qəbul etdiklərimiz ilə eyni olduğundan əmin olmaq mümkün deyil. Bu gerçəklə əlaqədar Linkoln Barnet (Lincoln Barnett) belə deyir:

“Bir insanın qırmızını görməsi ya da Do notunu eşitməsinin başqa bir insanınkı ilə eyni olub-olmadığını bilmək mümkün deyil.” (4)

Toxunma hissimizə gəldikdə də fərqli bir şeyin olmadığını görürük.. Bir cismə toxunduğumuzda xarici dünyanı və əşyaları tanımağımıza səbəb olan məlumatlar, dəridəki sinirlər vasitəsilə beyinə çatdırılır. Toxunma hissi beynimizdə meydana gəlir. Zənn edildiyi kimi toxunma hissini qəbul etdiyimiz yer barmaq uclarımız ya da dərimiz deyil, yenə də beynimizdəki toxunma mərkəzidir. Bizlər əşyalardan gələn elektrik qıcıqlarının beynimizdə şərh olunması nəticəsində sərtlik və ya yumşaqlıq, isti və ya soyuq kimi hisslər qəbul edir və bunları bir-birindən fərqləndiririk. Hətta bir cismi tanımağımızı təmin edən ən incə təfərrüatı belə bu qıcıqlar sayəsində əldə edirik. Bu mühüm həqiqətlə bağlı B. Rassl (B. Russel) və L. Vitgeynşteyn (L. Wittgeinstein) kimi məşhur filosofların düşüncələri isə belədir:

“…bir limonun həqiqətən var olub olmadığı və hansı müddət ərzində var olduğunu hesaba çəkmək və araşdırmaq mümkün deyil. Limon yalnız dillə aydın olan dad, burunla alınan qoxu, gözlə görülən rəng və formadan ibarətdir və yalnız bu xüsusiyyətlər elmi araşdırmanın və mühakimənin mövzusu ola bilər. Elmin obyektiv dünyanı bilməsi əsla mümkün deyil.” (5)

Yəni maddi dünyanın əslinə çatmağımız qeyri-mümkündür. Əlaqədə, təmasda olduğumuz bütün əşyalar, əslində görmə, eşitmə, toxunma kimi hisslərin cəmindən ibarətdir. Müvafiq mərkəzlərində məlumatları şərh edən beynimiz, həyatımız boyu maddənin bizim xaricimizdəki “əsli” ilə deyil, beynimizdəki kopiyaları ilə münasibətdə olur. Biz isə bu kopiyaları xaricimizdəki həqiqi maddə zənn edərək yanılırıq.

——————————————————————————–

Qeydlər:

1 Frederick Vester, Düşünmək, Öyrənmək, Unutmaq, İstanbul: Arıdan Nəşriyyat, 1991, s. 6.

2  Corc Politzer, Fəlsəfənin Başlanğıc Qanunları, İctimai Nəşrləri, Çev: Enver Aydakın, İstanbul: 1976, ss.38-39-44

3 r. l. Gregory, Eye and Brain: The Psychology of Seeing, Oxford University Press Inc. New York, 1990, s. 9

4 Lincoln Barnett, Kainat və Eynşteyn, Varlıq nəşrləri, Çev: Nail Bezel, sf.20

5 Orxan Hançerlioğlu, Düşüncə Tarixi, Remzi Nəşriyyat, İstanbul: 1987, s. 447

Qavrayan Kimdir?

Bura qədər izah etdiklərimizdən aydın olduğu kimi içində yaşadığımızı zənn etdiyimiz və “xarici dünya” olaraq adlandırdığımız maddi dünyanın əslində beynimizdə meydana gəldiyinə şübhə yoxdur. Amma burada mühüm sual ortaya çıxır: Bildiyimiz bütün maddi varlıqlar əslində hissdirsə, o zaman beynimiz nədir? Beynimiz də qolumuz, ayağımız və ya hər hansı digər əşya kimi maddi dünyanın bir parçası olduğuna görə o da digər maddələr kimi bir hiss olmalıdır.

Yuxu ilə bağlı çəkəcəyimiz nümunə mövzunu daha yaxşı açıqlayacaq. İndiyədək izah etdiklərimizə uyğun olaraq beynimizin içində yuxu seyr etdiyimizi düşünək. Bu yuxuda xəyali bədənimiz, xəyali qolumuz, xəyali gözümüz, xəyali beynimiz olacaq. Yuxu əsnasında bizə “harada görürsən?” sualı verilsə, verəcəyimiz cavab “beynimdə görürəm” olar. Amma ortada gerçək beyin yoxdur. Yalnız xəyali bədən, xəyali qafa tası və xəyali beyin var. Yuxunuzdakı görüntünü görən iradə isə yuxudakı xəyali beyin deyil, ondan daha “dərin” varlıqdır.

Yuxudakı mühitlə gerçək həyat dediyimiz mühit arasında hər hansı fiziki fərq olmadığını bilirik. Bu halda, gerçək həyat dediyimiz mühitdə bizə “harada görürsən?” sualı verilsə, yuxarıdakı nümunədə olduğu kimi “beynimdə” cavabını verməyin mənası yoxdur. Hər iki vəziyyətdə də görən və hiss edən iradə ət parçasından ibarət beyin deyil.Beyini analiz etdiyimizdə qarşımıza digər canlı orqanlarda olan zülal və yağ molekullarından fərqli bir şey çıxmır. Yəni beyin dediyimiz ət parçasında görüntüləri seyr edən, bu görüntüləri şərh edən, şüuru meydana gətirən, bir sözlə “mən” dediyimiz anlayışı yarada bilən bir şey yoxdur.

R.L. Qreqori (R.L. Gregory) beyinin içində görüntünün qavranılması ilə bağlı insanlarda yaranan səhv təəssüratı belə ifadə edir:

“Gözlərin beyində şəkillər meydana gətirdiyini iddia edən fikirlər var. Lakin belə fikirlərdən uzaq durmaq lazımdır. Şəklin beyində meydana gəldiyi deyilirsə, bu şəkli görmək üçün beyində daha bir göz olmalıdır. Həmçinin, bu gözün şəklini görmək üçün daha bir gözə ehtiyac olacaq… və bu da sonsuz göz və şəkil olmasını tələb edir. Bu isə mümkün deyil.“

Maddədən başqa bir varlığı qəbul etməyən materialistlərin içindən çıxa bilmədikləri əsl tələ buradır: görən, gördüyünü qavrayan və reaksiya verən “daxildəki göz” kimə aiddir? Karl Pribram da elm və fəlsəfə dünyasında, hiss edənin kim olduğu ilə bağlı bu fikirlərə diqqət çəkmişdir:

“Qədim Yunan mədəniyyətindən bəri, filosoflar “cihazın içindəki xəyal”, “kiçik insanın içindəki kiçik insan” və s. haqqında düşünürlər. “Mən” -beyini işlədən varlıq haradadır? Bilməyi reallaşdıran əslində kimdir? Assisili Francisin də söylədiyi kimi: “Baxanın nə olduğunu axtarırıq.”

İndi bunu düşünün: Əlinizdəki kitab, içində oturduğunuz otaq, bir sözlə, bütün görüntülər beyninizin içində görülür. Yaxşı bu görüntüləri atomlar görə bilərmi? Həm də kor, kar, şüursuz atomlar… Niyə atomların bir qismi bu xüsusiyyətləri qazanmış, digərləri qazana bilməmişdir?… Düşünməyimiz, qavramağımız, xatırlamağımız, sevinməyimiz, kədərlənməyimiz, bütün bunlar bu atomların arasındakı kimyəvi reaksiyalardan ibarət ola bilərmi? Bu sualları diqqətlə düşündüyümüzdə atomlarda iradə, şüur axtarmağın mənasız olduğunu görərik. Aydındır ki, görən, eşidən və hiss edən varlıq, maddədən daha dərin bir varlıqdır. Bu varlıq “canlı”dır və nə maddə, nə də görüntü deyil. Bu varlıq bədən görüntümüzdən istifadə edərək qarşısındakı hisslərlə əlaqəyə keçir.

Məhz bu varlıq “ruh”dur.

“Maddi dünya” dediyimiz qavrayışlar cəmi, məhz bunlar, ruh tərəfindən seyr edilən xəyaldır. Yuxumuzda sahib olduğumuz bədənimiz və yuxumuzda gördüyümüz maddi dünyanın əsli olmadığı kimi, içində yaşadığımız kainatın və sahib olduğumuz bədənin də maddi əsli yoxdur.

Gerçək olan varlıq, ruhdur. Maddə isə yalnız ruhun gördüyü hisslərdən ibarətdir. Bu sətirləri yazan və oxuyan ağıllı varlıq, atom və molekul yığını və bunların arasındakı kimyəvi reaksiyaların nəticəsi deyil, “ruh”dur.

Gerçək Mütləq Varlıq

Bütün bu gerçəklər bizi daha mühüm sualla qarşı-qarşıya qoyur: Madam maddi dünya olaraq tanıdığımız şey gerçəkdə ruhumuzun gördüyü hisslərdən ibarətdir, o halda bu hisslərin mənbəyi nədir?… Bu suala cavab verərkən diqqət yetirmək lazımdır ki, maddənin özbaşına müstəqil varlığı yoxdur. Maddə bir qavrayış (hiss) olduğuna görə “süni” bir şeydir. Yəni bu qavrayış başqa güc tərəfindən yaradılmalıdır. Həm də davamlı olaraq yaradılmalıdır. Əgər davamlı şəkildə yaratma olmazsa, maddə dediyimiz hisslər də yox olub gedər. Bunu, televiziya ekranındakı görüntünün davam etməsi üçün, yayımın də davamlı şəkildə verilməsi kimi başa düşə bilərik.

Yaxşı, bəs kim bizim ruhumuza ulduzları, dünyanı, bitkiləri, insanları, bədənimizi və gördüyümüz digər hər şeyi davamlı olaraq seyr etdirir?

Aydın məsələdir ki, içində yaşadığımız bütün maddi kainatı, yəni hiss və qavrayışlar çoxluğunu yaradan və davamlı olaraq yaratmağa davam edən üstün bir Yaradıcı vardır. Bu Yaradıcı, bu cür möhtəşəm yaradılış sərgilədiyinə görə sonsuz güc və məlumat sahibidir. Və bu Yaradıcı bizə Özünü tanıdır. Yaratdığı hiss və qavrayış kainatında həm də kitab yaratmışdır və bu kitab vasitəsiylə bizə Özünü, kainatı və bizim varlıq səbəbimizi izah edir.

O Yaradıcı Allahdır, kitabının adı isə Qurandır.

Göylərin və yerin, yəni kainatın sabit və qərarlı olmadığı, yalnız Allahın yaratmasıyla varlığını davam etdirdiyi və O yaratmağı dayandırdığında yox olacağı bir ayədə belə ifadə edilir:

Şübhəsiz Allah, göyləri və yeri zaval taparlar deyə (hər an qüdrəti altında) tutur. And olsun, əgər zaval tapacaq olsalar, özündən sonra artıq kimsə onları tuta bilməz. Doğrusu O, Həlimdir, bağışlayandır. (Fatir Surəsi, 41)

Beyin, zülal və yağ molekullarından ibarət hüceyrələr yığınıdır. Neyron adı verilən sinir hüceyrələrindən meydana gəlmişdir. Şüuru meydana gətirən, əlbəttə neyronlar ola bilməz. Neyronların quruluşunu araşdırdığımızda qarşımıza çıxan isə sadəcə atomlardır.  Şübhəsiz ki, şüursuz atomların da şüur meydana gətirməsi mümkün deyil. Beyin dediyimiz ət parçasında, görüntüləri izləyən, şüuru meydana gətirən, bir sözlə “mən” dediyimiz şeyi yarada biləcək güc yoxdur.

Girişdə də ifadə etdiyimiz kimi, insanların çoxu Allahın gücünü qavraya bilmədiklərindən Onu göylərdə və ya haradasa bir yerdə olan və dünya işlərinə müdaxilə etməyən varlıq olaraq düşünürlər. Bu məntiqin təməlində kainatın maddələr yığını olduğu, Allahın isə bu maddələrin “xaricində” bir yerlərdə olduğu dayanır.

Halbuki, bura qədər araşdırdığımız kimi maddə qavrayışdan (hissdən) ibarətdir. Gerçək mütləq varlıq isə Allahdır. Yəni var olan yalnız Allahdır, Ondan başqa hər şey kölgə varlıqlardır. Belə olduqda da, Allahın maddə yığınının “xaricində” olması kimi bir fikir də ola bilməz. Allah “hər yerdə”dir və hər yeri əhatə edib örtməkdədir. Bu gerçək Quranda belə açıqlanır:

Allah… Ondan başqa ilah yoxdur. Diridir, Qaimdir. Onu mürgüləmə və yuxu tutmaz. Göylərdə və yerdə nə varsa hamısı Onundur. İcazəsi olmadan Onun qatında kim şəfaət edə bilər? O, önlərindəkini və arxalarındakını bilir. (Onlar isə) Dilədiyi qədərinin xaricində, Onun elmindən heç bir şeyi qavrayıb-əhatə edə bilməzlər. Onun kürsüsü, bütün göyləri və yeri örtüb-əhatə etmişdir. Onların qorunması Ona çətin gəlməz. O, çox ucadır, çox böyükdür. (Bəqərə Surəsi, 255)

Allahın məkandan münəzzəh olduğu (yəni məkana tabe olmadığı) və hər yeri ehtiva etdiyi gerçəyi bir başqa ayədə belə ifadə edilir: “Şərq də Allahındır, Qərb də. Hara dönsəniz Allahın üzü oradır. Şübhəsiz ki Allah əhatə edəndir, biləndir.” (Bəqərə Surəsi, 115) Maddi varlıqlar qavrayış (hiss) olduqlarına görə Allahı görə bilməzlər, amma Allah, öz yaratdığı maddəni hər şəkliylə görür. Quranda “Gözlər Onu idrak edə bilməz; O isə bütün gözləri idrak edər” deyilərək bu gerçək xəbər verilir. (Ənam Surəsi, 103)

Yəni biz Allahın varlığını gözlərimizlə qavraya bilmərik. Amma Allah bizim daxilimizi, xaricimizi, baxışlarımızı, düşüncələrimizi tam olaraq əhatə etmişdir. Onun elmi xaricində biz bircə söz belə söyləyə bilmərik, hətta tək bir nəfəs də ala bilmərik. “Xarici dünya” hesab etdiyimiz hissləri seyr edərkən, yəni həyatımızı yaşayarkən də, bizə ən yaxın olan varlıq, hər hansı bir hiss deyil, Allahın Özüdür. Quranda olan “And olsun, insanı biz yaratdıq və nəfsinin ona nə vəsvəsələr verməkdə olduğunu bilirik. Biz ona şahdamarından daha yaxınıq” ayəsinin sirri də bu gerçəkdə gizlənir. (Qaf Surəsi, 16) Bir insan öz bədəninin “maddə”dən meydana gəldiyini zənn etdiyində bu əhəmiyyətli həqiqəti qavraya bilməz. Çünki məsələn “Özüm” zənn etdiyi yer beynidirsə, xarici olaraq qəbul etdiyi yer özünə 20-30 sm. kimi müəyyən uzaqlıqda olar. Amma, maddə deyə bir şeyin var olmadığını, hər şeyin xəyal olduğunu qavradığında, bu zaman xaric, daxil, uzaq, yaxın kimi anlayışlar mənasızlaşır. Allah onu ehtiva etmişdir və ona “sonsuz yaxın”dır.

Allah insanlara “sonsuz yaxın” olduğunu, “qullarım Məni səndən soruşsalar, şübhəsiz ki Mən (onlara) çox yaxınam…” ayəsi ilə də bildirir. (Bəqərə Surəsi, 186) Başqa bir ayədə qeyd olunan “şübhəsiz Rəbbin insanları hər tərəfdən əhatə etmişdir” ifadəsi də yenə eyni həqiqəti xəbər verir. (İsra Surəsi, 60)

İnsan özünə ən yaxın olan varlığın yenə özü olduğunu zənn edərək aldanır. Halbuki, Allah bizə, özümüzdən belə daha yaxındır. “Hələ can boğaza gəlib çatdığında, ki həmin an siz baxıb dayanarsınız, Biz ona sizdən daha yaxınıq; ancaq görməzsiniz.” ayəsiylə də bu gerçəyə diqqət çəkmişdir. (Vaqiə Surəsi, 83-85) Ancaq ayədə də bildirildiyi kimi insanlar gözləriylə görmədikləri üçün bu heyrətamiz həqiqətdən xəbərsiz yaşayırlar. Digər tərəfdən, kölgə varlıqdan fərqlənməyən insanın, Allahdan müstəqil güc və iradəyə sahib olması da mümkün deyil. Necə ki “sizi də, etməkdə olduqlarınızı da Allah yaratmışdır” ayəsi yaşadığımız bütün hadisələrin Allahın iradəsi altında reallaşdığını göstərir. (Saffat Surəsi, 96) Quranda bu gerçək bildirilir və “… atdığın zaman sən atmadın,  Allah atdı…” ayəsiylə heç bir hərəkətin Allahdan müstəqil olmadığı vurğulanır. (Ənfal Surəsi, 17) İnsan kölgə varlıq olduğu üçün atmaq hərəkətini edən özü ola bilməz. Ancaq Allah bu kölgə varlığa özünün atdığı hissini verir. Gerçəkdə isə bütün hərəkətləri reallaşdıran Allahdır. Bu halda bir insanın əməllərini özünə aid hərəkətlər kimi qəbul etməsi, əslində özünü aldatmasıdır.

Gerçək budur. Bir insan bunu qəbul etmək istəməyə, özünü Allahdan müstəqil varlıq sanmağa davam edə bilər, amma bu heç bir şeyi dəyişdirmir.

——————————————————————————–

Qeydlər

8.R.L. Gregory, Eye and Brain: The Psychology of Seeing, Oxford University Press Inc. New York, 1990, s. 9.

9 Karl Pribram, David Bohm, Marilyn Ferguson, Fritjof Capra, Holografik Kainat I, Çev: Əli Çakıroğlu, Kuraldışı Nəşrləri, İstanbul: 1996, s. 37

MATERİALİSTLƏRİN MƏNTİQ ÇATIŞMAZLIĞI

Bu hissənin əvvəlindən etibarən maddənin materialistlərin iddia etdikləri kimi mütləq varlıq olmadığı, əksinə Allah tərəfindən yaradılan qavrayışlar cəmindən ibarət olduğu elmi cəhətdən izah edildi. Materialistlər isə bütün fəlsəfələrini yox edən bu aşkar həqiqətə qarşı son dərəcə doqmatik şəkildə müqavimət göstərir və əsassız məntiqi mühakimələr irəli sürürlər.

Məsələn, materialist fəlsəfənin 20-ci əsrdəki ən böyük müdafiəçilərindən biri olan qatı marksist düşüncəli Corc Politzer maddənin varlığının “böyük dəlili” olaraq “avtobus nümunəsi”ni vermişdir. Politzerə görə maddənin qavrayış olduğunu müdafiə edən mütəfəkkirlər də şosedə avtobus gördükləri zaman əzilməmək üçün qaçırlar və bu maddənin obyektiv varlığının isbatıdır. (1)

Bir başqa məşhur materialist alim Consona (Johnson) maddənin qavrayışlar cəmi olduğu izah edildikdə isə daşlara təpik vuraraq onların fiziki varlığını “sübut etməyə” çalışmışdır. (2)

Başqa nümunə isə Politzerin müəllimi və dialektik materializmin Marksla birlikdə qurucusu olan Fridrix Engels (Friedrich Engels) tərəfindən verilmişdir. Engels “əgər yediyimiz tortlar bir hiss, qavrayış olsaydı, aclığımızı yox etməzdilər” deyə yazmışdır. (3)Marks, Engels, Lenin kimi məşhur materialistlərin kitablarında həmişə bu cür nümunələr və “maddənin varlığını yumruq yeyincə anlayarsınız” kimi nifrət dolu cümlələr işlədilir.

Materialistlərin bu tip nümunələr gətirmələrinə səbəbi isə “maddə xəyaldır” şərhini, “maddə işıq oyunudur” şəklində başa düşmələridir. Xəyal anlayışının yalnız görməklə məhdud olduğunu, toxunma kimi hisslərin isə obyektiv qarşılığının olduğunu zənn edirlər. Avtobusun insanı vurması məsələsində də “baxın, vurur, deməli xəyal deyil” deyirlər. Qavramaqda çətinlik çəkdikləri məqam odur ki, avtobusun insanı vurması zamanı yaşanan sərtlik, zərbə və ağrı kimi bütün hisslər də yalnız zehində meydana gəlir.

Yuxu Nümunəsi

Bu gerçəyi ən yaxşı şəkildə yuxu misalı izah edir. İnsan, yuxusunda çox həqiqi hadisələr yaşayır. Nərdivandan yıxılıb ayağını sındırır, ciddi yol qəzası keçirir, avtobusun altında qalır, acdığında yemək yeyib doyur. Gündəlik həyatda rast gəldiyimiz hadisələri eyni inandırıcılıqla, eyni hisslərlə yuxularımızda yaşaya bilirik. Yuxusunda özünü avtobusun vurduğunu görən insan yenə yuxusunda, qəza etdikdən sonra gözünü xəstəxanada aça bilər, şikəst qaldığını anlayar. Amma əslində bu yuxudur. Yenə yuxusunda yol qəzasından sonra öldüyünü, ölüm mələklərinin canını aldığını, axirət həyatının başladığını görə bilər. (Bu hadisə, xəyal olan gerçək dünya həyatında da eyni şəkildə yaşanır.)

Yuxusunda bütün bu hadisələrin görüntülərini, səslərini, sərtlik hissini, ağrını, işığı, rəngləri, hər cür hissi çox aydın şəkildə yaşayır. Yuxuda əlaqədar olduğu hisslərin hamısı gerçək həyatda olduğu kimi təbiidir. Yuxuda yediyi yemək hisslərdən ibarət olmasına baxmayaraq qarınını doyurur. Çünki doymaq da bir hissdir. Halbuki, əslində o anda insan yataqda uzanmış vəziyyətdədir. Ortada nə nərdivan, nə yol, nə avtobus, nə tort var. Yuxudakı adam, xarici dünyada qarşılıqları olmayan qavrayış və hissləri yaşayır və görür. Yuxuda, “xarici dünya”da heç bir maddi qarşılığı olmayan hadisələrin yaşanan, görülən, hiss edilən olması, “xarici dünya”nın tamamilə hisslərdən meydana gəldiyini çox dəqiq şəkildə ortaya qoyur.

YUXUDAKI DÜNYA

Sizin üçün maddə, əllə tutulan gözlə görülən şeydir. Halbuki yuxuda da “əlinizlə tutur, gözünüzlə görürsünüz”, amma həqiqətdə nə əliniz var, nə də gözünüz, nə də görüb tutacağınız bir şey. Bütün bunları beyinin xaricində təmin edən heç bir maddi həqiqət yoxdur. Açıq aydın aldanırsınız.

Bəs gerçək həyat yuxudan nə ilə fərqlənir? Əslində hər ikisi də beynin içində meydana gəlir. Yuxu zamanı gerçək olmayan dünyada rahatlıqla yaşaya biliriksə, eyni şey yaşadığımız dünyaya da aiddir. Yuxudan oyandığımızda gerçək həyat dediyimiz daha uzun yuxuya başladığımızı düşünməyimizə maneə olacaq heç bir məntiqli səbəb yoxdur. Yuxunu xəyal, dünyanı gerçək saymağımızın səbəbi, yalnız vərdişlərimiz və bəzi subyektiv fikirlərimizdir. Və bu vəziyyət, bir gün yaşadığımızı sandığımız dünya həyatından yuxudan oyanırmış kimi oyandırıla biləcəyimizi göstərir.

Materialist fəlsəfəni mənimsəyənlərə, xüsusilə də marksistlərə bu gerçək, yəni maddənin əsli izah edildikdə əsəblərini kontrol edə bilmirlər. Bu zaman onlar Marksın, Engelsin, Leninin bu mövzudakı səthi və cahil məntiqlərindən nümunələr gətirirlər.

Halbuki bu insalar yuxularında da eyni nümunələri gətirə bildiklərini düşünməlidirlər. Yuxularında da “Das Kapital”ı oxuyur, mitinqlərə gedir, polislə qarşıdurmaya girirlər, başlarına daş dəyir və hətta bu yaranın ağrısını hiss edirlər. Yuxularında onlardan soruşulduğunda, o an gördükləri şeyləri də “mütləq maddə” sanırlar. Oyanıq olarkən gördükləri şeyləri də “mütləq maddə” zənn etdikləri kimi yuxularında da eyni şeyi zənn edirlər.  Amma, istər yuxuda, istərsə də gündəlik həyatda olsun, gördüklərinin, yaşadıqlarının, hiss etdiklərinin hamısı duyğu üzvlərinin qəbul etdiyi hisslərdir.

Sinirləri Paralel Bağlama Nümunəsi

Politzerin yol qəzası nümunəsinə fikir verək: Bu qəzada, avtobusun altında əzilən insanın beş duyğu orqanından beyninə gedən sinirlər, bir başqa insanın, məsələn Corc Politzerin beyninə paralel şəkildə bağlansa, qəza zamanı həmin insanı avtobus vuranda, o an evində olan Politzeri də avtobus vuracaq. Daha doğrusu, qəzaya düşən adamın yaşadığı hisslərin hamısını, musiqi mərkəzinə bağlanan iki ayrı səs kolonundan eyni mahnının eşidilməsi kimi, Politzer də hiss etməyə başlayacaq. Politzer də evində oturduğu halda avtobusun əyləc səsini, avtobusun bədəninə dəyməsini, qırıq qol və axan qan görüntülərini, sınıq ağrılarını, əməliyyatxanaya girməyinin görüntülərini, gipsin sərtliyini, qolunun gücsüzlüyünü hiss edəcək, görəcək və yaşayacaq. Qəzadakı insanın sinirləri əlavə olaraq neçə insana bağlansa, onların hamısı  Politzer kimi qəzanı əvvəldən axıradək yaşayacaq. Qəzadakı adam komaya girsə, hamısı komaya girəcək. Hətta,  yol qəzasına aid hisslərin hamısı kompyuterə yazılsa və bu hisslər əvvələ yığılıb dəfələrlə başqa bir insana ötürülsə, yenə bu adamı da dəfələrlə avtobus vuracaq.

Yaxşı o halda, hansı adama dəyən avtobus gerçəkdir? Materialist fəlsəfə bu suala ziddiyət təşkil etməyən cavab verə bilməz. Əslində, həmin insanlar yol qəzasını öz zehinlərində ən incə təfərrüatına qədər yaşayırlar.

Tort və daşa təpik atma nümunələri üçün də vəziyyət eynidir. Tort yeyincə qarınında tortun çəkisini və toxluğu hiss edən Engelsin duyğu orqanlarına aid sinirlər paralel olaraq ikinci insanın beyninə bağlansa, Engels tort yediyi və doyduğu anda o adam da tort yeyəcək və doyacaq. Daşa təpik atdıqda ayağı ağrıyan materialist Consonun sinirləri paralel olaraq başqa insana bağlansa, bu adam da daşa vuracaq və ayağı ağrıyacaq.

Yaxşı hansı tort və hansı daş gerçəkdir? Materialist fəlsəfə, buna da ziddiyyətsiz cavab verə bilməz. Doğru və ziddiyyət təşkil etməyən cavab budur: Həm Engels, həm digər insan tortu öz zehinlərində yeyib doyublar. Həm Conson, həm də ikinci insan, daşa təpik atma anını öz zehinlərində bütün təfərrüatı ilə yaşayırlar.

Yuxarıda Politzerlə bağlı verdiyimiz nümunədə belə bir dəyişiklik edək; evində oturan Politzerin sinirlərini avtobusun vurduğu insanın beyninə, avtobusun vurduğu insanın sinirlərini də Politzerin beyninə bağlayaq. Bu vəziyyətdə, Politzer əslində evində oturduğu halda özünü avtobusun vurduğunu zənn edəcək, avtobusun vurduğu insan isə qəzanın bütün şiddətinə baxmayaraq, bunu əsla hiss edə bilməyəcək, çünki özünün evdə oturduğunu düşünəcək. Bu məntiq tort və daşa təpik vurma nümunələri üçün də eynilik təşkil edir.

Görüldüyü kimi insanın hisslərini aşması və xaricinə çıxması mümkün deyil. Bu vəziyyətdə heç bir maddi varlıq və maddi mühit olmadığı halda hər şey insan ruhuna seyr etdirilə bilər. Belə ki, insanın bunu anlaması mümkün deyil, hətta izlətdirilən üç koordinatlı mükəmməl görüntüləri gerçək zənn edib varlığından da son dərəcə əmin olacaqdır. Çünki hər insan duyğu orqanlarına hiss etdirilən hisslərdən asılıdır.

İngilis filosof David Hume bu gerçək haqqındakı düşüncələrini belə ifadə etmişdir:

Çox səmimi olaraq, Özüm dediyim şeyə daxil olduğum zaman, isti və ya soyuğa, işıq və ya kölgəyə, eşq və ya nifrətə, ağrı və ya ləzzətə dair xüsusi hissə ya da başqa bir şeyə daimi olaraq rast gəlirəm. Mən hiss olmadan hər hansı bir zamanda özümü əsla yaxalaya, tuta bilmərəm və əsla hissdən, xəyaldan başqa bir şeyi müşahidə edə bilmərəm. (4)

——————————————————————————–

Qeydlər

1 Corc Politzer, Fəlsəfənin Başlanğıc Qanunları, İstanbul: İctimai Nəşrlər, 1989, s. 53.

2 Orxan Hançerlioğlu, Düşünce Tarihi, istanbul: Remzi Nəşriyyat, 6.b., 1995 Sentyabr, s. 261.

3 Corc Politzer, Fəlsəfənin Başlanğıc Qanunları, istanbul: İctimai Nəşrlər, 1989, s. 65.

4 Paul Davies, Tanrı və Yeni Fizika, Çev:Murat Əsaslı, İm Nəşr Dizayn Həyat Kitabları-1, İstanbul 1995, s. 180-181

Hisslərin Beyində Meydana Gəlməsi Fəlsəfə Deyil, Elmi Həqiqətdir

Materialistlər, burada izah etdiklərimizin fəlsəfi görüş olduğunu iddia edirlər. Halbuki bizim “xarici dünya” dediyimiz şeyin hisslər cəmi olduğu, fəlsəfə deyil, elmi gerçəkdir. Görüntünün və hisslərin beyində necə meydana gəldiyi bütün tibb fakültələrində təfərrüatlı şəkildə öyrədilir. Müasir fizika başda olmaqla 20-ci əsr elminin ortaya qoyduğu gerçəklər, maddənin konkret həqiqətə sahib olmadığını, açıq-aydın hər kəsin “beynindəki ekranı” izlədiyini göstərir. Bunu, istər ateist olsun, istər budist olsun, istər başqa düşüncəyə sahib olsun, elmə inanan hər kəs qəbul etmək məcburiyyətindədir. Bir materialist öz aləmində Allahın varlığını inkar edə bilər, amma bu elmi gerçəyi inkar edə bilməz.

Yaşadıqları dövrün elm anlayışı və elmi imkanları kifayət qədər olmasa da, Karl Marks, Fridrix Engels, Corc Politzer və digərlərinin bu qədər asan və açıq gerçəyi qavraya bilməmələri çox qəribədir. Amma müasir dövrdə elmin və texnologiyanın imkanları hədsiz dərəcədə inkişaf etmişdir və bu imkanlar onsuz da çox açıq olan bu gerçəyin qavranılmasını daha da asanlaşdırır. Materialistlər isə qismən də olsa bu mövzunu qavramağın və ümumiyyətlə bu mövzunun öz fəlsəfələrini necə çökdürdüyünü anlamağın verdiyi böyük qorxu içindədirlər.

Materialistlər Tarixin Ən Böyük Tələsinə Düşmüşlər

Maddənin hisslərdən ibarət olduğu gerçəyi, müasir elm tərəfindən isbat edilmişdir və çox açıq, qəti, güclü şəkildə ortaya qoyulmuşdur. Materialistlər kor-koranə inandıqları, bel bağladıqları, güvəndikləri maddi dünyanın, içindəki hər şeylə birlikdə tamamilə yox olduğunu görür və buna qarşı heç bir şey edə bilmirlər. İnsanlıq tarixi boyunca materialist düşüncə həmişə var olmuşdur. Bu insanlar da özlərindən və müdafiə etdikləri fəlsəfədən çox əmin şəkildə, özlərini yaratmış olan Allaha qarşı çıxmışlar. Ortaya atdıqları ssenariyə görə maddə əzəli və əbədidir və bütün bunların Yaradıcısı ola bilməz. Yalnız qürurlarına görə Allahı rədd edir və var zənn etdikləri maddənin arxasında gizlənirdilər. Bu fəlsəfədən elə əmindilər ki, heç zaman bunun əksini isbat edən şərh gətirilə bilməyəcəyini düşünürdülər.

Məhz buna görə də maddənin əsli ilə bağlı olan bu məqalədə izah edilən gerçəklər bu insanları böyük qarışıqlığa salmışdır. Çünki burada izah edilənlər onların fəlsəfələrini təməlindən yıxıb atmış və məsələni müzakirə üçün fürsət belə saxlamamışdır. Bütün düşüncələrini, həyatlarını, qürurlarını və inkarlarını əllərindən bir anda uçub gedən maddə üzərində qurmuşdular. Maddə yoxdur ki, materializm də olsun.

Allah həm də inkarçılara tələ qurandır. “…onlar hiylə işlətdilər, Allah da (bir qarşılıq) bir hiylə qururdu. Allah, hiylə quranların (hiylələrinə cavab verənlərin) ən xeyirlisidir” ayəsiylə bu gerçək bildirilir. (Ənfal Surəsi, 30)

Məhz Allah, maddəni var zənn etdirərək materialistləri tələyə salmış və tarixdə bənzəri görülməmiş şəkildə kiçiltmişdir. Materialistlər mallarını, mülklərini, mövqelərini, vəzifələrini, yaşadıqları cəmiyyəti, bütün dünyanı və əslində xəyaldan ibarət olan hər şeyi var zənn etmiş, üstəlik bunlara güvənərək Allaha qarşı təkəbbürlənmişlər. Lovğalanaraq Allaha üsyan edib inkar etmişlər. Bunları edərkən də güc aldıqları tək şey MADDƏ olmuşdur. Amma elə bir anlayış çatışmazlığı içinə düşüblər ki, Allahın onları hərtərəfli əhatə edib örtdüyünü heç düşünməyiblər. Allah inkarçıların anlayışsızlıqları nəticəsində düşəcəkləri vəziyyəti Quranda belə xəbər vermişdir:

Yoxsa bir hiylə qurmaq istəyirlər? Amma kafirlər özləri o hiylənin qurbanı olacaqlar.. (Tur surəsi, 42)

Bu, bəlkə də tarixdə bilinən ən böyük məğlubiyyətdir. Materialistlər öz aləmlərində təkəbbürlənərkən, əslində böyük tələyə düşmüş və Allaha qarşı çirkin cəsarət göstərərək açdıqları mübarizədə qəti olaraq məğlub olmuşlar.

“Beləliklə, hər bir ölkənin günahkarlarını oranın başçıları təyin etdik ki, onlar orada bacardıqları qədər məkrlə məşğul olsunlar. Onlar yalnız özlərinə qarşı məkr edərlər, lakin (bunun) fərqinə varmazlar.” (Ənam Surəsi, 123)  ayəsi Yaradıcılarına qarşı çıxan belə inkarçıların necə şüursuzluq içində olduqlarını və necə sonla qarşılaşacaqlarını ən açıq şəkildə xəbər verir. Bir başqa ayədə isə bu gerçək belə vurğulanır:

“Onlar Allahı və iman gətirənləri aldatmağa çalışırlar. Halbuki yalnız özlərini aldadır və (bunu) anlamırlar.” (Bəqərə Surəsi, 9)

İnkarçılar öz aləmlərində tələ qurmağa cəhd edərkən ayədəki “anlamırlar” ifadəsiylə bildirildiyi kimi, çox əhəmiyyətli gerçəyi anlaya bilmirlər. Yəni yaşadıqları bütün hadisələrin onlara hiss etdirilən xəyal olduğu və etdikləri hər hərəkət kimi, qurduqları tələlərin də zehinlərində yaranan görüntüdən ibarət olduğu gerçəyini anlaya bilmirlər… Bu qavrayış zəifliyi səbəbiylə də Allah ilə tək olduqlarını unudaraq öz-özlərini hiyləli tələyə salmışlar. Hər dövrdə olduğu kimi bu dövrdə də Allah, inkarçıları bütün hiyləli düzənlərini kökündən yıxan gerçəklə üz-üzə gətirmişdir. Allah “…şübhəsiz ki, şeytanın hiyləsi çox zəifdir” ayəsiylə bu hiylələrin məhv olacağını da xəbər verir. (Nisa Surəsi, 76) Və möminləri də “…onların qurduğu hiylə sizə heç bir zərər verə bilməz” ayəsiylə müjdələmişdir. (Ali İmran Surəsi, 120)

Allah bir başqa ayəsində, “İnkar edənlərin əməlləri səhradakı ilğıma bənzəyir ki, susamış kimsə onu su hesab edər. Ona yaxınlaşdıqda isə onun heç nə olduğunu görər. O öz yanında Allahı tapar…“ (Nur Surəsi, 39) deyə xəbər verir. Materializm də bu ayədə işarə edildiyi kimi üsyan edənlər üçün “ilğım” meydana gətirir. Ona güvənərək əllərini uzadanda isə hər şeyin xəyaldan ibarət olduğunu anlayarlar. Allah onları belə ilğımla aldatmış, bütün bu hisslər cəmini var kimi göstərmişdir. “Böyük” insanlar, professorlar, astronomlar, bioloqlar, fiziklər, vəzifələri, mövqeləri nə olursa olsun maddəni özlərinə ilah etdikləri üçün bu tələyə düşmüş, sanki bir uşaq kimi aldanmış və kiçilmişlər. Hisslər cəmini mütləq zənn edərək onun əsasında fəlsəfələrini, ideologiyalarını qurmuş, bu barədə ciddi müzakirələrə edib “intellektual” izahlar vermişlər. Bütün bunlardan ötrü də özlərini çox ağıllı hesab edib kainatın gerçəyi haqqında fikir yürüdə biləcəklərini düşünmüş və ən əsası da öz məhdud ağıllarıyla Allahı izah edə biləcəklərini sanmışlar. Allah, onların içinə düşdükləri bu vəziyyəti bir ayədə belə bildirir:

Onlar (inanmayanlar) bir hiylə qurdular. Allah da (buna qarşılıq) bir hiylə qurdu. Allah, hiylə quranların ən xeyirlisidir. (Ali İmran Surəsi 54)

Dünyada bəzi tələlərdən xilas olmaq mümkündür; ancaq Allahın inkar edənlərə qurduğu bu tələ elə mütləqdir ki, əsla qurtuluş imkanı qalmamışdır. Nə edirlər etsinlər, kimə müraciət edirlər etsinlər,  Allahdan başqasından kömək tapmaları da mümkün deyil. Allahın Quranda xəbər verdiyi kimi “…Onlar Allahdan başqa özlərinə nə bir himayədar, nə də bir yardımçı tapacaqlar” (Nisa Surəsi, 173).

Materialistlər belə bir tələyə düşəcəklərini heç gözləmirdilər. 20-ci əsrin bütün imkanları əllərində ola-ola rahat bir şəkildə inkarda israr edə biləcəklərini və insanları da inkara sürükləyə biləcəklərini sanırdılar. Allah inkarçıların tarix boyu daşıdıqları bu zehniyyəti və düçar olduqları sonu Quranda belə xəbər vermişdir:

Onlar hiylə qurdular, Biz də hiylə qurduq. Lakin onlar (bunu) hiss etmədilər. Bax gör onların hiylələrinin aqibəti necə oldu. Biz onları bütün qövmləriylə birlikdə yerlə-yeksan etdik. (Nəml Surəsi, 50-51)

Ayələrdə izah edilən gerçəyin bir mənası da belədir: Materialistlərə sahib olduqları hər şeyin bir xəyaldan ibarət olduğu açıqlanmış, yəni əllərindəki hər şey toplu şəkildə yox edilmişdir. Və onlar, var zənn etdikləri mallarının, fabriklərinin, qızıllarının, dollarlarının, uşaqlarının, yoldaşlarının, dostlarının, vəzifələrinin, nüfuzlarının, hətta öz bədənlərinin, əllərindən çıxdığını görərkən, sanki “yox olmuşlar”. Sanki, maddəni tərk edib bir ruh halına gəlmişlər. Şübhəsiz bu gerçəyin fərqinə varmaq materialistlər üçün ola biləcək ən dəhşətli hadisədir. Çünki sahib olduqları hər şeyin xəyaldan ibarət olması, öz dilləri ilə desək, onlar üçün hələ dünyadaykən, “ölməmişdən əvvəl ölüm” hökmündədir.

Bu həqiqətin anlaşılması ilə birlikdə, bir Allah, bir də özləri qalmışdır. Necə ki Allah, “Məni tək olaraq (yalnız) yaratdığım kimsə ilə tək burax.” ayəsiylə, hər insanın Öz qatında əslində yalnız olduğu gerçəyinə diqqət çəkmişdir. (Muddəssir Surəsi, 11) Bu heyrətamiz gerçək daha bir çox ayədə xəbər verilmişdir:

“Hüzurumuza ilk dəfə sizi xəlq etdiyimiz kimi tək-tənha, həm də sizə verdiyimiz (nemətləri) arxanızda qoyub gəldiniz…” (Ən’am Surəsi, 94) Və onların hamısı, qiyamət günü Ona, tək-tənha, tək başına gələcəklər. (Məryəm Surəsi, 95)

Bu ayələrdə izah edilən gerçəyin bir mənası da budur ki, maddəni ilah qəbul edənlər, Allahdan gəlmiş və yenə Ona dönmüşlər. İstəsələr də, istəməsələr də Allaha təslim olmuşlar. İndi hesab gününü gözləyirlər və o gün hamısı tək-tək sorğuya çəkiləcək. Nə qədər anlamaq istəməsələr də…

——————————————————————————–

Qeydlər

1 Rennan Pekünlü “Aldatmacanın Evrimsizliyi”, Elm və Utopiya, dekabr 1998

2 Alaettin Şenel, “Evrim Aldatmacasımı?, Devrin Aldatmacasımı?” Elm və Utopiya, dekabr 1998

Düşünmək və araşdırmaq insanın bilmədiklərini öyrənməsini, “baxıb görə bilmədiklərini” görməsini, dünya həyatının gerçək üzünü kəşf etməsini təmin edir. Ancaq, əsas olan, insanın səmimi düşüncə ilə əldə etdiyi gerçəklərdən qaçmaması, kəşf etdiyi gerçəklərə uyğun yeni bir həyata başlayacaq iradəni göstərə bilməsidir. Bu yazıda bu günə qədər heç vaxt rast gəlmədiyiniz, heyrətamiz, baxış bucağınızı tamamilə dəyişdirən bir elm izah ediləcək. Bu elm, tarix boyunca böyük İslam alimlərinin diqqət çəkdiyi, müasir elmin qəti şəkildə sübut etdiyi həqiqətdir. İnsan, həyatının ilk çağlarından etibarən içində yaşadığı dünyanın mütləq maddi həqiqət olduğuna şərtlənmişdir. İnsan bu şərtlənmə içində böyüyür və bütün həyatını bu dünyagörüşü üzərində qurur. Ancaq müasir elmin nail olduğu nəticələr düşünüldüyündən daha fərqli və daha mühüm bir gerçəyi ortaya çıxarmışdır. Allahın yaratma sənətindəki ən əhəmiyyətli gerçəklərdən biri olan bu elm, insanın həm özünə, həm ətrafına, həm həyata, həm də hadisələrə baxışını tamamilə dəyişdirəcək səviyyədədir. Bu maddənin, kainatın və onun içindəki hər şeyin xəyal, “hisslər aləmi” olduğu həqiqətindən qaynaqlanır. Bu heyrətamiz həqiqəti anlamaq üçün ilk növbədə maddə zənn etdiyimiz varlıqları bizə tanıdan duyğularımızın və beynimizin necə işlədiyinə nəzər salaq.Dünya Həyatı, Duyğularımızla Qəbul Etdiyimiz Hisslərdən Meydana Gəlir

Görmə, eşitmə, iyləmə, dadbilmə, toxunma hisslərinin hamısı bir-birlərinə bənzər fəaliyyət mexanizminə malikdir. Xarici aləmdə olduğunu düşündüyümüz əşyalardan gələn qıcıqlar (səs, qoxu, dad, görüntü, sərtlik və s.) sinirlərimiz vasitəsiylə beyindəki duyğu mərkəzlərinə ötürülür. Beyinə çatan bu qıcıqlar elektrik siqnallarından ibarətdir. Məsələn, görmə prosesi əsnasında xarici aləmdəki bir mənbədən gələn işıq fotonları gözün arxa tərəfindəki retinaya ötürülür və burada elektrik siqnallarına çevrilir. Daha sonra bu siqnallar sinirlər vasitəsiylə beyinin görmə mərkəzinə ötürülür. Və biz də bir neçə kub santimetrlik görmə mərkəzində rəngarəng, tərtəmiz, eni, uzunluğu, dərinliyi olan dünya görür və hiss edirik. Bu sistem digər qavrayışlarımız üçün də eynilik təşkil edir. Dadlar dilimizdəki bəzi hüceyrələr tərəfindən, qoxular burunun epitel hüceyrələri tərəfindən, toxunmağa aid hisslər (sərtlik, yumşaqlıq və s.) dəri altına yerləşdirilmiş xüsusi qəbul edicilər, səslər isə qulaqdakı xüsusi mexanizm tərəfindən elektrik siqnallarına çevrilərək beyindəki müvafiq mərkəzlərə göndərilir və o mərkəzlərdə qavranılırlar.

Mövzunu daha da dəqiqləşdirmək üçün belə bir misal göstərək: Bu an bir stəkan çay içdiyinizi düşünün. Əlinizdə tutduğunuz stəkanın sərtliyi və istiliyi dəri altındakı xüsusi qəbul edicilər tərəfindən elektrik siqnallarına çevrilərək beyinə çatdırılır. Eyni zamanda çaya aid qoxu, onu içtiyimiz  anda hiss etdiyiniz şəkərli dad və stəkana baxdığınızda gördüyünüz qəhvəyi rəng də müvafiq ötürücülər tərəfindən elektrik cərəyanı olaraq beyinə çatdırılır. Sonra  stəkanı masaya qoyarkən şüşənin masaya təmasından çıxan səs də qulağınız tərəfindən qəbul edilib beyinə elektrik siqnalı olaraq göndərilir. Və bu hisslərin hamısı beyindəki bir-birindən fərqli, amma bir-biriylə ortaq işləyən duyğu mərkəzləri tərəfindən şərh olunur. Siz də bu şərhin nəticəsi olaraq, bir stəkan çay içdiyinizi düşünürsünüz. Yəni əslində hər şey beyindəki duyğu mərkəzlərində baş verir, amma siz bütün bu hisslərinizin konkret maddi varlığa əsaslandığını zənn edirsiniz. Halbuki, bu fikriniz yanlışdır, çünki beyninizdə qavradığınız hisslərin beyninizin xaricində varlığının olduğunu düşünmək üçün heç bir dəliliniz yoxdur. Əgər beyninizə gedən görmə sinirlərini kəssəniz, bir anda görüntü yox olar. Eyni şəkildə eşitmə sinirlərində bir problem olarsa, xaricinizdə var olduğunu zənn etdiyiniz səs də bir anda kəsilər.

Bura qədər izah edilənlər bu gün elm tərəfindən qəti şəkildə isbat edilmiş, AÇIQ-AŞKAR gerçəklərdir. İstənilən elm adamı bu sistemin işləmə prinsipini izah edərsə, içində yaşadığınız dünyanın əslində beyninizdə qəbul edilən hisslərdən ibarət olduğu aydın olar. Məsələn ingilis fiziki John Gribbin beyinin etdiyi şərhlərlə əlaqədar olaraq belə deyir:
”…Duyğularımız isə xarici dünyadan gələn impulsların beynimizdəki şərhidir; sanki bağçada bir ağac varmış kimi… Lakin beynim  bu impulsları duyğu süzgəcindən keçirərək  hiss edir. Ağac yalnız bir görüntüdür. O halda hansı doğrudur? Duyğularımızın  ortaya çıxardığı ağacmı, yoxsa bağçadakı ağacmı?” (Taşqın Tuna, Uzayın Ötesi, sf.194)

Maddənin xaricinizdəki əsli ilə təmasda olmadığınızı anlamaq üçün çox asan bir  təcrübə apara bilərsiniz. Kompüter ekranına baxarkən, barmağınızla bir gözünüzün alt tərəfini yüngülcə qaşıyın. Qaşıyarkən barmağınız irəli-geri getdikcə, monitorun da eyni şəkildə irəli-geri getdiyini görəcəksiniz. İndi düşünün, görəsən bu kompüter masanın üzərində, sizin dayandığını zənn etdiyiniz yerdədirmi? Yoxsa qaşımanın təsiri ilə görüntüsü yuxarı-aşağı oynayan, beyninizdəki görüntüdən ibarətdir? Məhz  bu nümunə belə burada izah etdiyimiz gerçəyi qavramanız üçün bir başlanğıc ola bilər.

Qapqaranlıq Məkanda Üç Ölçülü, Dərinlikli, Rəngarəng Görüntü

Bura qədər izah etdiklərimiz barədə düşündüyümüzdə, son dərəcə təəccüblü və düşündürücü bir həqiqət qarşımıza çıxır. Bilindiyi kimi beynimiz kəllə sümüyünün içində yerləşir və kəllə sümüyü işığı içəri keçirmir. Yəni başımızın içi zülmət qaranlıqdır. Amma biz bu zülmət qaranlıqda mavi dənizləri, yamyaşıl ağacları, rəngarəng çiçəkləri, günəşin şüalarını və rənglərin hər tonunu görə bilirik. Bu, son dərəcə maraqlıdır və üzərində düşünülməsi vacib olan mövzudur. Çünki əgər biz varlıqların bizim xaricimizdəki hallarını görə bilsəydik, xaricimizdəki görüntünün işıltısını, rənglərini, parıltısını əsla görə bilməzdik. Çünki bu parıltılar və işıqlar kəlləmizə ilişəcək və beynimizdəki görmə mərkəzinə əsla çata bilməyəcəkdi. Elə isə biz bu parıltıları, Ayın və Günəşin şüalarını, evimizdəki elektrik lampasının parlaqlığını necə görə bilirik? İşığın əsla çata bilmədiyi beyində parlaq görüntülər necə meydana gəlir? Bu bölmənin davamında bu problemin cavabını biləcəyik.

Bütün bunlardan sonra əldə etdiyimiz nəticələrdən biri isə belədir: İnsan heç bir zaman kəllə sümüyünün xaricindəki dünyanı bilə bilməz. İnsanın əlindən gələn yeganə iş beyinə elektrik siqnalları olaraq çatan təsirləri seyr etməkdir.

Uzaqlıq Hissi Aldadıcıdır

Bunları oxuyarkən, otağın qapısı və ya kompüter ilə aranızdakı uzaqlıq hissi sizi aldada bilər. “Hər şey beynimdəki kiçik bir nöqtəyə necə sığır? Günəş, mən və dəniz necə eyni nöqtədə ola bilərik?” deyə düşünə bilərsiniz. Əslində uzaqlıq da beyində meydana gələn boşluq hissinin yaranmasından başqa bir şey deyil. Bu səbəbdən insanın özündən çox uzaqda zənn etdiyi hər şey əslində beynindəki kiçik bir nöqtədə meydana gəlir. Yəni iki ölçülü bir nöqtədə möhtəşəm, üç ölçülü və dərinliyi olan görüntü yaranır. Məsələn, ucsuz-bucaqsız səma, ucsuz-bucaqsız dəniz, prospektin qarşısındakı göydələn, yoldakı avtomobillər və s. hamısı beyinin içindəki bir neçə kub santimetrlik məkanda yaranır. Bunu daha aydın dərk etmək üçün belə bir nümunə verə bilərik.

Evinizdə izlədiyiniz televiziya  ekranı əslində düz müstəvidir və iki ölçülüdür. Ancaq bu iki ölçü üzərində işıq, kölgə oyunları və perspektivdən istifadə edilərək üç ölçülü, dərinliyi olan, uzaqlıq hissini verən mənzərə görüntüsü meydana gətirilir. Bu şəkildə beynimizdə  meydana gələn görüntü və bütün digər hisslər də  belədir. Yəni kiçik, düz müstəvi üzərində yaranan görüntüdə monitordan tutmuş səmadakı günəşə qədər hər məsafəni qavraya bilərik. Amma heç biri əslində bizdən uzaqda deyil, hamısı içimizdə, beynimizdəki kiçik bir nöqtədə hiss edilən qavrayışlardır. Bədənimizin görə bildiyimiz hissəsi, günəş, ulduzlar, kompüter və qarşımızdakı televiziya, hamısı beynimizdəki kiçik bir nöqtədə meydana gəlir. Xaricdə bütün bunların  əsillərinin olduğunu əsla bilə bilmərik. Bura qədər izah edilənləri daha yaxşı anlamaq və qavraya bilmək üçün yuxu haqqında düşünə bilərik.

Dünya Həyatı Yuxularımızdan Fərqli Deyil

Bilindiyi kimi, insanlar yuxularında çox dəqiq və həqiqətə oxşar görüntülər görür, cürəbəcür qoxular duyur, bəzən musiqi dinləyir, bəzən avtomobil idarə edir, ləziz yeməklər yeyib dadlarını hiss edir, anasını öpür, həyəcanlanır, qorxur, sevinirlər. Üstəlik hər insan yuxu əsnasında yaşadıqlarının həqiqət olduğundan da əmin olur. Ancaq həqiqətdə nə yeyib daddığı kabab, nə sevdiyi pişik, nə də sürdüyü avtomobil var. Yuxu görən adam o an hərəkətsiz və gözü bağlı şəkildə yatağında uzanır. Üstəlik gerçək həyatından çox da fərqlənməyən şeyləri beynində yaşayır. Yaxşı, bəs onda yuxunu həqiqətdən nə ayırır? Cünki hər ikisi də zehində yaşanır və son dərəcə bənzərdirlər. Yeganə fərq odur ki, yuxularda, alışdığımız səbəb nəticə əlaqələri olmur və biz, yuxularımızda gördüklərimizə görə məsuliyyət daşımırıq.

Bura qədər izah edilənlərdən əldə etdiyimiz nəticə budur: İnsanın dünya həyatı olaraq bildiyi, gördüyü, eşitdiyi, toxunduğu hər şey əslində beynində meydana gəlir. İnsan, həyatının heç bir anında beyninin xaricinə çıxması qətiyyən mümkün deyil.

Bəs yaxşı, beyinin özü bu qədər qüsursuz, mükəmməl hissləri meydana gətirə bilərmi? Meydana gətirdiyi görüntünü qavraya bilərmi? Məsələn, beyində yaranan gözəl bir mənzərə qarşısında yenə beyində zövq alma duyğusu meydana gələ bilərmi? Bütün bunları beyinin etdiyini demək çox çətindir. Çünki beyinin özü araşdırıldığında, qarşımıza digər canlı orqanlarda olan zülal və yağ molekulları çıxır. Bu molekullar isə atomlardan ibarətdir. Bütün bu görüntüləri atomların gördüyünü, bütün o hissləri onların qavradığını düşünmək isə mümkün deyil. Bu halda görən, eşidən, musiqi duyduğunda zövq alan, darıxan, sədaqət, vəfanın nə olduğunu bilən, bir  körpə gördüyündə şəfqət hissi keçirən, xatirələri olan, kədərlənən, çiyələyin dadından zövq alan, dostunu gördüyündə sevinən kimdir? Bütün bunların beyinə aid olduğunu söyləmək qeyri-mümkündür.

O halda görən, duyan, eşidən və hiss edən beyin deyil. Bu, hamısından üstün bir varlıq olan ruhdur. Bizim içində yaşadığımız kainat, dünya, həyatımız boyunca başımıza gələn hadisələrin hamısı ruhumuza seyr etdirilən xəyallardan ibarətdir. Yaxşı kim bizim ruhumuza dünyanı, insanları, bitkiləri, bədənimizi və gördüyümüz digər hər şeyi davamlı olaraq seyr etdirir?

Çox açıqdır ki, içində yaşadığımız bütün maddi kainatı, yəni qavranılan bütün hissləri yaradan və davamlı şəkildə yaratmağa davam edən üstün Yaradıcı vardır. Bu Yaradıcı, bu cür görkəmli yaradılış sərgilədiyinə görə də sonsuz güc və qüdrət sahibidir. Yaratdığı bütün hiss və duyğular Onun iradəsinə bağlıdır və O, bütün yaratdıqlarına hər an hakimdir. O üstün Yaradıcı, göylərin və yerin Rəbbi olan Allahdır. Hisslərdən ibarət olan bu kainatın hər yerində gerçək varlıq olaraq yalnız Allahın Zatı vardır. Bu səbəbdən insana ən yaxın olan varlıq da Allahdır. Bu həqiqət, Quranda “Andolsun, insanı Biz yaratdıq və Biz ona şahdamarından daha yaxınıq” (Qaf Surəsi, 16) ayəsiylə açıqlanır.

Harada olmağımızdan asılı olmayaraq Allah daim bizimlə birlikdədir. Siz bu yazını oxuyarkən də sizə ən yaxın olan varlıq, gördüyünüz hər şeyi anbaan yaratmaqda olan Allahdır. Allah bizə bu dünya ilə əlaqədar görüntülər göstərdiyi və hisslər yaşatdığı  müddət ərzində biz bu dünyada var oluruq. Bu dünyanın görüntülərini və hisslərini kəsdiyi, bizə ölüm mələklərini göstərib fərqli bir ölçüyə aid hissləri verdiyi zaman isə ölmüş olacağıq. Qiyamət günü, hesab, cənnət, cəhənnəm və bütün sonsuz həyatımız da bizim üçün eyni şəkildə yaradılacaq. Bütün bunları yaratmaq isə bizə sonsuz gücünün və hüdudsuz bilgisinin dəlillərini hələ bu dünyadaykən göstərən Allah üçün çox asandır.

Həqiqətlərdən Qaçmaq Olmaz

Açıq aşkar göründüyü kimi “xarici dünya”nın maddi gerçəkliyə sahib olmadığı, Allahın davamlı olaraq ruhumuza göstərdiyi görüntülərdən ibarət olduğu elmi və məntiqi həqiqətdir. Qəribədir ki, insanlar bu həqiqətən qaçmağa, düşünməməyə çalışırlar. Çünki bu sirrin açılmasıyla birlikdə malları, dollarları, yaxtaları, lüks avtomobilləri, marka geyimləri, soylu ailələri və holdinqləriylə qürurlanan insanların qürurları hədər gedəcəkdir. Məsələn, qürurla zirehli avtomobilinə və böyük bir ərazidə tikilmiş möhtəşəm evinə vertolyotundan baxan zəngin bir iş adamı, bu gerçəyi qəbul etsə bir anda xəyaldan ibarət olan və xəyal içində yaşayan aciz varlıq olduğunu anlayacaq, iman etsə də, etməsə də Allahın ucalığını, böyüklüyünü və tək mütləq varlıq olduğunu da təqdir etmək məcburiyyətində qalacaq, bununla  gücsüzlüyü və Allaha nə qədər möhtac olduğu ortaya çıxacaqdır. Maddənin bir xəyaldan ibarət olduğu bilindikdə, lüks kafelərdə, əyləncə mərkəzlərində təkəbbürlənməyin, insanları alçaltmağın, digərləri ilə lağ etməyin nə qədər mənasız olduğu idrak ediləcəkdir. Materialist zehniyyətdəki insanların bütün qorxularının və həqiqətdən qaçmaqlarının səbəbi budur; bu gerçəyi bilməklə,  qürur, ehtiras üzərində qurulmuş həyatlarının öz ifadələriylə “dadı qaçacaq”dır. Bunun üçün bu mövzunu həm düşünməz, həm də düşünülməsini və gündəmə gətirilməsini istəməzlər.

Şübhəsiz bu gerçəyin fərqinə varmaq materialistlər üçün ən dəhşətli hadisədir. Çünki sahib olduqları hər şeyin bir xəyaldan ibarət olması, öz sözləri ilə desək onlar üçün hələ dünyadaykən “ölməmişdən əvvəl ölmək” hökmündədir. Bu gerçəklə birlikdə bir Allah, bir də özləri qalmışdır. Necə ki, Allah “Məni Öz yaratdığım kimsə ilə tək burax!” (Muddəssir Surəsi, 11) ayəsiylə hər insanın Öz qatında əslində yalnız olduğu gerçəyinə diqqət çəkmişdir. Məhz buna görə bu həqiqətin insanlara geniş şəkildə izah edilməsi çox əhəmiyyətlidir. Çünki maddənin gerçək mahiyyəti ilə bağlı olan bu mövzu, maddəni ilah etmiş  materialist fəlsəfəni qəti şəkildə yıxan gerçəkdir. Bu gerçəyin yayılmasıyla 21-ci əsr insanların geniş şəkildə İlahi gerçəkləri qavrayacaqları və tək mütləq varlıq olan Allaha yönələcəkləri tarixi dönüş nöqtəsi olacaqdır. 21-ci əsrdə, 19-cu əsrin materialist inancları tarixin zibilliyinə atılacaq, Allahın varlığı və yaradılışı qavranılacaq, məkansızlıq, zamansızlıq kimi gerçəklər aydın olacaq, insanlıq əsrlərdir gözlərinin önünə çəkilmiş pərdələrdən, yalanlardan və batil inanclardan xilas olacaqdır.

Böyük İslam Alimlərinin Maddənin Gerçəyi ilə Bağlı Fikirləri

“Kainatda nə varsa hamısı xəyaldır. Ya güzgülərdəki əkslərdir, ya da kölgələr kimidir.” (Mövlana Cami)

“Allah… yaratdığı varlıqların vücudlarını yoxluqdan başqa bir şey etməmişdir… Bütün bunları hiss və qavrayış dərəcəsində yaratmışdır… Aləmin varlığı hiss və qavrayış dərəcəsində olub maddi dərəcədə deyildir… Gerçək mənada xaricimizdə (xarici düyada) Uca Zatdan (Allahdan) başqası yoxdur.” (İmam Rəbbani Hz. Məktubları, cild II, 357. Məktub, sf. 163)

“O mövhum dairə, xəyalda təsvir edilir. O təsvir edildiyi mərtəbədə də görülür. Amma xəyal gözü ilə. Lakin xaricimizdə əsas göz ilə görüldüyü sanılır. Lakin vəziyyət elə deyil. Xaricimizdə onun nə adı vardır, nə də izi. Bəli belə bir vəziyyət yoxdur ki, orada görülsün. Güzgüdə əks olunan bir adamın üzü də bu şəkil üzrədir. Çünki onun xaricimizdə bir sabitliyi yoxdur. Əlbəttə onun sabitliyi və görünüşü- hər ikisi  XƏYALDIR. Ən doğru bilən Sübhan Allahdır.” (İmam Rəbbani Hz. Məktubları, dəri II, 470. Məktub, sf. 1432)

“Hər varlıq yoxluqdur, Sən varsan ancaq” (Nizami Gəncəvi, İsgəndərnamə- Şərəfnamə)
Beynimizin yerləşdiyi kəllə sümüyü işıq şüalarını qətiyyən içəri buraxmır. Bu səbəbdən başımızın daxili zülmət qaranlıqdır. Amma biz bu zülmət qaranlıqda mavi dənizləri, yamyaşıl ağacları, rəngarəng çiçəkləri, günəşin parıltılarını və rənglərin hər tonunu görə bilirik. İnsanın həyatı boyunca gördüyü hər görüntü beynin arxa tərəfindəki görmə mərkəzində meydana gəlir və bu mərkəz yalnız bir neçə kub santimetr böyüklüyündədir. Dar bir otağın görüntüsü də, geniş mənzərənin görüntüsü də beyindəki bu kiçik sahəyə sığır. İnsan yuxudaykən özünü çox gözəl avtomobil sahibi kimi görə bilər və o anı bütün gerçəkliyi ilə yaşaya bilər. Ancaq oyandığında yuxu gördüyünü anlayar. İnsan izah edilən bu gerçəklər haqqında bir az dərin düşünsə, bu heyrətamiz vəziyyəti açıq aşkar fərq edər. Yəni dünyadakı bütün hadisələrin bir xəyaldan ibarət olduğunu…

Bana gelen bir maili paylaşmak istedim. Başlıktan da anlaşılacağı üzere vucudumuza zarar veren yaygın bir takım zararlı alışkanlıklarımızdan bahsediyor. Yorumsuz olarak yayınlıyoruz.

Beyine zarar veren alışkanlıklar

1.Kahvaltı etmemek

Kahvaltı etmeyen kişiler, düşük bir kan şekeri seviyesine sahip olur. Bu durum beyin için yetersiz besin tedarik edilmesine ve sonunda beyin dejenerasyonuna yol açar.

2.Aşırı ısınma

Beyin arterlerinin sertleşmesine neden olarak, zihin gücünün azalmasına yol açar. (Cep Telefonu kasdediliyor zannedersem)

3.Sigara içmek

Çoklu beyin büzülmesine neden olur ve Alzheimer hastalığına yol açabilir.

4.Yüksek şeker tüketimi

Çok fazla şeker proteinlerin ve besinlerin emilmesini durdurur ve dengesiz beslenmeye neden olur ve beynin gelişmesine engel olabilir.

5.uyku yetersizliği

Uyku beynimizin dinlenmesini sağlar. Uykudan uzun vadeli yoksunluk beyin hücrelerinin ölmesini hızlandırır.

6.Hava kirlenmesi

Beyin vücudumuzda en çok oksijen tüketen organdır. Kirli havanın teneffüs edilmesi, beyne giden oksijeni azaltır ve beynin veriminde düşüş yaratır.

7.Uyurken kafayı örtmek

Kafayı örterek uyumak, karbondioksit konsantrasyonunu arttırır ve beyne hasar veren etkilere yol açabilir.

8.Hastalık sırasında beyni çalıştırmak

Hasta iken çok çalışmak veya öğrenmek beyin etkenliğinin azalmasına yol açabilir ve ayrıca beyne hasar verebilir.

9.Uyarıcı düşüncelerde eksiklik

Düşünmek beyin jimnastiği için en iyi yoldur, beyni uyaran düşüncelerin eksikliği beyin daralmasına yol açabilir. Çapraz bulmaca ve Sudoku iyi egzersiz sağlar.

10.Az konuşmak

Zihinsel sohbetler beynin etkinliğini geliştirir.

Karaciğer hasarının ana nedenleri

1.Çok geç uyuma ve çok geç kalkma.

2.Sabahları tuvalete gitmemek

3.Çok fazla yemek

4.Kahvaltı yapmamak

5.Çok fazla ilaç tüketmek

6.Çok fazla koruyucu, gıda katkısı, gıda boyası ve yapay tatlandırıcı tüketmek

7.Sağlıksız pişirme yağı tüketmek

İçinde en iyi pişirme yağı olan zeytinyağı bile olsa, kızartma yaparken mümkün olduğunca pişirme yağını azaltın. Yorgun olduğunuzda, eğer vücudunuz formda (zinde) değilse kızarmış gıdalar tüketmeyin.

8.İçinde en iyi pişirme yağı olan zeytinyağı bile olsa, kızartma yaparken mümkün olduğunca pişirme yağını azaltın. Yorgun olduğunuzda, eğer vücudunuz formda (zinde) değilse kızarmış gıdalar tüketmeyin.

Kansere en çok neden olan 5 gıda

1.Sosisli sandviç

Zira içinde çok fazla nitrat vardır. Kanser koruma koalisyonu, çocukların ayda 12 adetten fazla sosisli sandviç yememelerini önermektedir. Sosisli sandviçsiz yapamıyorsanız, sodyum nitratsız yapılan cinsini satın alın.

2.İşlenmiş et ve domuz pastırması

Sosisli sandviçte, domuz pastırmasında ve diğer işlenmiş etlerde bulunan aynı yüksek sodyum nitrat aynı şekilde kalp hastalığı riskini yükseltir. Domuz pastırmasında doymuş yağın aynı şekilde kanserde payı olur.

3.yağda kızarmış şekerli çörek veya lokma

Lokmalar kansere yol açan çiftli dertlerdir. Birincisi, bunlar beyaz undan, şekerden ve hidrojene yağdan yapılır, sonra yüksek ısıda kızartılır. Bunlar, belki de kanser riskini arttırmak için yiyebileceğiniz en kötü yiyecektir.

4.kızarmış patates

Lokmalar gibi, kızarmış patates de hidrojene yağdan yapılır, sonra yüksek ısıda kızartılır. Bunlar ayrıca, kızarma işlemi sırasında ortaya çıkan ve kansere neden olan akrilamid maddesini de içerir. Bunlara “French fries” değil, “kanser fries” olarak çağırılmalıdır.

5.Cips, kraker ve kurabiye, bisküi

Tümü genellikle beyaz un ve şekerden yapılır. Etiketinde “trans yağlar içermez” yazılı olsa bile, genellikle az miktarda trans yağ vardır.

İnsanoğlu, dünya üzerinde eşine rastlanmayan türde bir canlı ve nasıl evrimleştiği ve evriminin nasıl geliştiği sorusunun cevabı büyük ölçüde hala gizemini koruyor. Önce hangi adımları attık? Neden bu şekilde evrimleştik de başka bir şekilde değil? Neden hala canlı kalabilen insan türü sadece biziz, diğerleri hangi sebeplerle yok oldular? Evrim sırasında geçebileceğimiz farklı evreler başka nasıl şekillerde olabilirdi? Ve bundan sonrası için bizi neler bekliyor? Hepsi bu 10 sorunun cevabının bulunmasında gizli… İşte o 10 soru:.

1. Nereden geldik, nereye gidiyoruz?

İnsanın evrimine ilişkin en zor sorulardan biri, evrimin nerelerde gerçekleştiğine ilişkin. Herşeyin ve herkesin kaynağının Afrika olduğu teorisi insanın evrimini yakın sayılabilecek bir zamana kadar Afrika’da tamamladıktan sonra daha sonra dünyanın diğer yerlerine yayıldığını ileri sürüyor ve o ortamlarda yaşayan diğer arkaik insan türlerinin yerini aldığını savunuyor. Buna alternatif olarak geliştirilen bir başka hipotez ise, insanların Afrika yerine dünyanın çok farklı yerlerinde arkaik insan türlerinden evrimleştiğini ve esas olarak o bölgelerdeki arkaik insan tipleriyle çiftleşerek insanın evrimine yol açtıklarını ileri sürüyor. Günümüzde her ne kadar Afrika’dan çıkmış olduğumuz teorisi daha yaygın olsa da, diğer teorinin savunucuları da görüşlerinin arkasında durmaya devam ediyorlar.

2. İlk insansı yaratık kimdi acaba?

Bilim adamları sürekli “ilk insan” diye adlandırdıkları antik yaratık çeşitlerinin fosillerini bulmaya devam ediyorlar. Burada, “ilk insan” terimini geniş anlamda kullanıyorum, yani buldukları fosilleri insan, insanın doğrudan ataları veya yakın akrabaları olarak tanımlıyor olabilirler – bunların hepsini dahil ediyorum. İnsanın ortaya çıkışının en erken tarihini bulmak için bir yarış halinde oldukları izlenimine kapılmadan edemiyoruz, ancak elbette bu anlaşılabilir bir istek; zira hangi değişikliklerin bizi bugünkü halimize getirdiği ve bu değişikliklerin hangi sırayla gerçekleştiği ancak bu fosiller yoluyla ortaya çıkarılabilecek.

3. Neanderthallerle sevişmiş olabilir miyiz?

Soruları hafif mizahi bir dille yazdığımı anlamışsınızdır, ancak ilk zamanlarda insana benzeyen diğer türlerle çiftleşip çiftleşmediğimiz hala cevabı bulunamamış bir soru. Acaba şu anda taşıdığımız genler, çoktan yok olup gitmiş bazı atalarımızın izlerini taşıyor olabilir mi dersiniz? Örneğin, bazı bilim adamları Neanderthallerin yok olup gitmediklerini, fakat bunun yerine insan nesli içinde asimile olduklarını savunuyorlar. Linkte bu konuya ilişkin detaylı bir makale bulabilirsiniz.

4. İlk “modern insanlar” neden 50.000 yıl önce Afrika’dan dışarı çıkmaya karar verdiler?

Yukarıda da belirttiğim gibi, insanın evrimini Afrika’da tamamlayıp daha sonra diğer kıtalara yayıldığı şu andaki hakim görüş. Yaklaşık elli bin yıl önce, bu insan toplulukları Antartika dışında neredeyse tüm kıtaları işgal etmişlerdi bile, hatta bazı ulaşılması zor Pasifik adalarında bile yaşamaya başlamışlardı. Bir görüşe göre, bu dışa açılımın sebebi insan beyninin geçirdiği özel bir mutasyona dayanıyordu. Bu mutasyonun sonucunda insanlar dil yeteneklerini çok daha karmaşık alanlarda kullanabilmeye, daha efektif ve işe yarayabilecek aletler üretebilmeye ve bunun gibi kompleks diğer bazı fonksiyonları yerine getirebilmeye başladılar. Afrika’dan çıkmalarının sebebi temel olarak buydu.

Diğer bir görüşe göre ise, insan bu yetenekleri Afrika’dan çıkmadan çok daha önce elde etmişti ve gerekli evrimini zaten tamamlamıştı. Afrika’dan çıkmasının temel nedeni ise, artık Afrika’daki insan nüfusunun belirli bir seviyeyi geçmesi oldu, bir anlamda başka yaşanabilecek yerler bulmaya muhtaç kalmıştı.

5. Hobbit nedir (veya hobbit diye birşey var mıdır)?

Hobbit arkeolojide asıl olarak, Endonezya sahillerindeki Flores adasında 2003 yılında bulunan minyatür iskeletlere verilen isimdir. Acaba, bu iskeletler ayrı bir insan türü olarak tanımlanabilecek (“homo floresiensis” gibi örneğin) yaratıklar mıydı? Yoksa, tamamen başka bir türe mi aittiler, mesela şempanzeler gibi apayrı bir canlı türü olabilirler mi? Bu gizemi çözmek, insan evriminin geçtiği radikal kavşakları anlamamıza yardımcı olacak gibi görünüyor.

6. İnsanın evrimi gitgide hızlanmakta mıdır?

Ortaya sürülen son görüşler ve kanıtlar ortaya koyuyor ki, insanlığın evrimleşmesi devam etmekle kalmıyor, üstelik daha da hızlanıyor, sadece tarım yaptığımız zamanlara göre 100 kat hızlı bir şekilde evrimimizin devam ettiği ortaya konmuştur. Bazı bilim adamları bu olguyu destekleyen kanıtlara şüpheyle yaklaşıyorlar, çünkü onlara göre bazı genlerimizin uyum için geçirdiği değişimler uzun süreli mutasyonlar olmayabilir; dolayısıyla evrime herhangi bir katkıları olmayabilir. Yine de eğer insanın evriminin hızlandığını bir an için kabul edecek olursak, ardından soracağımız soru “Neden?” olmalıdır. Belki de son yüzyılda çok hızlı değişen beslenme alışkanlıklarımız ve hastalık çeşitleri bunun sorumlusu olabilir.

7. En yakın akrabalarımız neden yok olup gittiler?

Bundan yaklaşık 24,000 yıl önce bizim türümüz olan “homo sapiens” dünya üzerinde bugünkü kadar yalnız değildi. En yakın akrabalarımız olan Neanderthaller (“homo neanderthalensis“) halen hayatta ve etrafımızdaydılar. Yukarıda da bahsettiğim, Endonezya yakınlarında bulunan “Hobbit”in de bir tür insan olma olasılığını da göz önüne alırsak (ki bu türün 12,000 yıl öncesine kadar dünya üzerinde bulunduğu anlaşılıyor), tüm bu akrabalarımız neden öldüler, ve belki de daha da önemlisi, neden hayatta kalan biz olduk? Acaba beklenmedik salgınlar, yaşadıkları çevrelerdeki radikal değişikliler mi onların topluca ölmesine sebep oldu? Yoksa, en acayip alternatif olarak, bizim türümüz, onlarla birlikte kardeşçe yaşamaya devam mı etti??? Bunun ne anlama geldiğini üstteki soruları okumuş olanlar anlayacaktır.

Tüm bu teoriler için çeşitli kanıtlar bulunuyor olsa da, henüz üzerinde kesin bir mutabakata varılmış bir teoriye sahip değiliz.

8. Vücut tüylerimiz nereye gitti?

Maymun kuzenlerimizle karşılaştırıldığında, tüm onların arasında gerçekten “çıplak” olarak görünen tek türün biz insanoğlu olduğunu söyleyebiliriz. Peki acaba bu tüysüzlük nereden icap etti de evrimin bir sonucu olarak karşımıza çıktı? Bu sorunun cevabı olarak önerilen teorilerden bir tanesi, kuru otların arasında yaşadığımız Afrika çöllerinde kendimizi serin tutabilmek için ilk zamanlarda tüylerimizden kurtulduğumuz şeklinde. Başka bir iddia ise, tüylerimizden kurtulmak bizim parazitlerin doğal yaşam alanı olmamızı engelledi ve böylece onların yaydığı hastalıklardan kurtularak hayatta kalabildik. Daha değişik ve oldukça ilginç bir açıklama ise insanın bu tüysüzlüğünün suyla tanışması ve hayatının bir kısmını su içinde geçirmesi ile ilgili olduğunu iddia eder. Ancak, tamamen denizin içinde yaşayan birçok memelinin bizden çok daha sık ve gür tüylere sahip olduğunu da unutmamak gerek.

9. İki ayak üzerinde nasıl yürüyebiliyoruz?

Atalarımız, dik bir duruşu denemeye, şu andaki büyük beyinlere sahip olmamızdan ya da taştan ilk aletleri yapmadan önce başladılar. O zaman, neden tüm akrabalarımız dört ayak üzerinde yürürken biz bir anda (bir anda lafın gelişi tabii) iki ayak üzerinde dikildik acaba? Bu konudaki bildiğimiz gerçeklerden biri, iki ayak üzerinde yürümenin dört ayak üzerinde yürümekten daha az enerji sarf edilmesine neden olduğu. Ayrıca, bu şekilde kollarımızın ve ellerimizin serbest kalması da atalarımızın daha çok yiyecek taşımasına yardımcı olmuş olabilir. Hatta, ayakta durmak onların vücut sıcaklıklarını daha iyi ayarlamalarını bile sağlamış olabilir, çünkü bu sayede doğrudan güneşe maruz kalan vücut kısımlarını çok daha rahat kontrol edebiliyorlardı.

10. Beyinlerimiz neden bu kadar büyüdü ve genişledi?

Şu koca kafalarımızın içinde taşıdığımız kocaman beynimizin bize hayatta bir sürü avantaj sağladığı son derece açık. Ama yine de insan beyni bir organizma için sahip olunacak en “pahalı” organlardan biri; vücudun kütlesinin sadece yüzde ikisini kaplamasına rağmen enerjisinin % 20’sini tüketiyor ve bundan iki milyon yıl öncesine kadar hiçbir atamızın beyninin büyüklüğünün vücuduna oranı, bugünkü bir maymununkininden farklı değildi.  Dolayısıyla, beyinlerimizin büyümesine sebep olan şey neydi, bunu bilemiyoruz. Elbette bir olasılık, daha gelişmiş bir zeka seviyesinin daha çok işe yarayan aletler yapmaya olanak tanımış olması.  Belki de, büyük beyinlerimiz bize birbirimizle daha rahat iletişim kurma yeteneğini bahşetti. Ya da belki de büyük değişimlerin yaşanmakta olduğu bir doğa içerisinde, bu değişikliklerle mücadele edebilmek için atalarımızın daha büyük beyinlere ihtiyaçları vardı.

Bu soruların cevapları şimdilik bilinmezliklerini koruyorlar, ama her geçen gün yapılan yeni araştırmalar anlayışımıza yeni bir boyut katıyor, kendimizi ve çevremizi daha iyi anlamamızı sağlıyor. Bilim bu yüzden güzel, zaten.

Beynin gizemleri arasında gezindiğimiz yazı dizisinin bu son bölümünde, beynin farklı bölgelerinin birbirleriyle nasıl koordineli ve hızlı bir şekilde iletişim kurup, tek bir sistem gibi düzgün çalışabildikleri ile tek bir kelime ile tanımlayabileceğimiz, ancak belki de beyin hakkındaki bilinmezlerin en bilinmezi olan “bilinç” kavramı üzerinde duracağız.

Daha önceki bölümleri okumayanlar için küçük bir not: Tahmin edebileceğiniz üzere, bu yazıları okumaya birinci bölümden başlamak, konunun tümü üzerinde daha rahat görüş sahibi olmanızı sağlayabilir. Hem, birinci bölümün başına açıklayıcı “önsöz” de koydum, daha da tatlı oldu.

9. Beynin uzmanlaşmış bölgeleri birbirleriyle nasıl koordineli olarak çalışabiliyorlar?

Çıplak gözle bakıldığında, beyin yüzeyinin herhangi bir kısmı diğerlerinden çok dafarklı görünmez. Ancak, bu bölgelerin faaliyetleri ölçüldüğünde, her veri akışının beynin farklı nöral bölgelerini harekete geçirdiği görülür. Örneğin sadece görme duyusu için dahi, hareketlerin, köşelerin, insan yüzlerinin veya renklerin algılanması beynin farklı bölgeleri tarafından gerçekleştirilir. Bu anlamda, yetişkin bir insan beyninin alanı, rahatlıkla dünya ülkelerinin bir haritası gibi düşünülebilir.

Beynin temel bölgeleri tanımlanmıştır.

Günümüzde nörologların bu bölgelerin neye göre ayrıldığı hakkında genel bir fikre sahip olmalarından ötürü, artık bilimsel çalışmalar koku, açlık, ağrı, hedef belirleme, sıcaklık, tahmin yeteneği ve bunlar gibi yüzlerce birbirinden olabildiğince farklı görevi üstlenmiş olan nöron ağlarının tam olarak hangileri olduğunun belirlenmesine yönelmiş durumdadır. Şaşırtıcı olan durum, esas olarak değişik fonksiyonları olmasına rağmen, bu sistemlerin birbirleriyle kesintisiz olarak nasıl koordineli çalışabildiğidir. İşin kötüsü, nörologlar ve beyinle ilgilenen diğer bilim adamları, günümüzde bunun nasıl gerçekleştiği hakkında hemen hemen hiç bir fikre sahip değildir.

Kaldı ki, beynin sözü edilen bu koordinasyonu nasıl olup da bu denli hızlı yapabildiği de anlaşılabilmiş değildir. Sinir hücrelerinin gerçekleştirdiği ani elektrik akımların göreceli olarak yavaş olan hızları (aksonlar boyunca saniyede yaklaşık 300 milimetre hızında ilerleyebilirler, zira aksonlar myelin adı verilen yalıtıcılara sahip değildir), dijital bilgisayarlardaki sinyal aktarım hızınının ancak yüz milyonda biri kadardır. Bu dezavantaja rağmen, bir insan bir tanıdığını neredeyse anında tanıyabilmekte, yani hatırlayabilmektedir, oysa ki dijital bilgisayarlar yüz tanımada hala hem çok yavaş kalmakta, hem de çoğu zaman başarısız olmaktadırlar. Peki, bu kadar yavaş çalışan bölümlere sahip bir organ olan beynimiz istediği sonucu nasıl bu kadar çabuk verebilmektedir?

Bu soruya verilen geleneksel cevap beynin bir “paralel işleme” merkezi olması ve bu sayede aynı anda bir çok faaliyeti birden yürütebilmesidir. Bu tanım hemen hemen doğrudur, zira benzer şekilde programlanmış paralel işleme özelliğine sahip dijital bilgisayarları yavaşlatan unsur, bazı işlemlerin sonucunun beklenmesi ve ancak bu işlemlerin sonuçlarının karşılaştırılması ile bir sonraki kararın verilebilmesidir. Beyinlerimiz ise bunu yapmakta inanılmaz derecede hızlıdırlar. Dolayısıyla, beynimizin paralel olarak çeşitli faaliyetleri aynı anda yürütebilme yeteneği gerçekten etkileyicidir, ama esas inanılmaz olan tüm bu paralel aktiviteleri işleyerek tek, özel bir davranışa yönelik bir sonuca ulaştırmadaki hızıdır. Koşan bir hayvan ya sağa ya da sola dönebilir, ikisini birden yapamaz.

Anatomik olarak, bütün bu farklı sistemlerden gelen bilgilerin merkezi olarak toplandığı özel bir bölge yoktur (elbette ki, bilindiği kadarıyla),

Eskiler beynin bölgelerini böyle mi görüyorlarmış acaba?

bunun yerine tüm bu çeşitli görevlerde uzmanlaşmış beyin bölgelerinin her biri diğerleri ile iletişim halinde bulunmakta, bu şekilde paralel ve hiç durmadan işleyen bir ağlar bütünü oluşturmaktadırlar. İşte, nasıl olduğunu tam anlayamasak da, çevremizde gördüğümüz dünya hakkındaki bütünleşmiş algılarımız bu karmaşık ve labirentimsi ağlar aracılığılı ile oluşur. Şaşırtıcı bir şekilde bu sistemlerin birbirleriyle iletişim kurmak için kurduğu bu geniş, zincirimsi ağlar üzerinde bugüne kadar oldukça az sayıda araştırma yapılmış durumdadır. Bunun sebebi, beynin çalışma sistemini dinamik ağlar yerine, düzgün ve anlaşılabilir bir “montaj hattı” olarak görme eğilimimiz olabilir. Fakat, artık gerçeğin böyle olmadığı açık bir şekilde ortadadır.

10. Bilinç nedir?

Bir an için, ilk kez öpüştüğünüz anı hatırlamaya çalışın;  o ana ait deneyiminiz bir anda kafanızda belirecektir. Peki, siz o anı bilincinize getirmeden önce, o hatıra nerede duruyordu? Sizin bilincinizin üstüne çıkmadan önce ve de sonra beyninizde ne şekilde saklanıyordu acaba? Ve hafızanızda o anı hatırlamanızın öncesi ile sonrası arasında bir fark oluştuysa, bu nasıl bir fark olabilir?

İnsana ait bilincin açıklanması, modern bilimin çözemediği temel problemlerden biri olmaya devam etmektedir. Asıl olarak, belki de bilinç hakkında her şeyi açıklayacak tek bir olguya ulaşmayı değil, ilk olarak temel bir soruyu cevaplamayı hedeflemeliyiz. Bu soru şu şekilde sorulabilir örneğin: Her sabah kalktığımızda, beynimiz aynen yerinde durmaktayken, uyandığımızda bir anda yanıp sönen o “şey” nedir acaba?

Beynin yapısı konusunda uzmanlaşmış nöroloji uzmanları, bilincin temelde beynin materyal gereçlerini oluşturan madde sayesinde oluştuğu konusunda genel olarak fikir birliği içerisindedir. Bunun nedeni ise, beynimizde çok küçük dahi olsa, herhangi bir değişikliğin (örneğin, ilaçlar ya da hastalıklar yüzünden oluşan değişiklikler) bir insanın kişisel deneyimlerini güçlü bir şekilde değiştirebilmesidir. Aslında sorunun özünde, beyne ait belirli parçaları ve aletleri hangi şekillerde birleştirdiğimizde ortaya çıkacak olan makinenin herkesin çoktan kabul etmiş olduğu o “şahsi ve kişisel deneyimleri” yaşamasını sağlayabileceğini anlayamamış olmamız yatıyor. Daha basit bir şekilde söylemek gerekirse, durumu birinin size dünyadaki tüm legoları (ya da benzeri oyuncakları) vermesine ve bunlardan bilinç sahibi bir makine yaratmanızı istemesine benzetebilirsiniz. Bu metafor ile anlatılmak istenilen şeyin nasıl yapılabileceği konusunda bilim adamları herhangi bir teori sunabilmiş değillerdir, hatta bir teoriyi oluşturmaya nasıl başlayabileceklerini dahi bilmediklerini söylemek yanlış olmaz (Aynen “What the Bleep Do We Know!?“‘da anlatıldığı gibi)

Bilinç hakkında araştırma yapmanın önündeki temel engellerden biri ve belki de en önemlisi, bu konuda deney yapmanın mümkün olmamasıdır. Muhtemel ki, hayatımızın herhangi bir anında beynimizin içindeki bazı nöron toplulukları bilinç ile ilgili bazı işlere yarayan bazı faaliyetlerde bulunuyorlar (yani bilincimizin yerinde olmasını ve bizim “biz” olarak kalmamızı sağlıyorlar), bazıları ise bilinçle ilgili olarak herhangi bir işe karışmıyor. İlk olarak karşılaşılan zorluk, bilinçle ilgili olan nöronlar ile ilgili olmayanlar arasındaki farkları tespit edebilmektir. Bu konuda pek yol alınamamış olsa da, bazı zekice tasarlanmış deneylerin ve araştırmaların önümüzde bir yol açmaya başladığını söyleyebiliriz.

Bu deneylerden birinde, deneklerin bir gözleriyle bir ev, aynı anda diğer gözleriyle ise bir inek resmi görmeleri sağlanmış. Deneyin sonunda, deneklerin ev-inek karışımı bir resim yerine, ikisinden birini gördükleri şeklinde algıladıkları (yani ya evi ya da ineği) ortaya çıkmış. Daha sonra, değişik zaman süreçlerinin ardından, deneklerin fikirlerini değiştirdikleri ve diğer cismi gördüklerine inanmaya başladıkları görülmüş. Daha sonra denekler fikirlerini değiştirmeye, yani ev ile inek arasında bocalamaya devam etmişler. Yani görsel uyaranlarda bir değişiklik olmadığı halde, bilinçsel deneyimlerde farklılaşmalar görülmüş. Bu deney ve benzerlerinin, araştırmacıların beyindeki sinirsel aktivitelerin bu tür kişisel deneyimler ile ne tür ilişkiler içerisinde olduğunu anlamasını sağlayabileceği umulmaktadır.

Tüm bunların yanında, bilincin oluşumunu sağlayan biyolojik mekanizmalar bir çok farklı seviyede gerçekleşiyor olabilir. Bunların, moleküler,

Bilinç "ben kimim?" demek aslında.

hücresel, hücrelerin oluşturdukları küçük devreler, hücrelerin arasındaki iletişimi sağlayan kanallar ya da henüz tanımlayamamış olduğumuz başka bir seviyede oluşma ihtimalleri bulunmaktadır. Ya da, belki de, saydığımız tüm bu organizasyonların farklı ve bizim bilmediğimiz karşılıklı bir iletişimi sonucunda “bilinç” meydana geliyor olabilir, bu konu hakkında ne yazık ki hemen hemen hiç bilgimiz bulunmamaktadır.

Yakın bir zaman dilimi içerisinde, bilim adamları bilinç ile ilgili faaliyet gösteren beyin bölgelerini belirleyebilmeyi ümit etmektedir. Bundan sonraki adım ise, bu bölgelerin neden bir faaliyet gösterdiklerini anlamak olacak.

Ancak, şu an için, insan olmanın ne anlama geldiğine dair maddi ve fiziksel bir açıklama getirebilecek olan bu soruların çözümü, beyin biliminin önündeki en büyük problem olarak durmaya devam etmektedir.

Beş bölümden oluşan ve beynin işleyişine ait temel sorulara cevap aradığımız yazı dizisinin dördüncü bölümü…

7. Zaman kavramı beyinde nasıl algılanır?

Bilindiği gibi, 100 metre yarışları bir flaş patlaması yerine temsili bir silah sesi ile başlar. Bunun nedeni, beynimizin bir patlama sesine, bir flaş görüntüsüne oranla çok daha hızlı reaksiyon vermesidir. Ancak, motor reaksiyonların alanının dışına çıkıp algılarımızı incelediğimiz durumda (yani bir insanın ne gördüğü veya duyduğuna dair söylemlerini dikkate alırsak),  durum değişmektedir. Bu tür bir tepkinin ayırdına varma durumu söz konusu olduğunda, anlaşıldığı kadarıyla beyin, farklı hızlarda proses edebildiği değişik sinyallerin senkronize edilmesinde oldukça zorlanmakta ve çeşitli karmaşık süreçleri devreye sokmaktadır.

Bunu daha iyi anlatabilmek için bir örnekle devam edelim. Elleriniz görebileceğiniz bir yerdeyken, parmaklarınızı şıklatın. Parmaklarınzın şıklamasını görmeniz ve şıklama sesini duymanız size göre aynı anda olur; oysa gerçek farklıdır. Duyma algınızın bu olayı görme duyunuza göre yaklaşık 30 milisaniye daha hızlı farkedip işlemesine rağmen, parmaklarınızı şıklattığınızı aynı anda gördüğünüzü ve duyduğunuzu algıladığınızı düşünürsünüz, durum bundan ibarettir. Burada beyniniz, gelen sinyallerle kendi kendine bir takım şekillendirmeler yapıp, onlarla oynamakta ve etrafınızdaki dünyada aynı anda meydana gelen olayları aynı anda olmuş gibi algılamanızı sağlamaktadır, oysa ki o olaydan gelen çeşitli sinyalleri algılayış hızımız birbirlerinden çok farklı olabilmektedir.

Beynimize ne kadar güvenmeli?

Beynin zaman algılamasıyla nasıl oynadığını gösteren başka bir örneğe geçelim. Bir aynanın önüne geçip önce sol gözünüzle, daha sonra da sağ gözünüzle aynaya baktığınızı farz edin. Kuşkusuz, göz kapaklarınızı hareket ettirmeniz ve gözlerinizin hareketi belirli bir zamanda gerçekleşecektir. Fakat, siz bu deneyi yaparken gözlerinizin oynadığını, yani onların hiç bir hareketini fark etmezsiniz. Algılamanız, dünyanın bir anda -arada hiç zaman boşluğu olmaksızın- bir gözünüzün açısından diğerine geçtiği şeklinde olur.   Peki, bir gözünüzü açıp diğerini kapadığınız aradaki 80 milisaniyeye ne oldu dersiniz?

Anlaşılan o ki, zamanın düzgün ve pürüzsüz akıyor gibi görünmesi, aslında beynimizin inşa ettiği bir düşünceden (ya da bizim algımızdan) başka birşey değildir. Beynin bu tür zaman problemlerini nasıl çözdüğünü anlamak ise, bazı disleksi hastalarında görülen zamanın doğru ölçülüp anlaşılamamsı veya yaşlıların yere düşme olasılıklarını arttıran algı uyumsuzluklarını anlamamıza yardımcı olabilecektir.

8. Beyin neden uyur ve rüya görür?

İnsanoğlu ile ilgili olguların en ilginçlerinden biri belki de yaşam süresinin üçte birini “uyku” adı verilen o acayip ve bilinmez dünyada geçiriyor olması. Yeni doğan bebeklerde ise bu oran neredeyse iki katına çıkar ve hepimiz için, bir gün ve gece boyunca, yani 24 saat, hiç uyumaksızın günlük yaşamımızı sürdürmek bizi  önemli zorluklarla karşı karşıya bırakır. İnsanlarda sürekli uykusuzluk durumu zihinsel birtakım dengesizliklere yol açar, ama bu durum sadece insanlara özgü bir özellik değildir. Örneğin, on gün boyunca uyumayan farelerin öldüğü de bir deneyde gözlenmiştir. Aslına bakarsanız tüm memeli hayvanlar değişik şekil ve zaman sürelerinde de olsa, uykuya muhtaçtırlar (hatta sürüngenler ve kuşlar bile). Yunuslar gibi zaman zaman nefes almaya duyan memelilerin ise, beyinlerinin bir yarısı ile uyudukları yine deneylerde gözlemlenen olgular arasındadır.  Tüm bunların sonucu olarak evrimsel eğilim açıkça ortadadır, ancak uyumanın ne işe yaradığı halen tam olarak anlaşılabilmiş değildir.

Fakat, bu durum yine de bazı kolay sonuçlara ulaşmamızı engellememelidir. Uyku canlılar için o derece önemli bir işleve sahip olmalı ki, onun
için harcanan zamanın çokluğu ve uyku süresince organizmanın savunmasız kalması dahi, uykuyu ortadan kaldıramamıştır. Bu çok önemli işlevin ne olduğu konusunda tam bir görüş birliği olmasa dahi, en azından birbirinden farklı üç ayrı tahminin (ya da teorinin) var olduğunu söyleyebiliriz.

Bunlardan ilki  uykunun dinlendirici özelliğini öne çıkarır ve vücudun enerji kaynaklarının korunmasına ve kendilerini yenilemesine yaradığını belirtir. Fakat, uyku süresince gözlemlenen oldukça yüksek derece nöral aktiviteler, yani beynin sinirsel faaliyetleri, uykunun tek yararının bu olmadığını ortaya koymaktadır.

İkinci teori ise, uyku süresince beynin simülasyonlar yapmak için fırsat bulabildiği temeline dayanır. Örneğin bir kavga, zor bir problemi çözme ve benzeri durumlar gibi gerçek hayatta karşılaşacağı önemli olaylar öncesinde beyin, bu olayları kendi içerisinde canlandırarak bir “prova” gerçekleştirir. Uykunun temel işlevi, belki de bu simülasyonların yapılabilmesine olanak sağlamasıdır.

Son teori ise, ki en fazla kanıt tarafından desteklenen teori de budur, uykunun öğrenmede ve daha sonra anıları birleştirip yapılandırarak, önemsiz detayları unutmaya yaradığını öne sürer. Başka bir deyişle, uyku beynimizin önemli bilgileri saklamasını sağlarken, önemsizlerden kurtulmasını sağlamaktadır.

Son zamanlarda yürütülen çalışmalar, uykunun bilgileri REM  safhasında uzun dönemli hafızada saklanmak üzere kodlama işlevi üzerine yoğunlaşmaktadır. Bu konuyla ilgili bir çalışmada, fareler ödül olarak konulan bir yiyeceği bulmak üzere karmaşık bir yapının içerisinde serbest bırakılmışlar ve gelişigüzel dolaşmalarına izin verilmiştir. Farelerin dolaşması sırasında, araştırmacılar “bölge hücreleri” adı verilen ve farelerin bulundukları konum ve yere göre belirgin ve farklı aktivite gözlendiği bilinen nöronları, yani beyindeki özelleşmiş sinir hücrelerini takip altına almışlardır. Daha sonra, fareler uykuya dalıp REM uykusu aşamasına geldiklerinde de bu hücrelerdeki aktivitelerin kaydedilmesine devam edilmiştir.

Bu REM uykusu sırasında, sözü edilen “bölge hücrelerinin”  fareler labirentte dolaştıkları sırada gösterdikleri faaliyetlerini tamamen

Uyurken beyinde neler dönüyor?

tekrarladıkları tespit edilmiştir. Hatta, bu “korelasyon” o kadar belirgin olarak fark edilebilir hale gelmiştir ki, araştırmacılar, farelerin uykularındaki rüyalarında labirentte dolaşmalarını takip ederken, belirli hücrelerdeki faaliyet artışından tam olarak hangi noktada olduklarını düşlemekte olduklarını anlayabileceklerini görmüşlerdir (Hatta, farenin durup dinlendiğinin ya da koşmaya devam ettiğinin bile tespit edilebildiği bildirilmiştir). Bu tür deneylerden ulaşılan sonuç ise, uyku sırasında rüyalarda tekrarlanan olayların, daha sonra hatırlanılan olaylar olduğu şeklindedir. Bu anlayış ile, uyku insanların bilinçsiz olarak gerçekleştirdiği bir öğrenme pratiği olarak değerlendirilebilir. İnsanlar üzerinde son zamanlarda yapılan bazı deneylerde, zor bir görevi tamamlamaları istenen deneklerin, görevi birbirini takip eden günlerde tekrarladıkları durumlarda, görevi aynı gün içerisinde tekrarladıkları durumlara göre sonuçlarını daha fazla yükselttikleri ortaya konulmuştur, bu da uykunun öğrenme sürecindeki önemini gösteren bir unsur olarak görülmektedir.

İnsanların uyku ve rüya görme hallerinin geçirdikleri travmalar, aldıkları ilaçlar ya da hastalıklardan nasıl etkilendiği ve uykuya olan ihtiyacımız ile ne oranda oynayabileceğimiz gibi konular, gelecekte yapılacak araştırmalar için henüz tam anlaşılamamış ve önemli sonuçlara yol açabilecek alanlar olarak karşımıza çıkmaktadırlar.

Az önce sırasıyla bir kaç ameliyat izledim. Her görüntüde Allahın bizleri nasıl kusursuz yarattığı ve insanoğlunun bile o kadar çabalamasına rağmen hâla çözemediği bir çok şey var . En basitinden doktorlar sadece bir alanda istisaslaşabiliyorlar , dahiliye bile kendi içinde cerrahlarıyla ayrılıyor değişik dallara , Ama öyle büyük bir nimete sahibiz ki gelin şimdi buradan bir yazı ile başlayarak devam edelim .. Gecenin bu saatinde fazla uzatmak istemiyorum , yazıyıda okumayı pek halk olarak sevmeyiz ama siz bilirisiniz , yazması benden okuması sizden

Kemal Sayar Stres çemberi

Stresle başa çıkmaya çalışan insanlara ilk önerimiz stres çemberini kırmalarıdır. Her zaman başımıza her çeşit olay gelebilir. Planlarımız umduğumuz gibi gitmeyebilir, ilişkilerle ilgili sorunlarımız olabilir, araba kazası geçirebilir, ekonomik zorluklarla karşılaşabiliriz. Çok çalışıyor olabilir, çocuklarla sorun yaşıyor olabilir ya da sürekli ”hızlı, daha hızlı” diyen rekabetçi ve yarışmacı bir toplulukta yaşıyor olabiliriz. Tüm bunlar stres etkenleridir ve stres hormonu kortizol seviyesini yükseltir, nörotransmitter seviyesini azaltırlar. Kortizol seviyesi arttıkça daha olumsuz düşünür, daha yorgun olur, daha fazla strese gireriz.

Kortizol hormonu; ağrı, kaza, acı, yaralanma, enfeksiyon, aşırı sıcak, aşırı soğuk, alerji, oksijensiz kalmak, açlık, ateş yükselten faktörler gibi durumlara karşı insan bedeni içinde, birçok farklı cephede, insan için savaş verir.

Kortizol hormonunun insan vücudunda o kadar çeşitli görevleri vardır ki, bu hormonu incelemeye başlamadan önce bir noktaya dikkat çekmek istiyoruz:

Hormonun bir hücreyi harekete geçirmesi başlı başına bir mucizedir. Çünkü hormonun bir hücreye etki etmesi için, o hücrenin iç yapısında bulunan sistemleri harekete geçirmesi gereklidir. Bu da hormonun ya o hücrenin zarında bulunan bir algılayıcıya bağlanması ya da hücrenin içine girerek hücre içinde bulunan bir mekanizmaya doğrudan etki etmesi ile gerçekleşir. Ancak her iki durumda da, hormon molekülü etkileyeceği hücre için özel olarak tasarlanmış olmak zorundadır. Hormon molekülünün yapısındaki en küçük bir uyumsuzluk, hücreyi etkileyememesine neden olur. Bu yüzden hormon ile etkilediği hücrede bulunan reseptör (algılayıcı) molekül arasındaki ilişki anahtar ve kilit arasındaki ilişkiye benzemektedir.

Kortizol hormonunun etkileri incelendiği zaman karşımıza çok önemli bir gerçek çıkmaktadır. Allah insan vücudunda birçok güvenlik sistemi yaratmıştır. Birbirinden farklı bu güvenlik sistemlerinin her birini oluşturan hücrelerin içine, tek bir anahtar ile açılan kilitler koymuştur. Örneğin bu kilit bir kılcal damar hücresinin içinde olabildiği gibi, bir karaciğer hücresinin içinde de olabilir. Bu da farklı hücrelerin ortak bir amaç için aynı anda harekete geçirilebilmelerini sağlar. Şüphesiz bu, Allah’ın yaratma sanatının bir örneği olduğu gibi, aynı zamanda da evrim aldatmacasının iç yüzünü gösteren bir delil oluşturur. Çünkü farklı hücrelerin ortak bir amaç uğruna hareket etmek için programlanmış olmaları ve bu programı çalıştıran merkezi bir sistem bulunması, evrim teorisinin öne sürdüğü tesadüf masalının geçersizliğini bir kez daha gösterir.

Kortizol hormonu; ağrı, kaza, acı, yaralanma, enfeksiyon, aşırı sıcak, aşırı soğuk, alerji, iltihap, oksijensiz kalmak, açlık, ateş yükselten faktörler gibi durumlara karşı insan bedeni içinde savaş verir.

Kortizol hormonunun görevleri incelenirken unutulmaması gereken nokta şudur: Bu hormon şuursuz hücreler tarafından üretilir ve üretimi yapan hücreler bu hormonun nerede kullanılacağını asla bilemezler. Bu hücreler kortizolun savaştığı cephelerden hiçbir zaman şuurlu olarak haberdar olamazlar.

Şimdi böbrek üstü bezleri tarafından üretilen “kortizol” mucizesinin insan vücudundaki görevlerini ve Allah’ın muhteşem sanatının insan vücudunun detaylarında nasıl tecelli ettiğini görelim. Her aşamada kendi kendinize soracağınız “bu sistem tesadüfen var olabilir mi?” sorusu da, Allah’ın varlığını inkar eden evrim teorisinin çarpık mantığını size bir kez daha gösterecektir.

Kortizol Hormonunun Görevleri

Yaralanmalara Karşı Önceden Önlem Alır

Adrenalin hormonu insanı tehlike anı için hazırlarken, kortizol hormonu insan vücudunu tehlike sonrası muhtemel gelişmeler için hazırlar. Örneğin muhtemel bir yaralanma riskine karşı, önceden bir tedbir alır ve vücuttaki amino asitleri seferber eder. Bu amino asitler bir yaralanma olduğu anda, doku tamiri için kullanılacak olan hammaddelerdir.

Yaralanma Esnasında Acı Hissini Azaltır

Bazı insanların yaralandıkları anda ve yaralandıktan uzun bir süre sonrasına kadar acı hissetmemelerinin nedeni budur. Böylece insan yaralı olduğu halde savaşacak, kendisini koruyacak veya kaçabilecek güç bulur.

Acı hissinin iletimi sinir hücreleri vasıtasıyla olur. Kortizol üreten hücreler sinir hücrelerinin elektrik iletmelerini yavaşlatan ve kısmen durduran mekanizmayı nasıl bilmektedirler?

Acil Durumlarda Yağ Ve Proteinleri Şekere Dönüştürür

Vücut hücrelerinin ve beyin hücrelerinin beslenmek için şekere ihtiyaçları vardır. Beyin hücrelerinin sürekli ve ne pahasına olursa olsun şekerle beslenmesi gereklidir. Aksi takdirde insan kısa sürede ölebilir.

Açlık anında şeker elde edilecek besin bulunmadığı için kandaki şeker miktarı düşecektir. Bu durumda devreye kortizol girer ve vücudun şekersiz kalmasına izin vermez. Depo edilen yağ ve proteinlerin şekere dönüşmesini ve kan şekeri düzeyinin belirli sınırlar içinde kalmasını sağlar.

Şimdi şu cümleyi bir düşünelim: “Yağın şekere dönüştürülmesi veya proteinin şekere dönüştürülmesi.” Bu tip işlemlerden bahsedilirken tek bir cümle söylenip geçilir. Oysa yapılan işlem son derece zor ve karmaşık bir işlemdir. Bir madde başka bir maddeye dönüştürülmekte ve moleküler yapısı tamamen değişmektedir.

Eğer insanın önüne trilyonlarca kez büyütülmüş ve bir masa büyüklüğüne getirilmiş bir yağ molekülü veya protein molekülü konulsa ve kendisinden bu molekülü şeker molekülüne çevirmesi istense yapabileceği bir şey yoktur. Hangi atomun yerini hangisi ile değiştirmesi gerektiğini bilemez. Oysa hücrelerin içinde bu değişimi gerçekleştiren rafineriler vardır ve söz konusu değişim çok karmaşık işlemler sonucunda gerçekleştirilir. Kortizol hormonu işte bu işlemlerin seyrinin nasıl değiştirileceğini bilmektedir. Daha doğrusu kortizol hormonu bu değişimin başlamasını sağlayacak kilidi açacak tasarıma sahiptir. Öyleyse kortizol üreten hücreler, yağ-şeker veya protein-şeker dönüşümünü yapan sistemi çalıştıracak anahtarın şeklini nereden bilmektedirler?

CH₃-(CH₂)n-COOH (yağ molekülünün formülü) formülünü hangi işlemler sonucunda, CH₂OH (şeker molekülünün formülü) formülüne nasıl dönüştürebileceğini nereden bilmektedir?

Acil Durumlarda Beyin Ve Kalbin Beslenmesine Öncelik Verir

Kortizol molekülleri acil durumda devreye girer ve vücut hücrelerinin şeker kullanımlarını azaltır. Ancak yine bir mucize görülür ve bu etkiyi beyin ve kalp gibi hayati organlarda göstermez. Adeta savaş anında seferberlik ilan edip, ekonomik kaynakların belirli bölgelere kaydırılması gibi, kortizol molekülleri beyin ve kalbin beslenmesine öncelik verir ve diğer doku hücrelerinin beslenmelerinde tasarrufa neden olurlar.

Kortizol molekülleri hangi hücrelerin daha hayati öneme sahip olduğunu nereden bilmektedirler? Bu önlemi hangi şuur ile almaktadırlar?

Yüksek Ateşi Önlemek İçin İlgili Hormonun Üretilmesini Durdurur

Ateş yükselmesi insan bedeninin hastalıkla savaşma belirtisidir ve insanı dinlenmeye ve yatmaya zorlar. Böylece vücudun ihtiyacı olan enerji yürümek, gezmek, çalışmak vs. gibi günlük işlere harcanmamış olur. Ateş yükselmesi hastalığın sebep olduğu bir yan etki değildir. Ateş, hastalıkla savaşta insanı dinlenmeye zorlamak için özel olarak ayarlanmış bir güvenlik önlemidir. Ateşin yükseltilmesi beynin “ateş merkezi” tarafından sağlanır. Beynin ateş merkezi de ‘IL-1′ isimli bir madde tarafından harekete geçirilir.

Kortizol hormonunun bir başka mucizevi etkisi tehlikeli ateş durumunda ortaya çıkar. Kortizol hormonu diğer bütün işlevlerinin yanı sıra, tehlikeli ateşin durması için de tasarlanmıştır. İnsanın yüksek ateşten ölme tehlikesi ile karşılaştığı durumlarda kortizol devreye girer ve ateş merkezini aktive eden IL-1 maddesinin üretimini durdurarak ateşi düşürür.

Peki, kortizol IL-1 maddesinin ateşi yükselttiği ve yüksek ateşin insan için bir tehlike oluşturduğunu nasıl bilenebilir? IL-1 maddesinin nerede üretildiğini nasıl haber almış ve bu maddenin üretimini durdurmaya nasıl karar vermiştir?

Damarların Kasılıp Büzülmelerini Düzenler

Kan damarları sabit ve cansız borular değildir; bu damarların etraflarındaki kasların kasılabilmeleri ve gevşeyebilmeleri sayesinde damar çapları ihtiyaç doğrultusunda değişebilmektedir. Bu daralma emri de çeşitli hormonlar vasıtası ile damarlara ulaştırılmaktadır. Kortizol ise, damarları kasıcı büzücü faktörlere karşı damar cevaplarını düzenler ve acil durumlarda insana bir başka destek görevi görmüş olur.

Kortizol hormonu damar etrafında bulunan kasların kasılma sistemlerini nereden bilmektedir ki, bu sistemin kasıcı-büzücü faktörlere karşı cevap verme eylemlerini düzenleyebilmektedir?

Suyun Hareketini Kontrol Eder

Suyun gereksiz durumlarda- hücre içine girmesini engeller. Bu da kan hacminin korunması anlamına gelir. Bir kortizol molekülü suyun hücrelerin içine girme eğiliminde olduğunu nereden bilir? Bu suyu hücre dışında tutmak gerektiğine nasıl karar verir? Ve suyu dışarıda tutma yöntemlerini nereden bilebilir? Daha da önemlisi, suyun hücrenin dışında tutulması gereken zamanları nasıl tespit eder? Nasıl olur da her zaman değil de sadece gerektiğinde suyun hücreye girmesini engelleyecek bir anlayış ve şuura sahiptir?

İnsan hayatı için çok önemli olan bazı proteinlerin üretimini düzenler

Kortizol hormonu zor durumda kaldığınız zaman bütün ihtiyaçlarınızı ayrı ayrı düşünür. Kemik iliğinde hemoglobin, akyuvar ve trombosit yapımını artırıp, kan düzeylerini yükseltir.

Görüldüğü gibi, gözle görülemeyecek kadar küçük tek bir molekül, birçok özelliğe, yeteneğe ve sorumluluğa sahiptir. Bu molekülün bunları yerine getirebilmesi için tüm bu özelliklerle birlikte özel olarak tasarlanmış olması gerekir. Kortizol hormonunun tesadüfen bu niteliklere sahip olarak ortaya çıktığını iddia etmek, büyük bir cehalet ve mantıksızlıktır. Bu hormon, Allah’ın yaratmasındaki uyumun ve kusursuz tasarımın delillerinden sadece biridir. Allah bir ayetinde kullarına şöyle buyurur:

Rabbim, ilim bakımından herşeyi kuşatmıştır. Yine de öğüt alıp-düşünmeyecek misiniz? (Enam Suresi, 80)

Birçok erkek hergün vücutlarını ve kaslarını geliştirmek için türlü türlü egzersizlere başvurmakta. Ama beyin sinirlerinin gelişimini pek düşünen yok.

Beyniniz için size gerekli olan kolay ve çabuk günlük beyin egzersizleri. Çeşitli beyin oyunları ve günlük beyin jimnastiği yapmanız sizin yaşamınızı doğrudan etkileyecektir.

Beyniniz 5 temel bilişsel işlevi yerine getirir:

*Hafıza
*Dikkat
*Dil
*Görsel-uzamsal özellik
*Yürütme görevi

Beynimizin bu özelliklerini besleyip hazırlıklı tutarsak beyin yaşlanmamızı engellemiş oluruz.

İşte beyniniz için günlük 5 egzersiz


1-Hafıza
Beyinin bilişsel işlevlerinde çok önemli bir rol oynayan hafıza, okuma, muhakeme ve akli hesaplamadan oluşur. Hafızanızın iyi çalışmasıda bu anlamda birkaç beyin jimnastiğine bağlı. Mesela müzik dinlemek sadece eğlenceli bir uğraş değildir aynı zamanda hiç bilmediğiniz bir şarkı dinlerken sizin beyninizi ufaktan şarkının sözleri için çalıştırmaya yarar. Acetylcholine seviyenizi yükselterek hafızanızı geliştirir. Karanlıkta duş alıp kıyafetlerinizi giymeye çalışın, diş fırçalarken sık kullandığınız elinizin yerine ters elinizide kullanmaya çalışmanız hafızanızı güçlendirecektir. Bu egzersizler beyninizin nöral aktivitelerini kesin kez geliştirecek.

2-Dikkat
Dikkat günün her anında gerekli bir unsur. Dikkatli olmanın kuralı, iyi konsantre olabilmek, çevredeki ses ve engellere rağmen birşeye odaklanabilmek anlamına gelir. Yaş ilerledikçe dikkatte onunla birlikte düşer. Küçük egzersizler ise: Sesli kitap dinlemek, koşu, akıldan yapılan matematik hesaplamaları hem beyninizi zinde tutacak hemde dikkatinizi güçlendirecek.

3-Dil
Dil aktiviteleri, hatırlama, depolama ve anlama açısından çok önemlidir. Dil ayrıca akıcılık, gramer bilgisi ve  söz dağarcığını geliştirir. Ufak tekrar egzersizleri ve kelime öğrenimleriyle çok kolay bir şekilde dil özelliği gelişir. Örnek olarak çok basit, spor haberlerini okuyorsanız biraz iş ve ekonomi haberlerinide okumaya başlasanız iyi olur.

4-Görsel Uzamsal Özellik
3 boyutlu ve renkli bir dünyada yaşıyoruz. Beyinin görsel uzamsal özelliğini güçlendirmek için; bir odaya girin ve 5 eşya, seçin nerede olduklarına iyi bakın. Odadan çıkın ve hangi eşya neredeydi hatırlamaya çalışın. 2 saat sonra nerede olduklarını tekrar hatırlamaya çalışın. Çevrenizdekileri dikkatle izleyin ve beyninize not edip anımsamaya gayret gösterin.

5-Yürütme Görevi
Mantığınız ve muhakeme gücünüz ile günlük kararlar verip, hipotezler üretebilir ve sonuçlarını kestirmeye çalışabilirsiniz. Bir video oyunu gibi sonuçları önceden kısa bir şekilde gözden geçirmek eğlenceli olacaktır.

Beyinsel jimnastik

Yaşımız ilerledikçe kaslar ve fiziksel özelliğimiz gibi beynimizde yaşlanma içerisine girer.Bu 5 egzersizi günlük hayatınızın içine sokup uygularsanız beyninizi fit tutabilirsiniz.

Yazı dizimize kaldığımız yerden, beşinci ve altıncı başlıklar olan “Duygular” ve “Zeka” kavramını irdeleyen sorular ile devam ediyoruz.

5. Duygular nedir?

Genel olarak, beynimize genellikle bir bilgi işlem sistemi gibi bakma eğilimindeyizdir, oysa beyin hakkında duygulardan, bizi motive eden güdülerimizden, korkularımızdan ve umutlarımızdan söz etmeden yapılan tüm açıklamaların yetersiz kalacağını da hepimiz biliriz. Bu konudaki bir yaklaşım, duygularımızı aslında bellli başlı uyaranlara karşı verdiğimiz ölçülebilir tepkiler olarak düşünebileceğimizi öne sürer: Korkuyu takip eden ani nabız hızlanmaları ve terleme, bir kediyle karşı karşıya kalan farenin donakalması ya da öfkelendiğimizde ortaya çıkan ani kasılmalarız gibi. Öte yandan, hislerimiz ise bu süreçleri takip eden subjektif  ”deneyimler” olarak tarif edilebilir; bir şeyden mutluluk duymak, kıskançlık, hüzün vb. Uzun süredir duygularımızın genel olarak beynin bilinçaltı mekanizmaların çalışması sonucu ortaya çıktığı da düşünülegelmiştir; örneğin duygular ile ilgili olduğu bilinen beyin bölgeleri, kısa süre gösterilip hemen arkasından gizlenen öfkeli yüzlere karşı tepki gösterirler ve insanlar bu suratları gördüklerinin farkında olmasalar dahi bu sonuç değişmez. Değişik kültürlerde de temel duyguların ifade ediliş biçimlerinin şaşırtıcı biçimde benzer olduğu bilinmektedir. Darwin’in de gözlemlediği gibi, bu tür ifade biçimleri memelilerde dahi hemen hemen aynıdır. Bu bakımdan, insanlar ile sürüngenlerin veya kuşların korku, öfke ve anne sevgisi gibi duygularını gösteriş şekillerindeki benzerlikler şaşırtıcıdır, ama gerçek bu şekildedir.

Bizi aniden mutlu edebilen şeyler, hayatın birer armağanı aslında.

Son zamanlarda daha da sesini duyurmaya başlayan bazı görüşler ise, duyguların beynin belirli sonuçlara değerler atfeden ve bunun sonucunda basit bir aksiyon planı sağlayan “zihin halleri” olarak tanımlanabileceğini öne sürüyor. Bu bakış açısıyla, duygularımız basitçe doğru ve uygun bulduğumuz aksiyonlarda bulunmamızı sağlayan otomatik birer işlem olarak dahi görülebilir. Yani, bir ayının size hızla yaklaştığını gördüğünüzde, içinizde süratle artan korku duygusu doğru reaksiyonları vermenizi sağlar (en uygun koşu rotasını bulmak gibi) ve bu sayede dikkatinizi, örneğin manavdan alınacaklar listesini incelemek gibi ilgisiz aktivitelerden kurtarabilirsiniz. Konu algılarımız olduğunda ise, duygularımız, tepki göstermemizi gerektiren uyaranları daha hızlı farketmemizi sağlar, örneğin bir yapıştırıcı bant yerine bir örümceği daha hızlı farkeder ve hemen ne yapmamız gerektiğini düşünmeye başlarız. Bu yüzden, insan hafızasının yapısı içerisinde,  duygusal durumların, genel hafıza ile paralel işleyen farklı bir hafıza bölgesinde daha depolandığı ve bu bölgeye, daha doğrusu sisteme amigdala (İn: Amygdala) isminin  verilmesi de bu tepkiler ile ilgilidir .

Duygular üzerinde yapılan nörolojik çalışmaların amacının asıl olarak, “duygular ve hisler ile ilgili bozuklukları anlamak” dersek bu çok da yanlış olmaz, ki bu bozuklukların başında, aralarında en yaygın ve en masraflısı olan depresyon gelir. Ani tepki gösterme veya öfkelenme, şiddete eğilim duyma gibi durumların da duyguları düzenleyen sistemlerin hatalı çalışmasının bir sonucu olabileceği öne sürülmektedir, ama kesin bir yargıda bulunmamız şu an için mümkün değildir.

6. Zeka nedir?

Elbette ki zekanın pek çok türü var, ama yine de, nasıl tanımlanırsa tanımlansın, zeka günümüz bilimsel bilgisine göre biyolojik temellere bağlanan bir kavram. Peki nasıl oluyor da milyarlarca sinir hücresi hep birlikte koordineli bir şekilde çalışıp dışarıdan aldıkları bilgiyi kendilerine göre yeniden biçimlendirebiliyor, yeni durumlar hakkında tahminler yapıp simülasyonlar yürütebiliyor ve insanı bir sonuca götürmeyecek bilgileri silmeye karar verebiliyorlar? Örneğin, iki ayrı kavramın birbirine “uyduğunu” birdenbire farkedip bir sorunun çözümüne nasıl olup da bir anda ulaşıveriyoruz? Bir film seyrederken, yine aniden ne oluyor da beyniniz size katilin aslında hiç de kuşku çekmeyen rahmetlinin masum görünümlü karısı olduğunu fısıldayıveriyor? Acaba zeki insanlar bilgileri daha damıtılmış ve dikkatlice mi depolıyorlar da, bu sayede bubilgileri istedikleri zaman daha kolay hatırlayabiliyorlar?

Zeka kavramı, beyin hakkında en az anlayabildiğimiz şeylerin başında geliyor.

Çocukluğumuzdan beri, bize ileride hep zeki robotlarla bir hayat paylaşacağımız söylenildi durdu. Ama bugüne baktığımızda, elimizde mutfak robotlarından daha fazla işleve sahip pek bir alet göremiyoruz (en azından çalışan bir alet yok henüz). Bu robotları yapabileceğimizi düşünürken, Yanlış giden ne oldu acaba? Çok basit olarak, bu sorulara cevap arayan ve yapay zekanın bugüne kadarki zayıf performansını açıklamaya çabalayan bilim adamlarının başlıca iki kampta toplandığını söyleyebiliriz: Onlara göre, ya beyinin temel işleyiş prensiplerini tam olarak anlayabilmiş değiliz ya da çok fazla sayıda nöronun birlikte çalıştığı deneyleri yeteri kadar yapamadık. Eğer ikinci ihtimal doğru ise, bu yine de iyi haberleri bekleyebileceğimiz anlamına gelebilir. Öyle ya, yeni gelişen teknolojilerle bilgi işleme kapasitesi her geçen sene daha ucuz ve daha hızlı hale geliyor, demek ki Asimov’un romanlarındaki ev işlerini çekip çeviren robotları üretmemize o kadar da çok zaman kalmış olmayabilir. Ama, bir çok nörolog yine de bu durumu oldukça uzak bir olasılık olarak görmeye devam ediyor. Zira, gelecek hakkında bir tahminde bulunacaksak geçmişten ders çıkarmamız gerekir ve on yıllarca süren çalışmalar sonucu yapay zeka konusunda elde edebildiklerimiz hiç de iç açıcı değil.

Son dönemde yapılan bazı deneyler ise, “zeka” ile bir insanın kısa dönemli hafıza kapasitesi arasındaki olası ilişkiyi inceliyor ve bu tür bir ilişkinin bilişsel problemleri çabuk çözebilme ya da olgular arasında ilişkiler ve bağlantıları daha kolay ve çabuk kurabilme yetenekleri üzerinde etkisi olup olamayacağı üzerinde duruyor. Ancak, bu deneyler de henüz kesin bir sonuca ulaşmış değil. Bunun yanında, daha bir çok olgu da araştırılmayı bekliyor; bunların içerisinde bellekte saklanmış olan verileri daha iyi yapılandırabilme, daha çok bilgiyi paralel (eş zamanlı) işleyebilme ya da gelecek hakkında daha gerçekçi tahminler yapabilme gibi yetenekler başta geliyor. Bu tür yetenekler hakkında ne yazık ki henüz yeterince araştırma yapılabilmiş değil.

Satranç, simülasyon yeteneğini en fazla gerektiren oyunların belki de birincisi.

Son söz olarak, zekanın beynin belirli bir bölgesi ya da belirli bir nöron toplululuğun çalışma sistemiyle tek başına açıklanamayacağını kabul etmek gerektiği en azından konuyla ilgili tüm bilim adamlarının mutabık olduğu bir fikir. Ancak yine de unutmamak gerekiyor ki, bu “zeka” dediğimiz şey her ne olursa olsun, Homo Sapiens’i, yani modern insanı özel kılan özelliğin ta kendisi. Dünya üzerinde yaşayan diğer türler (en azından bildiğimiz kadarıyla) sadece belirli tür problemleri çözebilme yeteneğine sahipler, ama biz zekamız sayesinde olay ve olguları soyutlayıp çok daha açık uçlu ve farklı alanlara yönebilen bir problem çözme yeteneğinden faydalanabiliyoruz. Bu yüzden de, belki de zeka ile ilgili olarak maymunlar ve fareler üzerinde yapılan deneyler, tamamen yanlış yollara sapmamıza sebep oluyor olabilir. Ama belki de öyle değildir. Dediğimiz gibi, bilgilerimiz son derece yetersiz ve olan bitenin çok çok küçük bir kısmını anlayabiliyoruz.

Cep telefonu müptelalarının hayatlarının geri kalanında kanser hastası olma riskinin daha yüksek olduğu açıklandı.

Bugüne kadar yapılmış en büyük araştırmanın sonuçları açıklandı. Uzun süreli cep telefonu kullanımının kişilerin hayatlarının geri kalanında kanser hastası olma riskini artırdığı açıklandı.

Dünya Sağlık Örgütü’nün 13 ülkede, 12,800 denek üzerinde yaptırdığı araştırma 10 yıl sürdü.

Önümüzdeki aylarda yayımlanması beklenen araştırmanın üç tür beyin tümörüyle ve bir tür tükürük bezi tümörüyle cep telefonu kullanımının ilişkili olduğunu ortaya koyduğu ifade edildi.

Araştırma sonuçlarının hükümetler üzerinde daha sert tedbirler alınması için baskı yaratması bekleniyor.

Haberokur

Beynimizin İçində Yaranan “Xarici Dünya”

Bura qədər izah etdiyimiz fiziki həqiqətlər bizi mübahisə edilməz nəticəyə gətirir: gördüyümüz, toxunduğumuz, eşitdiyimiz və adına “maddə”, “dünya” ya da “kainat” dediyimiz anlayışlar, yalnız və yalnız beynimizdə yaranan elektrik siqnallarıdır.

Məsələn, meyvə yeyən bir insan meyvənin əslini deyil, beyinindəki kopiyasını hiss edir. Bir insanın “meyvə” deyə adlandırdığı şey, meyvənin ölçüsü, dadı, qoxusu və yumşaqlığına aid elektrik sinallarından ibarət informasiyanın beyində qavranılmasından ibarətdir. Əgər beyinə gedən görmə sinirini kəssəniz, meyvə görüntüsü də o anda yox olar. Və ya burundakı qəbul edicilərdən beyinə gedən sinirlərdə meydana gələn hər hansı qüsur qoxu hissinizi tamamilə ortadan qaldırar. Çünki, meyvə bir sıra elektrik siqnallarının beyin tərəfindən şərhindən başqa bir şey deyil.

Uzaqlıq hissi də düşünülməsi vacib olan digər məsələlərdən biridir. Əlinizdə bir kitabın olduğunu düşünək. Uzaqlıq deyəndə bu kitabla aranızdakı məsafə nəzərdə tutulur və bu beyninizdə meydana gələn boşluq hissidir. Bir insanın özündən çox uzaqda hesab etdiyi maddələr də əslində beyninin içindədir. Məsələn, insan göyə baxıb ulduzları seyr edir və bunların milyonlarla işıq ili uzaqda olduqlarını hesab edir. Halbuki ulduzlar onun içində, beyinindəki görüntü mərkəzindədir. Bu yazıları oxuyarkən içində olduğunu hesab etdiyiniz otağın da əslində içində deyilsiniz; əksinə otaq sizin içinizdədir. Bədəninizi görməyiniz sizi otağın içində olduğunuza inandırır. Ancaq bunu unutmayın ki, bədəniniz də beyninizdə yaranan görünütüdür.Həyatımız boyu gördüyümüz hər görüntü beyinin arxa tərəfindəki görmə mərkəzində meydana gəlir və bu görmə mərkəzi yalnız və yalnız bir neçə kub santimetr ölçüsündədir. Dar otağın görüntüsü də, geniş mənzərə görüntüsü də bu çox kiçik sahəyə yerləşir. O halda bizim gördüyümüz və xaricdə varlığına əmin olduğumuz həqiqi böyüklük deyil, yalnız beynimizin qəbul etdiyi böyüklükdür.

Bütün digər hissləriniz üçün də vəziyyət eynilik təşkil edir. Məsələn, siz yan otaqdakı televiziorun səsini eşitdiyinizi hesab edə bilərsiniz, amma əslində beyninizin içindəki səsi eşidirsiniz. Nə orada otaq olduğunu, nə də o otaqdakı televizordan səs gəldiyini isbat etməyiniz mümkün deyil. Çox uzaqdan gəldiyini hesab etdiyiniz səs də, yanınızdakı adamın səsi də əslində beyninizdəki bir neçə kvadrat santimetrlik eşitmə mərkəzində hiss olunur. Bu qəbul mərkəzinin xaricində sağ, sol, ön, arxa kimi anlayışlar da yoxdur. Yəni səs sağdan, soldan və ya havadan sizə çatmır; səsin gəldiyi bir istiqamət yoxdur.

Qəbul etdiyiniz qoxular da belədir; heç biri uzaq məsafədən sizə gəlmir. Beyninizdəki qoxubilmə mərkəzində yaranan qıcıqları, beyninizin xaricindəki maddələrin qoxusu zənn edirsiniz. Halbuki bir gülün görüntüsü görmə mərkəzinizin içində olduğu kimi, o gülün qoxusu da eyni şəkildə qoxubilmə mərkəzinizin içindədir; beynimizdən xaricdə nə gül var, nə də ona aid qoxu…

Normal insan, gülü rəngli olaraq gördüyü halda, rəng korluğu olan bir insan da eyni gülü sağdakı kimi boz rəngin müxtəlif tonlarında görür. Yaxşı, bəs hansı “həqiqət”dir?

Hisslərimizin bizə tanıtdığı “xarici dünya” eyni anda beynimizə çatan “elektrik siqnallarının cəmi”ndən başqa bir şey deyil. Beynimiz, ömür boyu bu siqnalları şərh edir. Biz də bunları maddənin “xaricdəki” əsli hesab edib yanılırıq. Yanılırıq, çünki hisslərimizlə maddənin özünə əsla çata bilmərik.

“Xarici dünya” hesab etdiyimiz siqnalları şərh edib mənalı hala gətirən də, yenə bizim beynimizdir. Məsələn eşitmə prosesinə nəzər salaq. Əslində, qulağımızın içinə gələn səs dalğalarını şərh edərək onu bir simfoniyaya çevirən beynimizdir. Yəni musiqi, məhz beynimizin meydana gətirdiyi qavrayışdır. Rənglər də, əslində gözümüzə gələn işığın fərqli dalğa uzunluqlarıdır. Bu fərqli dalğa uzunluqlarını rənglərə çevirən yenə də beynimizdir. “Xarici dünyada” rəng yoxdur. Nə alma qırmızıdır, nə səma mavidir, nə də ağaclar yaşıldır. Onlar, yalnız elə qəbul etdiyimiz üçün elədirlər. “Xarici dünya” tamamilə hisslərimizə bağlıdır.

Məsələn, gözdəki retinada yaranan kiçik bir qüsur rəng korluğuna səbəb olur. Bu zaman belə insanlardan bəziləri mavini yaşıl, bəzisi qırmızını mavi, bəzisi də rəngləri bozun müxtəlif tonlarında hiss edirlər. Bu zaman xaricimizdəki obyektin rəngli olub olmaması əhəmiyyətli deyil.

Məşhur alim Corc Berkli də bu həqiqətə belə diqqət çəkir:

“Əvvəllər rənglərin, qoxuların və s. “həqiqətən var olduğu” zənn edilirdi. Amma daha sonra bu cür baxışlar rədd edildi və görüldü ki, bunlar duyğularımız sayəsində var olur.”

Nəticə olaraq; biz obyektləri onlar rəngli olduğuna və ya beynimizin xaricində maddi varlığa sahib olduqlarına görə rəngli görmürük. Çünki, varlıqlara yüklədiyimiz bütün xüsusiyyətlər “xarici dünyada” deyil, içimizdədir. Yaxşı, bəs o zaman “xarici dünya”da nə var?…

Müasir fizikanın nailiyyətləri də maddi kainatın qavrayışlar toplusu olduğunu göstərir. 30 Yanvar 1999-cu il tarixli sayında bu gerçəkdən bəhs edən Amerikanın məhşur elm jurnalı "New Scientist"in üz səhifəsində bu sual vardı: "Gerçəyin O Tayında: Kainat, İnformasiyanın Rəqsidirmi, yoxsa Maddə Yalnız İlğımdan İbarətdir?"

“Xarici Dünya”nın Varlığı Şərtdir?

Buraya qədər “xarici dünya”dan və eləcə də bizim gördüyümüz və beynimizdə yaranan hisslər dünyasından bəhs etmişdik. Amma “xarici dünya”ya heç bir zaman çata bilmədiyimizə görə, bu dünyanın həqiqətən var olduğundan necə əmin ola bilərik? Əlbəttə ki, əmin ola bilmərik. Əksinə, hər bir əşya yalnız hisslərin cəmi olduğuna, hisslər də zehində var olduğuna görə var olan tək dünya yalnız hisslər dünyasıdır. Tanıdığımız yeganə  dünya, zehinimizin içində olan, orada təsvir olunan, səsləndirilən və rəngləndirilən bir sözlə zehnimizdə meydana gələn dünyadır və bizim varlığından əmin olacağımız yeganə dünya da elə budur.

Əsli qədər gerçək və canlı maddi dünya, xaricdə hər hansı maddi həqiqət olmadığı halda, elektrik siqnalları vasitəsilə süni olaraq beynimizdə yaradıla bilir… Göndərilən süni qıcıqlar nəticəsində bir insan, əslində evində oturduğu halda avtomobil sürdüyünü zənn edə bilər.

Beynimizdə seyr etdiyimiz hisslərin maddi qarşılığının olduğunu isə əsla sübut edə bilmərik. Bu hisslər “süni” qaynaqdan da gələ bilər.

Süni şəkildə meydan gətirilən xəbərdarlıqlar nəticəsində, bizdən kənarda hər hansı maddi həqiqət olmadığı halda, beynimizdə əsli qədər gerçək və canlı olan maddi dünya yaradıla bilər… Verilən süni xəbərdarlıqlar nəticəsində bir insan, gerçəkdə evində oturduğu halda avtomobil istifadə etdiyini zənn edə bilər.

Bunu belə bir nümunə ilə zehinimizdə canlandıra bilərik:

İlk əvvəl, beyninizi bədəninizin xaricinə çıxarıb şüşə qutunun içində süni olaraq yaşatdığımızı düşünək. Həmçinin qutunun yanına hər cür elektrik siqnalının istehsal olunduğu bir kompüter yerləşdirək. Sonra hər hansı mühitə aid görüntü, səs, qoxu kimi məlumatların elektrik siqnallarını süni olaraq bu kompüterdə istehsal edək və yaddaşa köçürək. Bu kompüteri elektrik kabelləriylə beyninizdəki müvafiq qəbul mərkəzlərinə calaşdıraq və burada qeyd olunmuş siqnalları beyninizə ötürək. Bu siqnalları qəbul etdikcə beyniniz (başqa cür desək “siz”) elektrik siqnallarının qarşılığı olan mühiti görəcək və yaşayacaqdır.

Bu kompüterdən beyninizə öz görüntünüzə aid elektrik siqnalları da göndərə bilərik. Məsələn, bir stulda oturduğunuzu təsvir edən bütün görmə, eşitmə, toxunma kimi hissləri müvafiq elektrik siqnalları vasitəsilə beyninizə göndərdiyimizdə, beyniniz özünü şirkətdə oturmuş işadamı hesab edəcək. Kompüterdən gələn siqnallar davam etdikcə, bu xəyali dünya da davam edəcəkdir. Yalnız bir beyindən ibarət olduğunuzu isə heç bir şəkildə anlaya bilməyəcəksiniz. Çünki beyinin içində dünyanın meydana gəlməsi üçün beyindəki müvafiq mərkəzlərə lazımlı siqnalların çatması kifayətdir. Bu siqnallar süni qaynaqdan, məsələn bir cihazdan və ya daha fərqli mənbədən gələ bilər. Tanınmış elm filosofu Bertrand Russell bu mövzudakı fikirləri belədir:

“…Barmaqlarımızla masaya toxunduğumuz zaman hiss etdiyimiz toxunma duyğusuna gəlincə, bu barmaq uclarındakı elektron və protonlar üzərindəki elektrik təsiridir. Bu təsir isə müasir fizikaya görə masadakı elektron və protonların yaxınlığından meydana gəlmişdir. Əgər barmaq uclarımızdakı eyni təsir bir başqa üsulla ortaya çıxsaydı, ortada masa olmamasına baxmayaraq, eyni şeyi hiss edəcəkdik.”

Bəli, maddi qarşılıqları olmayan hissləri həqiqət sanaraq aldanmağımız çox asandır. Məsələn, biz bu həqiqəti yuxularımızda tez-tez yaşayırıq. Yuxuda həqiqi olduğuna tam əmin olduğumuz hadisələr yaşayır, insanlar, əşyalar, obyektlər görürik. Amma hamısı hissdən başqa bir şey deyil. Yuxu ilə “gerçək dünya” arasında isə ciddi fərq yoxdur; hər ikisi də zehnimizdə yaşanır.

——————————————————————————–

Qeydlər

6″Treaties Concerning the Principle of Human Knowledge”, 1710, Works of Corc Berkeley, vol. I, et. A. Fraser, Oxford, 1871

7 Bertrand Russell, Rölativitenin Alfabesi, Onur Yayınları, 1974, s.161-162