Vandaag hoorde ik dat het logo van McDonalds gaat veranderen. Iedereen herkende dit van ver, waarom doet men dit? Eigenlijk is dit hier niet ter zake maar ik vond het wel gepast als intro voor deze post.

In mijn weinige vrije tijd probeer ik af en toe eens wat anders creatiefs te doen dan foto’s te nemen, logo’s ontwerpen is daar één van.

Alle logo’s zijn gemaakt in Illustrator CS3. Persoonlijk vond ik het grootste logo wel zeer geslaagd. Zoals altijd, commentaar is welkom.

Enkele drafts…

Logo Design - Draft

In de favela (foto: Silvia van der Wal)

Door Silvia van der Wal

“Ga je vandaag naar de favela (Braziliaanse krottenwijk)?” “Ja, wat een uitdaging”, antwoord ik vanuit de douche. Ik moet iets geschikts aantrekken om eerst naar de favela te gaan, dan naar het strand en gelijk door naar een feestje. Terwijl ik mezelf mijn gedachten hoor uitspreken, bedenk ik hoe oppervlakkig mijn preoccupatie zal overkomen. “Andere mensen maken zich zorgen over of ze wel levend thuis komen”, was de te verwachten reactie.

Velen hebben al geprobeerd me daarvan bewust te maken. Toch raakten hun horrorverhalen mij niet — misschien klonken ze nog te surreëel. Even vraag ik me af of ik echt geen angst voel, maar vandaag voelt als een feestdag: de dag dat ik Rosemary in haar nieuwe huis ga opzoeken.

Toen ik haar leerde kennen leefde ze op straat met haar vijf kinderen. Ze vertelde mij met zo veel overtuiging dat ze het geld bij elkaar zou krijgen om iets te huren, en ik geloofde haar. Ik wilde vertrouwen op de kracht die haar ogen uitstraalden. Tegelijkertijd vroeg ik me af of al die goedgelovigheid niet gevaarlijk was. Ben ik nu al te betrokken geraakt om nog objectief te kunnen zijn, denk ik terwijl ik met zorg de boodschappen uitzoek die ik haar cadeau ga doen.

Plotseling twijfel ik over mijn plan om subjectiviteit te beperken door alleen met foto’s te werken. Hun ogen kunnen zelf het verhaal vertellen dacht ik — maar ik maak me zorgen over alles wat ik al in woorden heb verzameld. Dan biedt de supermarkt mij ineens een kant en klare oplossing.

Gewapend met kleurpotloden en met twee van Rosemarys zoons als lijfwachten, wandel ik het door mijn middenklassenomgeving meest gevreesde deel van Recife binnen. Voor mijn gastvrouw is haar huis hier echter een ware verovering. Trots leidt ze me rond, zich constant verontschuldigend voor alles wat nog niet in orde is. Het geld voor de huur verdienen haar zoons en zij bij het stoplicht door de ramen van de eeuwig wachtende Recifience automobilisten te wassen, dan wel door ze net niet te wassen in ruil voor een afkoopsom.

Vandaag is het echter zondag en mogen ze kind zijn. Ze slepen me mee in hun spel. Dan haal ik de potloden en het papier tevoorschijn en stel voor dat we allen onszelf gaan tekenen. De kleurtjes worden keurig gedeeld en alle kinderen die ik om me heen verzameld heb, beginnen toegewijd hun papier te versieren.

Al snel verschijnen er vlinders en lachende zonnen, en met wat toelichting kom ik er achter dat ook hun school in vrijwel alle tekeningen vertegenwoordigd is. Mijn beeld van de favela begint al bijna romantisch te worden, maar de kinderen laten ook zien waarom: ik ben zelf in de tekeningen verschenen, omgeven met hartjes en altijd hand in hand met de tekenaar.

Vandaag was een feestdag. Ik kwam hen kleur brengen en ze deelden alles, maar in hun dagelijkse realiteit lacht de zon niet wanneer ze onder hem aan het werk zijn. En als er niet een vreemdeling in het midden zit, willen de jongens hele andere spelletjes met de meisjes spelen, vertellen ze mij. Terwijl ik met drie kinderen aan iedere hand door mijn lijfwachten naar de bushalte word gebracht, besef ik dat ik hun wereld niet begrijp. Ik weet niet of ik het kan gaan begrijpen, maar ik zal het proberen.

Silvia van der Wal is 2e jaars studente Culturele Antropologie en Ontwikkelingssociologie aan de Vrije Universiteit.

Dit bericht verscheen ook op zwerfpost. Silvia schreef eerder over haar studie in Brazilië en over klassenverschillen in dat land.

Met Feliz da vida, een lyrische gedmoestoestand, passeer ik stuiterend mijn buurtgenoten die, tenminste tijdens het voor mij waarneembare moment, in mijn humeur lijken te delen. Bij de hoek van de bakker kom ik de eerste persoon tegen die mijn glimlach niet overneemt. In mijn gedachte staat al vast dat hij mij dadelijk om kleingeld zal vragen, dat ik het zal geven en dan wellicht een gesprek met hem zal aanknopen. Maar deze man heeft andere ambities: hij zal mij eens even op de juiste plaats in de statistieken over straatroof plaatsen.

Een straat in Recife

Recife is in veel opzichten de gevaarlijkste stad van Brazilë. De bewoners zijn zich daar erg bewust van en investeren veel tijd en moeite om toeristen hiervan te overtuigen via algemene waarschuwingen en specifieke verhalen.

Toch had de combi van horrorverhalen en statistische onderbouwingen mijn gedrag nog niet beïnvloed. “Ik heb een hele bijzondere beschermengel”, grapte ik als reactie om mijn koersrichting aan te kunnen houden tijdens een waarschuwingsstroom.

Maar misschien heb ik mijn beschermengel overbelast. De man die naast mij is komen lopen vraagt namelijk niet om kleingeld, maar eist mijn mobiel. Terwijl ik hem verward mijn goedkope Nokia toereik voel ik mijn telefoon trillen, in een reflex open ik het bericht en lees: “De zon schijnt, mijn leventje!” Hoe gepast. Een vriend die aan mij dacht omdat de zon toch nog was gaan schijnen op de dag dat ik naar het strand wilde.

Nog verwarder kijk ik mijn rover aan die plotseling van gedachte verandert. Hij hoeft mijn telefoon niet meer, ik moet maar gewoon doorlopen. De zonneschijn, de bloemen, de auto’s; alles lijkt surreëel, wanneer hij me na mijn ontsnapping aan de statistieken blijft naschreeuwen of ik hem vergeef.

Lees meer over Silvia van der Wal, tweedejaars studente Culturele Antropologie en Ontwikkelingssociologie aan de VU.

Foto door Derrick T

Antropologiestudente Silvia van der Wal studeert voor een half jaar in Brazilië en schrijft regelmatig over haar ervaringen voor Zwerfpost, weblog voor buitenlandse studenten van de VU Faculteit der Sociale Wetenschappen. In dit bericht vertelt ze over haar frusterende kennismaking met grote klassenverschillen in Brazilië.

Terwijl ik peinzend op de stukjes uit mijn guaranasap bijt, tikt de derde jongen van vanavond op mijn schouder om mij te vertellen dat hij geld wil. Pas als hij weg is besef ik zijn verzoek te hebben geweigerd zonder hem werkelijk te antwoorden of aan te kijken. Het peinzen wat hij verbrak, was om tot een verhaal te komen dat zou illustreren hoe alles aan mijn dagen op de universiteit anders is. Nu was juist die bedelende jongen een goed voorbeeld. Maar ben ik me nu al aan het afsluiten voor die kant van mijn dagelijkse realiteit? Nog geen uur geleden ben ik nog in de les tekeer gegaan omdat een studiegenootje haar presentatie af trachtte te sluiten met de statement dat de vorm van discriminatie in Brazilië subtiel is.

Tijdens mijn ochtend douche overweeg ik of ik toch wat bang ben om in mijn eentje naar een favela te gaan, maar vandaag voelt als een feestdag. De dag dat ik Rosemary in haar nieuwe huis opzoeken. Toen ik haar leerde kennen leefde ze op straat met haar vijf kinderen. Ze vertelde mij dat ze het geld bij elkaar zou krijgen om iets te huren en ik geloofde haar, ik wilde vertrouwen op de kracht die haar ogen uitstraalden. Terwijl ik met zorg de boodschappen uitzoek die ik haar cadeau ga doen vraag ik me af of ik nu al te betrokken geraakt om nog objectief te kunnen zijn.

Plotseling twijfel ik over mijn gehele plan om subjectiviteit te beperken door alleen met foto’s te werken. Hun ogen kunnen zelf verhaal doen dacht ik – maar ik maak me zorgen over alles wat ik al in woorden heb verzameld. Dan biedt de supermarkt mij een kant en klare oplossing.

Gewapend met kleurpotloden wandel ik met Rosemarys zoons als lijfwachten het, door mijn middenklassenomgeving meest gevreesde deel van Recife binnen. Trots leidt mijn gastvrouw me rond. Het geld voor de huur verdienen haar zoons en zij bij het stoplicht door de ramen van de eeuwig wachtende Recifience automobilisten te wassen, of in de vorm van een afkoopsom ter voorkoming van het.

Vandaag is het echter zondag en mogen ze kind zijn. Ze slepen me mee in hun spel. Dan haal ik de potloden en het papier tevoorschijn en stel voor allen onszelf te tekenen. De kleurtjes worden keurig gedeeld en ze beginnen hun papier te versieren. Al snel verschijnen er vlinders en lachende zonnen. Mijn beeld van de favela begint bijna romantisch te worden, maar de kinderen laten ook daarvan zien waarom, zelf ben in de tekeningen verschenen, omgeven met hartjes en altijd hand in hand met de tekenaar.

Vandaag was een feestdag, ik kwam hen kleur brengen en ze deelden alles, maar in hun dagelijkse realiteit lacht de zon niet wanneer ze onder hem aan het werk zijn. En als er niet een vreemdeling in het midden zit, willen de jongens hele andere spelletjes met de meisjes spelen, vertellen ze mij. Terwijl ik naar de bushalte word gebracht, besef dat ik hun wereld niet begrijp,  ik weet niet of ik het kan gaan begrijpen, maar ik zal het proberen.

Lees meer over Silvia van der Wal, 3e jaars studente Culturele Antropologie en Ontwikkelingssociologie.

Terwijl ik peinzend op de stukjes uit mijn guaranasap bijt, tikt de derde jongen van vanavond op mijn schouder om mij te vertellen dat hij geld wil. Pas als hij weg is besef ik zijn verzoek te hebben geweigerd zonder hem werkelijk te antwoorden of aan te kijken. Het peinzen wat hij verbrak, was om tot een verhaal te komen dat zou illustreren hoe alles aan mijn dagen op de universiteit anders is. Nu was juist die bedelende jongen een goed voorbeeld. Maar ben ik me nu al aan het afsluiten voor die kant van mijn dagelijkse realiteit? Nog geen uur geleden ben ik nog in de les tekeer gegaan omdat een studiegenootje haar presentatie af trachtte te sluiten met de statement dat vorm van discriminatie in Brazilië subtiel is.

Klassenverschillen
Bijna wanhopig door de ontdekking dat een student sociale wetenschappen  de krampachtige verdediging van klassenverschillen niet opvallend vindt, probeer ik te vertellen hoe het dat voor mij van subtiliteit af staat. Onder de druk van zestig vragende ogen zoek ik een voorbeeld. Hoe subtiel is discriminatie, wedervraag ik, wanneer zij zelfs in de architectuur een plaats heeft? Als toelichting liet ik hen delen in mijn schok over de verschillende functies van de twee liften in de flats. Dat één lift voor de ‘gewone bewoners’ was en de ander voor de bedienden en eventuele honden leek mij al compleet absurd. Daarbij is het in het Noordoosten van Brazilië gebruikelijker voor een middenklasse gezin om een bediende te hebben dan een hond.

Discriminerende lift
Mijn verontwaardiging bereikte echter een toppunt toen ik in de elevador social, letterlijk de sociale lift een koperkleurig plaatje ontdekte waar op stond dat het wettelijk verboden is onderscheid tussen te maken op basis van ras, kleur, geslacht of wat dan ook. Hoopvol keek ik mijn studiegenoten aan, voorzichtig voegde ik er aan toe dat ik het bestaan van de lift al discriminerend vind, dat het alleen maar subtiel is in de zin dat het geaccepteerd wordt. Het meisje geeft toe dat haar woordkeuze slecht was en vervangt subtiel voor naturalizado. Terwijl ik kijk naar hoe de drie jongens het pasteitje wat ik de eerste had gegeven delen-, neem ik me voor zo’n situatie nooit als natuurlijk beschouwen.

Lees meer over Silvia van der Wal, 3e jaars studente Culturele Antropologie en Ontwikkelingssociologie.

In Cabedelo, een voorstadje van João Pessoa in de staat Paraíba in het noordoosten van Brazilië begint de beruchte Trans-Amazonica. Dit was een groot project gedurende het economische wonder van Brazilië in de jaren zeventig. Deze snelweg zou het Amazone gebied moeten ontsluiten en zou, eenmaal gereed, een lengte hebben van bijna 5000 Kilometer. Op deze foto zie je het begin van de Trans-Amazonica bij kilometerpaal nul. De snelweg is nooit gereed gekomen, en maar zo´n 300 Kilometer heeft verhard wegdek, een groot deel van de Trans-Amazonica is tijdens de regentijd onbegaanbaar.

Cabedelo is een klein haventje, welke haven regelmatig bezocht wordt door Nederlandse koopvaardijschepen. Ook ligt er nog een oud Nederlands fort uit de tijd van de West Indische Compagnie. Het fort heet Santa Catharina, maar in de Nederlandse tijd heette het fort Margaretha.

Door Silvia van der Wal ‘Onbeschaamde verleiding en het verborgene’

Een betoverend land vol van samba, de mooiste mulatas en de gewilligheid van allen. Het is niet gelogen en het komt zeker dichter in de buurt van de werkelijkheid dan ons imago van mensen op klompen in een drugsparadijs. Mijn levensritme hier wordt bepaald door dat van de Braziliaanse muziek, door de gewoonte om rond wat wij koffietijd noemen aan het bier te beginnen, door het constante spel van verleiding, en door het vuil dat zich aan mij vastkleeft en dat me verbindt met de stad en met het strand waar je alles weg kan spoelen, om daarna eventueel weer bij het bier te beginnen.

Deze micro‑illustratie is een poging je te vertellen hoe heerlijk het is om in Recife te wonen. Het beeld is echter alles behalve compleet. De contrasterende extremen in deze stad in het Noordoosten van Brazilië leveren unieke beelden, mensen, smaken en heerlijke verhalen op.

Toch beginnen er, wanneer je dat allemaal van dichtbij ervaart, al snel andere, minder positieve aspecten door het oppervlak heen te dringen. Het gaat niet alleen meer over carnaval en vrolijkheid, maar ook over geweld, een nieuwe haaiaanval of onbeschaamde vormen van corruptie.

Erger nog vind ik de klassenverschillen, die soms tot schrikwekkend naar slavernij nijgende taferelen leiden. De ongelijke relaties tussen mensen van dit volk dat zo verenigd kan lijken, krijgen geen plaats in hun verhalen omdat ze al als normaal beschouwd worden.

Recife

Toch houd ik van dit volk, van dit land. Van mijn volk eigenlijk, al antwoord ik nu nog twijfelachtig, wanneer ze vragen of ik Braziliaans ben: “half”. Niet dat dit voor mij een geval is waar percentages iets te betekenen hebben; anders zou ik mijzelf voorstellen als “Silvia, uit Amsterdã, negentig procent Nederlands en al bijna tachtig procent Braziliaans”.

Dat kwam ik dan ook doen, mijn Braziliaanse kant ontwikkelen. Door de samba te dansen op straat, maar ook, en vooral, aan de hand van perspectieven uit mijn andere nieuwe liefde: de antropologie.

Dat ben ik hier op z’n ouderwets aan het studeren. Ik werk me door de Portugese vertalingen van Marx, Durkheim, Levi‑Strauss, en vele andere klassiekers heen, om uiteindelijk met een sterke theoretische basis te kunnen leren van de samba, en allerlei andere ‘Braziliaansheden’.

Silvia van der Wal is derdejaars student Antropologie aan de VU, en studeert momenteel in Brazilië.
Dit bericht is ook op Zwerfpost gepubliceerd.

De legendarische mountainbike-broers Dan en Gee Atherton laten hun kunnen zien, op een speciaal parcours midden in een Braziliaanse sloppenwijk.

Door de camera’s op hun helmen heb je als kijker een uniek ‘point-of-view’.

Deze week raakte bekend dat Rio de Janeiro de Olympische spelen van 2016 mag organiseren.

De Braziliaanse stad kreeg de voorkeur boven de andere kandidaten Tokio, Chicago en Madrid. Het is de allereerste keer dat de spelen in Zuid-Amerika georganiseerd worden. Dit zeer tegen de zin van Madrid die maar liefst 38 miljoen euro uitgaven om de Spelen te verwelkomen. Tevergeefs dus.

Naast het WK voetbal in 2014 haalt Brazilie nu dus ook een ander groot sportevenement binnen. Bij elke kandidatuur van een stad hoort ook een soort van promovideo. Die van Rio de Janeiro kan je hier bekijken.

Rio 2016;

Algemene feestvreugde in Rio de Janeiro ?

Dat valt wel mee, het georganiseerde feest op het strand van Copacabana trekt maar een 25.000 bezoekers, terwijl de bezoeker records van massale feesten in Rio en São Paulo in miljoenen geteld worden, is een aantal van  25.000 wel heel magertjes.

Dat Rio gewonnen heeft, is te danken aan een geweldige marketing campagne, waar zwakke punten tot een deugd werden omgevormd.

Dit betekent dat de verantwoordelijkheid van het locale bestuur alleen maar toeneemt. De Federale, Staatse en gemeentelijke overheden hebben zich dan weliswaar achter het ´bid´ geschaard, maar het zijn politici en die kijken niet verder dan hun eigen interesse en de eerstvolgende verkiezingen. Hier ligt dan ook het grote gevaar voor de organisatie van de Spelen, 2016 ligt nog 7 jaar ver weg, en in de tussentijd komen alle types van verkiezingen voor, zoals de presidents verkiezingen.

Er ligt nog een ander gevaar op de loer, en dat is lange termijnplanning, dat is een tak van sport welke ze in Brazilië niet kennen. Overheden kijken hier maximaal vier jaar vooruit, en continuïteit in plannen en projecten na de wisseling van de wacht na de beëindiging van de ambtstermijn komt vrijwel niet voor.

Carioca´s;

Ik heb 12 jaar in São Paulo gewoond en gewerkt, en ik ken de cultuur. Terwijl São Paulo het financiële en economische hart van Brazilië is, teert Rio de Janeiro voornamelijk op vergane glorie, en kan zich dan ook maar met moeite op de been houden met inkomsten vanuit het toerisme en in toenemende mate vanuit de oliewinning voor de kust van Rio de Janeiro. (De staat Rio de Janeiro krijgt een gedeelte van de belasting, waar olie/gas wordt aangeland).

Hoe vaak ben ik niet naar Rio afgereisd, om eenmaal aangekomen, er achter te komen dat degene met wie ik had afgesproken niet ter plaatse was, of zich veel te laat op de afspraak meldde. Punctualiteit en verantwoordelijkheidsgevoel zijn zeer mager bij  Carioca´s.

Niet dat ik tegenstander ben van dat de spelen in Rio gehouden zullen worden, integendeel, ik ben een groot voorstander, maar ik ben pessimistisch m.b.t. de uitvoering van het masterplan, het op tijd afkrijgen van alle sport-complexen, het op orde krijgen van het openbaar vervoer, veiligheid, en gezondheidszorg. Waar op elk gebied een deficit van tientallen jaren investering ligt, kun je dit niet zomaar in 7 jaar wegwerken. Ook al heb je een ongelimiteerd budget.

Ik zal op deze Blog de ontwikkelingen in de gaten blijven houden, en af en toe een kritische noot laten horen. Ik hoop dat ik ongelijk krijg en dat de spelen een groot succes zullen worden, en dat na afloop de locale bevolking zal kunnen profiteren van de gedane investeringen.

Door Maarten Deprez

Deze zomer, op het internationale Esperanto-Jongerencongres, liet Alvaro, een Braziliaanse appartementsgenoot, me mate (niet te verwarren met het Engelse werkwoord) proeven. Ik kende mate als een thee‑achtige, maar erg bittere, drank, waarschijnlijk op een verkeerde manier gebrouwen van het groene kruid, yerba mate, dat een kennis eens voor me had gevonden in een Antwerps natuurwinkeltje.

Al had ik de hoop nog niet helemaal opgegeven er, met veel oefenen, aan gewend te raken en ooit met plezier aan het traditionele metalen rietje, de bomba of bombilla, te zuigen, toch stond het glazen potje met een restje kruid me al meer dan een jaar uit te lachen omdat ik de moed niet kon opbrengen het nog eens te proberen. Het was dan ook met een angstig voorgevoel dat ik, deze keer, een eerste slokje nam.

Dat slokje bleek een aangename verrassing te zijn, een nog steeds lichtjes bitter, maar drinkbaar en, eerlijk gezegd, zelfs lekker vocht dat mijn keel kwam binnenstromen. Bovendien viel er nog heel wat meer te ontdekken rond dit goddelijke drankje, dat het middelpunt vormt van een fascinerend stukje Zuid‑Amerikaanse cultuur.

Als nationale drank van Argentinië, Paraguay en Uruguay,  die ook in omliggende landen gedronken wordt, is mate alomtegenwoordig in die regio. Buiten Zuid‑Amerika blijft het iets bijzonders, hoewel het — vooral onder mensen die op zoek zijn naar gezonde voeding — niet geheel onbekend is in Europa en de VS. (Via google stoot je bijvoorbeeld op verhitte debatten over het al dan niet bestaan van een stof mateïne, verschillend van cafeïne.)

Die relatieve onbekendheid bracht Alvaro ertoe om mate, en bijvoorbeeld geen koffie, mee te brengen om zijn land voor te stellen tijdens het cultuurfestival in het centrum van de stad. Als autodidactische etnobotanist wist ik al het een en ander over het gebruik van de Ilex paraguariensis — de aan hulst verwante struik waarvan yerba mate geplukt wordt —, maar de antropoloog in me bleef doorvragen. Terwijl ik Alvaro hielp, ter voorbereiding van dat festival, de mate klaar te maken, vertelde hij me, in zijn Esperanto met aanstekelijk Braziliaans‑Portugees accent, over het belang van mate in Brazilië en omstreken.

Net als koffie en thee in Europa, Azië en de VS, fungeert mate in Zuid-Amerika als smeermiddel voor sociaal contact. In tegenstelling tot koffie‑ of theekopjes echter, is er van de cuia, de kalebas waaruit mate gedronken wordt, in elk huis of elke kantoorruimte slechts één exemplaar aanwezig. Wanneer mensen samenkomen, vult de gastheer die cuia met yerba mate, plaatst de bombilla erin, giet er heet water overheen, en drinkt, als een gebaar van goedwil, de eerste en nog niet optimale mate. Vervolgens biedt hij de cuia om beurt aan elk van de aanwezigen aan, ondertussen telkens heet water bijschenkend. Ondanks de afkeer om samen uit hetzelfde water te drinken — wie de kalebas aanneemt, dient ze daarom, volgens de regels van de beleefdheid, tot de bodem leeg te zuigen — drinken allen mate, uit hetzelfde kruid getrokken, in één cuia.

Een Braziliaanse antropoloog aan de VU, João, die zo vriendelijk was me bijkomende informatie en materiaal voor de foto ter beschikking te stellen, herinnerde zich hoe zijn grootmoeder de familie elke dag rond drie of vier uur ’s namiddags bijeen riep om mate te drinken en wat zoets te eten. Het mate‑drinken blijft echter niet beperkt tot het traditionele ritueel, en is alleszins met de tijd meegegaan. Tegenwoordig is er mate in builtjes te koop om in je eentje te drinken; naar het schijnt kan je kinderen met een thermosfles en een cuia onder de arm naar school zien gaan; en João vertelde zelfs over openbare cuia’s aan een Braziliaanse universiteit. Alvaro, tenslotte, schonk de mate aan de bezoekers van zijn Braziliaanse kraampje in de vorm van een frisdrank zoals die verkocht wordt op Braziliaanse stranden — gekoeld, met citroensap en voldoende suiker om teleurstellingen te voorkomen. Dat laatste is een verrassende (of niet zo verrassende) analogie van de ons welbekende ijsthee.

Verankerd in oude zowel als nieuwe gewoonten, blijft mate onontbeerlijk in grote delen van Zuid‑Amerika.  De Spaanse, Portugese en andere nieuwkomers zijn, ondanks hun afkeer van de voor‑Columbiaanse bewoners net zo gek op het drankje dat ze van hen leerden kennen. Niet alleen op micro‑niveau brengt mate mensen samen; het is ook, ondanks alle verdeeldheid, een nationaal en Zuid‑Amerikaans symbool dat verschillende landen en verschillende bevolkingsgroepen, als het hen niet verenigt, op zijn minst met elkaar delen.

Maarten Deprez is student Sociale en Culturele Antropologie aan de VU.

Uit twee landen kwamen deze week aankondigingen over nucleaire zaken. Het ene land, Iran, kondigde aan dat het over een tweede verrijkingsfabriek van uranium beschikte. Woede alom, strenge woorden van president Obama. Uit het andere land, namelijk Brazilië, kwam echter ook een mededeling, en geen zeer vrolijke.

Jose Alencar, de vice-president van dat land, deelde doodleuk mee dat hij vindt dat Brazilië kernwapens dient te ontwikkelen. Nee, Brazilie “heeft nog geen programma om kernwapens te ontwikkelen”, maar zou dat wel móéten hebben, zegt  de man. Hij was eerder al een minister van defensie, hetgeen zijn woorden extra gewicht geeft.

Ik zag het bericht, en was nogal verbaasd. Niet alleen over het bericht zelf, maar ook over het vrijwel totale gebrek aan reactie. Ik moest het bericht via de zoekmachine tevoorschijn toveren, want op de plaats waar ik het had gezien – Aljazeera, meen ik – was het een uur later alweer verdwenen. Intussen maakt de mafia die bekend staat als de ‘internationale gemeenschap’ zich boos … over de Iraanse aankondiging, die kernenergie betreft, niet eens kernwapens.

Over de aankondiging uit Brazilië het volgende. Nee, het is geen regeringsbeleid, dat streven naar kernwapens. Maar een vice-president, tevens ex-oorlogsminister, die zoiets zegt, kunnen we maar beter serieus nemen. Brazilië ziet zichzelf als mogelijke kernwapenmacht, daar kunnen we maar beter van uitgaan.

En waarom wil de vice-president kernwapens? “Het kernwapen, gebruikt ter afschrikking, is van groot belang voor een land met 15.000 kilometer aan grenzen aan de westkant, en een territoriaal zeegebied.”

In dat zeegebied zit olie, zo voegt het nieuwsbericht er behulpzaam aan toe. Zeg mij waar het oorlog is, en ik zeg u waar de olie en/of andere grondstoffen zitten, aldus mijn gouden regel waarmee een groot deel van de wereldpolitiek kan worden verklaard. Datzelfde geldt kennelijk ook voor de voorbereiding van oorlog, waaronder het willen ontwikkelen van massavernietigingswapens.

Die lange  westgrenzen van Brazilië een feit. Maar wat ligt er voorbij die westelijke grenzen? Peru, Bolivia, Ecuador… zijn dat agressieve kernmogendheden die het op Brazilië gemunt hebben? Beschikken de restanten van de oorspronkelijke bevolking  tegenwoordig over massavernietigingswapens, wellicht geleverd door Al Qaeda? Dreigt daar gevaar dat een kernwapen als tegenwicht vereist, zelfs in gangbare machtspolitieke termen?

Het lijkt er veel meer op dat Brazilië uit is, niet zozeer op zelfverdediging, maar op hegemonie in Latijns-Amerika. Het is een gevaarlijke koers die Brazilië dreigt in te slaan, zeker als andere landen Latijns-Amerika ook een kernbom gaan nastreven als tegenwicht tegen… de Braziliaanse dreiging. Zeker zo gevaarlijk is de zwijgzaamheid van zowel de VS als de EU op dit punt. Wie zwijgt, stemt immers toe.

Maar nee, veel liever weer een rondje powerplay tegen Iran! Dat land heeft géén actief kernwapenprogramma, zo denken zelfs Amerikaanse inlichtingendiensten. Het houdt zich ongetwijfeld - zoals zoveel andere landen – niet volkomen aan de spelregels van het Internationaal Atoom Agentschap dat de ontwikkeling van kernenergie in de gaten houdt om te kijken of landen niet stiekem ook kernbommen maken. Maar het schreeuwt niet van de daken dat het kernwqpens wil, zoalsde op één na hoogste baas in Brazilië.

Landen als India, Pakistan en natuurlijk Israël zíjn echter al kernwapenmachten, zonder dat ze het non-proliferatieverdrag (dat de verspreiding van zulke wapens moet tegengaan) hebben getekend. Dat mag allemaal wel, maar een Iran dat kernenergie ontwikkeld zonder dat hard gemaakt kan worden dat het land echt kernwapens wil, dát mag weer niet.

Openlijk van de daken schreeuwen dat jouw land kernwapens zou moeten hebben, zoals de Braziliaanse vice-president dat dus deed, mag weer wél. Althans: Brazilië mag dat. Ik vermoed dat als een Iraanse vice-president hetzelfde zei, in de VS en in Israël de bommenwerpers hun motoren al aan hadden staan, klaar voor vertrek richting Teheran ter aflevering van een dodelijke vracht.

Een betoverend land vol van samba, de mooiste mulatas en de gewilligheid van allen. Het is niet gelogen en het komt zeker dichter in de buurt van de werkelijkheid dan ons imago van mensen op klompen in een drugsparadijs. Mijn levensritme hier wordt gedefinieerd door die van Braziliaanse muziek, door de gewoonte om rond – wat wij koffietijd noemen – aan het bier te beginnen, het constante spel van verleiding, het vuil van dat zich aan mij vastkleeft en me verbindt met de stad en het strand waar je alles weg kan spoelen, om eventueel weer bij het bier te beginnen.

Recife

Deze micro-illustratie is bedoeld om te vertellen hoe heerlijk het is om in Recife  te wonen. De relatie tussen de contrasterende extremen in deze stad in het Noord-oosten van Brazilië leveren unieke beelden, mensen, smaken en heerlijke verhalen op.

Maar wanneer je dat allemaal van dichtbij ervaart, beginnen er ook andere beelden door het oppervlak heen te dringen. Het gaat al niet meer alleen over carnaval, maar ook over geweld, de nieuwe haaiaanval of de onbeschaamde vormen van corruptie. Erger nog vind ik de klassenverschillen die soms schrikwekkend naar slavernijachtige taferelen kunnen nijgen, de relaties tussen mensen van dit volk wat zo verenigt kan lijken, die geen plaats krijgen in hun verhalen omdat het al als normaal beschouwd wordt.

Tachtig procent Braziliaans
Toch houd ik van dit volk, van dit land. Mijn volk eigenlijk, al antwoord ik nu nog  twijfelachtig, wanneer ze vragen of ik Braziliaans ben: “half”.  Hoewel dit voor mij geen geval is waar percentages iets betekenen, anders zou ik mijzelf voorstellen als:  Silvia, uit Amsterdã, negentig procent Nederlands en al bijna tachtig procent Braziliaans.

Dat kwam ik dan ook doen, mijn Braziliaanse kant ontwikkelen. Door de samba te dansen op straat, maar vooral aan de hand van perspectieven uit mijn andere nieuwe liefde: de antropologie. Dat ben ik hier op z’n ouderwets aan het studeren, ik werk me door de Portugese vertalingen van Marx,  Durkheim, Levi-Strauss, en vele andere  klassiekers heen, om uiteindelijk met een sterke  theoretische basis van de samba, en allerlei andere ‘Braziliaansheden ’ te kunnen leren.

Lees meer over Silvia van der Wal, tweedejaars studente Culturele Antropologie en Ontwikkelingssociologie aan de VU.

Klik door op deze pagina om het interview met Yunomi te lezen.

Naar deze was ik nog op zoek!
Zeer pijnlijk en totally inappropriate.