Ergens in de tweede helft van de vorige eeuw werd onze Nederlandse taal verrijkt met een nieuw werkwoord: ‘vertrossen’. Hoewel geen kip het meer gebruikt tegenwoordig, meldt de laatste editie van de Van Dale nog altijd keurig de definitie:

vertrossen (onverg.; vertroste, is vertrost) 1 zijn programma’s aanpassen aan de smaak van het grote publiek en derhalve slechts oppervlakkig, waardevrij amusement brengen, met weinig informatie en educatie 2 (bij uitbr.) oppervlakkig worden, niet diep graven * van ver- + de omroep Tros
vertrossing (de (v.)) verschijnsel dat steeds meer nadruk wordt gelegd op amusement zonder diepgang ten koste van educatieve en levensbeschouwelijke waarden (vooral in de omroepwereld)

Merkwaardig genoeg zijn deze termen inhoudelijk nog altijd hoogst actueel — ons hele land vertrost in razendsnel tempo, van de media tot en met de politiek — maar komt het woord zelf een tikkeltje gedateerd over. Want het stamt uit de tijd van voor de commerciële televisiestations, toen de cultuurpessimisten enkel nog de Tros hadden om de schuld te geven van alle vervlakking en infantilisatie. Inmiddels steken RTL, SBS 6, Net 5 enzovoort de Tros natuurlijk naar de kroon qua hersenloos, hedonistisch en nihilistisch amusement.

Maar laten we de term ‘vertrossing’ maar bewaren, als zichtbaar monument voor de publieke omroep die deze ellende over ons afgesmeekt heeft bij de afgoden van roes en genotzucht. Bovendien: dat de commerciëlen inmiddels kundig hun best doen om nog platter vermaak te brengen, neemt niet weg dat de Tros ook nog altijd haar uiterste best doet de bevolking zo dom mogelijk te maken.

Op dezelfde dag dat ‘de grootste familie van Nederland’ victorie kraaide omdat zij ook daadwerkelijk de grootste omroep van Nederland was, dreigde minister Plasterk de uitzendlicentie van de Tros in te trekken vanwege de sluikreclame in het kinderprogramma Bibaboerderij. Dat programma is een goed voorbeeld van de voortgaande vertrossing, en niet alleen omdat het een reclamevehikel van C1000 is. Zelden heb ik zo’n hersenloos programma gezien — in vergelijking met de di-da-dyslectische foe-fa-figuren in die Bi-ba-boerderij zijn zelfs de Teletubbies welbespraakte intellectuele zwaargewichten. Mijn kinderen mogen er niet naar kijken. Dat is gewoon een kwestie van geestelijke hygiëne. En ik ben daar doorgaans heus niet flauw in.

Ik ben zelfs zo ontzettend niet flauw dat ik vanochtend heel heldhaftig de televisie aanflapte voor mijn kinderen, zodat ik zelf even op m’n gemak de krant kon lezen. Nederland 3 is in de vroege ochtend het domein van zeer acceptabele kindertelevisie — Sesamstraat, KRO Kindertijd, allemaal programma’s waarin een zekere diversiteit, intelligentie en creativiteit te ontwaren is. Maar toen ik de tv vanochtend inschakelde was het net iets na achten, en dan is het de beurt aan de Tros om de kindergeesten te verpesten. De Tros, dat moet je ze nageven, bereikt in dat opzicht het maximale resultaat met minimale middelen: met herhalingen van herhalingen van zichzelf toch al steeds weer herhalende producties van het Belgische Studio 100, waar ik al eerder kritiek op leverde. Zie je de gemakzucht van het scherm afknallen, dan kun je er donder op zeggen dat de Tros aan het uitzenden is.

Nu snap ik op zich best dat een omroep er in deze zomerperiode voor kiest om herhalingen uit te zenden, maar de Tros maakte het vanochtend wel erg bont. De aflevering van het toch al tenenkrommend infantiele De wereld van K3 stond in het teken van Oudjaar. Terwijl buiten de zon en zomerse buien elkaar afwisselen, staan die drie Belgische tantes in een kerstdecor te kwebbelen over oliebollen en sneeuwlaarzen! De Tros had die herhaling natuurlijk rücksichtlos uit de kast getrokken. Seizoenen? Who cares! In de C1000 bestaan immers ook geen seizoenen, daar kun je ook het hele jaar door aardbeien en asperges kopen. Wij denken bij nihilisme doorgaans aan gitzwarte redenaties van somber ogende filosofen, maar vergis je niet: in onze samenleving komt nihilisme in zuurstokroze verpakking en vrolijke deuntjes.

Dus minister Plasterk, alstublieft, trek de licentie van die zender in! Al die nieuwe aspirant-omroepen moeten eindeloos verantwoording afleggen over hun bestaansrecht — en terecht, als je het mij vraagt! — maar waarom zijn we dan ook niet een ietsiepietsie kritischer over het bestaansrecht van de bestaande omroepen? De toegevoegde waarde van de Tros is nul, nada, nop, nihil. Schrappen die handel!

Laten we met z’n allen hopen dat het woord ‘onttrossing’ de volgende editie van de Van Dale haalt…

De directeur van een bekend productiehuis, een goede vriend van me, verkoos dit berichtje van 6 januari 2007 als zijn favoriete posting van het afgelopen jaar. Hij mailde me onderstaande primeur:

Hey Gerda!

Je hebt helemaal gelijk, dat “Emma” telenovella-ONDING is niet te doen. Je weet, wij kunnen veel beter! Dat is ons motto! We hebben het al bewezen met “Sara”, dat een groot succes is. Zoals je wellicht ook al zal vernomen hebben (heb ik je gemist op ons sneak-preview feestje??) via de vakpers en andere media, komen we in september met een nog subliemere telenovella, die werkelijk alles zal overklassen: “LALOLA” over een MACHO DIE DOOR EEN WAARZEGSTER WORDT OMGETOVERD IN EEN VROUW”. Een stukje zedenkomedie in ware Almodovar stijl!

Als primeur voor je blog, een kleine synopsis.

“Lalola is een beetje een triestige, eenzame figuur die zijn dagen doorbrengt met het zappen tussen belspelletjes, teleshopping en astrologenprogramma’s en het telefoneren naar die diverse programma’s. Op een dag raakt hij binnen in “Voorspel je toekomst” op WijfTV. De astrologe van dienst voorspelt hem een allesbepalende ommezwaai in zijn leven en ze straalt haar bovennatuurlijke gaven door het tv-scherm zodat Lalola in een prachtige blonde stoot verandert.

Onmiddellijk gaat er een nieuwe toekomst voor haar/hem open: ze krijgt al meteen een aanbieding om als langbenig model te poseren bij de Ferrari’s op het autosalon. Daar wordt ze ontdekt door de organisator van de Miss Belgian Beauty wedstrijden. Deze trekt direct met haar naar de Carré alwaar hij haar zijn liefde verklaart. Zij speelt dit spel sluw mee want ze weet natuurlijk dat deze man vele deuren voor haar kan openen. O.a. die van Regi, die al snel brood ziet in haar goed in de markt liggende Barbieschoonheid en met haar een singeltje opneemt.

Daarna verschijnt ze samen met de winnaar van de reality-soap, “FC Nerds” op het gala van de gouden schoen. De roddelpers spreekt van een nieuw Miss/Sportkoppel.

Vele afleveringen lang zullen we vervolgens vullen met tv-in-tv dmv haar BV-avonturen, waarin alle grenzen tussen ficite en non-fictie zullen vervagen. Een eigen tv-show, een realityprogramma waarin ze een man zoekt – want I.C. heeft ze ondertussen al bedankt voor bewezen diensten en gedumpt omdat er in een “omgeturndeman-zoekt-man” een groter uitmelkpotentieel zit – een quiz, een eigen blad, een boek en een blog die ze natuurlijk beide laat schrijven door een ghostwriter, om te eindigen op de boekenbeurs met een man, een kind (“de grote bevallingshow”!!), een grote tv-familie, een villa in Brasschaat, gekocht uit een faillissement van een in de goot geraakte voormalige tv-ster (wegens gebrek aan een nieuw contract), een vakantiewoning in de Ardennen van haar schoonfamilie (alles voor de show!), een ochtendprogramma op Radio1 waar ze Annelies Beck vervangt en een optreden op Werchter waar ze een natuurgetrouwe playback zal geven van Amy Winehouse aangezien ze ondertussen zelf zwaar aan de drank en andere geestesverruimendemiddelen zit.”

Tot zover de eerste reeks. Maar Gerda, ik kan je in alle vertrouwen vertellen dat er nu al volop zwaar wordt gebrainstormd over een tweede serie. Diverse geniale ideeën werden al naar voor gebracht: we zouden kunnen haar afkickpogingen volgen gecombineerd met opnames in diverse ziekenhuizen in psychiatrische instellingen om tenslotte te eindigen met (life-on-tape!) haar eigen zelfmoord! En van de begrafenis maken we dan natuurlijk ook één tv-feest!

Ja, Gerda, je leest het goed: een compilatie van tien jaar commerciële televisie verzamelt in de ultieme telenovella – realityserie! Op naar een Emmy Award!

Chiao!x