Gisteren tussen de lach programma’s van Nederland 3 door, was ik even geschokt, bedroefd en woedend te gelijk. Het NOS journaal melde dat het beroemdste hekwerk ter Wereld is gestolen, namelijk het hekwerk waarop staat,”ARBEIT MACHT FREI”, de grootste aanwijsbare leugen ooit. De poort naar de Hel, tegenwoordig dienende als monument voor alles wat verschrikkelijk is. Dus iets waar geen normaal denkend mens ooit aan zou komen, maar het NOS journaal melde anders, het hekwerk was namelijk gestolen.

Volgende week hebben ze de barakken en alles gestolen, zodat ze kunnen zeggen, zie je wel, de Holocaust is nooit gebeurd. Nog even natrappen, op de zielen van nazaten en iedereen die de mensen een warm hard toedraagt.

Eerst was ik verbaasd dat het hek niet werd bewaakt, toen ik even wat dieper mijn grijze brei indook, bedacht ik mij dat niemand verwacht dat iemand dat hekwerk zou stelen.

Het is simpelweg een symbool voor onze vrijheid.

Het zou het zelfde zijn als je hoort dat Paus Benedictus xvi is ontvreemd uit het Vaticaan.

Herstel het zou zeker niet hetzelfde zijn omdat de Paus niet voor vrijheid staat, maar het zou wel net zo vreemd zijn.

AL snel begon ik te piekeren en te tobben, heel slecht voor de gezondheid.

Studenten verenigingen zijn tot veel in staat…………………

Oud ijzerhandel………………

Allemaal uitgesloten.

Zou er echt een groepje idioten op dit moment om het hek heen zitten te genieten van hun achterlijke daad.

Dat kan ik mij toch maar moeilijk voorstellen.

Er moet toch wel een hele grote organisatie achter zitten.

Ons slechte kapsel met stropdas zal wel naar de moslims wijzen, dat doet hij namelijk altijd.

Ik sluit niks uit natuurlijk, maar het liefst doe ik dat wel, want we worden er echt niet wijzer van de achtergrond van de daders uit te pluizen, daar krijgen een heleboel mensen onnodig de schuld door, zeg maar hoe oorlogen vaak ontstaan, jij bent anders, jij moet dood.

Net waar het hek eigenlijk voor staat, weg met dat generaliseren.

Laten we het toch zoveel mogelijk leuk houden op Aarde.

Lief zijn voor elkaar is de oplossing, roept mijn buurman altijd.

Daar komen kinderen van, denk ik dan.

Maar een beetje gelijk heeft hij wel.

Deze diefstal is niet lief, is walgelijk kwetsend, en heel dom.

Ik hoop echt dat het hek gevonden word.

En de daders misschien is het maar het beste dat men nooit weet wie dat zijn.

Dada is ontstaan in Edwardiaans Engeland. In 1911 verscheen What a Life! An Autobiography van de aristocraten E.V. Lucas en George Morrow. Het is geschreven met pen, schaar en lijm. Basismateriaal was een catalogus van Whiteley’s, waaruit ze plaatjes knipten van allerlei voorwerpen, variërend van bedden tot asbakken, van hangmatten tot tuinhuisjes. Aan de hand daarvan vertelden ze op droogkomische wijze de levensgeschiedenis van een typische Edwardiaan. ‘The Duke of Pudsey’, zo staat er bijvoorbeeld naast een afbeelding van acht paraplu’s, ‘was also something of a kleptomaniac, and after his death an extraordinary collection of umbrellas which he had removed from the club stand was discovered.’
In sommige huizen lag het boek net als de King James-bijbel aan de ketting nabij de open haard en de Franse surrealist Raymond Queneau zou er laaiend enthousiast over schrijven. Tevens werd het tentoongesteld in het New Yorkse museum voor moderne kunst. Het proto-dadaïstische What a Life! kwam helaas niet ter sprake in The Making of Modern Britain van Andrew Marr, een televisieserie die gebaseerd is op het gelijknamige boek. Sterker, in het openingshoofdstuk over de Edwardians beweerde Marr dat de aristocraten indertijd weinig gevoel voor humor hadden. Terwijl de stugge adel naar de Royal Command Performance ging, zochten de Cockneys hun vertier in de music hall, aldus Marr.
De klassenbewuste BBC-journalist had sowieso weinig goede woorden over voor de gevestigde orde in het tijdperk van Edward, de koning die hoge hoeden populair maakte. De naar hem genoemde periode staat bekend als een ontspannen intermezzo tussen het Victoriaanse tijdperk en de Eerste Wereldoorlog. Er heerste een Ondergang van het Avondland-gevoel, al kan er in de Britse situatie beter worden gesproken over de ondergang van het Rijk waar de Zon Nooit Onder Gaat. Marr noemde het parlement spottend een ‘aristocratic, barnacled club’ en de Conservatieve politicus Joe Chamberlain ‘ligt op de loer in zijn club’ teneinde het werk van de liberale premier David Lloyd George te frustreren, een good guy in Marrs optiek.
Een bescheiden Historikerstreit kon niet uitblijven. Onder de kop A Patronising and Ignorant Piece of History schreef collega-journalist Charles Hilary Moore dat Marr geschiedschrijving gebruikt als een rechtszaak. Marr zou andersdenkenden in het verdachtenbankje plaatsen om ze te veroordelen aan de hand van hedendaagse maatstaven. Volgens Moore heeft Marr te veel partij gekozen door de vakbonden, radicalen en suffragettes als Goed te beschouwen en alles wat Conservatief was als Slecht. Moore kreeg bijval van de theologiehistoricus Sheridan Gilley. Deze attendeerde Marr op de onderbelichte en soms verrassende rol van Engelse Conservatieven bij maatschappelijke vooruitgang. Tegen wil en dank weten ze als geen ander noodzakelijke veranderingen in goede banen te leiden, een situatie die niet past binnen een hegeliaanse analyse.

Margaret Thatcher heeft nieuwe overburen. Eind september betrokken zeven krakers een appartement op Chester Square, in de statige Londense wijk Belgravia. Het twaalf miljoen pond kostende optrekje is eigendom van een Arabische olieboer, die het beschouwt als een speculatieobject. De krakers hebben de 84-jarige oud-premier op de thee gevraagd, een uitnodiging waar ze niet op inging. Tevens stuurden ze haar een cadeau, gewikkeld in een kaart van Europa. Inmiddels heeft de eigenaar een ontruimingsbevel bemachtigd, zodat de krakers er elk moment uitgezet kunnen worden.
Dat is geen ramp, want in de chique buurten Belgravia en Mayfair staat een kwart van de panden leeg. Op de grond van de Hertog van Westminster spelen de rijken der aarde, met name Arabieren, een levensecht monopoly-spel. Panden van tien, twintig, dertig miljoen pond zijn al jaren onbewoond en dienen slechts als investeringsobject, waarmee grote winsten kunnen worden gemaakt. Onbelast natuurlijk, want ze staan meestal geregistreerd op de Maagdeneilanden. Tot de speculanten behoren ook landen, die panden waar vroeger hun ambassades in zaten met het oog op toekomstig profijt aanhouden.
De gemeente Westminster baalt van de massale leegstand. Niet alleen loopt het tienduizenden ponden aan gemeentebelasting mis, het is ook slecht voor de leefbaarheid en voor de veelal historische panden zelf. Op papier bestaat er een mogelijkheid tot onteigening bij misbruik van onroerend goed, maar in de praktijk is er nog geen sjeik geweest die zijn speculatieobject kwijt is geraakt. Een van de problemen is het gebrek aan mankracht om het misbruik op te sporen. De verantwoordelijke ambtenaar Paul Palmer heeft steun gekregen van krakers, die precies weten welke panden hoe lang leegstaan en die onbedoeld fungeren als padvinders.
Een jaar geleden betrok een groep kunstenaars een 6,25 miljoen kostend pand in Upper Grosvenor Street, om de hoek bij de Amerikaanse ambassade en het Michelin-restaurant van Michel Roux jr. Het DA!-collectief deelde het pand op in woonkamers, ateliers en tentoonstellingsruimten. Een paar maanden later bezetten de posh squatters – nazaten van de Mayfair Hippie Squatters uit de swinging sixties – een pand waar ooit de Mexicaanse ambassade zat, marktwaarde: dertig miljoen. De krakers, onder wie de zoon van de Russische componiste Elena Firsova, doopten hun nieuwe onderkomen om tot ‘The Oubliette’, de geheime kelder. In dit kraakpand wordt Oyster Bay-wijn geschonken.
Iets verderop, nabij het onderkomen van Madonna, had de Temporary School of Thought een pand gevonden ter waarde van 22,5 miljoen pond. De eigenaar, het mysterieuze Timekeeper Ltd, dreigde meteen met een kort geding. Behalve van de rechters, speculanten en de boulevardpers kunnen de krakers op sympathie rekenen. Gratis beheren ze immers dure gebouwen en voeren ze het broodnodige onderhoud uit.
PATRICK VAN IJZENDOORN

Sinds 9/11 maken de VN en de EU gretig gebruik van zwarte lijsten van vermeende terroristen. Acht jaar later blijkt  de maatregel juridisch onhoudbaar. Een recente uitspraak van het Europese Hof biedt hoop.

Lees verder op De Groene Amsterdammer.

“Eerst verdwijnt het Georgiaanse tafelzilver. Vervolgens het mooie salonmeubilair. En daarna gaan de Canaletto’s de deur uit.” Zo omschreef een melancholische Graaf van Stockton, oud-premier Harold Macmillan, de privatiseringen van zijn partijgenote Margaret Thatcher. Dertig jaar later is Gordon Brown aanbeland bij de zolderkamer. De premier wil onder meer de Dartford Crossing, de koninklijke munt, het Engelse deel van de Kanaaltunnel, de studiefinanciering, de gokafdeling van de overheid en het uraniumverrijkingbedrijf Urenco verkopen teneinde de astronomische staatsschuld te verkleinen. De kredietcrisis heeft het Verenigd Koninkrijk harder geraakt dan andere Westerse landen. Dat komt enerzijds door de prominente rol van de financiële sector en anderzijds omdat Brown de onproductieve publieke sector flink heeft uitgebreid. Bovendien heeft de premier het nagelaten om in goede tijden de structurele gebreken van de economie te repareren. Bang om nog meer kiezers van zich te vervreemden, dorst Brown het nu niet aan om te gaan bezuinigen, zoals pessimistisch gestemde Conservatieve Partij van plan is. Om die redenen is hij naar alternatieve manieren op zoek gegaan om snel wat geld op de balans te krijgen. Verkopen van het tafelzilver is een beproefde tactiek van Brown. Zo dumpte hij eind jaren negentig een groot deel van de goudvoorraad tegen bodemprijzen op de wereldmarkt. Een andere manier om snel contanten te krijgen waren de private finance initiatives, in wezen lenen bij het bedrijfsleven om overheidsprojecten te financieren én buiten de boeken te houden. Zijn opvolgers krijgen de rekening. Ook bij zijn jongste plan duidt op kortzichtigheid. De reeds afbetaalde Dartford Crossing, een brug over de Theems ten oosten van Londen, maakt gestage winst en de Kanaaltunnel is een potentiële goudmijn. De Franse spoorwegen hebben al interesse getoond. Daarnaast is de jongste privatisering opmerkelijk nu duidelijk is geworden dat deze politiek funest is voor de gebruikers van de diensten. Vooral op de energiemarkt – waar Brown’s broer werkzaam is – bleek het een neoliberale dwaling te zijn. De opruimingsuitverkoop valt samen met een leegloop van zijn ‘kabinet van alle talenten’. Brown heeft zijn besluitvorming dusdanig geprivatiseerd dat veel van zijn medewerkers er genoeg van kregen. Opbouwende kritiek leidt in Brown’s Bunker tot ‘Nokia-momenten’: rondvliegende mobiele telefoons, printers en andere voorwerpen welke zich binnen handbereik van de premier bevinden. De chirurg Ara Darzi is gedesillusioneerd teruggekeerd naar de medische wereld, ex-werkgeversbaas Digby Jones ervoer zijn tijd als staatssecretaris een vernederende ervaring, diplomaat Mark Malloch-Brown verkoos na enkele ruzies een functie bij het World Economic Reform, zakenman Stephen Carter voelde zich niet serieus genomen in zijn ondankbare rol als spindoctor en inmiddels heeft zelfs Brown’s lievelingsbankier Shriti Vadera de zinkende strontschuit verlaten. Als het zo doorgaat blijft Brown in zijn eentje over op 10 Downing Street (nog niet te koop) om het licht uit te doen. Patrick van IJzendoorn

The Houses of Parliament herbergen tegenwoordig een kinderkamer. Onder de schaduw van Big Ben heeft de nieuwe Kamervoorzitter, John Bercow, de studeerkamer van zijn ambtswoning veranderd in een speelkamer voor zijn drie kinderen. Een groot deel van de 20.659,56 pond verbouwingskosten die Bercow reeds bij de belastingbetaler heeft gedeclareerd, is opgegaan aan kindvriendelijke aanpassingen, zoals sloten op de antieke ramen en een hekje op het terras aan de Theems. Het Wendy House, een blokhutje, heeft Bercow, die bepaald geen schoon onkostenverleden heeft, wel zelf betaald. Onder Bercow, officieel een Conservatief maar voor de rest een touchy-feely liberal, moet het Britse parlement zich aanpassen aan de moderne tijden. Het dient niet alleen een familievriendelijke, maar ook een inclusieve plek te worden, compleet met een diversiteitsbeleid. Om dit te bereiken heeft Bercow de drie partijleiders vorige week bijeengeroepen. Nog nooit waren Gordon Brown, David Cameron en Nick Clegg zo eensgezind. De premier, die alleen nog de steun van zijn vrouw heeft, noemde de huidige situatie onrechtvaardig en beloofde ‘LGBT’-kandidaten te steunen. Dat is Guardian-dialect voor Lesbian, Gay, Bisexual & Transgender. Het scheelde weinig of Brown was met exacte streefcijfers gekomen. Cameron kon niet achterblijven en introduceerde een nieuw werkwoord. Hij beloofde zijn partij ‘te de-macho-seren’. In The Guardian vroeg Simon Hoggart zich af of dat iets met postmoderne koffie te maken had. Tevens gaat zijn partij, die als eerste een vrouwelijke premier leverde, alleen vrouwen selecteren voor bepaalde kiesdistricten. De Liberaal-Democraat Nick Clegg uitte zijn verontwaardiging over het volgens hem verderfelijke feit dat er wel een ‘shooting gallery’ maar geen crèche in het parlementsgebouw is. Eerder dit jaar had de feministische minister Harriet Harman in het licht van de bonnetjesaffaire gezegd dat het parlement geen herenclub meer moet zijn, waarbij ze voorbij ging aan het gegeven dat de Gentlemen’s Clubs hun financiële zaken wél op orde hebben en geen penny declareren bij de burger. Het parlement mag dan geen crèche hebben, het heeft wel een reisbureau. Via de Commonwealth Parliamentary Association, in 1907 opgericht om de internationale democratie te bevorderen, kunnen parlementariërs onder het mom van verkennend onderzoek snoepreisjes boeken. Om de gevolgen van klimaatverandering te zien reisden acht politici, zakenklasse natuurlijk, bijvoorbeeld af naar eilanden in de Stille Zuidzee, waaronder Tonga, Fiji en Vanuatu (waar prins Philip een goddelijke status geniet). Hier en daar woonden ze een receptie bij, maar de meeste tijd ging op aan het eten van visgerechten, het bekijken van walvissen en dansen met plaatselijke buikdanseressen. Op Fiji uitte geen van de gekozen werktoeristen kritiek op de mensenrechtensituatie ter plekke en tijd voor het bijwonen van een klimaatconferentie hadden ze uiteindelijk niet. Bercows veranderingen zullen er waarschijnlijk toe leiden dat het geheel verzorgde familie-uitjes worden. PATRICK VAN IJZENDOORN

De politieagentes Leanna Shepherd en Lucy Jarrett hadden de ideale oplossing gevonden voor hun kinderoppasprobleem: wanneer de één werkte, paste de ander op haar dochter en vice versa. Hun bazen hielden rekening met de werkschema’s en de kinderen vonden het geweldig. Tot op een dag een ambtenaar van Ofsted aan de deur kwam bij Shepherd. De onderwijswaakhond was getipt door een buurtbewoner en constateerde dat er sprake was van een ‘illegal child minding business’. Wanneer de twee niet meteen ophielden, zouden ze worden vervolgd op basis van de Children’s Act 2006, waarin staat dat alleen familieleden zonder probleem kunnen oppassen. Ieder ander moet een opleiding hebben gevolgd.

De bemoeizucht van de overheid staat niet op zich. Een paar maanden geleden zag Rosalind Figg uit Coventry lijdzaam toe hoe haar 86-jarige moeder amper aandacht en zorg kreeg in een verzorgingstehuis. Ze besloot haar woning uit te breiden en haar dementerende moeder tegen de wil van de autoriteiten zelf te verzorgen. Op een dag kwam er busje met sociaal werkers en politieagenten langs die haar moeder meenamen. Ook een dominee uit Zuid-Oost Londen heeft te maken gehad met de harde hand. Tijdens de Schools Book Week met het Monty Python-achtige thema ‘Lezen op ongebruikelijke plekken’ mochten zijn zoontjes een boek lezen op de schoorsteen. Een buurtbewoner belde de politie, die de vader arresteerde.

Deze ijver vormt de donkere kant van de Nanny State, de ambitie van de overheid om voor nationale kinderoppas te spelen. Kleuters moeten een ‘Nappy Curriculum’ volgen, bij stoplichten staan oversteekhandleidingen, burgers die op de openbare weg onkruid willen wieden hebben een ‘Street Operative License’ nodig, bedrijven is aangeraden om een ‘Tea Monitor’ aan te wijzen die het waterverbruik in de gaten houdt (een soort Gareth uit The Office) en Public Health Mentors moeten vrienden of kennissen wijzen op ongezond leefgedrag. Waar alle bewakingscamera’s doen denken aan 1984, daar begint de Britse betuttelstaat, waar André Rouvoet zo van onder de indruk is, te lijken op Das Leben der Andern.

Waar ingrijpen wél geboden is, zoals bij de gruweldood van Baby P., laten agenten, artsen en sociaal werkers het afweten, terwijl de overburen de gordijnen gesloten houden. Het falen van de autoriteiten had te maken met een gebrek aan compassie, gezond verstand en inschattingsvermogen. In plaats van te handelen aan de hand van ouderwetse waarden zijn de hulpverleners in de ban van modieuze theorieën als Solution Focused Therapy en discussiëren ze over het gebruik van titels ‘Mrs’ en ‘Ms’ op naambordjes. De Nursing and Midwifery Council heeft verplegend personeel bevolen om ‘consumenten’ niet meer aan te spreken met het informele ‘Love’, en dat terwijl liefde juist ontbreekt in de Nanny State met er haar ‘outreach workers’, ‘lifestyle coaches’ en ‘community walk officers’.

Patrick van IJzendoorn

Zo nu en dan fiets ik van Greenwich naar Ealing, een tocht dwars door Londen over 25 kilometer. Het is prima voor de kuitspieren, maar een lijdensweg voor de longen. Goed voor het hart is het evenmin, want het is een darwiniaanse strijd waarbij bestelbusjes, Chelsea Tractoren en Ken Livingstone’s harmonicabussen als voornaamste vijanden dienen. Nee, er zijn betere manieren om gezond te bezig te zijn. Het bespaart echter geld en aan openbaar vervoer gerelateerde ergernis. Onderweg zie ik bovendien van alles, zoals de huizen waar Benjamin Disraeli, Frédéric Chopin, Florence Nightingale, William Pitt, Robert Peel, Jimi Hendrix en Nancy Astor hebben gewoond.

Alhoewel ik op een bergfiets rij – een probaat middel tegen lekke banden – probeer ik op z’n Amsterdams te fietsen: meer vertrouwend op het eigen inschattingsvermogen dan op geboden van Rijkswaterstaat. In The Times omschreef Janice Turner de anarchistische fietser onlangs als iemand die Tory-filosofie belichaamt, zijnde “een ruig, onbevreesd individu, geheel verantwoordelijk voor het eigen lot.” Soms stuit dat op weerstand. In Hyde Park reed er opeens een biking bobby, die me vertelde dat hij wel en ik niet op het voetpad mocht fietsen. Na een onderhandelingsronde mocht ik blijven fietsen, op voorwaarde dat ik hem niet in ging halen. Vroeger zou een dergelijke vorm van gedogen gewoon zijn geweest, maar ook in Engeland heerst tegenwoordig een verdonkiaans ‘regel is regel’-klimaat.

Fietsen in Londen geeft wel een existentieel gevoel van eenzaamheid. Je ziet nooit mensen naast elkaar fietsen of achterop zitten. Dat laatste gaat ook lastig omdat vrijwel iedereen zich op berg- of wedstrijdfiets voortbeweegt. Fietsen is geen way-of–life maar een sport, een ethisch manifest. Sportieve mannen en vrouwen snellen voorbij, getooid met gele hesjes en helmen. Soms luisteren ze naar hun iPod, wat alle veiligheidsmaatregelen weer teniet doet. ‘Lycra clad speed merchants,’ noemt Boris Johnson ze. De burgemeester reed recentelijk samen met fotomodel Kelly Brook voorop tijdens een autoluwe zondag. Het is geen pose, want Johnson fietst dagelijks door ‘zijn’ stad en hij heeft kabinetsleden aangeraden ook naar kantoor te fietsen.

Misschien zal Andrew Adonis de eerste zijn. Als het aan de minister voor transport ligt – geen autoliefhebber – mogen fietsers binnenkort eenrichtingsstraten aan de ‘verkeerde’ kant inrijden en komt de schuld voor ongelukken automatisch bij automobilisten te liggen. Ook de plaatselijke autoriteiten doen hun best fietsvriendelijk over te komen. Kort nadat ik de ‘klantenservice’ van de gemeente Ealing een brief had gestuurd over een paal die midden op een fietspad stond – één van de vele hindernissen onderweg – werd deze weggehaald. Echter, waar de ene deelraad een hindernis weghaalt, daar zet de ander er eentje neer. Zo heeft het vooruitstrevende gemeentebestuur van Islington in een achterafstraatje tientallen verkeersdrempels geplaatst. Niet om automobilisten te disciplineren, maar fietsers.

Patrick van IJzendoorn

Mwoehahahaha. In Brussel hoor je het bijna schateren vanuit het oosten. Macht! Zoete, zoete macht! De toekomst van de EU ligt in mijn handen! Dans, EU, dans! Maar dan in het Tsjechisch.

Plots weet iedereen wie de president van Tsjechië is. De beruchte euroscepticus Václav Klaus weigert vooralsnog zijn handtekening te zetten onder het verdrag van Lissabon, dat de Ieren vorige week goedkeurden. De Poolse president zette gisteren de zijne. Daarmee is Klaus de enige en allerlaatste horde in de uitputtingsrace die ratificatie heet.

Hij neemt het er van. Europa wil iets van hem en dat bevalt hem wel. Hij denkt te kunnen onderhandelen. Donderdag eiste hij opeens de toevoeging van een voetnoot aan het verdrag. ‘Als ik het goed begrepen heb had het iets van doen met het handvest van de grondrechten’, verduidelijkte de Zweedse premier Frederik Reinfeldt, huidig voorzitter van de EU.

Klaus wil zijn nieuw gevonden superpowers nog niet verliezen. Eerder al liet hij twaalf bevriende senatoren een klacht indienen tegen het verdrag bij het Tsjechische grondwettelijke hof. Die procedure kan maandenlang duren. Met een beetje geluk voor Klaus en andere tegenstanders van het verdrag duurt het tot mei volgend jaar, wanneer de Britten de conservatief David Cameron zullen verkiezen als nieuwe premier. Die heeft beloofd Lissabon te onderwerpen aan een referendum, dat ongetwijfeld op ‘nee’ zal uitdraaien.

Het verdrag gaat Klaus te ver. Zijn argumenten zijn bekend en echoën door heel eurosceptisch Europa. Hij vreest voor het verlies van nationale soevereiniteit en – natuurlijk – macht. Toch is het onwaarschijnlijk dat hij zijn zin krijgt. Het Tsjechische hof heeft al laten weten deze zaak voorrang te geven. Jan Fischer, de premier van het land, verwacht een uitspraak voor het einde van het jaar. Dan zou niks de president meer in de weg kunnen staan.

De functie van president van Tsjechië is weinig meer dan een ceremoniële. Het parlement heeft het verdrag al goedgekeurd, evenals de premier. Toch is het de ceremoniële handtekening die de boel tegenhoudt. ‘Ondemocratisch!’, wordt er geroepen. ‘Hoe kan het dat één man de evolutie van de Europese Unie kan tegenhouden?!’ Een vergelijkbaar geluid hoorden we bij het Ierse nee van vorig jaar.

Dat kan. In een intergouvernementele samenwerking tussen soevereine staten, wat de EU is, heeft iedere deelnemer evenveel inspraak – ten minste bij dit soort zwaarwegende beslissingen. Het is nu Tsjechië, maar het had net zo goed Malta kunnen zijn. In dat geval zou een landje van 800.000 inwoners het lot bepalen van 499,2 miljoen mede-Europeanen. Het alternatief is een supragouvernementele unie, à la VS. Maar dat gaat vooralsnog niet alleen Klaus te ver.

Inwoners van Sint-Jans-Molenbeek vrezen iedere nacht voor hun auto. Niet alleen is de kans reëel aanwezig dat ze hem ‘sochtends uitgebrand terugvinden, ook zal de brandweer hem niet meer komen blussen. Die heeft laten weten de wijk ‘snachts liever te mijden sinds ze daar ontvangen wordt door regens van kasseistenen.

De hele maand september zijn er zware nachtelijke rellen geweest tussen jongeren en politie in de achterstandswijk ten noordwesten van het centrum van Brussel. Het zijn inmiddels bekende verhalen: een weinig opzienbarende gebeurtenis vormt de aanleiding voor een golf van vernieling en agressie. Auto’s worden vernield en in de fik gestoken met behulp van molotovcocktails; toevallige passanten worden aangevallen en beroofd. In de aangrenzende wijk Anderlecht is er zelfs geschoten. Daar werden na gevechten twee kalasjnikovs gevonden, samen met een riot-gun en een revolver.

De jongeren zijn met velen en de politie niet. Sterker, die is zwaar onderbemand. In Molenbeek zijn ze ‘snachts met niet meer dan tien op een inwonersaantal van 190.000. Die kunnen het alleen niet aan waardoor de relschoppers zich even onoverwinnelijk voelen. Buurtbewoners spreken over ‘no-go areas’ waar de politie gewoon niet meer heen gaat. Alleen na versterking van federale manschappen, waterkanonnen en/of helikopters kan de rust weer terugkeren.

Over de oorzaak wordt inmiddels druk gespeculeerd. Natuurlijk zijn er de usual suspects: uitzichtloosheid, economische crisis, sociale uitsluiting. Sommigen zeggen dat de ramadan, die dit jaar lange en hete zomerdagen maakte, geholpen heeft de boel op te hitsen. De burgemeester van Molenbeek zegt dat criminele drugsbendes de jongens misbruiken om zo van de buurt een wetteloos gebied te maken.

De buurtbewoners zelf zijn minder genuanceerd. In een gesprek met de krant Brussel Deze Week laken ze het gebrek aan integratie. ‘Ik ken straten waar de meerderheid van wie er woont, uit dezelfde twee of drie Marokkaanse bergdorpjes komt,’ zegt Danny de buurtbewoner. ‘Die dorpsmentaliteit hebben ze gewoon meegenomen.’ Maar de agressie is volgens hem niet gericht tegen rijjke, witte bewoners. ‘Er wonen hier ook mensen van Marokkaanse origine, uit de middenklasse. Zij zijn evengoed slachtoffer, hun auto is ook uitgebrand.’

De politiek reageert naar verwachting. Groen! wil meer allochtonen in het politiecorps; Vlaams Belang wil het leger inzetten. Minister van Justitie Stefaan de Clerck wil het snelrecht herinvoeren (nu duurt het zo’n twee tot drie jaar voordat een amokmaker daadwerkelijk wordt gestraft). Minister van Binnenlandse Zaken Turtelboom belooft vijftig extra manschappen die in geval van nood de straat weer moeten kunnen ‘recupereren’.

Het einde van de ramadan viel dit jaar samen met autoloze zondag. Als vergelding werden in Molenbeek alle festiviteiten afgelast. Zo, dat zal ze leren.

Terwijl de Fransen zich vergapen aan het schandaal omtrent ex-premier Dominique de Villepin vermaken de Engelsen zich weer eens met een tragikomedie. Middelpunt vormt procureur-generaal Patricia Scotland, die een illegale schoonmaakster in dienst bleek te hebben gehad om voor zes pond per uur haar twee miljoen kostende villa schoon te houden. Ze was vergeten de documenten van haar hulp onder de kopieermachine te leggen. Eén van haar assistenten diende zijn ontslag in en adviseerde zijn bazin hetzelfde te doen. Ze weigerde en de machteloze Gordon Brown zag geen reden om dit kabinetslid te ontslaan.

Het ironische van de zaak is dat Scotland, die zich barones mag noemen, als staatssecretaris op binnenlandse zaken verantwoordelijk was voor de invoering van een wet tegen het werk verschaffen aan illegalen. Vijf jaar geleden had ze in een kamerdebat verklaard dat het te werk stellen van illegale immigranten “a very serious offence” is. Afgelopen week sloeg ze een heel andere toon aan: “Het is net zoiets als Londen in te rijden zonder de tolheffing te betalen.” Omdat ze niet wist dat de schoonmaakster illegaal in Engeland verbleef, werd de zaak civielrechtelijk afgedaan middels een boete van 5000 pond. Ze was het eerste individu die zo’n boete kreeg.

Wellicht slaagt er erin de boete te declareren. Er loopt immers nog een onderzoek tegen haar wegens vermeend misbruik van onkosten. Mogelijk heeft Scotland, getrouwd met een advocaat, 170.000 pond teveel ontvangen. Bij de bevolking roept deze tragikomedie ondertussen de vraag op hoe deugdelijk een wet in elkaar zit wanneer zelfs de bedenker ervan, en bovendien de hoogste jurist van het land, moeite heeft deze te hanteren. Aan de andere kant is het controleren en kopiëren van een persoonsbewijs geen onoverbrugbare taak.

Ze is overigens niet de eerste Labour-minister met immigratieperikelen. Begin 2001 had Peter Mandelson, indertijd minister voor Noordierse aangelegenheden, geprobeerd een paspoort te regelen voor de Indiase zakenman Srichand Hinduja, die de Millennium Dome mede had gefinancierd. Voor de tweede keer binnen drie jaar verloor Mandelson zijn ministerschap. Drie jaar later misbruikte minister van binnenlandse zaken David Blunkett zijn positie door versneld een visum voor de nanny van zijn geliefde te regelen. Ook hij verloor zijn baan.

De andere hoofdpersoon in de affaire-Scotland, de 27-jarige schoonmaakster Loloahi Tapui uit Tonga, is na een door de marechaussee op overijverige wijze uitgevoerde arrestatie weer op borg vrijgelaten. Zij maakte van haar herwonnen vrijheid gebruik om haar verhaal voor een ton te verkopen aan de Mail on Sunday, waarin ze beweert dat Scotland de documenten amper heeft bekeken. De kansen dat Scotland aan het einde van dit jaar nog minister is, wordt door gokkantoor William Hill lag ingeschat. Ontslag is echter geen ramp. Mandelson is tegenwoordig de machtigste politicus van het land.

Patrick van IJzendoorn

Op de dag van de parlementsverkiezingen van 1992 had The Sun het hoofd van oppositieleider Neil Kinnock afgebeeld als een gloeilamp. Daaronder stond de kop ‘If Kinnock wins today will the last person to leave Britain please turn out the lights’. Zeventien jaar later bleek deze voorpagina zo gek nog niet te zijn geweest, al is het de vraag of er na zoveel jaar Labour überhaupt nog licht brandt. Onlangs werd immers bekend dat het eiland te maken zal krijgen met grootschalige stroomstoringen. Een onsamenhangend energiebeleid is hier debet aan. Bovendien heeft de Europese Unie bepaald dat tegen 2015 alle kolencentrales dicht moeten zijn en hebben privatiseringen ertoe geleid dat de energievoorziening afhankelijk is van beursspeculanten.
De Engelsen kunnen alvast aan de duisternis wennen dankzij de invoering van de spaarlamp. Pleitbezorgers wijzen erop dat de zuinige lamp leidt tot een lagere elektriciteitsrekening en minder uitstoot van koolstofdioxide. Echter, er zijn nadelen. Het licht is zwak, steriel en ongezellig, waarmee het karakter van de moderne samenleving prima wordt gereflecteerd. Veel bestaande fittingen zijn ongeschikt en het duurt soms tien seconden eer een peertje opgewarmd is, tijd genoeg om over een slapende kat te kunnen struikelen. Een lezer van The Daily Telegraph vatte de verandering als volgt samen: ‘Spaarlampen zijn precies als onze regering: ze reageren laat, ze passen slecht en er komt gif vrij wanneer hun leven erop zit.’
Het verwisselen van lampen is bovendien geen eenvoudige zaak. Tijdens het declaratieschandaal speelde de Conservatieve politicus David Willetts een glansrol nadat was gebleken dat hij een nota van 115 pond had ingediend voor het vervangen van 25 gloeilampen. Dit was vermakelijk, aangezien Willetts, woordvoerder van vaardigheden en universiteitsbeleid, bekendstaat als ‘Two Brains’. Onlangs kwam het geniale Kamerlid in het nieuws nadat hij had geklaagd over het aantal omroepberichten in de South West-treinen. Gemiddeld klinkt er één bericht per minuut, waarin gepreekt wordt over de aanwezigheid van een bar, conducteur en veiligheidscamera’s, het belang van hygiënisch hoesten en het denken aan de persoonlijke eigendommen.
Tevens somt de luide stem na elke stop alle volgende haltes op, wat voor de slachtoffers van diverse onderwijshervormingen wel weer de enige kans is op topografie-onderwijs. Volgens South West-trains moet dit allemaal van ‘Europa’. Dit is uiteraard nonsens, want in geen trein op het vasteland is zo veel betuttelend gedrein te horen als in de 8.26 van London Waterloo naar Portsmouth, al proberen de NS hun achterstand in te halen. Het is een typisch voorbeeld van overijverig opvolgen van Brusselse richtlijnen. Ook met de spaarlampen wil Engeland het beste jongetje van de Europese klas zijn. De overheid heeft burgers namelijk verzocht om winkels die verboden gloeilampen verkopen aan te geven.

Patrick van IJzendoorn

Grote veranderingen, zelden gunstig van aard, beginnen soms na een triviaal probleem. Zo kwam de Parijse revolutie van 1968 op gang omdat de jongens – voulez-vous coucher avec moi (ce soir)?  - bij de meisjes wilden slapen, en andersom. Op een soortgelijke wijze hebben klachten over de oneigentijdse WC-faciliteiten voor de Law Lords in het Britse Hogerhuis, met name voor de dames, geleid tot de oprichting van een Supreme Court, dat komende maand haar eerste zitting houdt. Hiermee heeft de Labour-regering weederom een Britse traditie beëindigd.

In het Hogerhuis vormden twaalf Law Lords ruim honderd jaar het Britse equivalent van de Hoge Raad. Wekelijks kwamen ze bijeen – hun werkweek startte maandagochtend om elf uur zodat ze gelegenheid hadden om ‘s ochtends van het platteland naar Londen te reizen – om te beraadslagen over gewichtige juridische zaken. Ze behielden zich het recht voor om ook deel te nemen aan politieke debatten, maar in de praktijk hebben ze dat de afgelopen decennia zelden gedaan.

New Labour, dat altijd een zwak heeft gehad voor exotische theorieën van Franse filosofen, had van begins af aan moeite met het ontbreken van de Trias Politica binnen de Britse constitutie, ook al heeft dit in de praktijk zelden voor problemen gezorgd. Zo is getracht het ambt van de Lord Chancellor af te schaffen, die onder meer voorzitter van het Hogerhuis was, hoofd van de gerechtelijke macht en kabinetslid. De titel, ooit gedragen door Thomas More, bestaat nog, maar de inhoud van de functie is uitgekleed, evenals His Lordship zelf, die nu in een pak rondloopt in plaats van een sierlijk kostuum.

Een andere poging tot modernisering was een heimelijke poging om¸ uit efficiëntieoverwegingen, de Privy Council op te heffen, welke sinds de dagen van de Normandische bezetting het staatshoofd van advies dient. Lord St John of Fawsley, een politicus die moderne termen bewust verkeerd uit pleegt te spreken, sprak over constitutioneel vandalisme. “Waarom kunnen ze dingen die perfect werken niet met rust laten? Deze bemoeizuchtige regering leert niets van haar fouten. Ze kan de gevolgen van haar daden nauwelijks inschatten.”

Dat is ook de vrees bij het nieuwe Supreme Court. Vanuit een 56 miljoen pond kostend gebouw, mede ingericht door popkunstenaar Peter Blake, kunnen ‘s lands topjuristen meer invloed op het regeringsbeleid gaan uitvoeren dan waar de Law Lords toe in staat waren. Zo zouden ze, zo suggereeerde voormalig minister van buitenlandse zaken Lord Owen, net als hun Duitse collega’s de invoering van de Europese grondwet kunnen frustreren. Desondanks hebben de meeste ‘Lords of Appeal in Ordinary’ gemengde gevoelens over hun promotie. Vorige maand hielden ze in mineur hun laatste zitting, welke besloten werd met een baanbrekende uitspraak over euthanasie. Dit nadat ze zelf het slachtoffer waren geworden van ‘assisted suicide’.

Patrick van IJzendoorn

De oudste potplant van de wereld, een Zuid-Afrikaanse palmvaren, heeft onlangs een nieuwe pot gekregen in de Londense Kew Gardens. Na 234 jaar te hebben gegroeid was hij te klein geworden. Het deed denken aan Gracie Fields, die in 1938 zong over The Biggest Aspidistra in the World, die zijn pot ontgroeide en moest worden gewaterd door de plaatselijke brandweer. Het was een komisch liedje want de sanseveria, ook wel vrouwen- of wijventongen genoemd, stond toen al bekend als een onverwoestbare, kleinburgerlijke kamerplant die vooral populair was in het Victoriaanse Engeland.
Tot dit beeld had George Orwell een paar jaar eerder bijgedragen met Keep the Aspidistra Flying, geschreven tijdens een deprimerende periode waarin hij woonde op Parliament Hill in Hampstead. De roman gaat over de jongeman Gordon Comstock (“a pretty bloody name”) die uit onvrede met de wereld van de commercie zijn baan als tekstschrijver had verruild voor een bestaan als arme dichter en hulpje in een antiquariaat. Dankzij een bevriende uitgever, een salonsocialist, weet hij een onverkoopbare dichtbundel te publiceren.

Het symbool voor de kleinburgerlijkheid waar Comstock tegen vocht was de sanseveria, de plant die op duizenden vensterbanken tussen de Engelsen en een revolutie staat. Deze Engelse versie van de geranium  stond zelfs in de mistroostige kamers welke hij huurde van hinderlijk nieuwsgierige hospita’s. Diverse pogingen tot assisted suidice – wijn in de pot gieten, sigaretten op de bladeren uitdrukken – mislukken. Op een dag lijkt er een einde aan Comstock’s schrale bestaan te komen wanneer er vanuit Californië een cheque van tien pond arriveert, een vergoeding voor de plaatsing van een gedicht dat hij lang geleden had verstuurd.

In plaats van de schulden aan zijn arme zus af te betalen en zijn persoonlijke situatie te verbeteren, neemt hij zijn vriendin en de uitgever uit voor een wilde uitgaansnacht. Uiteindelijk eindigt Gordon stomdronken en platzak in de politiecel, waar de bevriende uitgever zijn borg betaalt. Een Gordon die opeens veel geld bezit en alles op onverantwoordelijke wijze uitgeeft! Het zijn Animal Farm en 1984 die Orwell de naam gaven een vooruitziende schrijver te zijn, maar de historische parallel in Keep the Aspidistra Flying is te mooi om waar te wezen.

Als minister van financiën kreeg een andere Gordon in 1997 een bloeiende economie in de schoot geworpen, wat hem ertoe verleidde om de overheidsuitgaven te verdubbelen. Zowel bij de overheid als bij de burger was de deugd van het oppotten ver te zoeken. De groei bleek grotendeels kunstmatig te zijn, gebaseerd op oninbare schulden. Als premier tracht hij de onvermijdelijke recessie nu te bestrijden door ‘investeringen’, ofwel het maken van nog meer schulden, en ‘quantitative easing’, wat in gewoon Engels geld drukken betekent. Nodig, echter, is een Victoriaanse prudentie. De bijbehorende sanseveria mag dan truttig zijn, hij is beter dan een kunstplant.

Patrick van IJzendoorn

De bruto mediabestedingen zijn in de eerste zes maanden van 2009 gedaald met 5,6% ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder. Hiermee kwamen de totale bestedingen tussen januari en juni uit op € 2,73 mld. Dit blijkt uit cijfers van marktonderzoeksbureau Nielsen.

Behalve Folders (+1,6%) hadden alle mediumtypen te maken met een daling van de bruto mediabestedingen. Vooral de printmedia hadden last van dalende mediabestedingen -11,4%. Publiekstijdschriften zagen de mediabestedingen dalen met 18,2% tot € 164 mln. Ook de Vaktijdschriften hadden te maken met teruglopende bestedingen en liep 16,5% terug tot € 92 mln. Dagbladen kwam uit op -7,4% (€ 409 mln.), terwijl dit mediumtype in het eerste kwartaal van dit jaar nog een daling liet zien van 9%. Een deel van die daling wordt echter veroorzaakt door het verdwijnen van DAG, dat in het tweede kwartaal van 2008 nog wel verscheen. Sponsored Magazines(-3,2%). Nieuwsbladen daalde met 16,4% tot bijna € 3 mln.

Audiovisuele media ( ook radio en tv)

Binnen de audiovisuele media daalde Televisie met 3% en kwam daarmee uit op € 1,39 mld. Debet hieraan was de daling in het tweede kwartaal van 4,6%. De bruto mediabestedingen aan Radio liepen terug met 8,5% tot 242 mln. Bioscoop -0,1%. In totaal kwam het cluster audiovisuele media hiermee uit op -3,8% ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder.

Marktaandelen Radio en TV

Ondanks de afgenomen bruto mediabestedingen zag Televisie het marktaandeel toenemen en steeg met 1,4 procentpunt naar 51,2%. Naast Televisie wist alleen Folders het marktaandeel te vergroten (+0,7 procentpunt) en kwam uit op 10,0%. Radio daarentegen zag het marktaandeel afnemen met 0,3 procentpunt en kwam uit op 8,9% ten opzichte van dezelfde periode een jaar eerder.

Binnen Printmedia daalde het marktaandeel van Publiekstijdschriften met 0,9 procentpunt het meest en kwam uit op 6,0%. Vaktijdschriften zag het aandeel dalen van 3,8% naar 3,4%. Ook Dagbladen zag het marktaandeel afnemen met 0,3 procentpunt en kwam hiermee over de eerste zes maanden van 2009 uit op 15,0% marktaandeel. Sponsored Magazines (0,7%), Nieuwsbladen (0,1%) en Bioscoop (0,2%) bleven gelijk

bron: marketingtribune.nl

Zo eens in de maand bezoek ik een Hindoe-tempel te Newham om daarna goedkoop en smakelijk Indiaas te eten in Green Street. Dat is één van de vele straten in Oost-Londen vol Aziatische juweliers, supermarkten en advocatenkantoren, doorgaans gespecialiseerd in familie- en immigratierecht. Op de terugweg passeer ik altijd een blank bolwerk in de buurt, het sfeervolle Upton Park-stadion van West Ham United, met op een verkeerskruising een beeld van voetballegende Bobby Moore. Deze omgeving was afgelopen week het tafereel van een traditioneel Engels volksvermaak: vechten. Honderden hooligans van West Ham en het Zuidlondense Millwall zorgden voor een groot gevechtslinie, waarbij één supporter, zoals wel vaker een onschuldige passant, een messteek in de hartstreek kreeg. Verbijsterde Aziatische winkeliers spraken van een burgeroorlog. Het treffen was geen verrassing omdat de rivaliteit tussen beide clubs, beide voortkomend uit de wereld der scheepswerven, ongeëvenaard is. Volgens historici begon de kift in de jaren dertig toen het personeel van de Millwall-dokken weigerden mee te doen aan een door hun West Ham-collega’s uitgeroepen staking. Het is onwaarschijnlijk dat beide supportersgroepen – de Inter City Firm en de Bushwackers – bekend zijn met deze geschiedenis. Binnen deze kringen blijft het geheugen doorgaans beperkt tot de laatste onderlinge vijandelijkheden. De dagen na de rellen vielen journalisten, voetbalbobo’s en politici over elkaar heen om hun morele verontwaardiging uit te spreken. Dit keer was er geen dissident als Alan Clark, de Conservatieve politicus die in 1998 de Engelse hooligans verdedigde na schermutselingen in Marseille. Unaniem zei men een terugval naar de jaren zeventig te vrezen, het decennium waarin The English Disease volop woeddde. Op het veld herleven de jaren zeventig eveneens. Dit jaar is het voor het eerst in 33 jaar dat Burnley weer in de hoogste divisie speelt. Deze promotie typeert de herwonnen kracht van de clubs uit het Noordwesten, de bakermat van het Engelse voetbal. In de schaduw van de grote clubs – Liverpool, Everton en de Manchesters – zijn de kleine broertjes op de weg terug. Wigan, bekend dankzij George Orwell’s Road to Wigan Pier, speelt al enkele jaren mee, evenals Bolton, waar de oudste Engelse voetbalclub vandaan komt. Blackburn Rovers is in de jaren negentig zelfs een keer landskampioen geweest. In de periferie doen ook onooglijke steden als Stoke en Hull aan het miljonairsbal mee. Het betreffen vrijwel allemaal vervallen textiel- en mijnwerkerssteden, waar in de jaren zeventig veel Aziaten zijn neergestreken, zoals Monica Ali in Bolton. Vooralsnog verkiezen de nieuwkomers cricket boven voetbal. Net als de Brits-Aziaten in steden als Leicester, Birmingham en Bradford zien ze wekelijks horden voetbalfans, grotendeels bestaande uit inboorlingen, naar de stadions kuieren. Meestal verloopt zulks geruisloos, maar een enkele keer gaat het gepaard met een hedendaagse variant op de Middeleeuwse steekspelen. Een soort aanschouwelijke inburgeringscursus. Patrick van IJzendoorn

Dakar – Onderzoeksjournalist Abdou Latif Coulibaly is er opnieuw in geslaagd om de familie Wade het leven zuur te maken. In 2003 kwam hij al met een onthullend boek over de corruptiepraktijken van president Abdoulaye Wade, in zijn net gepubliceerde laatste werk is zoonlief Karim het lijdend voorwerp. Wade jr., in de media steevast ‘Karim’ genoemd, was vier jaar lang voorzitter van het organisatiecomité van de Islamitische Conferentie die in 2008 in Dakar werd gehouden en ondernam in dat kader grootschalige bouwprojecten in de Senegalese hoofdstad. Dat hierbij het budget flink was overschreden werd al eerder duidelijk, maar Coulibaly maakt nu inzichtelijk waar een deel van dit geld is beland: in de zakken van de organisatoren.

Voor de dynastieke ambities van Wade sr. is het de volgende tegenvaller. Al vanaf zijn aantreden in 2000 probeert de bejaarde president zijn zoon opzichtig klaar te stomen voor zijn opvolging. Voor Karims verrassende benoeming tot voorzitter van het eerdergenoemde organisatiecomité in 2004 was hij al aangesteld als Wades persoonlijke adviseur. Morrende critici gingen zich pas echt nadrukkelijker roeren toen Karim bij de gemeenteraadsverkiezingen in maart dit jaar opeens werd voorgedragen als burgemeester van Dakar, wat na het presidentschap zo’n beetje de belangrijkste functie in het land is. Daar komt bij dat Wade sr. eerder al zijn besluit had teruggedraaid om de presidentiële ambtstermijn te verlagen van zeven naar vijf jaar en zich had laten ontvallen dat hij het presidentschap in 2012 wil overdragen aan iemand ‘die dichtbij hem staat en die hij kan vertrouwen’.

Maar vader Wade heeft een nogal lastig probleem; het volk houdt niet van zijn zoon. Naast zijn imago als rijkeluiskind werkt het niet in zijn voordeel dat hij slecht Wolof (de lingua franca van Senegal) spreekt en vrijwel zijn hele leven in Frankrijk heeft gewoond. Hoewel Karim net als Obama een zwarte vader en een blanke moeder heeft, wordt hij in Senegal (waar ze weglopen met de ‘zwarte’ Obama) beschouwd als toubab, een blanke. De gemeenteraadsverkiezingen resulteerden dan ook in een smadelijke nederlaag voor de regeringspartij, waarmee Karim het burgemeesterschap kon vergeten. Ondanks dit debacle en duidelijke signaal van het volk dook hij een maand later plotseling op in de regering. Karim werd benoemd tot ‘superminister’ van Internationale Samenwerking, Infrastructuur, Luchttransport en Stedelijke en Regionale Planning. Dit is het grootste mandaat dat een Senegalese minister ooit kreeg.     

Veel Senegalezen zien met afgrijzen hoe hun democratie afbrokkelt en verandert in een dynastieke monarchie. Het vertrouwen in eerlijke verkiezingen in 2012 is gering en velen vrezen dat Wade sr. al eerder de macht overdraagt aan zijn zoon. De voorlopige afhandeling van de Coulibaly-affaire biedt daarbij weinig hoop: dit weekend werd bekend dat de tweede man van het islamitische organisatiecomité Abdoulaye Baldé is opgepakt wegens malversaties en verduistering van openbare gelden, Karim gaat vooralsnog vrijuit. 

Arme Belgen. Ze lijken maar niet af te komen van het beeld van bananenrepubliek. Is het niet de politieke chaos, dan is het wel de maand van de open gevangenisdeur. En nu de magistratuur. Sinds een week of drie tekent zich een schandaal af van fraude en corruptie. Volgens een rechercheur is het ‘de zaak-Dutroux van de magistratuur’.

De bal begon te rollen toen federaal minister van Justitie Stefaan De Clerck een brief ontving van de federale gerechtelijke politie. Daarin werd hij gewezen op een bepaald strafdossier dat al jaren in de kast ligt bij de openbaar aanklager. In dat dossier worden verschillende hoge magistraten in verband gebracht met een systeem van corruptie, fraude, afpersing en chantage. De recherche zag daarom geen andere mogelijkheid dan het direct door te spelen aan de minister.
Hoofdverdachte is Francine De Tandt, voorzitter van de Brusselse Rechtbank van Koophandel (handelsrecht is in België een afzonderlijke rechtstak). Zij zou voor verschillende advocaten vonnissen leveren op bestelling. Dat kwam aan het licht toen tijdens een huiszoeking vijf jaar geleden bij een van die advocaten nog uit te spreken vonnissen werden gevonden. De advocaat werd (en wordt) verdacht van afpersing, door zwart geld van ondernemingen op te sporen en deze vervolgens te chanteren. De Tandt, toen nog ondervoorzitter, zou deurwaarders hebben gestuurd om zo de druk op te voeren.

Een andere begunstigde is de zakenman bij wie De Tandt al tien jaar een schuld bleek te hebben van meer dan een half miljoen euro. Dat geld was ze kwijtgeraakt in een bizarre zwendel met Ivoriaanse oplichters. Kort na haar benoeming als voorzitter werd dezelfde zakenman aangesteld als gerechtelijk expert. Vorige week werd bekend dat ze minstens twee gunstige uitspraken deed over een van zijn bedrijven.

Al die tijd ging niemand over tot actie. Integendeel, De Tandt werd desondanks benoemd tot voorzitter. Een vernietigend tuchtonderzoek bleef twee jaar lang liggen bij het Hof van Beroep. Vorige week werd ze dan toch eindelijk geschorst, in afwachting van het door de minister bevolen strafrechtelijk onderzoek. Mocht zij schuldig worden bevonden, dan kunnen zaken als het Sabena-faillissement weer heropend worden. De staat, namens wie zij oordeelt, zal opdraaien voor grote schadevergoedingen.

Het imago van de rechtspraak was al gehavend door het zogenoemde Fortisgate, de vermeende staatsinmenging in het oordeel over de verkoop van Fortis aan BNP Paribas. In eerste aanleg werd tot grote vreugde van de staat geoordeeld dat de aandeelhouders niet geraadpleegd hoefden te worden. Dat was, jawel, Francine De Tandt. In hoger beroep werd die beslissing weerlegd en de regering-Leterme moest aftreden.

Het lijkt het topje van de ijsberg. Door grote belangen in hoge kringen lijkt iedereen elkaar de hand boven het hoofd te houden. Dezelfde dag dat de minister bovenstaande brief ontving liep de kelder van de handelsrechtbank onder water door een breuk in de waterleiding. Net op de plaats waar veel archieven en dossiers worden bewaard.

Voor de muziekliefhebber valt er deze zomer veel te genieten in Londen, zeker wanneer het droog is. In de Royal Albert Hall dirigeerde Bernard Haitink een magnifieke Negende van Mahler, op Covent Garden is een Russische Ring des Nibelungen te zien en Holland Park vormt het decor van Un ballo in maschera. In de schaduw van al dit moois klinkt er pianomuziek in de stad. Op dertig plekken staan piano’s waar voorbijgangers gebruik van kunnen maken. Zo worden lunchende mediameisjes op Soho Square met een beetje geluk getrakteerd op een Bach-sonate van een passerende toerist, spelen kinderen op Camberwell Green het liedje Old MacDonald en kunnen derivatenhandelaren bij Liverpool Street Station troost vinden in een piano-uitvoering van Yesterday.
De kunstenaar Luke Jerram introduceerde zijn Street Pianos-project begin juli tijdens het door de gemeente georganiseerde Rhythm of London Festival. De piano’s passen in de visie van Boris Johnson om van Londen een muzikale stad te maken. Hij wil dat niet bereiken, zoals zijn voorganger heeft geprobeerd, door het organiseren van gratis, vaak politiek gemotiveerde popfestivals, maar door zo veel mogelijk mensen zelf muziek te laten maken. Zelf is de burgemeester overigens nog niet achter een van de piano’s gesignaleerd. Eerder dit jaar had hij in zijn Daily Telegraph-column geschreven over hoe hij tijdens zijn studentenjaren een slachtpartij had gemaakt van Bachs koraal Herr, wie Du willst, so schick’s mit mir. Muziek was niet voor hem bestemd.
In hetzelfde artikel lanceerde hij het No Strings Attached-initiatief. Onder de kop Give Me Your Cellos, Your Flutes, Your Abandoned Didgeridoos riep hij mensen op hun oude muziekinstrumenten van zolder te halen, al dan niet kapot, om deze vervolgens te doneren aan lagere en middelbare scholen. Computers zijn daar genoeg aanwezig, maar naar een cello, piano of viool kan in de meeste schoollokalen lang worden gezocht. Dit ontneemt kinderen de kans om op actieve wijze kennis te maken met muziek, daar particuliere muzieklessen te duur zijn voor een gemiddeld huishouden.
Inmiddels zijn er al zo’n 150 instrumenten binnengekomen, onder meer afkomstig van de afdeling Gevonden Voorwerpen van Transport for London, waar een nooit opgehaalde didgeridoo lag, een traditioneel blaasinstrument van de Aboriginals. Er zijn ook bijdragen van Sting, Madness-zanger Graham McPherson en Julian Lloyd Webber, de cellist die in de Zuid-Londense kanswijk Lambeth een jeugdorkest probeert te formeren. Het zou volgens Johnson mooi zijn als pubers een strijkkwartet vormen in plaats van een straatbende, maar zelfs wanneer dat niet gebeurt is er sprake van een succesvolle combinatie van projecten. ‘Voor iemand die lang gevochten heeft tegen zijn eigen muzikale onvermogen en een primitief ontzag koestert voor een ieder die wel kan spelen, geloof ik dat muziek vreugde is, en een doel op zichzelf.’

PATRICK VAN IJZENDOORN

Doorgewinterde cricketliefhebbers vrezen niet zozeer de Mexicaanse Griep, als wel de Mexicaanse Wave. Zo nu en dan veroorzaken bezoekers van de wedstrijden tussen Engeland en Australië een golfbeweging door op te staan, de handen in de lucht te werpen en te juichen. Dat gebeurt op momenten waarop er voor het ongeoefende cricketoog niets lijkt te gebeuren. Voor mensen die naar het cricket gaat om rustig van de subtiele zomersport te genieten, is deze invasie van voetbalachtig vermaak een bron van grote ergernis. Hoe kun je genieten – en intussen rosé drinken, de krantenpuzzel oplossen en de scorekaart invullen – wanneer er zo nu een plaatselijke regenbui van bier valt of een bloemlezing aan schuttingwoorden wordt gereciteerd? Het verschijnsel ‘luidruchtige cricketfan’ dateert uit de jaren negentig. Het Engelse team werd in de wintermaanden tijdens de tournees op het Zuidelijke Halfrond achtervolgd door een horde fans die zich de ‘Barmy Army’ noemde. ‘Barmy’ was zelfspot omdat hun team her en der werd afgedroogd. De Australische cricketbond is inmiddels een beschavingsoffensief begonnen. Zo mocht het Engelse cricketlegioen geen trompettist meer meenemen. Volgens de legerleider haalt “de afwezigheid van de trompet de lol uit het cricket”. In The Independent wond Dominic Lawson zich op over deze barbaarse redenering. “Het is alsof een operaliefhebber zegt dat het niet mogen meenemen van een cricketbal naar Covent Garden de pret wegneemt uit Wagner’s Ring-cyclus.” Vier jaar geleden kreeg de Barmy Army voet aan grond in eigen land, toen Engeland verrassend van aartsrivaal Australië won. Om de sfeer te verhogen werd bij aanvang van de wedstrijden het opzwepende, doorgaans verkeerd begrepen Jerusalem van William Blake gezongen, over ‘the green and pleasant land’. Groen mag het cricketveld nog wel zijn, maar plezierig is het er niet meer. Afgezien van de ‘wave’, het gezang en het gezuip, is er de toenemende partijdigheid. Van oudsher applaudisseren cricketliefhebbers voor goede prestaties, ongeacht van wie. Tijdens de ontmoeting in Birmingham werd de Australische aanvoerder, de elegante slagman Ricky Ponting, uitgejoeld, dit tot plaatsvervangende schaamte van de oudere generatie en verontwaardiging van de Australiërs die zich wél wisten te gedragen. In The Daily Telegraph ergerde de cultuurbeschouwer Michael Henderson zich kapot aan bezoekers die een mooie coverdrive, googly of vangbal in de gully niet op hun waarde weten te schatten. Ze zijn vooral geïnteresseerd in zichzelf, iets waar de media toe bijdraagt. Zodra de camera inzoemt op als Pink Panther, Gordon Brown of Batman verklede toeschouwers raken zij geheel in extase. Misschien kunnen ze zich beter aanmelden voor het symbool van het hedendaagse exhibitionisme: de vierde plint op Trafalgar Square waar talentloze aandachtzoekers een uur gratis mogen staan, zitten of liggen in het kader van Antony Gormley’s conceptuele ‘kunstwerk’ One and Other. Patrick van IJzendoorn

Honderdduizend bommen en granaten. Kuifje mag door de Belgen als nationaal erfgoed worden beschouwd, de beheerder van zijn beeltenis is niet gesteld op meedenkende landgenoten van de pientere journalist.

Deze Nick Rodwell is getrouwd met de tweede vrouw van Kuifje’s schepper, de in 1983 overleden striptekenaar Hergé, en beheert nu de beeldrechten van Kuifje. Vorige week veroorzaakte hij een rel door op zijn blog het privé-leven van een aantal journalisten door het slijk te halen die het gewaagd hadden kritiek te leveren op het dit jaar geopende Hergé-museum.

‘Misschien heb je wel een probleem met je vader?’ vraagt hij aan Sophie Flouquet van het tijdschrift Journal des Arts. ‘Misschien is je huwelijk niet zo geslaagd als je had verwacht? (…) Misschien had je wel een seksueel probleem toen je een jong meisje was?’ Ook Albert Algoud van Canal+ en Hugues Dayez van RTBF moeten het ontgelden: ‘Ik heb eens de tijd genomen in hun privé-leven te snuffelen om zo de bron van hun haat te achterhalen. Bingo! Beiden hebben een autistische zoon. Het moet ontzettend frustreren om dan uw passie niet met uw zoon te kunnen delen.’ Olivier Delcroix van de Franse krant Le Figaro overweegt een klacht in te dienen wegens smaad, nadat hij was uitgemaakt voor ‘Oli de leugenaar’.

Rodwell staat bekend als ijzervreter. Sinds hij zich in 1993 het Kuifje-imperium inhuwde regeert hij met harde hand. Hij beperkt het gebruik van de beeltenis van Kuifje en treedt hard op tegen alle mogelijke misbruikers. Hij zou van het merk iets elitairs willen maken, iets exclusiefs. Die houding heeft hem veel kritiek opgeleverd, en weinig vrienden. In 1997 al schreef een zestal vooraanstaande zogenoemde tintinofielen (onder wie Algoud) in de Franse krant Le Monde: ‘Uit geldhonger wordt elke cultureel-wetenschappelijke benadering van het patrimonium van Hergé onmogelijk gemaakt.’

Ook het nieuwe museum en de op handen zijnde films (de eerste geregisseerd door Steven Spielberg, de tweede door Peter Jackson) zouden louter dienen als melkkoe. Maar bovenal huivert men van het fortuin dat deze Brit verdient met de uitbuiting van ’s lands meest bekende kunstwerk (in België en Frankrijk wordt la bande dessinée beschouwd als de negende kunstvorm). Rodwell en zijn vrouw wonen al tien jaar in de Zwitserse Alpen en horen bij de rijksten van het land, met een geschat vermogen van tussen de honderd en tweehonderd miljoen euro.

Enkele dagen na de beschimpingen werd le blog de Nick gesloten. Naar eigen zeggen omdat ‘de reacties die hij uitlokte nog hatelijker waren dan die van de laatste jaren’. Met zijn blog, die 3 juli van start ging, had Rodwell ‘het open debat’ willen zoeken, ‘zonder vooroordelen’. Veel langer dan een maand heeft dat niet geduurd. Maar niet getreurd: in 2011 verschijnt de blog in boekversie.

Ed Balls is de hooligan van de regering-Brown. Binnen de stammenoorlog tussen de blairites en brownites fungeert de minister van Kinderen, Scholen en Families als een lijfwacht van Gordon Brown. De ex-journalist van de Financial Times mag dan onbegrijpelijke taal uitslaan wanneer het gaat om de ‘post neoclassical endogenous growth theory’, zodra het aankomt op het aanvallen van Browns tegenstanders is hij duidelijk. Het jongste slachtoffer van Balls’ aanvalsdrift is James Purnell, de 39-jarige minister van Werkgelegenheid die in juni aftrad en Brown in een open brief voorstelde hetzelfde te doen. In The Daily Telegraph diagnosticeerde Balls een midlifecrisis bij zijn partijgenoot. ‘Er zijn momenten waarop mensen van begin veertig een crisis beleven. Ze kopen motorfietsen, maken een wereldreis of nemen onbetaald verlof om een jaar niets te doen.’ De 42-jarige Balls vervolgde door te zeggen dat zulks niet zo handig is voor politici omdat dit juist de leeftijd is om gebruik te maken van ‘your moment of greatest clarity and vision’. Ook Hazel Blears, die een week voor Purnell aftrad, kreeg te maken met zulke opmerkingen, ditmaal van Lord Mandelson. Volgens de officieuze vice-premier kampte de minister voor Gemeenschappen met een burn-out na alle onthullingen over haar onkosten. Kamperende journalisten op haar stoep zou teveel zijn geweest. Deze staaltjes psychoanalyse staan niet op zichzelf. Al jaren maakt de leiding van New Labour tegenstanders uit voor gestoord tot krankzinnig. Het idee dat andersdenkenden op een rationele wijze hun afwegingen hebben gemaakt of gewoon instinctief een andere visie zijn toegedaan, is er onbekend. Andrew Gilligan weet er alles van. De BBC-verslaggever kwam in de zomer van 2003 in aanvaring met de regering toen hij op de radio zei dat het Irak-dossier was ‘opgesekst’. Het loyale Labour-Kamerlid Eric Illsley, die later in opspraak zou komen wegens belastingfraude, zei dat Gilligan ‘close to the edge’ was. Boris Johnson wordt al jaren neergezet als een mafjoekel, terwijl Balls’ vriend Damian McBride suggereerde dat de vrouw van de schaduwminister van Financiën gek is. Het interessante is dat diverse prominenten binnen de Labour Partij kampen met een labiel geestesleven. David Blunkett schreef over zijn depressie nadat hij voor de tweede keer was ontslagen, John Prescott was openhartig over zijn eetstoornis en spindoctor Alistair Campbell vertelde over zijn depressies. Uitgerekend Campbell – auteur van de roman All in the Mind – noemde Brown ooit ‘psychologically flawed’, een opmerking die de latere premier jaren zou achtervolgen. In The Spectator schreef Martin Bright daarom dat het hier niet simpelweg gaat om zwartmakerij. Refererend aan Sigmund Freud merkte hij op dat er sprake is van het projecteren van de eigen gebreken op een ander. Dat zal slechts toenemen, daar de regeringspartij, na weer een afgang in een tussentijdse verkiezing, lijdt aan een collectieve zenuwinzinking.

PATRICK VAN IJZENDOORN

De meeste banken nemen het niet zo nauw met ethisch ondernemen. Ook Fortis, ABN Amro en ING, alledrie met belastinggeld gered, gaan niet vrijuit. Zo kan het gebeuren dat de Nederlandse staat investeert in clusterbommen.

‘WEET U wat uw bank met uw geld doet?’ Dat is de vraag aan de websitebezoeker van de Eerlijke Bankwijzer, een initiatief van Oxfam Novib, Amnesty International, Milieudefensie en FNV, die onderzoekt in welke mate banken maatschappelijk verantwoord ondernemen. Volgens de Eerlijke Bankwijzer is het de moeite waard om bij uw bank te informeren. ‘Sommige banken lenen uw spaargeld uit aan bedrijven die clusterbommen maken of tropisch bos omkappen.’

Lees verder op De Groene Amsterdammer

We kiezen (binnenkort) alles zelf: welk waterbedrijf ons vergiftigt, welk energiebedrijf ons verwarmt, welk treinbedrijf ons als varkens vervoert en welke chirurg een verkeerde nier weghaalt. Er worden miljoenen verspild om de burger te verleiden tot een keuze — al is ze maar blanco —, om hem van zijn objectiviteit te verlossen. De dandy George Brummell loopt met een van zijn tuinknechten over zijn landgoed. Bij de aanblik van een aantal meertjes houdt Beau Brummell halt. ‘Welk meertje moet ik het mooist vinden?’ vraagt hij aan zijn metgezel. Een abjecte vraag in een tijd waarin de mens net zelfstandig had leren denken. Honderdzestig verlichte jaren na zijn dood zijn we echter allemaal Brummells geworden, want voor het maken van de meest banale keuze staan minimaal tien adviesbureaus klaar. Het wachten is op een adviesbureau dat de burger adviseert bij welk adviesbureau hij een bepaalde keuze het best kan detacheren. De wildgroei van de adviesindustriële revolutie is merkwaardig, aangezien keuzevrijheid als een grote verworvenheid geldt.
De aarde mag dan rond zijn, de wereld wordt met de dag platter. Dit proces zou ik graag globalisering willen noemen, ware het niet dat deze term al is ingepikt door een uitdijende groep mensen die zowel iets van economie als van geografie denken te weten. Vast staat in elk geval dat de globe globaler wordt dankzij een voor erosie zorgende combinatie van geld als de grote gelijkmaker, een stortvloed van richtingloze communicatie en honderden miljoenen televisieschermen waarop rampen amusement zijn geworden en amusement een ramp is. Onverschilligheid is het onttoveringswoord binnen onze cultuur, waar de grenzen inmiddels dermate zijn vervaagd dat het sportieve politiek is geworden (sportboycot), het politieke artistiek (taalgebruik Ruud Lubbers), het artistieke seksueel (Jeff Koons), het seksuele economisch (prostitutie) en het economische sportief (aandelenkoersen). Het verzinnen van andere combinaties en bijbehorende voorbeelden is een avondvullend gezelschapsspel. De culturele eenwording houdt hier geenszins op, want waar zijn de verschillen tussen stad en platteland, openbaar en privé, werk en vrije tijd, kunst en kitsch, live-uitzending en herhaling, kwaliteit en pulp, stabiliteit en crisis, waar en onwaar, wild en beschaafd, werk en studie (de moderne manager als eeuwige student), reëel en virtueel, vraag en antwoord (Ferry Mingelen en het stellen van antwoorden), museum en bank, journalist en sociaal werker, dagblad en dienblad, winkelen en psychotherapie, Ierland en een golfbaan, Groot-Brittannië en Europa, VVD en GroenLinks, Disneyland en een militair oefenterrein, faculteitsblad en voorlichtingsbrochure en arbeidersklasse en middenklasse? Het is moeilijk te zeggen.
In weerwil van haar beloften zorgt de vrije markt voor een horizontale uniformiteit. Wanneer de oude Egyptenaren het vrijemarktmechanisme hadden ingevoerd, dan hadden er langs de Nijl geen piramiden gestaan, maar een hyperbegraafplaats met doorzonwigwams. In de Verenigde Staten, die vrijheid dumpen op de wereldmarkt zoals wij dat doen met zuivelproducten, is zonder dat het de bedoeling was het gelijkheidsideaal van de Franse Revolutie bereikt. ‘Wat zo geweldig is aan dit land, is dat Amerika de traditie begon waarbij de rijke consumenten in essentie hetzelfde eten als de arme. (…) Hoe gelijker iets is, des te Amerikaanser het is’, schreef Andy Warhol. De dominantie van de prijs over de waarde leidt vanzelf tot een toegankelijke middelmatigheid waarbij alleen de winstcijfers bijzonder zijn. Dat is bijvoorbeeld zichtbaar in Hollywood, waar de economisering van het artistieke leidt tot standaardfilms, zoals Titanic, die Pantserkruiser Potemkin heeft verdreven uit de Russische bioscopen, waar het showen van meubels de laatste jaren trouwens belangrijker is geworden dan het kijken naar films.
Dichter bij huis dreigde enige tijd geleden het Amsterdamse filmhuis Desmet, tot tevredenheid van onze massachistische staatssecretaris van Cultuur, zijn deuren te sluiten, waardoor de Amsterdamse filmliefhebber bijkans een zaklamp nodig zou hebben om een originele film te vinden. In een globaal landschap zou hij een groeiend aantal eigentijdse diogenessen gezelschap houden, waaronder de wagneriaan die zoekt naar een ouderwets zingende Isolde, de voetballiefhebber naar een spannende voetbalwedstrijd en de biefstukliefhebber naar iets anders dan een proteïneprutje. Met het normaliserende amerikanisme in het achterhoofd krijgt een klantvriendelijke mededeling van de Nederlandse Spoorwegen als: ‘Er zijn geen bijzonderheden’ een metafysische lading.

IN TEGENSTELLING TOT de kwaliteit blijkt de kwantiteit grenzeloos. De wildgroei, als wraak op de groei, heeft het westerse paradijs overwoekerd. Daar uit onmatigheid, om met Gerard Reve te spreken, in dit tranendal vrijwel al onze kwalen voortkomen, worden de westerlingen langzamerhand net zo radeloos als de sovjetburger die voor het eerst Harrod’s binnenstapte. Fascinatie werd daar snel omgezet in de radeloze vraag: ‘Waar moet ik beginnen?’ Nergens, is het antwoord dat de vraagsteller zelf zou ontdekken, niet alleen omdat alles te duur is maar omdat het een natuurlijke reactie is zich af te wenden van de realiteit die zich met een hardnekkige intensiteit en snelheid opdringt. Met dit beeld van een individu dat zich verstopt voor de objectieve realiteit zitten we midden in het denken van de Duitse socioloog Georg Simmel. Deze voorzag in de negentiende eeuw al dat de mens steeds machtelozer komt te staan tegenover hetgeen hijzelf heeft geproduceerd aan cultuur en paradoxaal genoeg blijft produceren. Inzicht in de noodzakelijkheid hiervan zorgt eerder voor frustratie dan voor vrijheid. Deze ontwikkeling komt tot uiting door middel van overvolle museumdepots, de indeling van vrije tijd in taakeenheden en de oversocialisering van de mens.
Als een onder het puin bedolven aardbevingsslachtoffer probeert de mens ruchtbaarheid te geven aan zijn bestaan. Deze existentiële groeimarkt is erkend door de Zwitserse posterijen, die landgenoten vereeuwigt op millenniumzegels, door de Amerikaanse overheid die toestaat dat automobilisten hun nummerbord vervangen door een naambord en door Rotterdamse sociaal-democraten die willen dat alle Rotterdammers naambordjes naast hun buitendeur spijkeren. Het ‘Vertel ons wat te denken, wat te doen, wat we zijn’ waarmee Aleksandr Solzjenitsyn werd verwelkomd bij zijn terugkomst in Moedertje Rusland, weerkaatst over de vrije rommelmarkt waar westerlingen naarstig op zoek zijn naar hun identiteit. De consument wordt verleid door de wereld der onderling uitwisselbare objecten om uiteindelijk zelf te veranderen in een object, gelijk BBC-presentatrice Julia Carling die haar achternaam heeft veranderd in Heineken, of als de bèta-plus die in een reclamespotje verkondigde dat hij KPN is. Engelse vrouwen drijven volgens een marktonderzoek de spot met de rationele keuzetheorie door bij het kopen van meloenen rekening te houden met de modieuze boezemafmetingen.
Het blijft opmerkelijk dat mensen zichzelf beschouwen als individualisten maar zich bij de keuze van een object allereerst de vraag stellen wat ‘men’ zou kiezen. Is ‘men’ de macht die de Franse denker Alexis de Tocqueville ooit als een alleenheerser boven de mensen zag zweven? ‘Die macht zet zich in voor hun geluk, op voorwaarde dat alleen hij dat kan doen en alleen hij mag beslissen over wat gelukkig maakt. Op die manier ondergraaft die macht het onderscheidingsvermogen.’ Ondertussen vindt de zelfuitgeroepen individualist tijdens zijn zoektocht meer gezelligheid dan identiteit. Broederschap is nu eenmaal eigen aan het diepste wezen van de mens, zoals de oergezellige millenniumviering aantoonde.
Zij die belang hebben bij keuze-industrie — bedrijfsleven en politiek, voorzover daar nog verschil tussen bestaat — ondernemen fanatieke pogingen om de convenience-georiënteerde burger ongevraagd van zijn objectiviteit te verlossen. In de natuur en het communisme mag passiviteit dan een deugd zijn, de aandeelhoudersmaatschappij veronderstelt dat de burger actief in het leven staat. Het passieve ‘liever niet willen’ (liever geen ellende, liever niet té beroemd, liever geen eenzaamheid) moet weer plaatsmaken voor een actief ‘willen’. Het uitzicht op de oneindigheid van de tijd en de nietige rol van de mens in deze is een grotere bedreiging voor de orde dan geweld, dat tenminste nog ergens een uiting van is.
Op alle mogelijke manieren wordt de burger de hele dag in een staat van verlangen gedwongen. Zo krijgt iemand die geld heeft gespaard door weinig uit te geven geen uitkering en verspeelt hij het recht op kwijtscheldingen van vaste lasten. Zij die wél een uitkering krijgen, moeten zo snel mogelijk actief worden, zoals baanvrijen in Nijmegen die van de sociale dienst een eigen computer ontvingen waarop ze werk moesten zoeken, doch spelletjes en hotmail vonden. In het voetbalstadion komen coaches die het publiek moeten vermaken, waarbij scheidsrechters gele of rode kaarten kunnen geven aan té interactieve ‘sfeerteams’: hoe het spel de tribune koloniseert. Deze Do It Yourself-gedachte, met al zijn verachting voor de passieve toeschouwer, is ook aanwezig bij de Londense cricketclub Surrey, die toeschouwers de kans biedt het bat op te nemen tegen zijn beste werper. Wie de bal het stadion uit slaat, ontvangt 35.000 gulden. Afgelopen zomer is niemand daar overigens in geslaagd.

HET IS VRIJWEL ONMOGELIJK een schuilplaats te vinden tegen het keuzebombardement. Telemarketeers en reclamefolders zijn nog wel tegen te houden, maar — hoewel hij geen bermuda mag dragen — de postbode is een bezorger geworden van geadresseerd reclamedrukwerk. De Universiteit van Amsterdam Holding BV geeft hem enquêteformulieren mee voor oud-studenten (‘Het woord is aan U’), de Nederlandse Spoorwegen maken langs deze weg vaste klanten attent op de optimale combinatie auto/trein, en zijn eigen werkgever laat hem abonnees lastigvallen met het voorstel het soort abonnement af te stemmen op het belgedrag. Iedereen is nu eenmaal uniek. Op hun beurt proberen televisiemakers de beeldschermburger te activeren, nadat deze door middel van zapprogramma’s net van zijn laatste fysieke handeling is verlost. Big Brother verleidde zijn voyeurs met succes tot het uitbrengen van telefonische stemmen op genomineerde bewoners en De Nieuwe Omroep denkt vrijwilligers op dezelfde manier te kunnen interactiveren door het tonen van veel ellende. Misschien dat de idealistische roergangers het democratische nominatiemechanisme uit de Almeerse Teleac-cursus der elementaire psychologie willen toepassen bij het ontlasten van de volle asielcentra. Of wellicht schenken ze hun zendtijd aan sociaal-democratische moralogen, die Servië willen boycotten, teneinde de burgers van dat land tot een goede politieke keuze te dwingen. Het moment waarop teleburgers een door Playstation gesponsorde interactieve oorlog gaan voeren, is niet ver weg.
De culturele elite kan niet achterblijven. Het ging indertijd wat al te ver om gewone burgers stemrecht te geven bij de AKO-prijs, maar Idfa-bezoekers krijgen al jaren stembiljetten. Toelichting bij het maken van een scheurtje in een stembiljet als de cultureel correcte variant op het gooien van eieren in Kollum of van tomaten in het Milanese operahuis La Scala: ‘Het mooie van de Publieksprijs is dat je pure meningen krijgt. Het publiek heeft niet de tijd om eindeloos aspecten van de beeldtaal te gaan zitten ontrafelen. Het is een emotionele keuze en dat heeft zijn charme.’ Geen gedachten, maar daden. Het artistieke krijgt hier zowel politieke als sportieve allure. Bij verkiezingen voeren partijen allang geen campagne meer om de kiezer te verleiden tot een stem op de eigen partij — het is voor de overheidscliëntèle sowieso net zo onmogelijk een politieke mening te vormen op basis van de nieuwsmedia als een artistiek oordeel bij Sotheby’s te vellen — maar om alsjeblieft te komen stemmen, omdat politici leven van de stembus.
De Tilburgse burgemeester Johan Stekelenburg kwam de kiezers tijdens de laatste gemeenteraadsverkiezingen met de taxi ophalen, maar de enige passagiers waren eveneens zoekende journalisten. Er worden miljoenen verspild om ons, agnosten, tot een keuze te verleiden, al is het maar een blanco keuze. Een geavanceerd computermodel zorgt toch wel voor een eerlijke zetelverdeling, net zoals een Russische schaakschool de zetten van de Rest van de Wereld fatsoeneerde in de virtuele schaakpartij tegen Gary Kasparov. Vanuit het parlementaire kippenhok, waar sinds de uitvinding van de win-winsituatie het maken van keuzen overbodig is geworden, resoneren continu vermaningen als: ‘Wees vrij!’, ‘Wees verantwoordelijk’, ‘L’état, c’est vous!’, ‘Kies keuzevrijheid. Stem Ine’ en: ‘Vraag je niet af wat de staat voor jou kan doen, maar wat jij voor de staat kunt doen.’ In dat kader stond op een begeleidend briefje bij de stemming van een studentenraad: ‘Waarom stemmen? Ten eerste: de postzegel is al betaald. Ten tweede: het kost weinig moeite, een kruisje is zo gezet.’ Wanneer de kiezers onverhoopt een politiek gezien ‘onacceptabele’ keuze maken, zoals de Denen die tegen de Europese Unie stemden of, recenter, de Oostenrijkers die de FPÖ groot maakten, is hoon en afkeer hun deel.
Rond verkiezingen wemelt het van de ideeën om de kiezer zijn zwijgrecht te ontzeggen, variërend van het invoeren van de stemplicht tot het stemmen via internet, bij voorkeur geïntegreerd in een behendigheidsspelletje. Rasdemocraten willen het politieke sportiever maken en pleiten voor meer verkiezingen, variërend van referenda over weilandjes in obscure buitenwijken tot de vraag of Schiphol ondergronds moet. Deze binaire vorm van kiezen past bij een samenleving waarin zelfs de vermicellisoep bestaat uit enen en nullen.
De Duitse filmregisseur Wim Wenders merkte al eens op dat de werkelijkheid in kleur is, maar dat zwart-wit realistischer overkomt. Omdat politiek het goed blijkt te doen als een minimalistisch soort realiteitstelevisie, denkt een politiek astroloog als Maurice de Hond dat opiniepeilingen iets zeggen over het politieke bewustzijn van de kiezer. De Franse filosoof Jean Baudrillard wijt de populariteit van de peilingen liever aan ‘het statistische exhibitionisme, het onophoudelijk zelfvoyeurisme van de groep: in een soort hypochondrische manie moet ze voortdurend weten wat ze wil, weten wat ze denkt, zichzelf bekijken op het geprogrammeerde videoscherm, haar temperamentscurven aflezen — het sociale is door zichzelf geobsedeerd, het wordt zijn eigen ontucht, zijn eigen perversie’.

GEAMUSEERD VAN de wieg tot het graf worden consumenten onophoudelijk in beweging gehouden, evenwel zonder vooruitgang te boeken. We mogen binnenkort kiezen welk waterbedrijf ons mag vergiftigen, welk energiebedrijf ons mag verwarmen, welk treinbedrijf ons als varkens mag vervoeren, welke taxi ons een stadssafari mag aanbieden en welke chirurg een verkeerde nier mag weghalen. Elk financieel voordeel dat hieraan verbonden schijnt te zijn, wordt gecompenseerd door de arbeidsuren die uitgeputte sofaconsumenten moeten steken in het doornemen van folders en brochures. De toenemende invloed van het keuze-industrieel complex in de gezondheidszorg houdt net als Lars von Triers serie The Kingdom het midden tussen een tragedie, een komedie en een soap. Tot vreugde van leveranciers mag de ziekenhuisconsument kiezen uit tien verschillende incontinentieluiers, divers gekleurde looprekken en de meest hippe rolstoelen.
Zwaarder dan de financiële wegen de ethische bezwaren. In Kennis en methode wijst filosofe Annemarie Mol op het normaliserende aspect van de keuzemoraal. Zij die niet willen of, door psychologische of culturele barrières, niet kunnen kiezen, worden verbannen uit de knusse gemeenschap van possibility thinkers. ‘In mijn huidige onderzoek naar het leven met diabetes blijkt dat de meest geavanceerde behandelingen patiënten voortdurend aanspreken op hun eigen verantwoordelijkheid en hun vermogen tot kiezen. Dit is niet alleen heel vermoeiend voor de meeste betrokkenen, maar voor sommige is het eenvoudigweg onhaalbaar. Onhaalbaar.’ De keuzemoeheid die hier meespeelt, was een van de redenen waarom scholieren demonstreerden tegen het studiehuis, het residu van de opgeloste scheiding tussen school en huis. Het blijkt dat scholieren niet meer toekomen aan het inhoudelijke deel van hun lesprogramma aangezien ze voortdurend kiezende zijn. Je hoort scholieren denken wat Ian Curtis van Joy Division eind jaren zeventig zong: ‘Two ways to choose/ Which way to go/ Decide for me /Please let me know’. Een pretpakket mogen ze helaas niet kiezen.
Een jaar of tien geleden maakte de Amerikaan Thomas Johnson de keuze om de consumptiemaatschappij gedag te zeggen om autarkisch te gaan wonen in een hol op een eiland voor de Amerikaanse Oostkust. Een jaar geleden werd hij toevallig ontdekt door een jager, die plichtsgetrouw de autoriteiten op de hoogte stelde. Deze sommeerden Johnson zijn hol te verlaten, omdat ‘anders iedereen zo zou gaan wonen’. Het geeft onder meer aan dat het bij de onbeperkte keuze uit hetzelfde waarmee we te kampen hebben altijd gaat om nuances bij een vastgesteld traject, ‘een emotionele achtbaan’ zou een filmfondsdirecteur zeggen. Het levensgeluk van de moderne burger is afhankelijk van zijn vermogen om aan een aantal onverbiddelijke regels te gehoorzamen. De mens die leeft met voorbedachten rade is te vergelijken met de bezoeker van de Amsterdam Arena. Na het bestellen van een seizoenkaart zit deze levende pop vast aan een genummerde stoel waar hij, omringd door vreemden, wezenloos mag zwaaien met een voorgedrukt vlaggetje.
De Londense variant op de Arena is de New Millennium Dome, waar exact tienduizend mensen onder de blijmoedige leiding van Tony Blair op stichtelijke wijze de nieuwe eeuw begonnen, een eeuw waarin het de mensen verboden is, zo vertaalt de Britse schrijfster Fay Weldon Blairs droom, ‘om op hun eigen manier naar de hel te gaan, omdat ze aan het handje van de regering de hemel moeten bereiken’. In dat kader heeft Blair het afgelopen jaar een paar honderd conservatieve vrijdenkers het Hogerhuis uit gedemocratiseerd en zal hij zijn morele munitie nu richten op de populaire socialist Ken Livingstone, een loony left die het Londense burgemeesterschap wil heroveren. Wanneer deze dwarsligger onschadelijk gemaakt is, zal Blair de kiezers met klem adviseren om bij het Euroreferendum niet tegen de afschaffing van het pond te stemmen. In zijn strijd voor de bevrijding van de jarenlang door sinister-conservatieve krachten gegijzelde Britten heeft Blair het ‘There Is No Alternative’ van Margaret Thatcher gerecycled tot ‘There Is No Choice’, om over een tijdje verbaasd te zijn wanneer de apathie bij de komende volksraadplegingen de absolute meerderheid haalt. Onverschilligheid als antwoord op onverschilligheid.

Patrick van IJzendoorn, november 2000

Afgelopen zondag is de ontsnapte Vlaams-Marokkaanse bankovervaller Ashraf Sekkaki na een achtervolging van drie weken eindelijk gesnapt. Hij leek aan sympathie te winnen – net als vroeger John Dillinger. ‘Run, Sekkaki, ruuun!’

Eerlijk toegeven: het is ook wel een mooi verhaal. Net als in de nieuwste film met Johnny Depp. Daarin speelt hij John Dillinger, public enemy number one in de Verenigde Staten ten tijde van de Grote Depressie. De charmante bankovervaller wist indertijd heel wat sympathie te winnen onder het volk door het op te nemen tegen een onpopulaire en gewantrouwde staat uit wiens klauwen hij telkens wist te ontsnappen.

Lees verder op De Groene Amsterdammer