In meinem spiegel sehe ich dich, und desshalb bist du ein spiegel für mich.

PLACIDO DOMINGO (1941-)

Thích cách xuất hiện đầy ấn tượng và giọng hát sang sảng, rạo rực của Del Monaco trong Otello. Nhưng càng nghe càng thấy, màn cuối của Otello thực sự thuộc về “gà Gô” chứ không fải del Monaco. Otello là 1 anh chồng điên tình chứ không phải là kẻ vũ phu. Thực sự không thích Otello của Vickers, dù Desdemona – Freni quá sức hoàn hảo….

Từ  La Scala, qua Royal Convent Garden, đến Met, không biết Domingo đã mang Otello đến bao nhiêu nhà hát ở 2 bên  bờ Đại Tây Dương với vai diễn đóng mác này. Năm 1978, ngay từ bản thu âm studio Otello đầu tiên, Domingo đã gây 1 ấn tượng khó phai mờ, có thể hiên ngang hùng dũng bên cạnh những Otello thế hệ đàn anh như F.Tamagno, Ramon Vinay, Jon Vickers, và kể cả Del Monaco. Ở thập niên 70s, giọng hát Domingo không thể tuyệt vời hơn! Desdemona – Scotto đã cố gắng hết sức kiềm chế, và dịu dàng yếu đuối hết sức có thể, nhưng vẫn ước giá như Desdemona là Freni… (Hix, nghe cái Otello (Freni-Domingo) live ở La Scala của bọn D’oro, âm thanh thật k0 đỡ đc)…. Dưới đây là cái màn tự sát của Otello trong bản thu âm đáng nhớ  này : 

DOWNLOAD: Verdi – Otello: Niunmi tema – Placido Domingo (tenor)

James Levine (conductor), Placido Domingo (tenor), recorded in 1978

Bối cảnh: Otello tự sát, sau khi lỡ tay bóp cổ ái phi xinh đẹp Desdemona, trong cơn ghen bùng phát không kiềm chế.

OTELLO
…Niun mi tema
S’anco armato mi vede. Ecco la fine
Del mio camin. . .Oh! Gloria! Otello fu.
(Lascia cadere la spada. Va presso il letto e contempla Desdemona.)
E tu. . .come sei pallida! e stanca, e muta, e bella,
Pia creatura nata sotto maligna stella.
Fredda come la casta tua vita, e in cielo assorta.
Desdemona! Desdemona! . . . Ah … morta! … morta! … morta! …
(estraendo furtivamente dalle vesti un pugnale)
Ho un’arma ancor!
(Si ferisce.)

CASSIO
Ah! Ferma!

TUTTI
Sciagurato!

OTELLO
Pria d’ucciderti. . .sposa. . .ti baciai.
Or morendo. . .nell’ombra. . . ov’io mi giacio. . .
Un bacio. . .un bacio ancora. . . un altro bacio. . .
(Muore.)

Otello
Chẳng còn ai biết run sợ trước ta nữa…
Ngay cả khi ta mang vũ khí trong tay. Hết thật rồi…
Con đường của ta… Ôi ! Vinh quang!
Otello, ngươi đã chết rồi.
(Otello buông kiếm, đến bên giường và ngắm nhìn Desdemona)
Và ái thiếp… sao nàng xanh xao nhường vậy…
yếu ớt …câm lặng…. và xinh đẹp nhường vậy,
Một bảo vật của tạo hóa được sinh ra dưới chòm sao hiểm ác.
Giá lạnh như một đời trinh bạch…. nàng đã trở về với thiên đường.
Desdemona! Desdemona ! Ah!
Nàng đã chết … đã chết … chết thật rồi!
(Otello lẳng lặng rút thanh đoản kiếm ra khỏi bao…)
Ta vẫn còn lưỡi kiếm này!
(…và tự đâm vào ngực mình )

Cassio:
Ah! Xin dừng lại

Mọi người:
Thật bất hạnh…

Otello:
Trước khi ta giết chết nàng… ái thiếp… ta đã hôn nàng.
Và bây giờ,… khi đang hấp hối…. trong bóng tối … nơi ta nằm xuống…
Một nụ hôn… một nụ hôn nữa thôi… một nụ hôn khác….
(và tắt thở.)
Hạ màn.

(YIH dịch)

Nhân một ngày đọc bản dịch : “L’amour est un oiseau rebelle” và “Die Forelle” của chị NA.

Con chim trong cái lied ngắn tũn này “tồ” hơn “con chim bất trị” trong aria của Carmen, và “may mắn” hơn con cá hồi (măng?) bất cẩn trong lied của Schubert.

Đôi khi “tồ” và “bất cẩn” lại hay,nhỉ.

Ein kleiner, hübscher Vogel
Georg Friedrich Daumer (1800-1875)
(fỏng từ nguyên bản tiếng Hungary)

Ein kleiner, hübscher Vogel
nahm den Flug
zum Garten hin,
da gab es Obst genug.
Wenn ich ein hübscher,
kleiner Vogel wär,
ich säumte nicht,
ich täte so wie der.
 
Leimruten-Arglist
lauert an dem Ort;
der arme Vogel
konnte nicht mehr fort.
Wenn ich ein hübscher,
kleiner Vogel wär,
ich säumte doch,
ich täte nicht wie der. 
 
Der Vogel kam
in eine schöne Hand,
da tat es ihm,
dem Glücklichen, nicht and.
Wenn ich ein hübscher,
kleiner Vogel wär,
ich säumte nicht,
ich täte doch wie der.  

(YIH xin lỗi Daumer)  

Có chú chim xinh xắn
Liệng đôi cánh tự do
Lạc vào khu vườn nhỏ
Toàn hoa trái thơm ngon.
Tớ mà là chú ta
Dại gì mà ngần ngại
Bắt chước chú, xơi ngay! 
---
Nhưng bẫy mồi trên cây
Ẩn nấp nơi chốn ấy.
Ôi chú chim tội nghiệp
Làm sao thoát được đây!
Tớ mà là chú ta
Phải cần thận kĩ càng
Không vội vàng mắc mưu. 
---
Chú chim lại rơi vào 
Đôi bàn tay mềm mại
Chẳng làm hại điều chi.
Sao may mắn thế nhỉ!
Giá tớ là chú ta
Không chần chừ gì cả
Sẽ bắt chước chú ngay! 

Download:
Lied: Ein kleiner, hübscher Vogel – trong tập Liebeslieder Waltzes, viết cho tứ ca và piano 4 tay, Op. 52, No.6 – J.Brahms

Edith Mathis - Soprano
Brigitte Fassbaender – Contralto
Peter Schreier - Tenor
Dietrich Fischer-Dieskau – Baritone
Karl Engel, Wolfgang Sawallisch – Piano

Cái này trong đĩa Brahms: Liebeslieder, Walzer, Op.52/Neue Liebeslieder, Walzer, Op.65/Drei Quartette, Op.64, mấy lần định mang cho chị NA, nhưng quên. Có thể đây là 1 lied không hợp tai với chị , và đặc biệt là với chohu (người luôn cho rằng Brahms sáng tác chơi bời mấy cái Lied ngớ ngẩn này trong thời gian nghỉ ngơi giữa các “hiệp” Symphony).

Cơ mà tớ lại có thói quen tặng những gì người ta không thích, ghét của nào trời trao của ấy.
…Và cả cho tớ nữa, một người hay bất cẩn và luôn thất bại

Victoria Ivanova (1924-2002)

Download: “Уж, ты сад” – Русская народная песня – Виктория Иванова (Uzh, ty sad (Khu vườn của ta) – Dân ca Nga – Victoria Ivanova – soprano):

Уж ты сад, ты мой сад,
Сад зелёненький,
Что так рано цветёшь,
Осыпаешься?

Ты куда, милый мой,
Собираешься?
Не во путь ли, во поход,
Во дороженьку?

Ты со всеми людьми
Распрощаешься,
А со мною молодой
Всё ругаешься.

Не ругайся, не бранись,
Скажи: “Милая, прощай!”
Скажи: “Милая, прощай,
Уезжаю в дальний край.”

—

Khu vườn của ta ơi
Nhà ngươi vốn xanh tươi
Cớ sao bừng nở sớm,
Để giờ khô héo rồi?

Đừng mắng em, anh ơi
Hãy nói rằng: “ Tạm biệt!
Em yêu dấu của tôi,
Tôi phải đi xa rồi…”

YIH dịch

Thực ra chẳng có cái quái j` là thù hận ở đây cả, chỉ là tên 1 cái duet trong Rigoletto mà tớ rất thích:
Về âm nhac, Rigoletto xứng đáng là kiệt tác của Verdi, với sự cân đối trong tất cả các màn, nhiều trích đoạn hay, với một cốt truyện hấp dẫn, gây ấn tượng dựa trên kịch bản của “Nhà vua vui chơi” (Le roi s’amuse) của Hugo. Thật không khó hiểu khi Rigoletto trở thành standard repertoire của hầu hết các nhà hát opera quan trọng.

Màn 1 và màn 3 vốn có nhiều trích đoạn nổi tiếng, thường xuyên được sử dụng trong các gala, festival, concert hay các cuộc thi thanh nhạc. Ngay vào màn 1 đã có một ballad  “questa o quella” đấy hấp dẫn của Công tước, sang đến cảnh 2 đầy mùi mẫn với 1 love duet của Công tước và Gilda, rồi đc chốt hạ bằng “Gualtier Maldé! …Caro Nome” – aria hết sức mơ mộng của cô nàng Gilda. Màn cuối ngoài cái quartet nổi tiếng “Bella figlia dell’amore” thì là quả aria “La donna è mobile” của anh chàng Công tước phóng đãng, phổ biến đến nỗi nó không chỉ còn thuộc về sân khấu opera nữa mà đã đi ra ngoài thế giới âm nhạc đại chúng.

Tuy nhiên màn 2 mới thực sự là quyến rũ và kịch tính nhất và cũng là màn tớ thích nhất. Aria mở màn 2 của công tước không thực sự nổi bật, nhưng liền tiếp là caballetta “Possente amor mi chiama” đầy sôi động với note Rế giáng kết đủ sức làm toàn bộ khán giả đê mê. Khi Công tước còn đang mải cưỡng đoạt Gilda bên trong, Rigoletto ở bên ngoài thì van xin cầu cạnh, rất tội nghiệp, cực kì gây ép phê. Cảnh cuối màn 2 , của 2 bố con Rigoletto được kết bằng duet “trả thù” nổi tiếng. Ở cái duet này, các anh chị liên tiếp show hàng bằng quả Mí giáng (với Sop) và la giáng (với bar) trên nền nhạc sôi nổi, dồn dập kiểu caballetta. YIH xin giới thiệu aria và duet cuối màn 2 cho bà con thưởng thức.

Download: aria/duet : Tutte le feste al tempio – Rigoletto – Verdi
Beverly Sills(soprano), Sherill Milnes (baritone), Julius Rudel (Conductor)
Recorded in 1978-1979

Bối cảnh: Gilda rũ rượi, ê chề bước ra khỏi căn phòng, nơi cô vừa bị chính người yêu mình, công tước Mantua, cưỡng đoạt và thú nhận sự việc với Rigolleto, cha cô. Rigoletto, đau đớn, bất lực trước tình cảnh đáng thương của con gái….

GILDA
Tutte le feste al tempio
mentre pregava Iddio,
bella e fatale un giovine
offriasi al guardo mio…
se i labbri nostri tacquero,
dagl’occhi il cor, il cor parlò.
Furtivo fra le tenebre
sol ieri a me giungeva…
“Sono studente, povero, ”
commosso mi diceva,
e con ardente palpito
amor mi protestò.
Partì… il mio core aprivasi
a speme più gradita,
quando improvvisi apparvero
color che m’han rapita,
e a forza qui m’addussero
nell’ansia più crudel.
RIGOLETTO
Ah!
(da sè)
(Solo per me l’infamia
a te chiedeva, o Dio…
ch’ella potesse ascendere
quanto caduto er’io…
Ah presso del patibolo
bisogna ben l’altare!..
ma tutto ora scompare…
l’altare… si rovesciò!)
(a Gilda)
Piangi, fanciulla piangi…
GILDA
Padre!
RIGOLETTO
…scorrer, scorrer fa il pianto sul mio cor.
GILDA
Padre, in voi parla un angel
per me consolator.
RIGOLETTO
Piangi, fanciulla, usw
Compiuto pur quanto a fare mi resta…
lasciare potremo quest’aura funesta.
GILDA
Si
RIGOLETTO
(E tutto un sol giorno cangiare potè)
-
GILDA
Vào mỗi ngày, chốn giáo đường tôn nghiêm
Nơi con vẫn đến nguyện cầu, chăm chỉ.
Một chàng trai khôi ngô, tuấn kiệt,
Đứng ở nơi con trông thấy dễ dàng
Dù cặp môi nín lặng, chẳng cất lời,
Nhưng ánh mắt cũng nói lên bao điều trìu mến.
Âm thầm lặng lẽ, đêm qua, chàng đã đến,
Để gặp con trong buổi đầu tiên
“Ta rất nghèo và chỉ là 1 gã sinh viên”
Giọng của chàng nghe sao dịu dàng quá.
Và không chút ngại ngần, chàng bày tỏ,
Những lời yêu thương say đắm nồng nàn
Rồi chàng đi… Bỏ lại trái tim con đập rộn ràng
Chìm đắm trong những giấc mơ ngọt ngào nhất
Bỗng những kẻ lạ, từ đâu xuất hiện
Bằng vũ lực, bắt cóc con,
Mang đến nơi đây
Ôi những sợ hãi , bạo tàn, đắng cay…
RIGOLETTO
(tự than)
Ah!
Ta đã cầu xin ngài, ôi Đức Chúa
những điều ô nhục, hãy dành hết cho ta
Vì con bé cần phải được thanh trong
thay cho những bùn đen ta đã lấm.
Ôi, cần lắm, một ngôi đền linh thiêng, thanh khiết
bên cạnh cái giá treo cổ tàn nhẫn thế kia.
Nhưng giờ đây, tất cả đều đã nát tan
Ngôi đến thiêng ấy cũng không còn nữa.
(vỗ về Gilda)
Hãy cứ khóc, con yêu, khóc đi cho cạn hết…
GILDA
Cha!
RIGOLETTO
…Để nước mắt đắng cay thấm ướt ngực ta.
GILDA
Cha ơi, những thiên thần như đang an ủi con,
Từ những lời cha vỗ về, thủ thỉ.
RIGOLETTO
Hãy khóc đi, con gái yêu thương…
Rồi cha con ta sẽ cùng thoát khỏi nơi đây khốn kiếp
Khi ta xong hết những việc ở đây…
GILDA
Vâng.
RIGOLETTO
(Tất cả đã đổi thay, chỉ trong một ngày, duy nhất!)
**********

Duet: Sì, vendetta, tremenda vendetta
Bối cảnh: Rigoletto đang an ủi vỗ về con gái sau chuyện xảy ra, chợt thấy đám lính gác đang áp giải Monterone, một nạn nhân đã bị Công tước xứ Mantua làm hại. Monterone ngậm ngùi thốt lên rằng, dù Công tước đã bị nguyền rủa, nhưng ông trời vẫn không trừng phạt cho những tội lỗi xấu xa của hắn. Tình cờ nghe thấy lời than thở, lửa hận trong lòng Rigoletto chợt bốc lên…

RIGOLETTO
Sì, vendetta, tremenda vendetta
di quest’anima è solo desio…
di punirti già l’ora saffretta,
che fatale per te tuonerà.
Come fulmin scagliato da Dio,
te colpire il buffone saprà.
GILDA
O mio padre, qual gioja feroce
balenarvi ne gl’occhi vegg’io!..
RIGOLETTO
Vendetta!
GILDA
Perdonate, a noi pure una voce
di perdono dal cielo verrà.
RIGOLETTO
Vendetta!
GILDA
Perdonate,usw.,
RIGOLETTO
No!
GILDA
Perdonate,usw.,
RIGOLETTO
No!
GILDA
Mi tradiva, pur l’amo, gran Dio!
per l’ingrato ti chiedo pietà!
RIGOLETTO
Come fulmin scagliato da Dio,
te colpire il buffone saprà.
—————
RIGOLETTO
Đúng, phải trả thù, trả thù tàn khốc!
Điều duy nhất ta thèm khát bây giờ
Thời khắc trừng phạt ngươi đến rồi
Cái thời khắc cuối cùng của ngươi đó
Như lưỡi tầm sét từ cánh tay của Chúa
Tên hề này quyết quật ngã quỵ ngươi.
GILDA
Ôi cha tôi , niềm vui nào đáng sợ
Đang lóe lên trong ánh mắt của cha!
RIGOLETTO
Thù này phải trả!
GILDA
Hãy bỏ qua, cha có nghe, trên kia
Lời Chúa dạy, rằng hãy biết thứ tha
RIGOLETTO
Thù này phải trả!
GILDA
Xin hãy tha cho chàng!….
RIGOLETTO
Đừng hòng!
GILDA
Xin hãy tha cho chàng!….
RIGOLETTO
Không!
GILDA
Chàng phản bội ta, ta vẫn yêu, lậy Chúa
Xin rủ lòng thương cho kẻ bội ước kia.
RIGOLETTO
Như lưỡi tầm sét từ cánh tay của Chúa
Tên hề này quyết quật ngã quỵ ngươi.
———-
Dịch bởi Yes_Iam_here @ nhaccodien.info

Download:
1.Sì, vendetta, tremenda vendetta – Rigoletto – Verdi
Maria Callas (soprano), Tito Gobbi (baritone), Tullio Serafin (conductor)
Emi/ Recorded in September 1955
2.Sì, vendetta, tremenda vendetta – Rigoletto – Verdi
Joan Sutherland (soprano), Sherrills Milnes(baritone), Richard Bonynge (conductor)
Decca/ Recorded in June 1971

Régine Crespin (1927-2007)

Nước Pháp đã sinh ra một trường phái thanh nhạc cổ điển ấn tượng và hết sức độc đáo trước những cường quốc khác như Ý, Đức, Tây Ban Nha, Nga, ….Phần lớn những ca sĩ Pháp, do ảnh hưởng ngôn ngữ nên đều có âm sắc mỏng, hơi ngả mũi (ngay cả với những giọng baritone hay mezzo), điều này dường như là một hạn chế với chuẩn mực âm thanh hát cổ điển, vì như chính Mozart lần đầu tiên đến Pháp đã phải thốt lên rằng, ca sĩ Pháp không hiểu biết gì về nghệ thuật hát. Kì thực ngôn ngữ Pháp rất thanh lịch, tinh tế và gợi cảm, và với sự đóng góp của những nhà soạn nhạc, nghệ sỹ và những nhà sư phạm tài danh qua hàng trăm năm, nền thanh nhạc cổ điển Pháp đã có một chố đứng riêng k0 thể k0 ghi nhận.

Mọi người vẫn nhắc đến ngôn ngữ Pháp là ngôn ngữ của tình yêu, của những lời có cánh. Tôi vẫn nhớ, một lần chị Na đã viết rằng chị ấy đã yêu tiếng Pháp từ trước khi hiểu nó. Bạn k0 thể cảm nhận đầy đủ hết vẻ đẹp của ngôn ngữ Pháp chỉ qua những tác phẩm opéra, opérette Pháp của Gounod, Massenet, Bizet, Offenbach,… thậm chí sẽ là có một cái nhìn khá lệch lạc vì đôi khi những aria,duet trong opera Pháp hơi quá trữ tình hoặc vui nhộn, kì quặc, lập dị thái quá. Sẽ là một sự tiếp cận hợp lý, và đơn giản hơn với Mélodies Pháp – (những ca khúc nghệ thuật Pháp). Khi tôi nhờ ku Phúc biên tập qua phần giới thiệu về Mélodie trong tập thơ dịch sắp in của chị Na, nó cứ nhắc đi nhắc lại tính chất “Chính xác” và “Gợi cảm” của âm nhạc Pháp. “Gợi cảm” thì ok rồi, nhưng còn “Chính xác” , tôi chưa bao h hình dung về tính chính xác của âm nhạc Pháp, thậm chí là đôi khi cảm nhận nó hơi quá tự do…? “Chính xác” trong hòa thanh? Như lời soprano Maggie Teyte nói : “đôi khi tôi còn thấy Debussy còn chính xác hơn cả Mozart nữa” ??? Tôi vẫn chưa hiểu lắm, nhưng nếu tất cả những bí mật đều được giải mã thì liệu còn hấp dẫn nữa không?

“Có lẽ những mélodie đầu tiên là những mélodie của nhà soạn nhạc Hector Berlioz. Ông chắc chắn là người đầu tiên sử dụng thuật ngữ này cho các sáng tác của mình và tập liên khúc Les Nuits d’Été (1841, Những đêm hè) vẫn được xem là một hình mẫu của thể loại.” (By Kiki @ www.nhaccodien.info)

Download : Hector Berlioz – Les Nuits d’Été , op.7 – Régine Crespin(soprano) Ernest Ansermet (conductor) & L’Orchestre de la Suisse Romande
Thực tế với một trong những tập liên khúc đầu tiên của thể loại này, một số người đã cho rằng Berlioz có ảnh hưởng ít nhiều từ âm nhạc Đức (với thể loại Lieder đã rất nổi tiếng thời kỳ này) trong việc thể hiện một sự hài hòa thực sự hay sự thay đổi giai điệu trong những đọan hát gợi nhớ đến Schubert trước đây. Tuy nhiên rõ ràng, Berlioz đã khai thác những đặc tính trữ tình riêng trong ngôn ngữ Pháp, và đặt những nền móng đầu tiên cho thể loại Mélodies cho những nhà soạn nhạc sau này như Fauré, Ravel, Debussy, Durparc, Chausson hay Poulenc.
Tập liên khúc ” Les Nuits d’Été” gồm 6 bài, được phổ từ những bài thơ của nhà thơ Pháp thế kỉ 19 Pierre-Jules-Théophile Gautier (1811-1872). No.2: “Le Spectre de la Rose”, nhân vật chủ thể-bông hồng mang đầy đủ tính cách như một nhân vật sân khấu, cố gắng trốn tránh lại điệu valse được lấy cảm hứng từ chính ý thơ của Théophile Gautier.
Đây là một trong những Mélodie YIH thích nhất, và bao nhiêu lần dụ chị Na dịch, nhưng chị ấy đều từ chối vì thơ không hay (hoặc quá … sến). Nhưng sến thế này đã là gì so với anh chàng nhà thơ Rodolfo trong La Boheme của Puccini, .
NA9: Sao em không tự dịch?
YIH : Em dốt tiếng Pháp…
Mà rất khó dịch vì quá nhiều hình ảnh trong 1 ý thơ:
” Tu me pris encore emperlée/ Des pleurs d’argent de l’arrosoir,”
“Em hái Tôi khi tôi còn đang lấm tấm những giọt/nước mắt bạc của bình tưới…”
Thôi thì với sự giúp đỡ của em Rika cũng cố, vì thích.
YIH k0 có nhiều kinh nghiệm dịch thơ Pháp, dù độ sến có thừa, thế nên có gì sai sót thì ku Phúc hay chị Na nhẹ nhàng góp ý, heheee

Le Spectre de la rose

Pierre-Jules-Théophile Gautier (1811-1872)

-
Soulêve ta paupière close

Qu’effleure un songe virginal!

Je suis le spectre d’une rose

Que tu portais hier au bal.

Tu me pris encore emperlée

Des pleurs d’argent de l’arrosoir,

Et, parmi la fête étoilée,

Tu me promenas tout le soir.

-

Ô toi qui de ma mort fus cause,

Sans que tu puisses le chasser,

[Toute la nuit]1 mon spectre rose

À ton chevet viendra danser;

Mais ne crains rien, je ne réclame

Ni messe ni De Profundis.

Ce léger parfum est mon äme,

Et j’arrive du du paradis.

-

Mon destin fut digne d’envie,

[Pour avoir un trépas]2 si beau,

Plus d’un aurait donné sa vie;

[Car j'ai ta gorge pour]3 tombeau,

Et sur l’albâtre où je repose

Un poëte avec un baiser

Écrivit: “Cigît une rose,

Que tous les rois vont jalouser.”
———————-

Bóng ma của bông hoa hồng.

-

Xin vén lên hàng mi đang khép

Giấc mộng tinh khôi vừa mới chuốt qua.

Ta chỉ là hồn cốt một bông hoa

Trong đêm vũ hội em đã gài lên ngực.

.

Em ngắt tấm thân còn lấp lánh bạc

Đẫm những giọt lệ ngọc, bình tưới khóc tuôn ra.

Và dưới ngàn sao đêm vũ hội phù hoa,

Trọn đêm ta cùng em sánh bước.

-

Vì sự sống này em đã tước,

Liệu em có nỡ hắt hủi ta ?

Một hồn ma hằng đêm ghé ngang qua

Mong được nhịp theo từng bước chân em khiêu vũ.

.

Chỉ có điều, xin em đừng e sợ,

Cũng đừng hát khúc nguyện cầu hay nói lời tiễn biệt xót thương.

Tâm hồn ta – chỉ một chút thoảng hương

Từ chốn thiên đường xa xôi gửi xuống

-

Số phận này còn chi mà ước muốn

Khi nhận một cái chết đẹp tựa mơ

Hơn là cuộc sống cô quạnh được ban cho

Vì trên ngực em – nấm mồ ta đó

.

Ta nằm đây, trên chiếc bình sứ

Có gã thơ trao tặng một nụ hôn,

Rằng : « Nơi đây yên nghỉ một cành hồng

- Kẻ khiến tất thảy vị vua đều ghen tị .»

Yes_Iam_here (@ www.classicalvietnam.info ) dịch.

Dowload: Hector Berlioz – Les Nuits d’Été , op.7, no.2 : Le spectre de la rose – Régine Crespin(soprano)

Đây là bản thu được lấy từ đĩa nhạc huyền thoại năm 1963 của Régine Crespin, và là trong 1 số ít những recital/collections album yêu thích nhất, và được nghe nhiều nhất của YIH (cùng với “The art of Primadonna” của Joan Sutherland, “Chants d’Auvergner” của Victorya de los Angeles, “The Ultimate Ricordings” của Jussi Bjorling, “The Very best of Montserrat Caballé“, “The Singers – Hermann Prey” và 1 vài album khác). Nó được Decca nhiều lần tái bản với những hình bìa khác nhau. 1 Album 5/5 stars cho tất cả những ai muốn bắt đầu với Mélodie và muốn hiểu về Régine Crespin.

Trong suốt 50 năm sau WW2, và ngay cả trước đó, không có 1 ca sĩ Pháp nào có sự nghiệp thu âm và biểu diễn lừng lẫy như R.Crespin trên cả mặt trận ca khúc nghệ thuật cững như opera, operretta, dù gần đây Dessay, Piau, Gens hay Petibon đã được ghi nhận và đạt được những thành tựu nhất định. R. Crespin thực sự là một niềm tự hào lớn của nước Pháp. Nếu bạn được nghe những lời nhận xét thổi phồng về âm lượng khổng lồ của Crespin trong opera Wagner hay những lời chỉ trích về việc hay để vênh note trong những note thuộc âm khu cao, và những bản thu âm thiếu cảm xúc vào thời kì sau này, thế thì xin hãy nghe album này để có một cái nhìn toàn diện và đầy đủ về giọng hát thực sự của Crespin. Những đĩa nhạc đầu tiên YIH nghe, Crespin giọng rất khô và thiếu hấp dẫn, cho đến cái boxset“Regine Crespin: Album du 80eme Anniversaire“, rồi đến cái album này thì thực sự bị chinh phục. Cá nhân tôi cho rằng Crespin nữ tình hơn nhiều so với hình dung của mọi người. Giọng hát dày, ấm, có chút vang mũi đặc trưng, nhưng hoàn toàn k0 bị chảy, điệu như một số giọng Pháp điển hình (như dessay chẳng hạn). Crespin k0 phải type giọng hát hợp với các thiết bị ghi âm, nên bà k0 có nhiều ghi âm studio xuất sắc, rất đáng tiếc, nhưng k0 vì vậy mà mọi người có thể đánh giá thấp tài năng cũng như giọng hát của Régine Crespin.

Vì vừa mất 1 cái boxset của Crespin, nên đành up lên giới thiệu cho… đỡ tiếc

Andreas Scholl (1967)

Download: John Bennet – Venus’s birds whose mournful tunes – Andreas Scholl (counter-tenor)

Venus’s birds whose mournful tunes

By John Bennet (1575-1614)

Venus’s birds whose mournful tunes

Sing lullaby to my unrest,

For so partaking of my wrongs,

In my bosom build your nest.

Lulla, lullaby,

Love live loyal or I die.

-

Ơi bầy chim của thần Vệ Nữ

Xin cất lên khúc ca sầu bi,

Vỗ về trái tim ta không yên nghỉ,

Những lầm lỗi ai đã gây ra…

Đây lồng ngực ta giá lạnh,

Chim ơi, cứ dệt tổ ấm đi.

Ầu ơ, ầu ơ…

Đã yêu, yêu cho trọn kiếp

Nếu không, sống để làm chi?

-

By Yes_Iam_here @ www.nhaccodien.info

Boris Christoff (1914-1993)

B.Christoff cuối cùng lại là bass đầu tiên YIH giới thiệu trên blog.
Theo thói quen chung, những nghệ sỹ hát được yêu thích nhất vẫn thường là soprano và tenor, đôi khi là mezzo và baritone, không nhiều khi người ta quan tâm đến contralto và bass. Contralto thì chỉ có cách hát các vai cho nữ trung kịch tính hoặc là chuyên sâu về mảng thính fòng. Còn Bass, nếu k0 có những vai chính từ opera Nga thì sẽ muôn đời chỉ được đóng vai phụ, vai thứ. Thế nên chẳng bất ngờ khi hầu như những bass tên tuổi nhất đều đến từ Nga và Slavic nói chung (phần còn lại chủ yếu là dân Bắc Âu, với thể hình và giọng hát to khỏe hiếm có).

Với cá nhân tôi, giọng bass đẹp và vừa tai nhất có lẽ là Nicolai Ghiaurov – 1 kiểu giọng Sutherland-bass, với 1 âm sắc dầy dặn, vạm vỡ, mạnh mẽ mà vẫn rất…đẹp. Thế nhưng, ở Christoff thì hơn là 1 giọng hát đẹp, đó là 1 cái đầu xử lý thông minh, 1 giọng hát nhiều màu, và rất cá tính (và tính tình cũng cổ quái k0 kém). Ờ, tất nhiên là tôi chưa đủ trình để đánh giá ai vĩ đại hơn ai, vả lại cả 2 đều là những giọng hát yêu thích của tôi, đó là còn chưa kể 1 chuỗi những F.Chaliapin, M.Talvela, M.Reizen, A.Kirpnis, C.Siepi,…mà tôi đang dần khám phá

Khác với Ghiaurov (người vốn hơi có xu hướng thân cộng), Christoff có nhiều “vấn đề” trong lí lịch để tôi “thành kiến” hơn, tuy nhiên may mắn là trong những cái thành kiến, k0 có …giọng hát. (giống như chị phu nhân Ros – G.Vishnevskaya).
Mãi sau này mới biết là B.Christoff lại là anh vợ của baritone T.Gobbi, hehe, thế giới quả là bé bằng trái cam!

Download: Modest Mussorgsky – Phòng của bé (Detskaya; 7) – tập liên khúc 7 bài cho giọng hát và piano – Boris Christoff (bass), Alexandre Labinsky(piano)

“Детская” – “Phòng của bé” là 1 trong những tập liên khúc dễ thương nhất trong thế giới nhạc cổ điển. Thật không ngờ là tập liên khúc ngộ nghĩnh này lại được Modest Mussorgsky(1839-1881) sáng tác vào khoảng thời gian từ 1868-1872 tức là trùng thời điểm ra đời với 1 tác fẩm khác khá nặng nề của ông là vở opera Boris Godunov (1868-1874) – 1 tác fẩm quan trọng trong nền opera dân tộc Nga. Tập liên khúc gồm 7 bài: no.1: С няней (Với vú nuôi); no.2: В углу (Trong góc phòng); no3: Жук (Con bọ dừa), no4: С куклой (Với búp bê); no5: На сон грядущий (cầu nguyện trước giờ lên giường ngủ); no6: Поехал на палочке (Cưỡi ngựa gỗ) và no.7: Кот Матрос (Mèo con “Thuỷ thủ”), đó là 7 bức tranh sinh động, hồn nhiên, chân thực về cuộc sống, tình cảm và về thế giới tinh thần khác biệt của trẻ thơ, mà hấu như có lẽ ai cũng thấy mình trong đấy.Phần lời cũng do chính Mussorgsky viết.

Tuy vậy, nó hoàn toàn k0 phải là 1 tác phẩm dành cho thiếu nhi, và bản thân nó cũng không phải là 1 tác fẩm dễ biểu diễn. Muss sử dụng cách hát nói trong 1 số bài, nhịp phách k0 ổn đinh, người nghệ sỹ thể hiện ngoài những đoạn hát đỏi hỏi tốc độ, phải thể hiện được cảm xúc và suy nghĩ của 1 đứa trẻ, thậm chí là nhại giọng trẻ con (hehe, nếu nghe qua tác phẩm này, sẽ chẳng ai nghĩ Boris Christoff là 1 giọng Bass- nam trầm). Nhưng giống như âm nhạc Mozart, những thứ đến với tai khán giả nghe lại có vẻ như rất giản đơn, trong sáng.

Một người có tuổi thơ đẹp thì không thể k0 thích tác phẩm này.
Dịch qua 1 số bài từ bản tiếng Anh (dám vượt mặt chị Tykva và Nina du` 1 chữ tiếng Nga bẻ đôi k0 biết), thế nên nếu chẳng may 2chị có dạo qua và đọc thì cũng đừng cười khẩy nhá, )

В углу

-

Ах ты проказник!

Клубок размотал, прутки растерял,

Ах ты! все петли спустил!

Чулок весь забрызгал чернилами!

В угол! В угол!

Пошёл в угол!

Проказник!

Я ничего не сделал, нянюшка,

Я чулочек не трогал, нянюшка!

Клубочек размотал котёночек,

И пруточки разбросал котёночек,

А Мишенька был паинька,

Мишенька был умница.

А няня злая, старая,

у няни носик то запачканный.

Миша чистенький, причесанный,

А у няни чепчик на боку.

Няня Мишеньку обидела,

напрасно в угол поставила

Миша больше не будет любить свою

нянюшку, вот что!

———

Úp mặt vào tường

(tặng chị mèo hư)

-

- Ôi hư quá đi mất!

Cuộn len rối tinh mù,

Que đan cắm xiên xẹo,

Mối đan bục lung tung .

-

Mực dây lấm hết ra,

Thật bực không chịu được!

- Úp ngay mặt vào tường!

Sao hư quá là hư!

-

-Vú ơi, vú yêu àh,

Chẳng bao h con thế,

Tự tiện táy máy len.

Tại mèo hư nghịch đấy!

-

Mi-sen-ka rất giỏi

Mi-sen-ka đáng khen

Vú vừa già vừa ác

Mũi dính đầy nhọ đen.

-

Mi-sen-ka sạch sẽ

Tóc chải rất gọn gàng.

Chứ còn mũ của vú,

Trượt ra đến cả gang!

-

Vú thật là quá đáng,

Bắt mình quay vào tường

Vú cứ việc coi chừng!

Con không yêu vú nữa!

(by – Yes_Iam_here @ www.classicalvietnam.info ) 3 khổ cuối của chị Nina
PS: Lâu lắm k0 thấy chị mèo gửi mess cho em, )
Download: Trong góc phòng – no.2
Đây là bài mình thích nhất trong tập liên khúc này. Đoạn đầu là tiếng quát ầm ĩ của bà vú nuôi khi phát hiện ra “tác phẩm” của đứa bé nghịch ngợm, (hoặc là hình ảnh của bà vú tức giận trong đầu đứa trẻ). Còn đứa bé thì rất thản nhiên ngây thơ, tỉnh bơ (kiểu YIH): “Đâu, có phải tại con đâu, tại con … mèo hư đấy!”. Đến lúc bị phạt ra góc tường thì lại giận dỗi, mếu máo rất trẻ con: “vú xấu xa, con ứ chơi với vú” , nhắng k0 chịu!

С няней

-

Расскажи мне, нянюшка,

Расскажи мне, милая,

Про того про буку страшного:

Как тот бука по лесам бродил,

Как тот бука в лес детей носил

И как грыз он их белые косточки,

И как дети те кричали, плакали!

Нянюшка!

Ведь зато их, детей-то, бука съел,

Что обидели няню старую,

Папу с мамой не послушали.

Ведь зато он съел их, нянюшка?

Или вот что:

Расскажи мне лучше про царя с царицей,

Что за морем жили в терему богатом.

Ещё царь всё на ногу хромал,

Как споткнётся, так гриб вырастет,

У царицы то всё насморк был,

Как чихнёт, стекла в дребезги!

Знаешь, нянюшка:

Ты про буку то уж не рассказывай!

Бог с ним, с букой!

Расскажи мне, няня, ты, смешную-то!

————–

Với vú nuôi

-

Đến đây, kể con đi.

Chuyện hồi xưa xửa ý

Chuyện có con ngáo ộp

Hay lang thang quanh nhà.

-

Nó bắt trẻ vào rừng

Rồi nuốt chửng cái ực

Mặc bọn trẻ khóc than

Vú ơi, vú kể đi!

-

Vú ơi liệu có phải

Ngáo ộp ăn thịt trẻ

Vì bọn chúng chẳng được

Vú kể chuyện cho nghe?

-

Hay có khi là vì

Bọn trẻ ấy chưa ngoan

K0 vâng lời bố mẹ

Nên sói già không tha?

-

Àh mà thôi, đợi đã!

Vú kể chuyện khác cơ

-

Chuyện vua và hoàng hậu

Cùng sống trong lâu đài

Lung linh và đẹp đẽ

Bên bờ biển cát dài.

-

Đức vua bị thọt chân

Mỗi bước đi tấp tễnh

Úm ba la, hiện lên

Cây nấm xinh ngộ nghĩnh

-

Hoàng hậu thì cảm lạnh,

Mỗi khi hắt xì hơi

Cửa kính và cửa sổ

Vỡ tan nát tơi bời

-

Vú kể chuyện tiếp nhé

Chán chuyện ngáo ộp rồi

Kệ ngáo ộp đi thôi

Kể chuyện vui vui ấy.

(by – Yes_Iam_here @ www.classicalvietnam.info)
Download: Với vú nuôi, no.1
Bài này cũng nhí nhố, kiểu vòi vĩnh k0 đến đầu đến đũa, nửa chừng lại chuyển đề tài rất không liên quan, rất … YIH

Поехал на палочке

-

,,Гей! Гоп, гоп! Гей, поди! Гей! Гей!

Та, …, та, гей! Та, …, та, поди!

Тпру! . . . стой! Вася, а Вася!

Слушай, приходи играть сегодня!

Только не поздно!

Ну ты, гоп! Гоп! Прощай, Вася!

Я в Юкки поехал…

Только к вечеру непременно буду,

Мы ведь рано, очень рано спать ложимся…

Приходи, смотри!

Та, … та, гей! Та, …, та, поди!

Гоп! Гей, поди! Гей, гей поди! Гей, гей! Раздавлю!

Ой, больно! Ой, ногу! Ой, больно! Ой, ногу. . . “

,,Милый мой, мой мальчик, что за горе?

Ну, полно плакать!

Пройдёт, мой друг!

Постой-ка, встань на ножки прямо:

Вот так, дитя! Посмотри, какая прелесть!

Видишь?

В кустах налево! Ах, что за птичка дивная!

Что за пёрышки!

Видишь? … Ну что? Прошло?“

,,Прошло! Я в Юкки съездил, мама!

Теперь домой торопиться надо …

Гоп! Гоп! Гости будут… Гоп!

Торопиться надо!…“

————————

Cưỡi ngựa gỗ

-

Hây!hây! Phi nhanh nào!

Khớp! Khớp! Nhanh nhanh lên!

Thôi…

Đến nơi rồi!

Họ…!

-

Va-sy-a ới ơi!

Tối nay đến tớ chơi

Nhớ đến cho thật sớm.

-

Thôi chào Va-sy-a,

Tớ đi về đây nhé!

Khớp! Khớp! ngựa phi mau!

-

Phi qua bao cánh đồng

Về nhà cho thật sớm

Không kẻo trời tối mất.

-

Nhanh, nhanh, mày có biết

Tao phải sớm lên giường.

Hứa với tao, đừng chậm.

-

Khớp! Khớp! nhanh nữa lên!

Ối! …

Hu hu!

Đau quá!

Chết tôi rồi, cái chân…

-

- Con trai yêu, sao thế?

Ngoan nào, nín đi con,

Chẳng sao đâu, ổn cả.

-

Đứng dậy mẹ xem nào.

Kìa con có thấy k0?

Xinh chưa này, bé bỏng,

-

Ở phía trái bụi cây,

Có chú chim xinh xắn,

Bộ lông đẹp làm sao!

-

-Thấy chưa, khỏi ngay mà!

-Hết đau rồi mẹ ạ!

Đến nhà Yukki thôi!

-

Lại phi ngựa đi xa.

- Loa loa, khách đến nhà!

Phi nhanh nào, ngựa gỗ.

——————

С куклой

-

Тяпа, бай, бай, Тяпа, спи, усни,

Угомон тебя возьми! Тяпа! Спать надо!

Тяпа, спи, усни, Тяпу бука съест,

серый волк возьмёт,

В тёмный лес снесёт.

Тяпа, спи, усни!

Что во сне увидишь, мне про то расскажешь:

Про остров чудный, где ни жнут ни сеют,

Где цветут и зреют груши наливные,

День и ночь поют птички золотые!

Бай, бай, баю бай, бай, бай, Тяпа!

——————

Búp bê ngoan

-

À ơi, ngủ đi nào

Búp bê ngoan bé bỏng

Khép đôi mắt xinh xinh

Ngủ đi nào, à ơi

-

Nếu em không vâng lời,

Con sói già gian ác

Sẽ bắt cóc khỏi nhà

Ngủ ngoan, nghe lời chị.

-

Rồi em sẽ mơ thấy

Khu vườn tiên diệu kỳ

Chỉ chớp mắt tức thì

Quả hóa thành kẹo bánh

-

À ơi à, ngủ ngoan…

(by – Yes_Iam_here @ www.classicalvietnam.info)
Download: Cưỡi ngựa gỗ, no.6
Download: Với Búp bê ngoan, no.4

2 bài sau này là 2 bài mình rất thích âm nhạc của nó. Hóa ra 1 bài là về 1 cậu bé, 1 bài là về 1 cô bé. một bài thì “khớp! khớp!”, 1 bài thì “ầu ơ”. Tương phản. Ngộ. Còn bài “con bọ dừa” cũng hay, nhưng ngại dịch quá, chả biết ai giúp mình nhở, hehe…

Жук

Няня, нянюшка!
Что случилось, няня, душенька!
Я играл там на песочке
за беседкой,
где березки,
строил домик из лучиночек кленовых,
тех, что мне мама,
сама мама
нащепала.

Домик уж совсем построил,
домик с крышкой,
настоящий домик.

Вдруг!

На самой крышке
жук сидит огромный,
черный,
толстый такой.
Усами шевелит
страшно так
и прямо на меня всё смотрит!

Испугался я!

А жук гудит,
злится,
крылья растопырил,
схватить меня хочет.

И налетел,
в височек меня ударил!

Я притаился, нянюшка,
присел,
боюсь пошевельнуться!
Только глазок один чуть-чуть открыл!
И что же?
Послушай нянюшка!

Жук лежит, сложивши лапки,
кверху носиком, на спинке,
и уж не злится
и усами не шевелит,
и не гудит уж,
Только крылышки дрожат!
Что ж он,
умер?

Иль притворился?

Что ж это, что же,
скажи мне, няня,
с жуком-то сталось?

Меня ударил,
а сам свалился!

Что ж это с ним сталось,
с жуком-то?

Con bọ dừa

Vú ơi, vú yêu ơi!
Có chuyện gì thế nhỉ
Vú yêu, vú yêu quý
Con đang chơi ngoài kia
Chỗ hố cát ngoài vườn
Nơi bạch dương đứng đó
Con xây ngôi nhà nhỏ
Từ những que đóm phong
Mẹ làm cho con đó

Nhà đã xây gần xong
Có cả mái nữa đấy
Ngôi nhà y như thật

Bỗng nhiên!

Đậu ngay trên mái nhà
Một con bọ dừa
Ngồi đó
To ơi là to
Đen ơi là đen
Béo khiếp.
Ria động đậy
Trông rất kinh
Đã thế lại còn
Nhìn thẳng vào con!

Con sợ quá!

Bọ dừa lại nổi giận
Kêu vo vo
Cánh chìa cả ra
Muốn bắt con đấy.

Và nó bay tới,
Đánh con vào thái dương!

Con sợ quá vú ơi
Ngồi xuống
Không dám động đậy!
Chỉ dám he hé
một con mắt mà thôi!

Thế rồi
Chuyện gì xảy ra vậy
Vú nghe này!

Con bọ dừa nằm ngửa
Mũi hếch lên trên trời
Tay chân xếp cả lại
Không còn giận dữ
Ria không động đậy
Không kêu vo vo
Chỉ có cánh là run rẩy
Nó làm sao thế,
Chết rồi?

Hay chỉ giả vờ thôi?

Vú yêu, vú yêu ơi
Chuyện gì đã xảy ra
Với bọ dừa ấy nhỉ
Vú nói đi, nói đi!

Nó đánh con
Nhưng lại tự ngã
Chuyện gì đã xảy ra
Với bọ dừa ấy nhỉ?

Chị Nina Dịch
Download: Con bọ dừa, No.3

Giulietta Simionato (1910)

Download: Stride la vampa – Il trovatore (opera) – Verdi – Giulietta Simionato (mezzo-soprano)

Up lại bài phỏng vấn theo yêu cầu được chín sớm của arale:

Tiếc là hồi offline về Mezzo-soprano, mình quên béng cái bài fỏng vấn này, k0 thì đã có nhiều chuyện hay ho để nói rồi. Đây là bài phóng vấn Giulietta Simionato (chị này thì quá nổi rồi, hầu như những vai mezzo quan trọng nhất thập niên 50-60 đều rơi vào tay Simionato, Simionato còn là bạn diễn thân thiết với cả 2 primadonna đầu đàn Callas và Tebaldi), đc thực hiện bởi Stefan Zucker – 1 nhà nghiên cứu opera người Mẽo có tên tuổi, khá nổi trên thế giới, trích từ trang www.belcantosociety.org ,và bài phỏng vấn (câu hỏi, vấn đề hỏi, cách đặt câu hỏi) cũng đầy phong cách Mẽo.

Mọi người đọc với tư thế giải trí mua vui thôi nhá, đừng có tin thật, hehe.

Đầu đề không dịch để nguyên theo ý tác giả :

Stefan Zucker: Tôi cảm thấy bản năng tính dục rất rõ rệt của những giọng Mezzo-soprano ở Fedora Barbieri.

Giulietta Simionato: Tôi không có ý kiến.

SZ: Nó xảy ra như thế nào nhỉ ?

GS: Với kiểu người như cô ấy, chuyện đấy không giống như bình thường. Thực tế có người rất thèm khát nó, có người thì không hẳn. Gabriella Besanzoni (mezzo-soprano Ý nổi tiếng thập niên 30-YIH) thường xuyên gọi những anh chàng phục vụ sân khấu vào fòng riêng của bà ấy giữa các màn diễn, để làm một số việc mà Bessanzoni cho rằng có lợi cho giọng hát bà ấy. (Điều này hình như cũng được Price và Gheorghiu khẳng định đôi lần, hehe-YIH

SZ: Vậy còn Gianna Pederzini ?(mezzo-soprano Ý trước ww2, nổi tiếng bởi sắc đẹp mặn mà và những cuộc phiêu lưu tình ái với các nghệ sỹ, chính khách Ý thời Mussolini- YIH)

GS: Pederzini lại là 1 kiểu khác. Bà ấy không sở hữu một giọng hát xuất sắc, nhưng là 1 nghệ sỹ vĩ đại, với tài năng kịch nghệ tuyệt vời.

SZ: Nhưng bà ấy không chỉ có quan hệ tình ái với riêng mỗi Roberto Farinacci (một bộ trưởng khét tiếng dưới thời Mussolini – SZ)

GS: Tôi không biết nếu như bà ấy có ai khác nữa. Tôi cũng chẳng biết nhiều về bà ấy. Mối quan hệ với Farinacci thì quá công khai, và ai cũng đều biết cả. Ông ta thường xuyên viết thư riêng cho các giám đốc nhà hát và nói là “Gianna phải tham gia rất nhiều buổi biểu diễn trong vở opera này, và rất nhiều vở khác”, và ông ta cũng tự quyết việc chi trả cát xê cho bà ấy. Trong suốt thời kì fát xít, Pederzini hoàn toàn thống lãnh các nhà hát ở Ý, nó đã xảy ra như thế đấy. Tuy nhiên, bà ấy cũng là một nghệ sỹ rất đặc biệt.

SZ: Vậy còn bà thì sao?

GS: Tôi thì thuộc típ người bình thản hơn trong chuyện đấy. Tôi chỉ nghĩ đến công việc của mình và không gì khác. Nếu tôi có làm gì đấy, thì tôi cũng phải cân nhắc, không được dính dáng gì đến sân khấu cả, bởi vì dường như tôi cảm thấy hơi lo lắng là điều này sẽ có những ảnh hửong không tốt đến buổi diễn của tôi trên sân khấu. Tuy nhiên, một số người khác thì lại luôn cảm thấy cần thiết, và có nhu cầu thì phải giải quyết nhu cầu thôi! (Cười) Khi điều đó đến…

SZ: Một số người cho rằng những giọng mezzo thì thường đam mê chuyện ấy hơn những người phụ nữ khác.

GS (Cười): Sao tôi biết được. Tôi thấy rất nhiều soprano cũng có khác gì đâu (Cười lớn), Và vì thế, đó không phải là câu hỏi về loại giọng này, hay gịong kia.

SZ: Uhm, Tebaldi từng nhắc đến Del Monaco (Mario del Monaco-fav dramatic tenor của tớ- YIH, hehe) là “một kẻ làm nô lệ cho giọng tenor của mình”. Sau khi ông ấy qua đời, bà vợ có kể lại rằng, ông ấy thường xuyên nhịn chuyện giường chiếu trước mỗi buổi biểu diễn. Những giọng mezzo như bà có thế không?

GS: Sao tôi biết được, đàn ông là đàn ông, đàn bà là đàn bà chứ. Một lần, phòng nghỉ khách sạn của tôi ngay bên cạnh fòng vợ chồng Del Monaco. Cậu ấy có một buổi diễn vào ngày hôm sau, nghe thấy tiếng cô vợ ú ớ:” Đừng, Mario, đừng…nhớ là mai anh sẽ có….”.-“Rồi rồi”, cậu ta nói. “nhớ là mai…” -“rồi, rồi”. Tôi có thể nghe thấy cả tiếng “giằng co” trên giường của họ. Phòng tôi là phòng đơn ngay sát vách, đúng ra là tôi cũng chẳng biết chuyện gì đã xảy ra. Tôi nghĩ, chỉ mong họ “yên ắng” 1 chút bởi vì mai tôi cũng phải tham gia biểu diễn, và tôi cần phải được nghỉ ngơi. Sau này, có lần tôi có hỏi nhỏ cô vợ: “Cuối cùng thì chuyện gì xảy ra đấy?”. Cô ta kể “Em bảo anh ấy đi tắm nước lạnh, rồi thì anh ấy cũng bình tĩnh trở lại”. Anh thấy đấy, đàn ông cần điều đó hơn phụ nữ chúng tôi, ít ra là như vậy. Tôi nghĩ tôi chỉ là một phụ nữ bình thường thôi. Còn những người phụ nữ có nhu cầu quá cao về chuyện ấy, tôi nghĩ là không bình thường. Có thể họ bị mất cân bằng hooc-môn. Mà tốt hơn hết là không nói những gì chưa chắc đã chính xác, tôi chả nói nữa.

SZ: Vào cái thời của Pederzini , sẽ rất khó khăn nếu phát triển sự nghiệp với giọng mezzo, vì Farinacci, phải không?

GS: Đúng vậy, bởi bên cạnh Pederzini còn có Cloe Elmo (giọng mezzo-contralto Ý nổi tiếng trước ww2-YIH), bà ấy là chị dâu của thư ký riêng của bộ trưởng Bufarini Guidi. Ông ta là một nhân vật có tiếng tăm trong chính phủ Phát xít. Và sau đấy , tất nhiên không thể k0 kể đến Elena Nicolai, Ebe Stignani, và nhiều mezzo soprano tài năng khác nữa. Thật sự không dễ dàng gì để có thể vượt qua.

SZ: Bà có thể so sánh những giọng mezzo ấy không ?

GS: Ở mặt nào?

SZ: Cách thể hiện của họ.

GS: Nicolai là một ví dụ, cô ấy phải là 1 dạng mezzo dành cho opera của Wagner. Giọng hát thô ráp, sâu tối, âm vực rộng – 1 Wagnerian mezzo. Còn Stignani thì lại sở hữu một giọng hát phi thường. Tôi mê bà ấy đến phát điên, bởi vì giọng hát bà ấy quá lộng lẫy. Thế mà bà ấy vẫn thường phải đóng đúp 2 cho Pederzini đấy, và chỉ mong được diễn thật nhiều lần vở Il Trovatore (Vai bà mẹ digan Azucena-YIH) chỉ bởi vì Pederzini thì không muốn hóa trang thành 1 người đàn bà già nua xấu xí. Nó là thế đấy. Ở 1 vài khía cạnh, Stignani ở đẳng cấp cao hơn hẳn tất cả.

SZ: Thế còn dười góc độ 1 nghệ sỹ biểu diễn?

GS: Oh không, nếu dưới góc độ 1 ca sĩ opera thì không. Bà ấy luôn chỉ biết hát có đúng 1 kiểu, và cũng chẳng biết diễn xuất.

SZ: Barbieri kể với tôi là, bà ngăn cản sự nghiệp của bà ấy.

GS: Cô ta tự hủy hoại sự nghiệp của cô ta thì có. Dù rằng cô ấy cũng là một nghệ sỹ có tài, sở hữu một giọng hát đẹp, nhưng âm vực lại hạn chế, nên chẳng thể hát tất cả những tác phẩm trong khi tôi thì lại có thể, với âm vực mở rộng của mình. Cô ta thậm chí đã trở nên căng thẳng ở Sol (g2) rồi.

SZ: (thuật lại đoạn phỏng vấn của S.Zuker với F.Barbieri:

Fedora Barbieri: Simionato không phải là một mezzo thực sự, bà ta chỉ là 1 soprano với âm vực ngắn tũn. Giọng bà ấy có ra cái quái gì đâu khi xuống đến những nốt dưới Sòl (g) thậm chí Sòl thăng (g#). Bà ấy chẳng qua chỉ đi lên nhờ những gã tình nhân của bà ta thôi. Bà ấy làm gì biết hát là như thế nào. Đáng lẽ bà ta phải tự thấy xấu hổ về điều đó chứ. Bà ấy nổi lên chỉ bởi vì họ bơm bà ấy lên. Và bởi vì tình nhân của bà ta là 1 đại gia kếch xù.

SZ: Đại gia nào vậy?

FB: Mụ ấy vợt được lão Frugoni (Cesare Frugoni – tiến sỹ y khoa lỗi lạc người Ý, sau này thành hôn với Simionato – SZ). Trong suốt 20 năm, tôi không thể nhảy vào được Vienna State Opera chỉ bởi vì bà ta có 1 gã bồ trong nhà hát. Cách bà ấy đi lên đấy. Bà ấy chơi xấu tôi bằng mọi cách. Tôi không thể xem bà ấy, hay nghe bà ấy hát, hay gì đi nữa. Mụ ta thực sự là 1 con quỉ cái trong giới biểu diễn opera. Hãy viết là chính Fedora Barbieri này gọi mụ ấy là như thế đấy! Bà ta gây ra bao nhiêu điều rắc rối, thật tệ! Bà ấy muốn được dạy, nhưng có biết dạy đâu, thế là phá tan nát tất cả những giọng hát. Mà còn đòi những 350,000 lire cho 1 khóa học nữa cơ đấy. Thật tồi tệ, lừa đảo!

Gianna Pederzini là 1 nghệ sỹ vĩ đại, ngay cả khi bà ấy không phải là một giọng mezzo thực sự mà vốn là 1 soprano. Nhưng bà ấy giỏi.

Gabriella Besanzoni thì bảo tôi là Carmen tuyệt vời nhất và là giọng mezzo đẹp đẽ nhất.

Simionato chỉ là 1 kẻ tầm thường. Đừng có kể gì với rôi về bà ta nữa!)

GS: Tôi không thể ngồi thanh minh lại tất cả từng lời cô ấy nói, nhưng tôi biết 1 điều là trong suốt lịch sử biểu diễn opera (ít nhất là từ thời ấy), những nữ ca sĩ đều phải ngủ với những lão bầu sô, cũng giống hệt như những nữ diễn viên Hollywood thập niên 30. Ngay cả Barbieri cũng phải cưới người đứng đầu Maggio Musicale của Fiorentino, và ông ta tạo dựng sự nghiệp cho cô ấy.

Simionato tuyên bố, bà ấy sẽ không chấp thuận lời mời từ Bavarian State Opera cho chương trình Opera Fanatic trừ phi công ty này không mời L.Gencer và Barbieri (!). Barbieri đáp trả, bà ấy sẽ không tham gia, nếu Simionato đã ở đấy rồi.

By YIH

Hôm nào rảnh sẽ up vài trích đoạn của mấy chị này bà con nghe chơi,

Gundula Janowitz (1937)

Không biết F. Rückert có phải là 1 nhà thơ Đức tài năng k0, nhưng ông là 1 trong số những nhà thơ có nhiều tác phẩm đựoc các nhà soạn nhạc danh tiếng Đức-Áo yêu thích và chọn để phổ thành lied, trong đó đáng kể là Mahler, R.Strauss, 2 vợ chồng Schumann, J.Loewe, Brahms, F.Mendelssohn, A.Berg,…và thậm chí kể cả những nhà soạn nhạc nước khác như A.Rubinstein, B.Bartók, Musorgsky,…

Tôi k0 quan tâm nhiều đến thi ca cũng như sự nghiệp của Rückert, mà chủ yếu chỉ để ý đến những bài thơ được phổ thành lied của ông. “Du bist die Ruh” (“Em là Tĩnh lặng “) là 1 tác fẩm trong số đó, và fiên bản có lẽ nổi tiếng nhất là Op.59, no.3 của F.Schubert. Tôi (với 1 vốn tiếng Đức abc), thực sự k0 hiểu hết ý của bài thơ, nhất là khổ cuối với những từ ghép lạ như “Augenzelt” (“mắt – lều”??? -> đôi mắt u mê, tối tăm???). “Em” ở đây là sự tĩnh lặng hay “Tĩnh lặng” là em? Rückert nói về sự tĩnh lặng hay về người con gái tĩnh lặng? Chẳng biết. Chỉ cảm thấy 1 thứ “tĩnh lặng” êm ái, dịu dàng, thanh thản rất gợi cảm: “Hãy đến bên anh/ Và khép lại/ thật khẽ/ cánh cửa fía sau/”.

Âm nhạc chậm rãi, mơn man, bồng bềnh với nhiều note ghi chú piano(nhỏ, nhẹ), hoặc pianissimo (rất nhỏ, rất nhẹ) trong score, không thể hài hòa hơn với lời thơ, và chỉ được đẩy lên cao trào ở khổ cuối:”Đôi mắt u tối của anh/trở nên bừng sáng/ trước vẻ chói lọi của em/ xin em hãy cứ để thứ ánh sáng ấy lấp đầy đôi mắt này “.

Janowitz thật may mắn đã có 1 “Du bist die ruh” thực sự để đời. Sở hữu âm sắc thanh trong, tươi mát, mà không hề khô, thiếu cảm xúc, tựa như một làn gió lạnh mang nhiều hơi nước, lại thêm một note La pianissimo ở đẳng cấp của Caballé trong đoạn cao trào, giọng hát và cách thể hiện của Jan khiến cái “tĩnh” của Rückert và cái “bồng bềnh” của của Schubert như có màu – màu xanh mint – xanh cốm nhạt – màu xanh lạnh ẩn dấu trong mình cả màu trắng sữa tinh khiết và maù vàng mật nóng ấm. Đó chính là cảm hứng để đấy nhân vật Em -> nhân vật Gió trong bản dịch fía dưới, sau bao nhiêu lần dịch hỏng (vì thiếu trải nghiệm,:P). Mà cũng có thể lần này cũng hỏng nốt…

Với tôi thì chưa chắc 4′33” của J. Cage đã yên ắng hơn “Du bist die Ruh” của Schubert, vì cái im lặng của Cage có khi chỉ là cái “lặng” của âm thanh thuần túy, còn ở “Du bist die Ruh” là sự “tĩnh” của âm nhạc. Giống như thể cái cảm giác gió lạnh thổi mà bạn vẫn thấy ấm áp vậy.

Du bist die Ruh

Friedrich Rückert (1788-1866)

—

Du bist die Ruh,

Der Friede mild,

Die Sehnsucht du

Und was sie stillt.

-

Ich weihe dir

Voll Lust und Schmerz

Zur Wohnung hier

Mein Aug und Herz.

-

Kehr ein bei mir,

Und schließe du

Still hinter dir

Die Pforten zu.

-

Treib andern Schmerz

Aus dieser Brust!

Voll sei dies Herz

Von deiner Lust.

-

Dies Augenzelt

Von deinem Glanz

Allein erhellt,

O füll es ganz!

————————–

Cái này k0 fải bản dịch thơ cũng dịch nghĩa, vì chưa đủ độ sến để dịch và cũng chẳng hiểu tinh thần bài thơ

-

Tĩnh.

Chỉ còn gió, tĩnh lặng

Vuốt ve ta êm ái dịu dàng

Gợi lên những khát khao cháy bỏng

Rồi lại thủ thỉ vỗ về

-

Hãy mang đi, gió ơi

Niềm vui từ ánh mắt

Và nỗi đau sâu thẳm

Đang lẩn trốn nơi tim

-

Thổi qua ta

Thật nhẹ nhàng thôi nhé

Và nhớ khép khe khẽ

Cánh cửa gỗ fía sau

-

Thả lên trời

Những cô đơn buồn tủi

Để trái tim này

Chỉ còn hạnh fúc thôi

-

Cả tâm hồn mát rượi

Tinh khiết và sạch trong

Cứ thổi mạnh nữa đi

Ơi cơn gió mát lành.

———————

By Yes_Iam_here @ www.classicalvietnam.info

Download: Franz Schubert – Du bist die Ruh , Lied D.776 (Op.59, No.3) – Gundula Janowitz (soprano), Irwin Gage (piano)

Victoria de los Angeles (1923-2005)

Victoria de los Angeles là kiểu phụ nữ càng ngắm càng thấy duyên. Đôi mắt như mỉm cười, hàng mi cong, cặp lông mày đậm, rõ nét đúng chất Español và đặc biệt là nụ cười lúc nào cũng chỉ chúm chím như nụ hoa. De los Angeles (tiếng TBN là “những Thiên thần”) là 1 trong những prima donna hiếm hoi ít phô trương, giản dị nhất, kể cả trong phong thái cũng như giọng hát. Không có những note cao rực rỡ, không sở hữu 1 giọng hát tròn căng, tươi tắn kiểu Ý thời thượng, không có một âm lượng khổng lồ xuyên thấu, vậy mà De los angeles được hầu hết những nhà hát danh tiếng nhất thập niên 50, 60 săn đón. Tài năng? Thông minh? Cá Tính? Đúng nhưng không đủ. Sự Cuốn hút ở giọng hát De los Angeles là sự thanh bình, trong trẻo, tự nhiên đến mộc mạc. Giọng hát Angeles không dành cho những người thích sự nóng vội, không dành cho những người thích sự từng trải, thích sự phù phiếm, màu mè. Tất cả những kĩ thuật đều được giấu kín như thể chẳng may rơi trúng đc vào cao độ đấy, nhịp đấy, chùm note hoa mĩ đấy, Những đường legato êm mịn như tơ, những đường legato có lẽ hoàn hảo nhất trong các soprano, nhưng lại được hát với 1 tư thế thoải mái như thả lỏng toàn thân, không 1 phút nào người nghe phải nín thở, phải thót tim.

Có người thích de los Angeles, có người không. Nhưng chắc là ai cũng yêu Thiên thần, vì thiên thần thường mang đến niềm vui.

Auf Flügeln des Gesanges

Heinrich Heine (1797-1856)

Auf Flügeln des Gesanges,

Herzliebchen, trag ich dich fort,

Fort nach den Fluren des Ganges,

Dort weiß ich den schönsten Ort;

—

Dort liegt ein rotblühender Garten

Im stillen Mondenschein,

Die Lotosblumen erwarten

Ihr trautes Schwesterlein.

—

Die Veilchen kichern und kosen,

Und schaun nach den Sternen empor,

Heimlich erzählen die Rosen

Sich duftende Märchen ins Ohr.

—

Es hüpfen herbei und lauschen

Die frommen, klugen Gazelln,

Und in der Ferne rauschen

Des heiligen Stromes Well’n.

—

Dort wollen wir niedersinken

Unter dem Palmenbaum,

Und Liebe und Ruhe trinken,

Und träumen seligen Traum.

*-*-*

Những ai yêu thơ của Heine thì… đừng đọc

Trên đôi cánh những bản tình ca

Anh sẽ bồng em đi đến nơi xa lắm

Vùng đồng cỏ miền Ganges duyên dáng

Chốn đẹp nhất trên khắp thế gian

—

Nơi ấy có vườn hoa đỏ thắm

Bên những đóa sen trong trắng mơ màng

Đêm đêm đợi chờ trăng lên

Chiếu tỏa ánh vàng thánh thiện

—

Vẳng tiếng cười khúc khích đáng yêu

Của đám Violet mải ngắm nhìn bầu trời sao thăm thẳm

Và ngan ngát lời thầm thì bí ẩn

Những nụ hồng kể nhau nghe chuyện thần tiên

—

Vài chú linh dương non tơ lành hiền

Thong thả lứớt qua, rồi vểnh tai nghe ngóng

Xa xa rầm rì tiếng sóng

Suối trong lành khẽ hát vu vơ

—

Ừ, nơi ấy, dưới tán cọ lơ thơ

Mình sẽ cùng nằm bên nhau, say đắm

Hớp từng ngụm rượu ái tình sóng sánh

Và mơ những giấc mơ ngọt ngào.

Yes_Iam_here ( www.classicalvietnam.info ) chế

Bài thơ này từng được hơn 3 chục nhà soạn nhạc lớn nhỏ ở nhiều nước phổ thành lied, artsong, tớ cũng chỉ biết duy nhất mỗi bản của Felix Mendelssohn(1809-1847), mà nói đúng hơn là ngược lại, nhờ nghe lied này mới biết đến bài thơ đó.

Download: Felix Mendelssohn – Auf Flügeln des Gesanges – (Sechs Gesänge/op.34-no.2) – Victoria de los Angeles (soprano)

GÉRALD SOUZAY(1918-2004)

Voici des fruits, des fleurs, des feuilles et des branches

Et puis voici mon cœur qui ne bat que pour vous.

Ne le déchirez pas avec vos deux mains blanches

Et qu’à vos yeux si beaux l’humble présent soit doux.

—

J’arrive tout couvert encore de rosée

Que le vent du matin vient glacer à mon front.

Souffrez que ma fatigue à vos pieds reposée

Rêve des chers instants qui la délasseront.

—

Sur votre jeune sein laissez rouler ma tête

Toute sonore encor de vos derniers baisers,

Laissez-la s’apaiser de la bonne tempête,

Et que je dorme un peu puisque vous reposez

Paul-Marie Verlaine(1844-1896)

XANH

Đây lá, đây cành, đây quả, đây hoa

Và đây trái tim ta chỉ vì nàng mà đập

Đừng vò xé nó bằng đôi tay trắng

Và bằng mắt xinh dịu lắng vẻ khiêm nhường.

—

Ta đến nơi khi tất thảy còn đẫm sương

Làn gió sớm thổi mặt ta giá lạnh

Nơi nàng đặt chân hãy để ta mơ mộng

Tới những khoảnh khắc tuyệt vời để mệt nhọc dần tan.

—

Hãy để ta gối đầu lên ngực trẻ hỡi nàng

Tất cả còn xốn xang từ những chiếc hôn lần cuối

Hãy để lắng cơn bão lòng đắm đuối

Và để ta chợp mắt theo nàng.

Dịch bởi Ngọc Anh – Triomphe

Chưa bao giờ thích Melodies Pháp, thứ âm nhạc mơn man, bồng bềnh, bảng lảng và dễ gây cảm giác say… Souzays thì lúc nào cũng “điệu” một cách … rất thanh lịch, kiểu Pháp. Mình không thích baritone Pháp – yếu đuối, mỏng mảnh, không thích Souzay, không thích cách hát như đang nói: “nào lại đây, ngồi xuống đây và nghe câu chuyện của tôi nhé, cũng không có gì đặc biệt lắm đâu, nó thế này, thế này…”. Chà, nhưng mà người Pháp kể chuyện có duyên thật… lại tự dưng muốn ngồi xuống và… lắng … nghe….

Download: Melody: Green – Gabriel Fauré – phổ thơ của Paul Verlaine : Gérald Souzay (baritone)

Thực ra nếu không đọc bản dịch, chắc là chẳng bao giờ mình nghe bài này, dù rằng bản dịch giống như là sự tưởng tượng của một cô gái hơn là lời trái tim của cậu trai đang yêu. Ah, tất nhiên, 10 năm nữa, mình cũng không dịch được thế,

Uhm, nếu không có những bản dịch của chị, em sẽ chẳng bao giờ quan tâm đến melodies Pháp cho dù Souzay, Ameling, de los Angeles, … có hấp dẫn đến đâu. Cám ơn chị!

Um Schlimme Kinder Artig Zu Machen

(aus Des Knaben Wunderhorn)

Es kam ein Herr zum Schlösseli

Auf einem schönen Röss’li,

Ku-ku-kuk, ku-ku-kuk!

Da lugt die Frau zum Fenster aus

Und sagt: “Der Mann ist nicht zu Haus,

Und niemand heim als meine Kind’,

Und’s Mädchen ist auf der Wäschewind!”

Der Herr auf seinem Rösseli

Sagt zu der Frau im Schlösseli:

Ku-ku-kuk, ku-ku-kuk!

“Sind’s gute Kind’, sind’s böse Kind’?

Ach, liebe Frau, ach sagt geschwind,

” Ku-ku-kuk, ku-ku-kuk!

“In meiner Tasch’ für folgsam Kind’,

Da hab’ ich manche Angebind,”

Ku-ku-kuk, ku-ku-kuk!

Die Frau die sagt: “Sehr böse Kind’!

Sie folgen Mutter nicht geschwind,

Sind böse, sind böse!”

Da sagt der Herr: “So reit’ ich heim,

Dergleichen Kinder brauch’ ich kein’!”

Ku-ku-kuk, ku-ku-kuk!

Und reit’ auf seinem Rösseli Weit,

weit entweg vom Schlösseli!

Ku-ku-kuk, ku-ku-kuk!

Những bé hư dũng cảm

(trong tập thơ cổ:”Chiếc tù và kì diệu của cậu bé”)

Có quí ông dạo qua lâu đài nọ

Cưỡi trên ngựa mới oai vệ làm sao!

- Cúc cu! Này ơi ! cúc cu cu!

Bà chủ nhà ló mặt ra cửa sổ:

“ -Ông chồng tôi chẳng có nhà đâu.

Chẳng ai cả, ngoại trừ bọn trẻ

Đứa giúp việc mải giặt giũ dưới nhà”

Vẫn yên vị trên lưng tuấn mã,

Gã giả đò dò hỏi bà ta:

- Cúc cu ! Ơi là! Cúc cu!

“-Mấy đứa bé có ngoan không vậy,

Hay lại là tuồng khó bảo đây?”

- Cúc cu! Này rằng! Cúc cu

“Bảo với chúng , túi tôi nhiều quà lắm

Nhưng chỉ tặng bé ngoan biết vâng lời”

“Chúng hư lắm!”, Bà chủ nhà nói vội

“Chẳng nghe lời, chỉ giỏi cãi mẹ thôi

Ôi, những đứa bất trị, con tôi…”

Gã đàn ông tẽn tò quay bước:

“Thế thôi nhá, tôi đi về nhà

Đừng hòng có quà kiếc gì nữa cả!”

Cúc cu! Ơi hỡi! Cúc cù cu!

YIH (chuyển) dịch,

Download: Gustav Mahler – Lied: Um Schlimme Kinder Artig Zu Machen – Lucia Popp (soprano), Geoffrey Parsons (piano)

Vẫn biết là dịch thơ dân gian là 1 điều rất ngớ ngẩn, hơ nhưng muốn giới thiệu bài này. Ai bảo là Mahler toàn viết nhạc bi kịch với chết chóc, hehe, nghe thử đê.

LUCIA POPP (1939-1993)

Lucia Popp – điển hình cho vẻ đẹp Tiệp, quá xinh, không thể không giới thiệu. Tiếc là bị ung thư não (!), nên ra đi sớm quá. Một trong những fav liric-color sop của tớ.

Giờ nghỉ trưa tại công ty 07/12/2007, thấy vui vui!

Где же вы теперь, друзья-однополчане
Музыка: В. Соловьев-Седой Слова: А. Фатьянов

DOWNLOAD: Gde Zhe Vy Teper’, Druz’ya-Odnopolchane – Vasily Pavlovich Solvyov_Sedoy – Dmitri Hvorostovsky (baritone)

Moscow Chamber Orchestra
with Style of Five, Dmitri Hvorostovsky (baritone)
Conducted: Constantine Orbelian

Майскими короткими ночами,
Отгремев, закончились бои.
Где же вы теперь, друзья-однополчане,
Боевые спутники мои?
Я хожу в хороший час заката
У сосновых новеньких ворот;
Может, к нам сюда знакомого солдата
Ветерок попутный занесёт.
Может, к нам сюда знакомого солдата
Ветерок попутный занесёт.

Мы бы с ним припомнили, как жили,
Как теряли трудным вёрстам счёт.
За победу мы б по полной осушили,
За друзей добавили б ещё.
Если ты случайно неженатый,
Ты, дружок, нисколько не тужи,
Здесь у нас в районе, песнями богатом,
Девушки уж больно хороши.
Здесь у нас в районе, песнями богатом,
Девушки уж больно хороши.

Мы тебе колхозом дом построим,
Чтобы было видно по всему:
Здесь живёт семья советского героя,
Грудью защитившего страну.
Майскими, короткими ночами,
Отгремев, закончились бои.
Где же вы теперь, друзья-однополчане,
Боевые спутники мои?

1947

Bản dịch nghĩa tiếng Việt

Giờ này các anh ở đâu, ơi những người bạn chiến đấu

Những trận chiến sục sôi đã qua đi
Trong những đêm tháng năm ngắn ngủi
Giờ này các anh ở đâu, những người cùng quân ngũ
Ơi những người bạn chiến đấu của tôi
Khi ánh hoàng hôn chiều vẫn rạng ngời
Tôi dạo bên cổng làng gỗ thông còn mới
Có thể ngọn gió thuận đường nào
Sẽ đem một người lính cũ tới nơi đây
Có thể ngọn gió thuận đường nào
Sẽ đem một người lính cũ tới nơi đây

Chúng tôi sẽ cùng anh nhớ lại cuộc sống những tháng ngày
Khi không nhớ nổi bao dặm đường gian khó
Cùng cạn cốc rượu đầy mừng chiến thắng
Và uống mừng cho sức khỏe bạn bè
Nếu như anh ngẫu nhiên còn chưa vợ
Thì bạn ơi, xin bạn chớ buồn
Ở quê tôi – vùng đất giàu lời hát
Các cô gái thật đẹp mê hồn
Ở quê tôi – vùng đất giàu lời hát
Các cô gái thật đẹp mê hồn

Cả hợp tác xã sẽ dựng nhà cho anh
Để tất cả chỉ nhìn vào đều rõ
Gia đình người anh hùng ở đó
Lấy sức mình bảo vệ quê hương
Những trận chiến sục sôi đã qua đi
Trong những đêm tháng năm ngắn ngủi
Giờ này các anh ở đâu, những người cùng quân ngũ
Ơi những người bạn chiến đấu của tôi

Dịch bởi chị Nina
Chị Nina đã quá nổi tiếng và quen thuộc trên nuocnga.net và classicalvietnam.info với những bản dịch thơ Nga tuyệt vời và những thông tin hấp dẫn về những nghệ sĩ biểu diễn nhạc cổ điện, nghệ sỹ ballet và những nhạc sỹ của nước Nga và Liên Xô cũ. Rất là vui vì được quen một người thú vị như chị . Tài năng hạn chế của em chỉ dám đọc và cổ vũ thôi, hôm nay xin phép được mượn 1 bản dịch của chị.

Elena Obraztsova (1939) trong vai Azucena – Bolshoi – Matx-cơ-va -1972

Trong 1 cuộc phỏng vấn cách đây vài năm với Olga Borodina (mezzo soprano, NSND Nga, 1 trong những nữ ca sĩ opera xuất sắc nhất thế giới hiện nay), cô nhận được câu hỏi: “vai diễn dự định sắp tới của chị là gì” . ” Azucena. Tôi nghĩ, đó thực sự là một bà mẹ” , Borodina trả lời. Không biết là từ đó đến nay, Borodina đã làm được những gì với với Azucena, nhưng tôi đồng ý với cô, và mong cô thành công với vai diễn này.

Có lẽ ít người biết rằng, Azucena chính là nhân vật nữ tôi thích nhất trong các vở Opera của Verdi – một vai thứ chứ không phải 1 vai chính như Aida, Violetta, Gilda, Leonora, Desdemona, Luisa, Elvira, Abigaile,… Chính nhờ Azucena mà tôi yêu thích giọng hát Elena Obraztsova (mezzo soprano – NSND Xô Viết), cho dù trước đấy đã được nghe Ob thể hiện 1 số vai diễn, cho dù Ob không phải là người đầu tiên và cuối cùng thể hiện Azucena mà tôi được nghe, và thậm chí nhiều người cũng không thích Azucena của Ob. Nhiều mezzo đã từng thể hiện Azucena như Simionato, Barbieri, Horne, Fassbaender, Zaijick,… tất cả đều gây ấn tượng, nhưng với tôi, Ob mới thực sự là Azucena. Với cách hát, cách nhập vai rất thật, giàu cảm xúc, âm sắc đẹp mà lạ, luôn biết tiết chế để không gây cảm giác phô, Ob là một đỉnh cao của nền thanh nhạc Liên Xô, tôi cho rằng, đó là một giọng hát “tẩm xăng”, chỉ chực bốc cháy ngùn ngụt, mà tỏa ra hơi lạnh ngắt. Đã có 1 bài viết đầy đủ của anh Cò về Ob trên classicalvietnam.info (tại đây) nên cũng không phải giới thiệu thêm nhiều nữa.

Azucena. Đã rất nhiều lần tôi định viết vè vai diễn độc đáo này, nhưng mỗi lần viết lại nghĩ rằng, hình như mình chưa hiểu đúng… Có lẽ bây giờ cũng vậy thôi, và tất nhiên Azucena không phải là câu chuyện của ngày hôm nay.

Aria “Condotta ell’era in ceppi” này, tôi đã dịch lâu rồi, nhưng không up lên, và cho đến hôm nay mới có dịp. Nó nằm ngay sau aria nổi tiếng khác của Azucena: “Stride la vampa”, và đôi khi bị khuất lấp bởi cái bóng quá lớn đó. Nhưng tại sao tôi chọn aria này, đó là câu chuyện của hôm sau, trước hết mời mọi người thưởng thức:

Condotta ell’era in ceppi – aria Azucena – Màn II: Người phụ nữ di gan
trong vở opera 4 màn Il Trovatore của Giuseppe Verdi (1813-1901), Libreto: Salvatore Cammanaro

Bối cảnh: Azucena, một phụ nữ di gan kể lại cho con trai Manrico về cái chết của bà ngoại và bi kịch đời mình.

Download và nghe online: Condotta ell’ era in ceppi – Il trovatore (Act II) – Verdi – Elena Obraztsova (mezzo soprano)

AZUCENA
Condotta ell’era in ceppi al suo destin tremendo!
Col figlio sulle braccia, io la seguìa piangendo.
Infino ad essa un varco tentai, ma invano, aprirmi…
Invan tentò la misera fermarsi e benedirmi!
Ché, fra bestemmie oscene, pungendola coi ferri,
Al rogo la cacciavano gli scellerati sgherri!
Allor, con tronco accento: Mi vendica! esclamò.
Quel detto un’eco eterna in questo cor lasciò.
MANRICO
La vendicasti?
AZUCENA
Il figlio giunsi a rapir del Conte:
Lo trascinai qui meco…
Le fiamme ardean già pronte.
MANRICO
Le fiamme!… oh ciel!… tu forse?…
AZUCENA
Ei distruggeasi in pianto…
Io mi sentiva il core dilaniato, infranto!…
Quand’ecco agli egri spirti, come in un sogno, apparve
La vision ferale di spaventose larve!
Gli sgherri ed il supplizio!… La madre smorta in volto…
Scalza, discinta!… il grido, il noto grido ascolto…
Mi vendica!… La mano convulsa tendo… stringo
La vittima… nel foco la traggo, la sospingo…
Cessa il fatal delirio… L’orrida scena fugge…
La fiamma sol divampa, e la sua preda strugge!
Pur volgo intorno il guardo e innanzi a me vegg’io
Dell’empio Conte il figlio…
MANRICO
Ah! come?
AZUCENA
Il figlio mio,
Mio figlio avea bruciato!
MANRICO
Che dici! quale orror!
AZUCENA
Sul capo mio le chiome
Sento rizzarsi ancor!

YIH mạn phép:

AZUCENA
Ngoại bị trói gô trong xiềng xích,
chúng muốn đẩy ngoại con tới nơi tận cùng của số phận nghiệt ngã.
Mang trên tay đứa con trai đỏ hỏn,
mẹ đuổi theo trong nước mắt,
mẹ đuổi theo trong vô vọng,
mẹ cố gắng ngăn cản trong sự bất lực…
Đứng giữa muôn trùng mũi giáo nhọn hoắt,
ngoại hứng chịu những tiếng lăng nhục, nguyền rủa đầy cay nghiệt.
Rồi lũ người độc ác ấy dẫn giải ngoại tới cọc thiêu.
Bằng giọng nói vỡ vụn, ngoại gào lên thảm thiết: “Trả thù cho ta”
Câu nói ấy vang vọng mãi trong tim mẹ
MANRICO
Và mẹ đã trả thù?
AZUCENA
Ta quyết định bắt cóc con trai tên công tước.
Ta keó nó đến.
Ngọn lửa thiêu đã sẵn sàng…
MANRICO
Ngọn lửa… lạy chúa? Sau đó rồi sao
AZUCENA
Thằng bé khóc lóc thảm thiết
Trái tim đẫm nước mắt của ta đã tan nát
Đột nhiên, như một cơn ác mộng, những hình ảnh chết chóc đáng sợ xâm chiếm trái tim đau đớn của ta
Bọn lính … sự tra tấn …Ngoại… gương mặt nhợt nhạt không chút sinh khí…
đôi chân trần…váy áo tả tơi…những tiếng kêu khóc…chính nó, tiếng kêu khóc thảm thiết ấy,  “Trả thù cho ta!”
Nhấc đứa bé trong tay, ta ném thẳng nó vào lửa
Cơn quẫn trí cũng qua đi… những cảng tượng chết chóc dần tan biến,
chỉ có ngọn lửa là vẫn chaý, không còn một bóng người…
Và ta mở mắt ra, thấy trước mắt mình,
là đứa con của tên công tước độc ác
MANRICO
Mẹ nói gì cơ…
AZUCENA
Con ta…
Ta đã giết chính đứa con của mình
MANRICO
Những điều mẹ kể… thật khủng khiếp! Quá khủng khiếp!
AZUCENA
Ta vẫn dựng tóc gáy mỗi lần nghĩ về chuyện này.

Sonntag

Johann Ludwig Uhland (1787-1862) st dân ca cổ

So hab’ ich doch die ganze Woche

Mein feines Liebchen nicht geseh’n,

Ich sah es an einem Sonntag

Wohl vor der Türe steh’n:

Das tausendschöne Jungfräulein,

Das tausendschöne Herzelein,

Wollte Gott, wollte Gott, ich wär’ heute bei ihr!

-

So will mir doch die ganze Woche

Das Lachen nicht vergeh’n,

Ich sah es an einem Sonntag

Wohl in die Kirche geh’n:

Das tausendschöne Jungfräulein,

Das tausendschöne Herzelein,

Wollte Gott, wollte Gott, ich wär’ heute bei ihr!
Ngày Chủ Nhật

Suốt cả tuần nay, ta chẳng được

Ngắm nhìn em, người mến yêu ơi

Chủ Nhật hôm kia

Ta ngắm em đứng trước cửa nhà

Hàng nghìn lần rồi, cô em xinh đẹp ạ

Hàng nghìn lần rồi, hỡi tâm hồn đáng yêu

Lạy Chúa, ước gì em bên ta hôm nay!

-

Cả tuần nay, ta tự cười một mình

Cứ cười hoài, cười mãi không thôi

Chủ nhật hôm ấy

Ta ngắm em trên đường đi lễ

Hàng nghìn lần không chán, cô em xinh đẹp ạ

Hàng nghìn lần không chán, hỡi tâm hồn đáng yêu

Lạy Chúa, ước gì em ở bên ta lúc này!

YIH dịch láo – www.classicalvietnam.info
DOWNLOAD: J.Brahms – Sonntag, op. 47 (Fünf Lieder) no. 3 (1859) – Hermann Prey (Baritone)

Die Mainacht
Ludwig Heinrich Christoph Hölty

Wann der silberne Mond durch die Gesträuche blinkt,
Und sein schlummerndes Licht über den Rasen streut,
Und die Nachtigall flötet,
Wandl’ ich traurig von Busch zu Busch.

(Selig preis ich dich dann, flötende Nachtigall,
Weil dein Weibchen mit dir wohnet in einem Nest,
Ihrem singenden Gatten
Tausend trauliche Küsse gibt. )*

Überhüllet von Laub girret ein Taubenpaar
Sein Entzücken mir vor; aber ich wende mich,
Suche dunklere Schatten,
Und die einsame Träne rinnt.

Wann, o lächelndes Bild, welches wie Morgenrot
Durch die Seele mir strahlt, find ich auf Erden dich?
Und die einsame Träne
Bebt mir heißer die Wang herab!

——————
Đêm tháng 5
(dịch xong thèm được gửi tặng đi đâu quá!)

Ánh trăng bạc chiếu qua rặng cây,
Lan toả thứ ánh sáng mờ ảo trên thảm cỏ
Những chú chim sơn ca hót líu lo
Tôi lững thững bước từng bước qua khu rừng.

(Chim sơn ca hỡi, chắc ngươi hạnh phúc lắm?
Vì bạn đời bên ngươi trong tổ ấm kia
Đang hát vang bản tình ca lứa đôi
Và trao tặng ngàn nụ hôn say đắm.)*

Có đôi chim câu ẩn mình dưới tán cây
Cất lên khúc hoan ca mời gọi,
Nhưng tôi quay bước,
Kiếm tìm một bóng tối sâu thẳm,
Để rồi nhỏ từng giọt nước mắt cô đơn.

Khi những hình ảnh tươi tắn như sớm mai
Chiếu qua tâm hồn tôi,
Tôi còn tìm thấy Em trên cõi đời này không?
Những giọt nước mắt cô đơn
Lại rớt xuống gò má, cháy bỏng!

YIH (dịch láo tiếp) – www.classicalvietnam.info

Download: Lied – op. 43 (Vier Gesänge) no. 2: Die Mainacht (1864) – Johannes Brahms (1833-1897) phổ từ bài thơ cùng tên của Ludwig Hölty(1748 – 1776):
- J.Brahms – op. 43, no. 2: Die Mainacht (1864) – Hermann Prey(baritone)
*): đoạn này Brahms không phổ nhạc trong lied.

Hôm trước được mợ khen là dạo này độ “sến” có tăng, thế nên hứng khởi chiến đấu tiếp, một phần vì nghe Prey hát cảm động quá. Dốt nhưng đú, ai cười cứ cười, kệ, hehe!!!

Chưa bao giờ dịch thơ, nhưng hôm nay, ngày đẹp trời, cũng muốn làm một cái gì đó, cho mình.

Gute Nacht

Wilhelm Müller (1794-1827)

Fremd bin ich eingezogen,

Fremd zieh’ ich wieder aus.

Der Mai war mir gewogen

Mit manchem Blumenstrauß.

Das Mädchen sprach von Liebe,

Die Mutter gar von Eh’,

Nun ist die Welt so trübe,

Der Weg gehüllt in Schnee.

-

Ich kann zu meiner Reisen

Nicht wählen mit der Zeit,

Muß selbst den Weg mir weisen

In dieser Dunkelheit.

Es zieht ein Mondenschatten

Als mein Gefährte mit,

Und auf den weißen Matten

Such’ ich des Wildes Tritt.

-

Was soll ich länger weilen,

Daß man mich trieb hinaus?

Laß irre Hunde heulen

Vor ihres Herren Haus;

Die Liebe liebt das Wandern -

Gott hat sie so gemacht -

Von einem zu dem andern.

Fein Liebchen, gute Nacht!

-

Will dich im Traum nicht stören,

Wär schad’ um deine Ruh’,

Sollst meinen Tritt nicht hören -

Sacht, sacht die Türe zu!

[Ich schreibe nur im Gehen

An's Tor noch gute Nacht]1,

Damit du mögest sehen,

An dich hab’ ich gedacht.

Download: lied “gute Nacht” trích trong “Con đường mùa đông” (Winterreise) của Schubert phổ từ bài thơ cùng tên của W.Muller:

Schubert – Winterreise, op.89, D911, Nr .1: Gute Nacht – B.Fassbaender (Mezzo), A.Reimann (piano)

(mấy bản khác cho red vector mượn, nhà còn mỗi bản này, hix!)
-
Dịch phô: (từ bản tiếng Anh của Athur Rishi, có đối chiếu bản gốc)

Chúc ngủ ngon

-

Như 1 kẻ xa lạ ta đến

Như 1 kẻ xa lạ, ta lại đi

Tháng 5 thật nhân hậu với ta

Với thật nhiều đóa hoa

Nàng đã nhắc đến tình yêu

Mẹ nàng còn nhắc đến đám cưới nữa

Lúc này, thế giới thật u ám

Con đường bao phủ bởi tuyết trắng.

-

Ta không thể lựa chọn lúc nào thì ra đi

Ta phải tìm ra con đường của mình, trong bóng tối

Bóng trăng như 1 kẻ đồng hành trên đường

Ta tìm dấu vết động vật trên cánh đồng tuyết trắng.

-

Tại sao ta lại chần chừ , chờ đợi đến bao giờ mới đi

Hãy cứ để tiếng chó tru bên ngoài ngôi nhà người chủ của nó

Tình yêu thích sự lang thang, Chúa bắt nó phải vậy

Từng bước, từng bước một

Ngủ ngon nhé, em yêu!

-

Anh sẽ không khuấy động giấc ngủ của em

Thật đau đớn nếu làm vậy

Em sẽ không nghe thấy tiếng bước chân của anh đâu

Nhẹ nhàng, anh khép cửa

Trước khi lên đường , anh sẽ viết lên cánh cửa : Chúc ngủ ngon

Để cho em biết rằng, anh đã nghĩ về em.

-

Dịch láo:

Chúc ngủ ngon

(tặng Tôi và cho một Ai đó…)

-

Như một kẻ xa lạ

Ta đến, rồi lại đi

Tháng năm hoa nở rộ

Như chia sẻ điều gì

-

Mẹ nhắc làm đám cưới

Khi em nói yêu người

Đất trời u ám quá

Tuyết phủ trắng đường rồi.

-

Sẽ cất bước đi xa

Nhưng bao giờ? không biết

Con đường phải tìm ra

Ngập chìm trong bóng tối

-

Chỉ ánh trăng đơn côi

Làm bạn đường thân thiết

Cánh đồng trắng tuyết rơi

Gắng tìm đôi dấu vết.

-

Sao ta lại chần chừ

Đợi chờ điều gì nhỉ?

Mặc kệ chó cứ tru

Bên ngoài ngôi nhà nhỏ

-

Tính yêu thích lang bạt

Hay ông trời bắt thế

Từng bước, từng bước một

Em yêu, ngủ ngon nhé!

-

Ta sẽ không đánh thức

Giấc mộng em nồng nàn

Thật nhẹ nhàng khép cửa

Rồi lặng bước khẽ khàng

-

Viết vội vàng lên cổng

Lời nhắn: Chúc ngủ ngon

Sớm mai em tỉnh mộng

Có hiểu một tấm lòng…

By Yes_Iam_here

31-08: Ngày đẹp trời, đêm tốt lành!