exwtico-anne-sexton « WordPress.com Tag Feed

"Απ' τον τάφο γράφε μου, Άννα!"

sexton — Sat, 04 Oct 2008 09:09:20 +0000

Ήταν μια μέρα ηλιόλουστη, που έσφυζε ζωή, και Εκείνη ήταν καλοδιάθετη. Συνάντησε την ψυχοθεραπεύτριά της Μπάρμπαρα Σουάρτζ έπειτα από εννέα μήνες, και της έδωσε να διαβάσει ένα ποίημα με τον τίτλο «Η αυτοβιογραφία ενός σχιζοφρενούς κοριτσιού», όπου εξέφραζε την ευγνωμοσύνη της για όσα η γιατρός της είχε προσφέρει μετά το διαζύγιο που πήρε από τον Κάγιο. Μετά συνάντησε την καλύτερή της φίλη Μαξίν Κούμιν για φαγητό, με την οποία ολοκλήρωσαν τη διόρθωση της τελευταίας της εν ζωή συλλογής με τον τίτλο Το Τρομερό Κωπηλάτισμα προς τον Θεό και αποχαιρετίστηκαν κανονικά. Έπειτα επέστρεψε στο σπίτι, έκανε ένα τηλεφώνημα για ν’ αλλάξει την ώρα του βραδινού της ραντεβού, φόρεσε το γούνινο παλτό της μαμάς της και κατευθύνθηκε προς το γκαράζ με ένα ακόμη ποτήρι βότκα. Τα τσιγάρα της τα είχε κρύψει ήδη στο γραφείο της Σουάρτζ, σημάδι ανησυχητικό για μια μανιώδη καπνίστρια. Κάθισε λοιπόν στην κόκκινή της Cougar, άναψε το βεντζινοκινητήρα, άνοιξε το ραδιόφωνο, και αφέθηκε τρυφερά στον άλλο κόσμο.

Δεν άφησε σημείωμα, δεν υπήρξε προειδοποίηση, καθότι ο θάνατός της, ανένδοτος σαν την αγάπη, ήταν στην ουσία ένα είδος επιστροφής στη ζωή, στην αγκαλιά της ζεστής μήτρας που τη γέννησε και την οποία είχε τιμήσει γενναία τόσο στην ποίησή της όσο και στη ζωή.

Ήταν μια ηλιόλουστη μέρα της 4^ης Οκτωβρίου 1974 όταν η Ανν Σέξτον κωπηλάτησε προς τον Θεό που ατένιζε ως μια, αστεία κάπως, Γυναίκα Θεά. Σε αντίθεση με όσους ποιητές έφυγαν νωρίς, η ίδια πέτυχε κάτι το αξιομνημόνευτο: Υπέφερε αργά και γι’ αυτό αγέρωχα το σκήνωμα του θανάτου της ζώντας βυθισμένη στις ψυχωμένες της λέξεις. Γιατί είχε το χάρισμα να πιστεύει σε αυτές ή, με άλλα λόγια, ήταν η ίδια η φρεναπάτη των λέξεων να γράφουν τον εαυτό τους.

Τα Άπαντα Ποιήματά της έφτασαν στα χέρια μας κάτω από ιδιάζουσες συνθήκες και η μετάφραση πολλών ποιημάτων της εξακολουθεί να αποτελεί για μας μια συγκλονιστική εμπειρία, από εκείνες που αγαπάς και μισείς παράλληλα, καθότι σε φέρνουν αντιμέτωπο με τον πιο αδίστακτο Κριτή, τον σκοτεινό καθρέφτη του εαυτού σου. Η μετάφραση ενός ποιήματος της Ανν Σέξτον από δύο ανθρώπους περιλαμβάνει ενίοτε διαφωνίες μα και αλληλοσυμπληρώσεις, συζητήσεις και προβληματισμούς, που τους καθιστούν καλύτερους αναγνώστες της ποίησης.

Βρήκαμε στο αντίτυπο με τη χρονολογία έκδοσης 1982 έναν υπογραμμισμένο με μολύβι στίχο, από το πρώτο ποίημα που μεταφράσαμε παρακάτω, της τελευταίας συλλογής που επιμελήθηκε και εξέδωσε η κόρης τής Ανν Σέξτον Λίντα Σέξτον, με τον τίτλο Τελευταία Ποιήματα.

Πρόκειται για τον εξής στίχο, που αφιερώνουμε σε σας:

Love? Be it man. Be it woman.

Νουθεσίες σε κάποιον άνθρωπο ξεχωριστό

Φυλάξου απ’ την εξουσία,

η ισχύς της μπορεί να σου ανοίξει το λάκκο,

χιόνι, χιόνι, χιόνι, σου ακινητοποιεί το βουνό.

Φυλάξου απ’ το μίσος,

μπορεί το στόμα του ν’ ανοίξει και να σε εκτινάξει

να φας το πόδι σου, λεπρός της μιας στιγμής.

Φυλάξου απ’ τους φίλους,

γιατί σαν τους προδώσεις,

όπως και θα κάνεις,

θα θάψουν το κεφάλι τους στην τουαλέτα

και θα χαθούν τραβώντας το καζανάκι.

Φυλάξου απ’ το πνεύμα,

γιατί ξέρει τόσα που δεν ξέρει τίποτα

και σε αφήνει ανάποδο εκκρεμές,

εκστομίζοντας γνώση, ενόσω η καρδιά σου

καταρρέει απ’ το στόμα σου.

Φυλάξου απ’ τα παιχνίδια, το κομμάτι του ηθοποιού,

το λόγο που σχεδιάζεται, μαθαίνεται, δίδεται,

καθώς θα σε δώσουν

και θα στέκεσαι σαν απογυμνωμένο αγοράκι

που κατουρά το ίδιο του το παιδικό κρεβάτι.

Φυλάξου απ’ την αγάπη

(εκτός κι αν είναι αληθινή,

και κάθε σημείο του σώματός σου λέει ναι, και τα δάχτυλα ακόμη),

θα σε τυλίξει σαν μούμια,

και η κραυγή σου δεν θα εισακουστεί

και από τα ζωτικά σου όργανα δεν θα λειτουργεί κανένα.

Αγάπη; Κάνε την άντρα. Κάνε τη γυναίκα.

Πρέπει να είναι ένα κύμα μες στο οποίο να θες να γλιστρήσεις,

στο οποίο θα δώσεις το σώμα σου, στο οποίο το γέλιο σου θα δώσεις,

δώσε, σαν η χαλικώδης άμμος σε παρασύρει,

τα δάκρυά σου στη γη. Το να αγαπάς κάποιον είναι κάτι

σαν προσευχή που δεν τη σχεδιάζεις, απλώς πέφτεις

στην αγκαλιά της, αφού η πίστη σου τη δυσπιστία σου ξεκάνει.

Άνθρωπε ξεχωριστέ,

αν ήμουν στη θέση σου, σημασία δεν θα ‘δινα

στις νουθεσίες μου,

μισές φτιαγμένες από δικές σου λέξεις

και κομματάκι δικές μου.

Μια σύμπραξη.

Δεν πιστεύω λέξη απ’ όσα είπα,

αν εξαιρέσεις μερικές, αν εξαιρέσεις ότι σε σκέφτομαι σαν κάποιο νέο δέντρο

με κολλημένα τα φύλλα του επάνω, και ξέρω πως θα ριζώσεις

ώστε η αληθινή πρασινάδα να φανεί.

Αφέσου. Αφέσου.

Ω, άνθρωπε ξεχωριστέ,

φύλλα εν δυνάμει,

αυτή η γραφομηχανή στο διάβα της προς αυτά σε βρίσκει καλό,

μα θέλει κρυστάλλινα ποτήρια να διαλύσει

ως ένδειξη τιμής,

για σένα,

όταν ο σκοτεινός φλοιός ξεπεταχτεί

και θα αεροπορείς ανάλαφρα

σαν ένα φουσκωμένο μπαλόνι.

24 Μαρτίου 1974

(δημοσιευμένο μετά θάνατον – το πρώτο της συλλογής)

Ερωτικό γράμμα γραμμένο μέσα σ’ ένα φλεγόμενο κτίριο

Αγαπημένε μου Φόξυ,

Είμαι μέσα σ’ ένα ξύλινο καφάσι,

το καφάσι που ήταν κάποτε δικό μας,

γεμάτο άσπρα πουκάμισα και σαλατικά,

το ψυγείο χτυπά με τ’ απολαυστικά μας χτυπήματα,

και φόρεσα ταινίες στα μάτια μου,

και συ φορούσες αυγά στην τρύπα σου,

και κυλιστήκαμε στα πατώματα, στα πατώματα, στα πατώματα

όλη μέρα, ακόμη και στο μπάνιο σαν σεληνιασμένοι.

Μα σήμερα έβαλα φωτιά στο κρεβάτι

κι ο καπνός πνίγει το δωμάτιο,

αρχίζει και γίνεται αρκετή ζέστη εδώ μέσα ώστε να λιώσουν οι τοίχοι,

και το ψυγείο, ένα γλιτσιασμένο άσπρο δόντι.

Φορώ μια μάσκα για να γράψω τις τελευταίες μου λέξεις,

κι είναι μόνον για σένα, και θα τις βάλω

στο ψυγείο φυλάγοντάς τες για τη βότκα και τις ντομάτες,

κι ίσως να κρατήσουν έτσι.

Η σκύλα όμως όχι. Τα στίγματά της θα λιγοστέψουν.

Τα παλιά γράμματα θα λιώσουν μέσα σε μια μαύρη μέλισσα.

Τα νυχτικά ήδη κομματιάζονται

χάρτινα θαρρείς, το κίτρινο, το κόκκινο, το μοβ.

Το κρεβάτι -εδώ που τα λέμε, τα σεντόνια έχουν γίνει χρυσαφένια-

βαρύ, βαρύ χρυσάφι, και το στρώμα

φιλιέται μες σε μια πέτρα.

Όσο για μένα, αγαπημένε μου Φόξυ,

τα ποιήματά μου για σένα μπορεί, μπορεί και όχι, να φτάσουν το ψυγείο

και τη φερέλπιδα αιωνιότητά του,

για σένα αυτό δεν φτάνει;

Αυτό όπου ονοματίζεις

τ’ όνομά μου ακριβώς έξω δίπλα στη θέση του παραλήπτη;

Αν τα δάχτυλα των ποδιών μου δεν ήταν σαν αρπακτικού

θα ‘λεγα όλη την ιστορία -

όχι μόνον την ιστορία για τα σεντόνια

αλλά την ιστορία για τον αφαλό,

την ιστορία με τα βλέφαρα που ήταν δύσκολο ν’ ανοίξουν,

την ιστορία της-πικρής-απ’-το-ουίσκι-θηλής -

και θα φτυάριζα την αγάπη μας πίσω εκεί όπου ανήκε.

Παρ’ όλα τα γάντια μου από αμίαντο,

ο βήχας με πνίγει μ’ απελπισία,

και μια κόκκινη σκόνη κυλά μέσ’ απ’ τις φλέβες μου,

το μικρό μας σκελετωμένο σπίτι συντρίβεται τόσο ανοιχτά

και χωρίς να το θέλει, βλέπεις,

σημαίνει μια μοναχική πράξη,

την αποτέφρωση μιας αγάπης,

αλλά αντίθετα μοιάζουμε να καταρρέουμε

ακριβώς στη μέση του Ρωσικού δρόμου,

οι φλόγες κάνουν τον ήχο τού

αλόγου που το χτυπάς και το χτυπάς,

το μαστίγιο λατρεύει τον ανθρώπινό του θρίαμβο

την ώρα που οι μύγες περιμένουν, τίναγμα το τίναγμα,

ακριβώς κατευθείαν απ’ την εταιρεία United Fruit[i].

27 Σεπτεμβρίου 1974

(δημοσιευμένο μετά θάνατον – το τελευταίο της συλλογής)

Απ’ τον τάφο γράφε μου, Άννα!

Δεν είσαι τίποτα άλλο από στάχτη, όμως, όπως και να ‘χει

πάρε τον Parker που σου χάρισα.

Γράφε μου.

Γράφε[ii].

Δημήτρης Αθηνάκης & Ευτυχία Παναγιώτου

[i] Τεράστια και υπερ-αποδοτική εταιρεία των ΗΠΑ που ιδρύθηκε το 1945 και εμπορευόταν τροπικά φρούτα που εισήγαγε ή καλλιεργούσε στον Τρίτο Κόσμο. Η United Fruit, Inc. Λέγεται ότι συνέβαλε στην οικονομική άνθιση της Λατινικής Αμερικής. Ωστόσο, κατηγορήθηκε για κακό εργασιακό περιβάλλον, για εκμετάλλευση των εργατών, για κυβερνητικές βοήθειες και παράνομες φοροαπαλλαγές με ανταλλάγματα κ.λπ. Εδώ, η Σέξτον φαίνεται να θέλει να εντάξει στο όλο ποίημα και αυτή τη φθορά και διαφθορά. Η μαγεία των ερωτικών ποιημάτων να υπερβαίνουν το προφανές. (Σ.τ.Μ.)

[ii] «Anna Who Was Mad» («Άννα – που ήταν τρελή»), Book Of Folly, 1972.

Anne Sexton - No evil star

sexton — Fri, 15 Aug 2008 15:56:27 +0000

MUSIC SWIMS BACK TO ME

Το «Gigarettes, Whiskey and Wild Wild Women» των Son of the Pioneers (κλικ εδώ) ήταν το μόνο τραγούδι που, σύμφωνα με τις μαρτυρίες, μπορούσε να τραγουδήσει Η Ανν Σέξτον (τουλάχιστον όχι παράφωνα). Η αγάπη της για τη μουσική ήταν δεδομένη, όπως δεδομένο είναι πως στα τέλη της δεκαετίας του 1960 είχε φτιάξει ένα ποιητικό-ροκ συγκρότημα με τον τίτλο «Anne Sexton and Her Kind».

Δεν έπασχε από κανένα σύνδρομο ιντελεκτουαλισμού (ευτυχώς έπασχε από ένα σωρό άλλα) και αντιλαμβανόταν την ποίηση ως το «κακό» που κρύβει μέσα του το «καλό», ανακαλύπτοντας μαγικές λέξεις, που ενώ φαίνονται αντίθετες είναι ουσιαστικά αλληλοσυμπληρούμενες, καθότι, αν διαβαστούν ανάποδα είναι ίδιες: evil/live και rats/star. NO EVIL STAR.

Combination of Ontological Inscape, Trickery and Love

Busy, with an idea of a code, I write

signals hurrying from left to right,

or right to left, by obscure routes

for my own reasons; taking a word like “writes”

down tiers of tries until its secret rites

make sense; or until, suddenly, RATS

can amazingly and funnily become STAR

and right to left that small star

is mine, for my own liking, to stare

its five lucky pins inside out, to store

forever kindly, as if I were a star

I touched and a miracle I really wrote.

Ο σωτηριολογικός χαρακτήρας της γραφής της, απαλλαγμένος από ιδεολογήματα, ακαριαίος σαν το καφκικό τσεκούρι για την παγωμένη θάλασσα εντός μας, είναι και ο λόγος γι’ αυτή την «έκτακτη» ανάρτηση, την Ημέρα της Παναγίας, που είναι Ελεούσα. Ο θεός της Ανν Σέξτον ήταν γένους θηλυκού. «God Is a Woman» είχε προτείνει σε μια διάλεξη αρχές της δεκαετίας του 1970. Σε μια εποχή που κάποιες γυναίκες υπέφεραν από το Αμερικανικό Όνειρο, η παρουσία της είχε ιδιαίτερη βαρύτητα.

Αν η ποίηση έχει λόγο ύπαρξης σήμερα, σε αυτούς τους χαλεπούς καιρούς (και πότε οι καιροί δεν ήταν χαλεποί;), είναι ακριβώς για να ευεργετεί τη ζωή. Στην Ανν Σέξτον η Ποίηση χάρισε δεκαεφτά επιπλέον χρόνια ζωής, από την πρώτη απόπειρα αυτοκτονίας της στα είκοσι οχτώ της χρόνια, έως τα σαράντα πέντε της που αφέθηκε ανεπιστρεπτί στο θάνατο. Η ποίησή της είναι, ανάμεσα σε τόσα άλλα, μια ποίηση ελέους. Ένα είδος εξιλέωσης με απαρχή τη συγχώρεση των άλλων, μα και του εαυτού της. Έχει αρχή και τέλος τον άνθρωπο που αγγίζει με το σώμα του την πραγματικότητα του είναι του σε όλες τις διαστάσεις του χρόνου. Το πού αρχίζει και πού τελειώνει μια σκανδαλώδης αυτοβιογραφική πληροφορία είναι το ελάχιστο που πρέπει ν’ αφορά τον αναγνώστη. Το τι είναι ποίηση κρίνεται από τη ζωική δύναμη που κρύβει μέσα της μα και από τη ζωή που χαρίζει απλόχερα στους αναγνώστες της.

Ας υπηρετήσουν η ποίηση και η μουσική τις ανάγκες όλων των κοινωνικών στρωμάτων.

Ο Peter Gabriel εμπνεύστηκε με αφορμή την Ανν Σέξτον το τραγούδι «Mercy Street» (κλικ εδώ) το 1986.

Οδός Ελέους Αριθμός 45 (1976, μετά θάνατον)

Τσιγάρα και ουίσκι και ατίθασες, ατίθασες γυναίκες

(από ένα τραγούδι)

Μπορεί να γεννήθηκα γονυπετής,

να γεννήθηκα βήχοντας κατά τον μακρόσυρτο χειμώνα,

να γεννήθηκα περιμένοντας το φιλί του ελέους,

να γεννήθηκα μ’ ένα πάθος για βιασύνη

κι όμως, όπως εξελίσσονταν τα πράγματα,

έμαθα νωρίς για τον πασσαλοπήκτη

ή το σύρσιμο προς τα έξω, τον καπνό του κλύσματος.

Μέχρι τα δύο ή τρία μου έμαθα να μη γονατίζω,

να μην περιμένω, να σπείρω τις φωτιές μου υπόγεια

όπου κανείς, πέρα από τις κούκλες, τέλειες και φρικαλέες,

δεν θα μπορούσε ν’ ακούσει ψιθύρους ή να εγκαταλειφθεί στο θάνατο.

Τώρα που έγραψα πολλές λέξεις

και ομολόγησα τόσες πολλές αγάπες, για τόσους πολλούς,

και υπήρξα ολότελα αυτό που ήδη ήμουν -

μια γυναίκα των καταχρήσεων, της φλόγας και της απληστίας

βρίσκω την προσπάθεια ανώφελη.

Άραγε δεν κοιτάζω στον καθρέφτη,

αυτές τις μέρες,

και δεν βλέπω μια μέθυσο αρουραίο ν’ αποστρέφει τα μάτια της;

Άραγε δεν αισθάνομαι την πείνα να με διαπερνά τόσο

ώστε να προτιμώ να πεθάνω

απ’ το να την κοιτάξω καταπρόσωπο;

Γονατίζω άλλη μία φορά,

μήπως και έρθει το έλεος

την τελευταία στιγμή.

Απόδοση: Ε.Π.

Anne Sexton - Love Poems

sexton — Wed, 30 Apr 2008 20:13:35 +0000

Η μπαλάντα του μοναχικού αυνανιστή

Το τέλος μιας σχέσης είναι πάντα θάνατος.

Αυτή είναι το εργαστήρι μου. Μάτι που ολισθαίνει

απ’ τη φυλή του εαυτού μου η ανάσα μου

σε βρίσκει άρρωστο. Τρέμω

αυτούς που κοντοστέκονται. Έχω ταϊστεί.