Sebastian Barry: De geheime schrift

Querido ISBN 9789021434971

De laatste jaren wordt de lezer overstelpt met boeken over de positie van de vrouw in islamitische landen, maar verschijnt er weinig meer over hoe tot zeer kort geleden het christendom in de westerse wereld een evenmin prettige sociale druk op de maatschappij legde. De geheime schrift van Sebastian Barry, genomineerd voor de Booker Prize en bekroond met de Costa Novel Award, vertelt het verhaal van een vrouw wier leven verwoest wordt door de Ierse burgeroorlog en de verstikkende invloed van het geloof in de jaren voor en kort na de Tweede Wereldoorlog.

(Gepubliceerd in Boekdelen Jaargang 9 Nr 1 – Maart 2009)

Roseanne McNulty is stokoud, zo oud dat niemand meer weet hoe oud precies, maar het zal tegen de honderd lopen. Meer dan de helft van haar leven heeft ze in een psychiatrische inrichting gewoond. Wetende dat ze niet erg lang meer zal leven, heeft ze besloten haar levensverhaal op papier te zetten. Juist op het moment dat ze daaraan begint, raakt haar psychiater Dr. William Grene sterk in dat levensverhaal geïnteresseerd. De inrichting moet verhuizen naar een nieuw pand, waar helaas voor slechts een fractie van het huidige patiëntenbestand plaats is. Hij moet dus gaan beoordelen welke patiënten terug de samenleving in moeten. Lastig zijn daarbij de patiënten van wie eigenlijk niemand weet waarom ze in de inrichting zitten – zoals Roseanne. Grene vermoedt dat ze eigenlijk nooit gek is geweest, maar om sociale redenen is opgenomen.

In weerwil van de titel krijgt de lezer notities uit twee schriften onder ogen: Roseanne McNulty’s autobiografische geschrift en het notitieboek van Grene, die daarin zijn onderzoek naar Roseannes leven bijhoudt en als zijn vrouw komt te overlijden steeds meer persoonlijke ontboezemingen toelaat. In een wisselwerking tussen deze twee documenten ontvouwt zich langzaam Roseannes tragische levensverhaal. Tergend traag vangt het noodlot haar in zijn netten en ze wordt slachtoffer van een aantal machten waar niet tegen op te boksen valt – niet als onbevooroordeelde tussen de elkaar afslachtende Vrijstaters en Irregulars in de Ierse Burgeroorlog in de jaren twintig, als presbyteriaan tussen katholieken en protestanten en als naïeve, maar goed bedoelende vrouw in een tijd dat vrouwen in de pas moesten blijven lopen.

Met Roseanne heeft Barry een onvergetelijk personage geschapen en we krijgen haar van veel kanten te zien. Als jonge vrouw is ze innemend en dapper, maar naïef, als verteller van haar autobiografie is ze gebroken en labiel, maar nog altijd helder. En door de ogen van Grene is ze een mysterieuze, oude vrouw, een in zichzelf gekeerde wijze die een onnoembaar leed voor de buitenwereld verborgen houdt. Grene zelf is al een even intrigerend personage: bij aanvang van de roman een afstandelijke vakman, maar als hij tegen zijn pensioen aan loopt overziet hij het fiasco van zijn leven en van het falend wezen dat de mens is. De roman rust op de sterke pijlers die deze twee intrigerende vertellers zijn en op het intrigerende thema van de feilbaarheid van het geheugen. De vertellers reconstrueren samen een levensverhaal dat allengs zo droevig wordt dat de met een sterk rechtvaardigheidsgevoel toegeruste lezer het wel eens te kwaad kan krijgen.

Barry ondervangt dit met een sterke spanningsbouw, die hooguit hier en daar een beetje doorzichtig is: zo krijgt Grene op een gegeven moment een document te pakken waarin veel over Roseannes levensverhaal staat, maar dat we als lezers pas vijftig pagina’s later te lezen krijgen. Andersom worstelt Barry wel eens met het probleem dat de schrijvers informatie moeten geven aan de lezer op een moment dat het voor henzelf helemaal niet logisch is om het daar op te schrijven.

Het zijn kleine onhandigheden in een roman die verder buitengewoon geslaagd is en die intrigerende dingen zegt over de subjectieve werking van het geheugen en over de verwoesting die spoken uit het verleden kunnen hebben op een leven. Daarmee is De geheime schrift een roman die nog lang na blijft zingen in het feilbare geheugen van de lezer.

 Testen voor het werkgeheugen
1. Digit Span Forward & Backward
2. Herhalen van zinnen
3. Herhalen van nonsens woorden
4. Knock Block Test

Testen voor het lange termijn geheugen:
5. Woord leren test
6. Verhaal vertellen
7. Rey Complex Figure Test
8. Namen leren
9. Brown Peterson technique
1. Digit Span Forward & Backward
- reproduktie van nummers (voorwaarts en achterwaarts)
- meten van verbale werkgeheugen
- capaciteit voorwaarts
• bij kinderen: 5
• bij volwassenen: 7 +/- 2
• bij chunking gaat capaciteit omhoog

2. Herhalen van zinnen
- herhaal zinnen (variërend in complexiteit en lengte)
- score:
• correct herhalen van de zin: 2 punten
• 1 of 2 fouten: 1 punt
• Meer dan 2 fouten: 0 punten

3. Herhalen van nonsens woorden
- bv: clangrusambulak
- score: aantal correct uitgesproken lettergrepen
- geheugen voor onbekende feiten: heeft geen link met lange termijn geheugen
- geschikt voor kinderen tussen 6-12 jaar

4. Knock Block Test
- herhalen van visuele informatie
- stijgend in lengte
- meten van visuele, niet verbale korte termijn geheugen ( inclusief de motorische gedragscomponent)
- geschikt voor kinderen en volwassenen
 

Lange Termijn geheugen
Retrieval van informatie
- Actief: Recall: serieel positioneren – Primacy/Recency effect
- Passief: Recognition: gok correctie, minder moeilijk dan recall

 
5. Woord leren Test
 
- laat deze dia zien en vraag de proefpersonen hier 1 minuut naar te kijken.
- Zoveel mogelijk woorden opschrijven
- Daarna kun je nog meer recall taken doen, maar ook een recognition taak.

6. Verhaal vertellen
- de onderzoeksleider vertelt een verhaal
- proefpersonen moeten het verhaal zo precies mogelijk na vertellen

7. Rey Complex Figure Test
 
Score: voor elk item 1 punt

8. Namen leren
- figuren van bv paarden, kikkers en deze hebben een naam
- deelnemers moeten de naam kunnen noemen
 
9. Brown-Peterson Techniek:
- 3 letters, dan een nummer, steeds 3 ervan aftellen voor een bepaalde tijd en dan de 3 letters weer herhalen

De rol van het het limisch systeem:

• regulatie van emoties
• formatie van geheugen

Verouderen is een erg individuele zaak. Negatief gezien lijkt het onomkoombaar dat er vermindering van neuronen zal optreden, welke geassocieerd wordt met mentaal langzamer worden, een slechter episodisch geheugen en verminderde cognitieve controle. Aan de andere, positieve kant lijkt het dat een gezonde levensstijl de verslechtering kan remmen.

Mogelijke beschermende factoren:

- Cognitieve activiteit (scholing, arbeidsniveau, sociale activeiten)

- Levensstijl (voeding, roken, drinken, drugs, fysieke fitheid)

- Biologische processen zoals stress vermijden.

Kenmerkende ontwikkeling:
 

Fluid vs Crystallized Intelligentie
 

Grey matter wegkwijning

White matter (axonen) wegkwijning
  

Wat is abnormaal?
 

Dementie: niet alleen Alzheimer
Andere vormen/oorzaken van het dementie syndroom
- vascular dementie
- frontotemporal dementie (Pick’s disease)
- Parkinson
- Huntington
- Dementie met Lewy bodies
- Infecties (encephalitis, Creutzfeldt-Jacob, HIV, syphillis)
- Voedingstekorten (vitamine B1 in Korsakoff, anorexia nervosa)
- Vergiftiging (drugs, metalen, alcohol)
- Hersenbeschadiging (ongeluk, boxen)

Leeftijd gerelateerde vermindering van neuronen
- vermindering van het volume en gewicht van het brein
• vermindering van het cel volume
• verlies van neuronen (vooral in dementie)
• proteïne bezinksels veroorzaakt door licht ontvlambare reacties
- minder efficiënte signaal transmissie
• vermindering van dendrieten en synapsen
• vermindering van axonen (white matter)
• microbleeds, demyelination
- vooral verbastering van de prefrontale cortex & hippocampus (Medial Temporal Lobe)
Cognitieve veroudering: gedrags fenomenen
- Episodische geheugen problemen
• normale veroudering: op de eerste plaats wegkwijning van de prefrontale cortex
• Alzheimers: op de eerste plaats medial Temporal Lobe wegkwijning
- Verminderde cognitieve snelheid
• verminderde signaal transmissie: wegkwijning van white matter (axonen)
- Verminderde cognitieve controle
• prefrontale wegkwijning
Episodische geheugen problemen
Encoding (leerfase) & Retrieval (Testfase)
  

Verschillende interpretaties:
- compensatie mechanismen: recruitment van additionele corticale netwerken
- niet-selectief recruitment van corticale netwerken: wegren activatie
- niet kenmerkende: cognitieve functies corresponderen niet net de gebruikelijke hersengebieden
- globaal netwerk verandering: algemene verandering in de organisatie van de cortex.

 
Encoding: Levels of processing (Eysenck)
 

Werkgeheugen:
 
Leeftijds complexiteits effect:
 
Processing Speed Theorie – Salthouse
 

Cognitieve controle functies (geassocieerd met prefrontale lobes)
- remming
- weerstand tegen interferentie
- coördinatie van concurrerende taken
- taak switchen
- response selectie
- plannen

ISE: Irrelevant Speech Effect
- irrelevante achtergrond spraak interfereert met de lopende cognitieve taak (bv verbal leren, werkgeheugen)
- performance verminderd gedurende irrelevante spraak in relatie tot stilte.
- Oudere mensen hebben meer moeite om de irrelevante stimuli te remmen
- Dus, oudere mensen zouden een groter ISE moeten laten zien dan jongere mensen 

Gehoorscherpte heeft geen effect op ISE.

Gebruik van verschillende afhankelijke variabelen:
- subjectieve inspanning (vragenlijst)
- objectieve inspanning (psychophysiologie)

..geheugen zonder bewustzijn

Zwitserse Psychiater Claparede: gaf Korsakov patiënten een hand, terwijl hij er een naald in had verborgen. Mensen konden zich dit herinneren. Dit duidt erop dat zij wel impliciet geheugen hebben maar geen expliciet.
Andere “vroege” schrijvers over patiënten met amnesie, die wel nog impliciet geheugen hebben: Korsakov, Emminghaus.
Priming, onderdeel van impliciet geheugen kunnen Korsakov patiënten ook goed. 
 
Graf & Schacter (1985):
Expliciet geheugen is nodig wanneer de performance van een taak de bewuste terughaal vereist van voorafgaande ervaringen.
Impliciet geheugen is nodig wanneer voorafgaande ervaringen de performance van een taak faciliteren zonder dat daarbij bewuste of intentionele ophaal van ervaringen vereist is.

Terminologie:
Intentioneel vs. Incidentieel: De manier waarop de informatie geleerd wordt.
Direct vs. Indirect: de manier waarop het geheugen getest wordt.
Expliciet vs. Impliciet: gaat over het onderliggend geheugen proces

Hoe kunnen we het Impliciete geheugen meten?
 
 
Instructies zijn belangrijk! Aan de deelnemers moet niet verteld worden dat de fragmenten corresponderen met de woorden uit de eerder gepresenteerde woordenlijst.

Dissociatie tussen expliciet en impliciet geheugen.
Grote effecten op expliciet geheugen, geen effecten op het impliciet geheugen
• Experimentele manipulaties zoals aandacht, diepte van verwerking, interferentie en interval tussen studie en testfase.

Interval tussen studie en testfase
 
Diepte van verwerking
 

Organische amnesie
 

Onderzoek Joyce Brenkman:
- 19 patiënten met Korsakoff & 18 gezonde controle deelnemers
- Deelnemers krijgen 3 foto’s van lachende mannen te zien met biografische informatie
• Jan: neutrale persoon
• Peter: agressieve misdadiger
• Mark: seksuele misdadiger

 
Andere factoren waarbij het impliciet geheugen beter of even goed werkt als het expliciet geheugen
- leeftijd (kinderen, ouderen)
- psychopharmacologische drugs (benzodiazepines, anesthetics)

Impliciet geheugen & leeftijd:
 
Impliciet geheugen & anesthesie
 onderzoek Jelicic et al., 1992
- gedurende operatie werden niet gebruikelijke dierensoorten genoemd, zoals baviaan, jachtluipaard
- na de operatie werd er gevraagd: Wat kun je je herinneren van de periode dat je onder narcose was? Antwoord: niks
- volgende vraag: noem 3 dieren: ze noemden baviaan, jachtluipaard

Nu zijn de narcose cocktails anders en heb je geen impliciete herinneringen meer tijdens de operatie.

Geen effect op expliciet geheugen en groot effect op impliciet geheugen.
Verschil in modaliteit (visueel vs auditief) tussen studie en test fase.
Er is bijna geen visueel impliciet geheugen voor woorden die auditief gepresenteerd worden.

Groot effect op het expliciete EN impliciete geheugen: Alzheimer

Theorieën over Impliciet Geheugen:
1. Activatie theorie (Graf & Mandler)
2. Muliple Memory Systems MMS (Squire, Tulving)
3. TAP (Transfer Appropriate Processing)
4. Bias

1. Activatie Theorie (Graf & Mandler)
- automatisch process
- Impliciet geheugen is te danken aan de tijdelijke activatie van voorgaande representaties in het geheugen.
Probleem:
- langdurig impliciet geheugen
- nieuwe associaties in impliciet geheugen

2. MMS (multiple memory systems)- Squire, Tulving, Schacter
- wordt aangehangen door neuropsychologen
- ze maken onderscheid tussen meerdere systemen binnen het geheugen
- maar, expliciet, impliciet gheugen is GEEN systeem
 
 

- Steun voor model dat ook op hersenhelften
- Proefpersonen met een laesie
- Systemen zijn gelinked met hersengedeelten

-Probleem van MMS:
- Wat is nu eigenlijk een systeem?
- Hoe kun je de dissociaties binnen een geheugensysteem (bv tussen recall en recognition) uitleggen?

3. TAP (Transfer Appropriate Processing) Roediger, Craik
- impliciet geheugen reflecteerd “data-driven processing”
- focus op perceptual kenmerken van een stimulus

Expliciet geheugen reflecteert “conceptuele processing”
Focus is op de semantische aspecten van een stimulus

4 assumpties:
1) bepaalde manier van verwerken past het best bij een bepaalde test. Er is niet een hoofdmanier.
2) direct & indirect gebruikt verschillende retrieval processen
3) indirect verwerkt meer uiterlijkheden (data-driven)
4) direct: diepere verwerking: conceptual driven

Problemen met TAP:
- cirkelredenering
- zegt niks van bewustzijn
- er is ook conceptueel impliciet geheugen
- waarom scoren amnestische patiënten, die wel in staat zijn tot semantische verwerking, slecht op expliciete testen?

4. Bias
- Neath is aanhanger hiervan
- Maar deze theorie verklaart de processen niet goed.

=> Theorieën hebben allemaal hun problemen, er is niet 1 de juiste.

Consolidatie theorie: verstrijken van de tijd
• mentale inactiviteit
• volharding mag niet onderbroken worden
Interferentie theorie:
• proactieve interferentie
• retroactieve interferentie
• respons competitie

Ebbinghaus vergeetcurve -> het afnemen van geheugenbehoud als een functie van het verstrijken van tijd.

Correlatie van tijd die vergeten veroorzaakt.
- context fluctuatie: geleidelijke stroom in incidentele context in de tijd (hoe meer de tijd vordert, verandert de context)
- tussenkomst: het opslaan van gelijksoortige geheugensporen belemmert het ophalen

Theorieën:
1) Interference (Tussen beide komen) theorie
2) Consolidatie theorie

Ad 1. Interference Theorie: problemen bij het terughalen van informatie
- Met terugwerkende kracht -> nieuwe informatie komt tussen informatie die eerder geleerd is.
- Met vooruitwerkende kracht -> de al geleerde informatie komt tussen de nieuw te leren informatie
- Mechanismen die tussenkomst veroorzaken: (waardoor problemen bij het ophalen ontstaan)
A. antwoord competitie
B. veranderende stimulus conditie
C. mentale set (bv nuchter, of dronken)
D. cue overload (teveel informatie op hetzelfde moment)

ad A. Antwoord competitie
= associative blocking
- verschillende herinneringen strijden met elkaar voor toegang tot het bewuste
- hoe meer herinneringen geassocieerd worden met een cue, hoe waarschijnlijker het is dat je een verkeerd antwoord ophaald. -> is gerelateerd aan cue overload.

Ad 2. Consolidatie Theorie: informatie wordt nooit opgeslagen
- mentale inactiviteit is noodzakelijk voor volharding
- als de volharding onderbroken wordt vindt er geen consolidatie plaats
- als consolidatie voorkomen wordt, wordt de informatie nooit meer herinnerd (klopt niet)
- probleem voor consolidatie theorie: na het testen van dieren 72 uur na een elektrische schok, kunnen ze zich de geleerde informatie toch weer herinneren.
 waarschijnlijk is de informatie wel opgeslagen, maar zijn er tijdelijke problemen met het terughalen van informatie
 daarom is de Interference Theorie beter.

Voorbeeld: Yi, Driesen, & Leung (2009)

Experiment 1: postcue delay effects
Experiment 2: precue rehearsal time
Experiment 3: fMRI + additional control conditie

 
A:  geen effect van delay, geen effect van interferentie
B:  geen verschil in accuraatheid.
Meer positieve interferentie tussen leren en cue

Reactietijd = proactieve interferentie maat.
Correleert met hersengebieden

Hoe actiever het brein: mate van interferentie neemt af (negatieve correlatie)
Conclusies Yi et al:
Proactieve Interferentie is niet afgenomen door het verlengen van het postcue delay
Proactieve Interferentie wordt versterkt door het verlengen van de precue rehearsal time.
Activitiet in de Posterior Frontal Cortex and Posterior Parietal Cortex kan proactief de Proactieve Interferentie verminderen.

Herhaling volgens het MM (modale model):
 

2 verschillende soorten herhaling:
1) Maintenance rehearsal: simpele herhaling = Type I herhaling
2) Elaborative rehearsal: betekenis geven aan de herhaling, de informatie in een context plaatsen, bv een verhaaltje maken; diepere betekenis geven = Type II herhaling

Theorieën over coderen & terugvinden:
1) LOP (Levels of Processing model)
2) TAP (Transfer Appropriate Processing)
3) ES (Encoding Specificity) -Tulving
4) Process Dissociation Framework

Ad 1. LOP = Levels of Processing model (verwerkingsniveaus)
- verwerking is een continuüm waarin series analyses van oppervlakkig naar diepe verwerking gaan
- diepere verwerking leidt tot een beter geheugen
- herhaling is onbelangrijk!
- Intentioneel leren is niet erg belangrijk en incidenteel is beter omdat de onderzoeker de controle heeft
 

 betere codering => beter terugvinden

Probleem voor het MM (Modale Model): LOP toont aan dat “gewone” herhaling het geheugen niet verbetert! De elaboratieve (manipuleren van informatie) herhaling verbetert het geheugen wel. Terwijl het MM ervan uitgaat dat “gewone” herhaling nodig is voor informatie om vanuit het KTO (Korte Termijn Opslag) naar de LTO (Lange Termijn Opslag) te kunnen.

Kritiek op het LOP:
1) Het focust zich geheel op het coderen van informatie, er wordt geen rekening gehouden met het terughalen van informatie.
2) Hoofdaanname; namelijk dat diepere verwerking zorgt voor een beter geheugen, is een cirkel redenering. Wat is de maat voor “beter” geheugen?

LOP wordt niet meer gebruikt, alleen de aanname dat elaborative herhaling het geheugen verbetert houdt  stand.

Ad 2. TAP (Transfer Appropriate Processing)
- beter geheugen doordat de terughaal situatie beter aansluit op de codeer situatie, niet doordat er dieper verwerkt wordt.
- Gelijkheid van processen tussen leerfase en toetsfase bepalen hoe goed het geheugen is.
- Hoe meer overlap tussen de 2 situaties, hoe beter het geheugen is.
 

Morris, Bransford & Franks (’77) laten zien aan de hand van hun onderzoek waarbij ze proefpersonen 32 zinnen voorlezen, waarvan in iedere zin 1 woord ontbreekt. In 1 conditie ontbreken “gewone woorden” en in de 2e conditie ontbreken rijmwoorden. Pp weten niet dat er later een geheugen test gegeven wordt. Daarna veranderen de onderzoekers de setting door 2 type testen toe te voegen. Een test was een standaard herkenningtest, waarin het doelwoord gepresenteerd werd en de pp gevraagd werk of ze het woord eerder hadden gezien. De tweede test was een rijm herkenningstest waarin de pp gevraagd werd of een woord rijmt met een van de doelwoorden. Bij de standaard herkenningstest, de diepere oriënteer taak (of het woord past in de zin) leidt tot beter resultaat dan de oppervlakkigere oriënteer taak (of het woord rijmt). Maar, bij de rijm herkenningstest, leidt de oppervlakkige taak tot beter resultaat. LOP neemt aan dat diepere verwerking leidt tot betere resultaten, maar de grafiek laat zien dat dit alleen waar is voor sommige testen. Dit onderzoek ondersteunt de TAP. Een manier van verwerking leidt tot beter geheugen als het beter aansluit bij de bepaalde toets. Niet 1 type van verwerking is goed voor alle toetsen.

TAP gaat over het verwerkingsproces, hoe je iets leert, intern
 

Ad 3. ES (Encoding Specificity) (Tulving)
A) Context dependent memory
B) Mood dependent memory
C) State dependent memory

Ad A. Context dependent memory
- Gaat over de context, extern
- Onderzoek Godden & Baddeley (’75)
Leden van een universitaire duikclub werd gevraagd om een woordenlijst te leren. Een gedeelte van de groep leerde de lijst bovenwater, het andere deel onder water. Daarna werden ze getoetst in 4 condities:
- geleerd boven water, getoetst boven water
- geleerd boven water, getoetst onder water
- geleerd onder water, getoetst onder water
- geleerd onder water, getoetst boven water

Ad B. Mood dependent memory
- depressieve mensen blijven depressief omdat ze zich alleen “slechte” herinneringen herinneren.
- Cognitieve therapie helpt hen om ook positieve herinneringen op te halen.
- Onderzoek waarbij de staat waarin je bent bepalend is voor het soort woorden die je onthoud. Ben je opgewekt, dan onthou je meer positieve woorden, ben je depressief dan onthou je meer negatieve woorden
 
Alpha & Beta aanwijzingen:
Alpha = de omgeving waarin sommige gebeurtenissen plaatsvinden
Stimulus die geen relevantie heeft met de omgevings aanwijzingen
Doordringend, vervullend

Beta= de situatie waarin een stimulus gebeurtenis combineert met een andere stimulus om het correcte antwoord of betekenis van een gebeurtenis te bepalen.
Aanwijzingen lijken op elkaar

Ad C. State-dependent memory
Staat waarin je verkeert (nuchter, dronken)
Asymmetrie waarin een verschuiving van een dronken staat naar een sobere staat het geheugen meer verslechterd dan van een nuchtere staat naar een dronken staat.

Leerconditie  testconditie   gemiddeld aantal herhaalde woorden
Nuchter  nuchter   14.9
Nuchter  dronken   10.7
Dronken  dronken   10.3
Dronken  nuchter   4.6

N(normale) itt U (niet-normale) tekens:
- N: constante tekens, zijn er altijd, die codeer je mee
- U: bv drugs of alcohol
- Drugs voegt U tekens toe
- N tekens zijn dan een beetje geraakt
- N -> U laat een tussenliggend niveau zien, sommige N tekens waren aanwezig tijdens de test en tijdens de studie
- U-> N is het ergst. U tekens tijdens de studie zijn plotseling weg

Vergelijken van 2 stromingen: LOP versus ES
- LOP speelt een rol in geheugen, maar is niet het hele verhaal
- ES, het matchen van studie en terughaal factoren bepaalt de mate van geheugen op een groter niveau. Houdt rekening met tekens en terughaal. => beter!

Voorbeeld studies binnen ES:
1) Park & Rugg (2007)
2) Raposo et al. (2009)

Ad 1. Park & Rugg
- Is verbeterd geheugen verbonden met congruente gerelateerd aan incongruente terughaal tekens in overeenstemming met de manier waarop items gecodeerd zijn?
- Hypothese: neuronale teken overeenstemming leidt tot overlap met de activiteit die hetzelf uitgelokt hebben
- Daarop volgende geheugen procedure:
• neuronale activiteit die uitgelokt is gedurende de studie wordt afgezet tegen de resultaten van de test
• incidentele taak
• pp in scanner. In de scanner moet een lijst woorden geleerd worden. De resultaten van het terughalen (de test) wordt vergeleken met de neuronale activiteit tijdens het leren. Koppelen aan hersenactiviteit tijdens coderen.
- congruent tegen incongruente pogingen:
• woorden versus plaatjes gedurende de studie
• woorden versus plaatjes gedurende de test.
- materiaal selectieve en materiaal onafhankelijke effecten
- gedragseffecten:
• men herinnert zich plaatjes beter dan woorden
• herinneringen beter voor congruente dan voor niet-congruente cues.

 
Material selective congruentie
 
A & B: gebieden voor woordverwerking.
Donkerblauw: woordcongruentie
Geel: woorden onthouden in het algemeen ( ook incongruent)
          De activiteit in het brein als je woorden moet onthouden

 
C: Effect van congruentie bij plaatjes
D: Effect in het algemeen

Superior temporal gyrus -> overlapping
Inferior parietal kwab
Rechter occipital kwab

Conclusies Park & Rugg:
- Terughaal cues zijn het meest effectief wanneer hun verwerking overlap heeft met de verwerking gedurende het instuderen.
- Neuronaal ondersteuning voor transfer geschikte verwerking en voor codeer specifiteit.
Er zijn specifieke hersengebieden voor cue-overlap!

 
Ad 2. Raposo, Han, & Dobbins (2009)
- Left ventrolateral prefrontal Cortex (LVPFC) omvat vaak de ophaal van context geheugen.
- Dat is te danken aan semantische( algemene kennis) terughaal (doel-direct terughaal) en het algemene selectie proces (reactieve controlle)
- Semantisch kan zelf geïnitieerd zijn of strategisch

Onderzoek van Raposo et al.: Context Memory Judgment
 
- er zijn 2 condities waarin proefpersonen woorden moeten leren.
- Alle proefpersonen doen beide condities
- Conditie A: Distinctive conditie: (2 woordenlijsten met een andere opdracht bij elke lijst)
• 1e woordenlijst: vraag: Is dit een plezierig woord. Antw. mogelijkheid: ja-nee
• 2e woordenlijst: vraag: Is dit een concreet woord. Antw. Mogelijkheid: ja-nee
• Test: lijst met woorden uit 1e & 2e woordenlijst + nieuwe woorden. Vraag: staat dit woord in woordenlijst 1?

- Conditie B: Non-distinctive conditie: (2 woordenlijsten met dezelfde opdracht per lijst)
• 1e woordenlijst: vraag : Is dit een plezierig woord. Antw. Mogelijkheid: ja-nee
• 2e woordenlijst: vraag: Is dit een plezierig woord. Antw. Mogelijkheid: ja-nee
• Test: lijst met woorden uit 1e & 2e woordenlijst + nieuwe woorden. Vraag: staat dit woord in woordenlijst 1?

 Uit test blijkt dat mensen beter zijn om woorden uit lijst 1 te herkennen in conditie A omdat ze een verschil hebben aangebracht toen ze leerden. In conditie B was er geen onderscheid, dus is het ook moeilijker om dat onderscheid wel in de test te maken.
 Prefrontale cortex wordt geactiveerd bij distinctive conditie
 Bij non-distinctive conditie vertonen andere gebieden meer activiteit

Conclusie Raposo et al.:
- terughaal cues zijn representaties beïnvloed door de proefpersoon kennis van het gebruik maken van processen om bepaalde type kenmerken van diepgaand onderzoek gedurende het terughaalproces.
- Twee sets van gelijk gecodeerde woorden worden geassocieerd met aanzienlijke verschillen in prefrontale cortex gedurende de terughaal poging
- Dit reflecteert een proefpersoon geïnitieerd verschil in de manier van terughaal.
 proefpersonen kiezen zelf voor een andere vorm van terughaal, door gebruik te maken van de eigen structuur .

LOP in vergelijking met ES & TAP:
LOP: alleen gerelateerd aan coderen, circel redenering
ES & TAP:
- gelijkheid in coderen en terughaal
- context afhankelijk leren

ad 4. Process Dissociation Framework
Intentionele & incidentele processen.
Bij een test spelen beide processen een rol, dus zijn ze moeilijk te onderscheiden.
Uiteindelijk kunnen ze de processen onderscheiden.

Medial Temporal Lobe amnesie
- gemiddeld tot erge schade aan de Medial Temporal Lobe
- intellectuele mogelijkheden zijn gespaard
- HM
- Gelijk aan Alzheimers

Medial Diencephalon amnesie
- gemiddeld tot erge schade aan de thalamus en omliggende structuren
- SS
- Gelijk aan Korsakoff’s

Tijdelijk of permanent verlies van geheugen
Psychogenetisch of organisch geheugen verlies
- bloed toevoer
- hersenbeschadiging
- ziekte

Psychogenetische amnesie
- extreem zeldzaam
- vaak geassocieerd met extreme stress
- niet langer dan een paar weken
- 2 typen: Globale amnesie en situatie specifieke amnesie

Tijdelijk organisch geheugen verlies
- problemen met de bloed toevoer naar de hersenen
- te grote hoeveelheden alcohol

 
Permanent organisch geheugen verlies
- problemen met de bloed toevoer naar de hersenen
- traumatisch hoofd ongeluk
- Korsakoff’s syndrome
- Dementie, zoals Alzheimer’s

Traumatisch hoofd ongeluk
- bij auto-ongeluk
- grote verschillen in ernstigheid
• variaties in plaats van ongeluk
• variatie in grootte van de schade
• gemiddelde en hoge ernst veroorzaken geheugen problemen

Problemen na hoofd ongeluk:
- acute phase:
• retrograde amnesie
• verwardheid
• verstoring bij encoderen
- acute fase:
• gelimiteerde retrograde amnesie
• anterograde amnesie

Korsakoff’s syndroom
- alcohol misbruik
- slechte voeding
- samen leidt dit tot een vitamine B1 tekort
- symptomen:
• erge geheugen beschadiging
• frontale symptomen
• stemmings problemen
- schade in het mediale diencephalon
• medial thalamus
• medial hypothalamus
- diffuse schade aan andere structuren
• neocortex (vooral frontal cortex)
• hippocampus
• cerebellum

Alzheimer’s disease
- progressief geheugen verlies
• erge anterograde amnesie
• redelijk veel retrograde amnesie
• impliciet geheugen is aangetast
- gedrags problemen
- acetylcholine verminderd
- amuloid plaques en neurofibrillary tangles

Expliciet geheugen:
- Hippocampus
- Medial Thalamus
- Frontal cortex

Impliciet geheugen:
- Procedural (motor learning) = Basale Ganglia & Motor Cortex
- andere vormen in de neocortex

Karl Lashley:
Het is niet mogelijk om een geïsoleerde locatie van een geheugenspoor aan te wijzen waar dan ook in het zenuwstelsel. Gelimiteerde gebieden kunnen essentieel zijn voor leren of terughalen of een andere activiteit, maar het engram (geheugenspoor) loopt door het hele gebied.
 

HM
- algemene epilepsy
- foci in de medial temporal lobe van beide hemisferen
- succesvolle lobectomy door Scoville
- Medial Temporal Lobe wordt verwijderd
 
 

 
Symptomen HM:
- Erge mate van anterograde amnesie: onmogelijk om nieuwe informatie te leren na de operatie
- milde retrograde amnesie
• Korte termijn geheugen vrijwel intact
• Problemen met consolidatie
- globale amnesie
- hij kan informatie bewaren op een niet bewuste manier
• procedureel geheugen intact
• priming intact
• conditioneren intact
Dus beschadiging van het expliciete geheugen, maar niet van het impliciete geheugen.

Conclusie na onderzoek met HM:
Hippocampus is betrokken in het leren van nieuwe informatie
Hippocampus is niet vitaal voor het herinneren van gebeurtenissen die voor het de operatie gebeurden
Hippocampus speelt geen rol in het impliciete geheugen
Dus: het geheugen wordt niet fysiek bewaard in de hippocampus.
De hippocampus is waarschijnlijk de bibliothecaris die het geheugen (de boeken) op verschillende plaatsen in de neocortex (de planken) zet.

Onderzoek naar Medial Temporal Lobe schade bij dieren:
- ontwikkel een test die het MTL geheugen kan meten
• delayed non-matching to sample test
• object recognition test
- ontwikkel een dier model
• apen met een medial temporal lobectomy
• ratten met een medial temporal lobectomy

Apen:
Medial temporal lobectomy dieren hebben grote problemen voor het vormen van lange termijn geheugen voor objecten. Maar: maakt dit de hippocampus de hoofdspeler?
Ratten:
- meer specifieke laesies mogelijk
- bilaterale MTL laesie veroorzaakt problemen
- bilaterale verwijdering van alleen de hippocampus veroorzaakt gemiddelde tekorten
- bilaterale amygdala laesie heeft geen effect
- bilaterale rhinal verwijdering veroorzaakt zware tekorten bij de performance van de test
Dus, is het de rhinal cortex?

Squire:
Hippocampus is verantwoordelijk voor de consolidatie van geheugen. Herinneringen worden voor een tijdje in de hippocampus gehouden en worden dan geleidelijk geconsolideerd naar een nieuwe locatie in de neocortex.

Andere patiënten met een hersenbeschadiging.
Patiënt SS
- leidt aan encephalitis
- schade aan het diencephalon, inclusief de thalamus
- symptomen:
• erge anterograde amnesie
• aanzienlijke graad van retrograde amnesie

Patienten met schade aan de frontal lobes:
- laesie in de rechter frontale lobe:
• retrograde amnesie & keuvelen

- laesie aan de linker frontale lobe:
• milde tot gemiddelde anterograde amnesie

 
Frontale lobe functie:
- strategische aspecten van geheugen
- patiënten met frontal schade gebruiken niet de juiste strategieën voor encoding & retrieval

Schade aan de Basale Ganglia:
Procedurele geheugen tekort
 

- EEG / ERP / MEG
- MRI / CT
- fMRI
- PET
- Angiography

EEG
- Elektrische hersenactiviteit
- Resultaat van het gelijktijdig vuren van honderd duizenden neuronen
- Om prikkels/cognitie te meten
 
 Voorbeeld van een EEG-ERP experiment:
Klimesch et al. (2006)
- EEG correleert met episodisch spoor verval
- Episodisch geheugen recognition test
• herinner woorden die gepresenteerd worden met een 3 seconden interval
• het herhalen gebeurt 2, 8 of 16 woorden later na de 1e presentatie (alleen voor 60% van de trials)
• de taak was om de stimulus te benoemen als een nieuw of oud woord
• P300 ERP en theta EEG gemeten
 
 
MRI: Magnetic Resonance Imaging
- water moleculen in de hersenen worden gebruikt
- deze bevatten protons die liggen in de richting van het magnetisch veld
- een radio frequentie veld wordt aangezet
- protons gaan in die richting liggen
- dan keren ze terug naar hun originele richting
- het veranderen van richting creëert een signaal dat wordt opgevangen door de scanner: het MRI signaal
 

fMRI
- heel erg gerelateerd aan MRI
- neurale activiteit heeft energie nodig
- vasculair systeem brengt energie in het bloed via hemoglobine
- fMRI meet de locatie reactie van dit vasculair systeem
- bloed zuurstof niveau afhankelijk effect
 

Voorbeeld fMRI experiment:
Prince et al., 2007
- reflecteren algemene gebieden het encoderen van episodisch geheugen (EE) en semantisch geheugen retrieval (SR)?
- Semantische paar taak met een latere recognition test.
• woordparen met een mogelijke semantische relatie
• schat de paren
• later recognize of het woordpaar eerder gerepresenteerd is
- Medial temporal lobe als interessegebied
 

PET
- nucleaire beeld techniek
- radioactieve isotoop wordt geïnjecteerd
- de isotoop produceert positrons, gamma rays
- deze worden gevonden door de scanner
- 3 dimensionale ruimte wordt geconstrueerd door de computer
 

Angiography
- om de bloedvaten in de hersenen te visualiseren
- een contrast vloeistof wordt ingespoten in het bloed
- X-ray, welke niet gezien wordt door de tracer
- Bloedvaten worden wit.