No vil EU-kommisjonen gå til sak mot seks euroland fordi dei har for store underskot på statsbudsjettet. Det gjeld Frankrike, Hellas, Irland, Latvia, Malta og Spania.

Dette er ganske sjokkerande, og kan vera med på å gjera krisa verre. For EU er det viktigare å fylja sitt doktrinære syn på økonomisk politikk enn å halda arbeidsløysa nede.

I nedgongstider er det vanleg at regjeringar aukar forbruket. Eit fersk døme er den amerikanske krisepakka – kor ein aukar det offentlege forbruket samstundes som ein òg gjev skattekutt ( for å auka det private tilbodet). I Noreg har det òg kome ei krisepakke som tek sikte på å stimulera økonomien gjennom å auka offentleg forbruk (bygga jernbane, sykkelvegar, pussa opp skular m.m).

Seks EU-land får no streng melding frå EU-kommisjonen om å kutta offentleg forbruk. Det vil sei gjera det motsette av det som det er vanleg å gjera i kriser. Det blir med andre ord ikkje mykje krisepakkar der i garden. Grunnen til at EU kan stilla dette kravet er Pakten som ligg til grunn for Euroen, kor lågt offentleg underskot er eit av krava.

EU og euroen er ikkje den einaste grunnen til at desse landa slit økonomisk, og dei har sikkert gjort mykje teit på nasjonalt nivå. Men når EU vil tvinga dei til å ikkje setta i verk tiltak mot krisa, er unionen med på å gjera vondt verre. 

EU vil løysa finanskrisa ved å eksportera problema. No startar dei opp igjen med å gje subsidier til å eksportera mjølkeprodukt til resten av verda, i fylje BBC.

EU-subsidiar har tidlegare mellom anna hatt øydeleggande effekt på mjølkeproduksjonen i fattige land som den Dominikanske republikk. Poenget er at gjennom fyrst produksjonsstøtte og så eksportstøtte blir EU-tørrmjølk billigare enn lokalt produsert mjølk i fattige land. Resultatet er at arbeidsplassar i fattige land går tapt. EU sine eksportsubsidier har tidlegare blitt skarpt kritisert av utviklingsorganisasjonar og fattige land.

Noreg har som kjent eit høgt subsidienivå i landbruket. Men det er ein viktig skilnad frå EU-støtta, nemleg at subsidiene går til å støtta mat til eigen marknad, ikkje til å eksportera til fattige land. Tidlegare ga Noreg eksportsubsidier til å eksportera Jarlsberg til USA, men det er det blitt slutt på.

Norske media slår stort opp at nye målingar viser framgong for ja til euro – sida i Danmark og Sverige. (eg såg aldri store oppslag då nei-sida leia klart). Endringane blir forklart med frykt for krisa, og at folk mister trua på eigne, små valutaar. I Danmark har statsminsiteren gjort det klart at han vil bruka krisa til Euro-omkamp.

Jamne Euro-målingar i Sverige og Danmark er slett ikkje noko nytt. I forkant av folkerøystingane i 200 og 2003 var det fleire målingar med ja-fleirtal (det var trass alt ein grunn til at regjeringane turde ta opp saka). Likevel stemte folk nei, etter at dei gjennom samfunnsdebatten hadde fått meir info om kva verknadane av å innføra euro ville bli.

Euro handlar nemleg ikkje fyrst og fremst om mynt, det handlar om makt. Det handlar om kven som skal styra renta, og omm kor vidt styresmaktene i eit land skal ha dei reiskapane som trengst for å styra økonomien stabilt.

Faktisk kan det i nedgongstider vera ein fordel å ha eigen valuta. Når til dømes den svenske krona blir svakare, blir svenske varer billigare i utlandet. Då aukar eksporten, og arbeidsløysa går mindre opp enn ho ville ha gjort med euro som valuta.

Dei siste åra har Noreg hatt ei relativt høg rente, samanlinka med euro-renta. Likevel har me hatt tendensar til overoppheiting av økonomien, enorm låneopptaking og så vidare. Hadde med hatt euro måtte me hatt ei langt lågare rente (På det tidspunktet kor me hadde trengt ei høg rente). Då hadde i kvart fall realøkonomien kokt over. Tilsvarande kunne me ikkje brukt renta som styringsverktøy for å stimulera økonomien i nedgongstider. Etter at finanskrisa starta, har den norske sentralbanken sett ned renta meir enn EU sin sentralbank.

At euroen ikkje er noko løysing på finanskrisa ser me tydeleg i at euro-sonen no er inne i resesjon. Det er sjølvsagt ikkje euroen si skuld aleine, men viser at problema råkar minst like sterkt innanfor fellesvalutaen som utanfor. Sjølv om nokre av dei som sitt utanfor ser ut til å tru at graset alltid er grønare på innsida.

]]> http://toresyvert.wordpress.com/2008/10/30/islandsuget-igjen/ Thu, 30 Oct 2008 08:58:04 +0000 toresyvert http://toresyvert.wordpress.com/2008/10/30/islandsuget-igjen/

Blir Sagaøya med i EU? Og kor mykje har det å sei for Noreg?

Ja-sida har lenge satt si lit til høgare maktar. I 1994 var det svenskesuget som skulle få dei gjenstridige nordmennene til å sei ja til EU. No er det visst finanskrisa og islandsuget.

Finanskrisa har som kjent råka Island hardt, og etter krav frå IMF har dei fått ei rente på 18%. Krona som valuta svingar ein god del. Den økonomiske krisa gjer at mange har mista trua på at det går an for Island å vera sjølvstendige og stå utanfor EU, og den siste EU-målinga viste eit klart ja-fleirtal.

Eg håpar at Island ikkje går inn i EU. Det ville vore trist for islendingane, og dessutan ville Noreg fått ein EØS-alliert mindre. Det fører likevel ikkje med seg noko fundamentalt nytt i den norske EU-debatten. Ja – det blir ein fiskerinasjon meir i EU, men EU har allereie store fiskerinasjonar med motsette interesse av Noreg, som Spania. Det er dessutan ikkje primært torskekvota som avgjer innflytnaden i EU, men innbyggartalet.

Om du vil lesa noko anna enn norske ja-media si tolking av EU-debatten på Island vil eg rå deg til å gå innom bloggen EU related News from Iceland. Den er skreven av ein islandsk nei-mann som heiter Hjörtur.

Siste nytt er at Islands statsminister, med det tøffe namnet Haarde, seier til VG Nett at
EU-medlemskap ikkje står på agendaen. den debatten må Island ta etter at krisa er løyse, '
seier han.

Sarkozy vil verna europeisk industri. Det føyer seg inn i rekka av doble standardar i EU sin handelspolitikk.

Dette kan sjå ut som eit paradoks at Sarkozy vil at EU skal regulera, sidan EU sitt grunnprinsipp er fri flyt av varer, tenester, kapital og arbeidskraft, altså det motsette av proteksjonisme. Men samstundes er det ikkje noko nytt. EU sin jordbrukspolitikk er som kjent sers proteksjonistisk. Dei siste åra har EU og i fleire tilfelle innført toll på klede frå asiatiske land som Kina og Vietnam, for å sikra eigen industri.

Sånn sett er EU sitt prinsipp (når det gjeld handel med resten av verda) ikkje ”fri flyt”, men ”fri flyt når det passar EU, og proteksjonisme når det ikkje passar EU”. Innanfor EU er derimot fri flyt-tankegangen fastlåst, og no vil dei dessutan styrka han med Tenestedirektivet.

Det mest dobbeltmoralske med EU sin handelspolitikk sånn eg ser det, er at unionen krev full openheit frå andre land, samstundes som dei vernar eigne marknadar. Når det gjeld handel med landbruksvarer ser ein det i at EU krev at fattige land opnar sine marknadar for EU sine varer, medan EU sjølve fører ein proteksjonistisk politikk. Attpåtil delar dei ut eksportsubsidiar, som saman med dei ordinære subsidiane gjer at EU-varer kan seljast langt lågare enn produksjonskostnadane eller verdsmarknadsprisen.

Studentar mot EU i Oslo skal forresten visa ein dansk film om dette på Blindern på måndag. Ope for alle interesserte:)

Eg er ein stor ven av norsk landbruk, og at Noreg bør dyrka mat sjølve. Det er ein stor skilnad på å dyrka mat til eige folk, og det å eksportera maten til fattige land og direkte ta marknaden frå fattige bønder. Dessutan er det mange av dei tinga dei lagar i fattige land (som sukker, bananer og tobakk) som me ikkje dyrkar i Noreg. Utanfor EU kunne Noreg ha favorisert varer frå fattige land framfor varer frå EU gjennom tollpolitikken, men dette blir i altfor liten grad gjort.

Fann ikkje noko som viste den siste målinga, satt difor inn denne, som er endå litt betre enn den siste.

No har neisida hatt over 50% på meiningsmålinga om EU i over eit år. Det er veldig gledelig. Men kva vil skje framover?

Nei-sida har hatt simpelt fleirtal mykje lengre enn dette (sidan våren 2005), og har hatt reint fleirtal (over 50%) i eit år. Den siste månden går nei-sida eit par prosent ned. Ja-sida går ikkje tilsvarande opp, dei fleste går over til Veit ikkje-kategorien. Dei neste månadane vil visa om dette er ein trend, eller eit blaff.

I tidlegare tider har økonomiske kriser og uro ført til at nei-sida har gått ned, og ja-sida opp. Det har fyrst og fremst hatt psykologiske årsakar, eller skyldast manglande faktainformasjon hjå dei som snudde.

Mange trur at norsk EU-medlemskap vil føra til at tollen på varer frå Noreg til EU synk, og at det blir skapt fleire arbeidsplassar. Dette er veldig feil, sidan Noreg har hatt tollfri eksport til EU sidan 1973. Einaste skilnad er at den allereie låge tollen på fiskeriprodukt vil gå ned. Det er langt frå nok til å oppvega for alle dei arbeidsplassane i landbruk og tilknytta næringar som vil gå tapt ved ein eventuell medlemskap.

Målingar frå 1994 viste at ein god del nei-folk òg trudde at Noreg økonomisk ville tena på EU-medlemskap. Dei var mot EU likevel, av omsyn til folkestyre, distrikta eller av andre grunnar. Men kanskje nedgongstider gjer det lettare for desse å sei at dei vil stemma ja?

Psykologisk er det sånn at når det går dårlegare i Noreg vil ein del folk ”miste trua” på at det går ann å styra seg sjølve. Dei vil legga meir vekt på dei økonomiske argumenta (som dei trur talar for ja) og mindre vekt på folkestyre-argument (som talar for nei).

Eg las nyleg ein artikkel i det britiske magasinet The Economist. Der stod det om ”The European Unions week from hell”, og at ”EU er ikkje skapt for å denne type kriser”. Det er eit litt anna bilete av EU si handtering av krisa enn det som blir teikna i norske media. Artikkelen viste at det fyrst og fremst er nasjonalstatane som tek grep, og at EU ikkje har nok intern solidaritet til å finna felles løysingar. Noko av det mest konkrete EU har gjort så langt er å suspendera reglane i stabilitetspakten ( den finanspolitiske tvangstrøya som gjer det vanskeleg for euro-landa å bruka statsbudsjettet til å kjempa mot krisa). For så vidt eit positivt trekk, men det understrekar EU-reglar i utgangspunktet som ein del av problemet, ikkje løysinga.

For Noreg sin del må det vera ein stor fordel å stå utanfor euroen, sånn at me kan setta renta etter kva som passar norsk økonomi, ikkje kva som passar eit gjennomsnitt av euro-landa. Faren med ein sjølvstendig valuta er sjølvsagt at kronekursen blir for sterk, men så lenge Svein Gjedrem ikkje stirrar seg altfor blind på inflasjonsmålet pleier det gå greitt.

Dei neste månadane vil verknadane av finanskrise for alvor skylda inn over landet. Truleg kjem arbeidsløysa til å stiga. Difor blir det spanande å sjå om den gamle tendensen til at folk blir meir EU-positive når de går dårleg, framleis held seg.I så fall vil det fyrst og fremst dreia seg om psykologi, ikkje om saklege argument.

Agurkar og anna landbrukI drivhusa rundt om i landet starta agurksesongen for ganske lenge sidan. I dei mest moderne drivhusa dyrkar dei vel snart agurkar sjølv om det er vinter. Heile året kan altså bli agurksesong.

Den kjensla har ein ofte når ein les VG eller Dagbladet òg. Likevel er det noko spesielt med andre halvdel av juni, heile juli og fyrste halvdel av august. Framsidene er ekstra useriøse, og sett i endå mindre grad enn vanleg problem under debatt. No kan ein kanskje hevda at det er eit problem at Unge Høgre har ein useriøs leiar, men det er vel snarare tilbake til normalen der i garden.

No har eg hatt ei fin veke heime i Rogaland, med fisking, hyttetur og avslapning. Det var til og med gløtt av sol innimellom skyene. Når eg skriv dette sitt eg på Sørlandsbanen. Ut vindauget ser eg eit skiftande landskap med småbyar, beitemarker, åkrar, skog og knausar. Kvar gong eg tek toget på denne strekningar tenker eg på kor viktig det er å ta vare på det norske landbruket.

Sånn eg ser det er den tredje viktigaste grunnen til at det er viktig å ta vare på landbruket kulturlandskap-argumentet. Utsikten på togturen frå Stavanger til Oslo hadde vore mykje styggare om det ikkje var for den enorme arbeidsinnsatsen som norske bønder legg for dagen. Sjølv for urbane byfolk, som er glad i fransk ostar og sånt, må det vel vera kjekt å sjå at landet blir teke i bruk, og ikkje gror att? Men dette er sjølvsagt ikkje det beste argumentet for jordbruk.

Den viktigaste grunnen til at det er verdt å bruka offentlege pengar på å subsidiera landbruket, er sjølvsagt at me bør (innanfor grensene av bærekraftig bruk av naturen) produsera mest muleg mat her i landet, sånn at me ikkje bidreg endå meir til den globale knappheiten på mat. Skal verda brødfø ein stadig veksande, og stadig rikare, folkesetnad, kan me ikkje starta med å legga ned god, produktiv jord i Noreg. Kortreist mat er dessutan som oftast (ikkje alltid) mest miljøvenleg.

Den nest viktigaste grunnen er sysselsettingseffekten landbruket trass alt framleis har. Sjølv om det er ein liten del av økonomien totalt sett (kring 60 000 arbeidsplassar) er det viktig i mange distriktskommunar. Dessutan må ein ikkje gløyma alle arbeidsplassane som fyljer i tilknytta næringar, som meieri og slakteri.

I norsk landsbruksdebatt finst dei ein litt pussig allianse av marknadsliberalistar med base i DN og ”globalvenstre”  med base i Ny Tid og Morgenbladet som hevdar at norsk bønder i praksis tek livet av afrikanske bønder, og at det er umoralsk å ta vare på landbruket i Noreg. Dei tek til orde for å fjerna all toll på landbruskprodukt, og slutta med subsidiane. Då ser dei vekk frå at dei mest konkurransedyktige på verdsmarknaden stort sett er basert i EU-land, eller i visse andre land med eit høgt utvikla industrilandbruk.

Sjølv om det å fjerna all toll på landbruksprodukt stort sett ville ha gagna industrilandbruksproduksjon i EU, USA og kanskje Brasil / Argentina er det absolutt verdt å sjå på korleis toll-systemet kan brukast til å favorisera dei fattige landa. Til dømes kan ein velja å inkludera fleire land i null-toll-ordninga som i dag omfattar dei 49 fattigaste landa i verda. 49 er ikkje noko magisk tal som me har fått skreve ned på steintavler frå ein gamaltestamentleg gud. Kanskje det burde vore 75, eller kanskje 100? Det er eit utviklingspolitisk vegval, og kva ein veljer kjem an på i kva grad ein trur på nedsivings / tricke down – teoriane som seier at dei eksportinntektene plantasjane kan generera vil komma heile samfunnet i sør til gode eller ikkje. Uansett har vel aldri nokon sinne eit landt blitt rike på å eksportera mat, men alle monnar drar, heiter det.

Som eit sjølvstendig land, utanfor EU, kan Noreg sjølve velja kor mange land som skal få selja varer utan toll til Noreg. Som EU-medlem måtte me ha fulgt EU sine felles tollmurar. Endå eit døme på at Noreg har større utanrikspolitisk handlefridom utanfor unionen. Så er det opp til våre folkevalde korleis dei veljer å bruka han.

Victor Norman sier at globaliseringen er det beste som har hendt siden Romerriket. Og når Victor Norman åpner munnen, bør man lytte. Jeg har tidligere nevnt rapportene om globaliseringens virkning for Norge og verden som Norman har skrevet sammen med Kjetil Bjorvatn, Stig Tenold og Linda Orvedal, og det er på bakgrunn av denne forskningen Norman uttaler seg. Kort sagt:

- Verdien av globaliseringen på verdens bruttonasjonalprodukt er 3 til 5 ganger så sterk som effekten var å åpne det nordamerikanske kontinent for europeere og asiater for 150 år siden.

- Gevinstene for Norge er ekstra store. Vi produserer mye energi, norsk industri konkurrerer i liten grad med indisk og kinesisk industri og vi har, i motsetning til mye av det øvrige OECD, store kapitalinntekter fra resten av verden (og kapital blir mer lønnsomt). Norske direkteinvesteringer i utlandet (FDI) blir mer lønnsomme og kommer til å gå fra å utgjøre 10 % til å utgjøre 60 % av dagens valutainntekter.

- Oljeeventyret har løftet inntektene til Norge med 10 prosent permanent. I 2065, da mye av globaliseringen er ferdig, vil Norges inntekter være 40 prosent høyere på grunn av globaliseringen. Gevinsten er at vi kan skaffe oss ferdigvarer med mye mindre ressursinnsats enn i dag.

Denne uken frigir også IMF en rapport om økte ulikheter ved globalisering. Gary Becker (som vant nobelprisen i 1992 og som også er en mann man bør lytte til) gir sin kommentar her, mens hans medblogger, Richard Posner (som enda ikke har fått prisen, men som også er verdt å lytte til) gir sin kommentar her. Selv om IMF-rapporten nok taes til inntekt for globaliseringsskeptikere, er vi nok alle fire enige om at dette er feil.

Becker sier at globaliseringen virker grunnleggende positivt for utviklingsland. Selv om ulikhetene øker, gir globaliseringen stor vekst i inntekt pr. innbygger (per capita income). Og inntekten vokser for alle, men mest for høyt utdannede og godt bemidlede. Større handel alene skulle ha minsket inntektsforskjellene innad i utviklingsland, men FDI og overføring av moderne teknologi (internett etc) spesielt, favoriserer de høyt utdannede.

Mange, Becker og Norman inkludert mener at for store forskjeller ikke er bra, men globaliseringen øker altså inntekten både til lavt og høyt utdannede. Posner er ikke nødvendigvis helt enig, men ser problemet med at for store forskjeller kan skape andre enn økonomiske problemer, og det er nok det flere av oss andre også tenker på. Avkastningen på humankapital øker, og det er ikke overraskende at høyt utdannede tjener relativt mer. Hvorfor reises det da kritiske røster når alle tjener på globaliseringen? Når det gjelder utviklingsland mener Becker at kritikken kommer spesielt fra land som har gjort en dårlig jobb med å utdanne folket og at de dermed kommer relativt dårligere ut og at det ikke er globaliseringen i seg selv som skaper problemene. Posner poengterer et annet viktig faktum: innad i et land vil det, selv om totalgevinsten er positiv, både være vinnere og tapere. I Norge vil for eksempel bønder tape, derfor ser vi at de kjemper imot frihandel.

Norman har også sagt at de norske forskjellene som kommer til å oppstå, at kapitalavkastningen øker voldsomt mens lønnsinntektene går noe ned, kan løses med omfordelingsmekanismer. For den totale virkningen av handel er gevinst.

Normans presentasjon som han holdt for YS finnes her. Det er ikke så mye tekst, men grafer kan si mer enn tusen ord. Ser også at jeg ikke er den eneste som liker House.

Kommenter