Friedrich Nietzsche zei het al eens: “Er is geen waarheid, er zijn alleen maar interpretaties”.
Een interessante filosofische gedachte, maar wat heb ik er als journalist aan? En waarom zou ik u opschepen met de luchtfietserij van een filosoof uit de 19^e eeuw?

Omdat het invloed heeft op ons werk.

Hoe vaak gebeurt het niet dat journalisten op zoek zijn naar ‘dé waarheid’? Zelf ben ik er ook zo een. Niets liever wil ik dat de onderste steen bovenkomt.
Neem nu de reportages van VPRO’s Tegenlicht. Persoonlijk vind ik het een van de betere programma’s op de Nederlandse televisie. Waarom?

Ze laten een tegengeluid horen.

Geluiden die haaks staan op de dagelijkse verhalen in de media. Toch moet ik iets bekennen. Als ik aan Tegenlicht denk, denk ik aan de waarheid. Maar is deze gedachte terecht? Is het laten horen van een tegengeluid genoeg om te zeggen dat je de waarheid hebt ontdekt? Misschien dat ik de enige ben die de waarheid associeert met de betreffende reportages, maar die associatie zit mij niet helemaal lekker.

Tegengeluiden
Anno 2009 is vooral het internet een platform van tegengeluiden. Waar je ook naar zoekt op internet, over alles wordt wel het tegenovergestelde gezegd. Wat moet je nog geloven? Wat is feitelijk juist en wat is totale nonsens? Juist door internet ben ik gaan twijfelen over tegengeluiden. Wie weet nog wat het goede geluid is? En bestaat dat goede geluid wel? Zijn al die geluiden bij elkaar niet hét geluid. Genoeg vragen. Weinig antwoorden.

Terug naar mijn associatie. Zou ik een programma kunnen maken dat de reportages van Tegenlicht kan weerleggen? “Natuurlijk,” zegt de journalist in mij. Bekijk de strekking van de reportages en de uitingen van de geïnterviewden, bedenk wat daar het tegenovergestelde van is, zoek mensen die dat tegenovergestelde beeld kunnen bevestigen en laat tegengeluiden weg. Niet wenselijk, maar mogelijk. Journalistiek gezien ook een doodzonde vanwege het ontbreken van hoor en wederhoor. Maar hé! Ik heb mijn programma.

Benaderingen
Opvallend hierbij is dat het tegengeluid nu juist in mijn nadeel werkt. In mijn nadeel om de waarheid te achterhalen. Mijn doel is nu niet om de waarheid te beschrijven, maar om een ander programma tegen te spreken. Hierbij maak ik wel gebruik van feitelijke juistheden, maar anderen dan die mijn concurrent gebruikt. Beide programma’s zijn feitelijk juist, maar spreken elkaar tegen. Wie zegt mij wat de waarheid is? Of moet ik beide benaderingen afwegen? Ook nu weer heeft de journalistieke werkwijze weinig te maken met waarheidsvinding.

Genoeg redenen om Tegenlicht niet meer te associëren met de waarheid, maar als een benadering. Wel een steengoede benadering. Dat wel.

Interpretatie
Benaderingen of invalshoeken zijn journalisten niet vreemd. Ze zijn nodig om een onderwerp aantrekkelijk te maken voor de kijker. Hoewel het kiezen van een invalshoek bewust gebeurt, heeft het een onbewust gevolg. Journalisten en kijkers maken hun eigen beeld van wat ze horen en zien, waardoor er een variatie aan opvattingen en meningen ontstaat. De interpretatie is geboren.

Interpretatie en waarheid. Een onmogelijke combinatie. Zolang mensen hun eigen draai geven aan wat zij zien, horen en lezen, kan geen eenduidige waarheid bestaan. In de journalistiek moet dit gegeven altijd op de achtergrond meespelen. “We beschrijven de waarheid niet. We geven hoogstens een eigen benadering”.

Dus wees alert op journalisten die de waarheid omarmen. Nietzsche waarschuwde er al voor: “Er bestaan geen waarheden, er zijn alleen interpretaties”.

Niet waar? 

‘Interpretation presupposes a discrepancy between the clear meaning of the text and the demands of readers. It seeks to resolve that discrepancy. The situation is that for some reason a text has become unacceptable; yet it cannot be discarded.’

Susan Sontag in Against Interpretation

Kort nadat ik mijn artikel over de omgang met twijfelaars geschreven heb, herinnerte ik mij aan een gebeurtenis uit mijn eschooltijd. Wij moesten eens (ik denk in de 8e klasse) een interpretatie van het kortverhaal “Känsterle” van de Zwitser schrijver Rainer Brambach schrijven. Om het volgende te begrijpen is het lezen van het verhaal aanbevolen (het is onder meer hier online in het Duits ter beschikking) alsmede sommige gedachten over de plot. Mijns inziens is het lezen ook anders de moeite waard.

Na het becijferen van de interpretatie blijkte dat vele in de klasse of de man of de vrouw schuld aan de afloop van het verhaal toegewezen hebben. Voor dergelijke oordelen kwam slecht de cijfer 3 (een “voldoende”) voort. Wat wij hier hadden was een voorbeeld voor de omwenteling van en onderwerp (punt 9 in de lijst van de 10 soorten twijfels volgens Shingo). De meesten in onze klasse hebben het verhaals slechts uit een oogpunt bekeken. Als men meerdere oogpunten gebruikt zou hebben, zou men tot een kompleter oordeel gekomen hebben.

Interessant was hoe de eenzijdige oogpunten verdeeld gewezen zijn. Het blijkte dat de meeste jongen de vrouw de schuld toegewezen hebben, terwijl de meeste meisjes de man de schuld toegewezen hebben. Dit was een interessant inzicht wan welke men iets geleerd zou hebben als men dit verder uitgespit zou hebben. Helaas is men vervolgens doorgegaan met onderwijzen.

Objectief observeren is het feitelijk beschrijven van wat je ziet, zonder eigen interpretatie. Als je wel interpreteert dan kun je de verkeerde conclusies trekken en daaruit kan miscommunicatie ontstaan.

Bekijk bovenstaande foto en schrijf zonder na te denken op wat je ziet. Bekijk de foto dan nog een keer en probeer dan objectief te observeren.

Ik ben benieuwd naar jullie bevindingen.

orientatiepunten voor een zwakke theologie

Vanuit mijn zwak geloven komt ook een zwakke theologie voort. Deze theologie kan geen overheersende theologie zijn. Hooguit een dienstbare theologie. Dienend ten opzicht van mijn persoonlijk- en ons gezamenlijk geloofsleven. Begrijpen/theologiseren doen we immers achterwaarts, terwijl we ons leven voorwaarts leven 1)

Dit zijn even wat orientatie-punten die ik wil poneren en die het zwakke gewicht hebben van hardop gedachten van een leek. Ruw materiaal voor verfijning en bijstelling vatbaar. Het klinkt misschien nog erg als een constructie, maar dit kan nooit mijn bedoeling zijn. Met ‘mijn zwakke theologie’ bedoel ik niet bezitterig te zijn of ‘trendzetterig’. Ik geef hier mijn subjectiviteit weer in de hoop om via de dialoog en de afstemming tot een inter-subjectiviteit met anderen te komen. Poldertheologiserend op weg naar een poldertheologie =) Theologie kan voor mij niet heersen op andere terreinen van wetenschap, maar dat geldt ook voor de andere wetenschappen ten opzichte van de theologie. Dit zijn immers andere “taalspelen” of “vertogen” die hooguit een dienende functie hebben ten opzichte van elkaar.

In dit polderende spanningsveld ontwikkel ik mijn zwakke theologie:

1. Mijn zwakke theologie begint in de cirkel van mijn menselijke geloofservaring en mijn menselijke geloofsovertuigingen en zal vanuit de liefde blij zijn met de waarachtigheid en blij met de rechtvaardigheid. De liefde van God die in Jezus Christus mens is geworden en zich in mijn ervaring heeft laten beleven via de Heilige Geest overtuigend tot mij komt en mij transformeert naar het beeld van Jezus.

2. Mijn zwakke theologie lijkt me een dienstbare theologie die mijn persoonlijke ruimte en die van de ander respecteert. Er is geen dwingende werking ten opzichte van mijn geloofsbeleving. Het gezag komt ergens anders vandaan (zie 1). Daarom is een zwakke theologie altijd gastvrij, open, luisterend en zoekt het de aansluiting met anderen. Waarna het zich ook best weer mag onderscheiden.

3. In mijn zwakke theologie is hermeneutiek (interpretatie) een methode die dienstbaar werkt in mijn omgang met God, de bijbel, mijn naaste en de schepping. In deze methode is er plaats voor “lezen” en “articuleren” (getuigen, belijden) van onze geloofservaring.

4. Mijn zwakke theologie is niet onder de indruk van sterke ‘modernistische’ theologie of andere grote verhalen. Of ze nu uit de ’schrift-kritische hoek’ komt of uit de zogenaamde ‘orthodoxe hoek’. Theologie is altijd een ‘dienstmaagd’ van het persoonlijk en gezamenlijk geloof en de geloofservaring met God. Mijn getuigenis is niet minderwaardig ten opzichte van zogenaamde wetenschappelijke claims. Deze dienstbaarheid zie ik ook weggelegd voor zwakke dogmatiek, zwak pastoraat, zwakke eclesiologie etc.

5. In mijn zwakke theologie kan de letter nooit het laatste woord hebben. De woorden van de bijbel zijn werkzaam in contexten van tijdgebonden mensen en God’s eeuwige Geest. Er is dus ‘harmonie’ in een her-interpreterende wisselwerking. En hierbij heb ik een diep besef dat de letter iets anders is dan mijn interpretatie van deze letter.

6. Mijn zwakke theologie is ook historisch bewust en zal vanuit deze tijdsbewuste her-interpretatie weer aansluiting zoeken met de brede historische christelijke traditie. Niet zozeer om daar sterke regels aan te ontlenen, maar eerder om mij te laten dienen door Gods goede gaven door de geschiedenis heen.

7. In mijn zwakke theologie zal mijn houding altijd een houding zijn van persoonlijke verantwoordelijkheid ten opzichte van God en zijn schepping. Ik ben verantwoordelijk lief te hebben, en zorg te dragen. Juist de ervaring dat ik hierin tekort schiet en zwak ben, brengt mij bij Gods goedheid (genade) die tot mij is gekomen via het getuigenis over Jezus Christus. Ik heb ervaren dat de Geest in mijn ervaring heeft ‘gewerkt’ door het getuigenis van de bijbel en van andere gelovigen.

Gods koninkrijk

Er valt natuurlijk nog veel meer over te zeggen, maar dit lijkt me voor nu wel het belangrijkste. Ik moet nog even zien hoe het koninkrijk hier op een niet dualistische manier in past. In ieder geval als houding waarin ik dienstbaar ben aan Koning Jezus en die zich uitbreidt naarmate mensen met soortgelijke houding met elkaar in relatie treden.

positioneren na postmodern tegenreageren

Het is prof. van Peursen die ooit al eens het post-modernisme heeft gekenmerkt als tegenbeweging. Deze tegenbeweging zal zich weer moeten opstellen in verantwoordelijkheid om verder te kunnen is mijn beknopte weergave van Van Peursen. Hierbij grijpt hij terug op het begrip rechtbank van de rede (en I. Kant). Dit komt ook in de buurt van de ex-pomo Stephen Toulmin. De postmoderniteit was een soort puberreactie op sterke persoonlijkheden van rationaliteit. Of het nu ooit-evangelische rationaliteit was of ooit-gereformeerde- en zelf misschien wel ooit-katholieke- of ooit-orthodoxe rationaliteit. En net zoals pubers ruimte nodig hebben om hun eigen weg te vinden in de “individuatie”. Dit proces is nodig om op latere leeftijd weer persoonlijke verantwoordelijkheid te dragen. jong-volwassenen of laat-adolecenten zijn meestal gebaat als ze goed tegenspel hebben van een volwassenen, maar daarin ook vrijheid ervaren en aangemoedigd worden om een eigen route te kiezen. Empowerment van de ander. Dit kunnen we leren van een zwakke psychologie/pedagogiek.

volg jij mij!

In dit kader zie ik ook de rol van zwakke theologie. Niet alleen van zwakke theologie, maar ook van zwakke psychologie en zwakke filosofie. Een vriendelijke opvoed(st)er vanuit de liefde die blij is met waarheid en gerechtigheid. De liefde zal volgens 1 Kor 13 altijd dienstbaar zijn. De liefde lijkt me ook het centrum van Jezus zoals hij op de aarde wandelde. De context waarin ook zijn oproep heeft geklonken die nog steeds klinkt, om Hem te volgen. Niet primair kijkend naar anderen, maar bewust van mijn persoonlijke verantwoordelijkheid naar Hem > wat gaat het jou aan, volg jij mij!

1) citaat van Søren Kierkegaard

Ook ik heb inmiddels net als Boele (zie link) de artikelen van Andries Knevel en Tom Wright gelezen. Ze kwamen gisteren ook voorbij in onze paasdienst en onze predikant was er blij verguld mee. Mooi dat de volkskrant in de publieke ruimte via Andries op deze manier aandacht geeft aan een centraal bijbels thema. In mijn ogen zijn het boeiende en stevige artikelen met gedegen historische argumentatie. Knap op een rijtje gezet. Bij Wright haakte ik echter al snel af en bij Andries werd het boeiend, net toen ik wilde afhaken. Voor mij zit de ‘zwakke kracht’ van Andries aan het eind. Ik had hier graag meer van willen zien en volgens mij ben ik niet de enige.

Nog veel boeiender dan de artikelen zelf, vind ik de reacties van de lezers. Daar lees ik informatie in die mij dichterbij mijn buurman brengt. Gelovig of niet.

De verhalen van Andries en ‘Tom’ verdienen het om te blijven vertellen, maar gezien de reacties zijn vooral de medegelovigen gesterkt in hun overtuiging en klinkt er bij hen weer een zucht van opluchting over het orthodoxe standpunt van Andries =)

Voor degene die niet geloven in een lichamelijke opstanding van Jezus Christus lijkt het verhaal van Andries weinig zoden aan de dijk te zetten. Dat is mijn indruk als ik de reacties eronder lees.

Tijdens het lezen van de vele reacties werd ik geraakt door Harm die verwijst naar het beroemde sprookje: “de nieuwe kleren van de keizer”. Hij past dit toe op Andries betoog voor de lichamelijke opstanding:

“Bent u in staat mensen zo te overtuigen dat ze het niet durven te zeggen als ze het niet snappen of zien? Laat u mensen daardoor naakt over straat lopen, omdat ze anders bang zijn dat u zult zeggen de ze dom zijn of niet geschikt voor hun functie? Dan bezit u hele goede vaardigheden, maar benut u ze op de verkeerde manier.”

Harm lijkt hiermee te suggeren dat Andries over de goede vaardigheden beschikt maar ze op een verkeerde manier gebruikt. Voor een deel herken ik mij in dit punt. In mijn optiek besteed Andries op een erudiete manier de meeste aandacht aan een modernistische apologetiek, die de cartiaanse twijfels aan de ‘objectieve’ zaken (zoals de lichamelijke opstanding) buiten het subject (mezelf) te lijf gaat met historisch-rationele bewijsvoering al dan niet vanuit een fundament van onbetwijfelbare zekerheden. Deze methodische twijfel van Descartes kan door deze onderbouwing “aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheden” plausibel maken voor het kennende subject. En dat doen Andries en Tom heel vakkundig. Daar is niets mis mee. Ze krijgen mijn waardering en mijn liefde.

Maar in het tijdperk van de interpretatie kunnen we hierbij niet zonder openheid van persoonlijke proposities. We hebben allemaal een leven achter ons met ervaringen, overtuigingen en manieren van denken die we meenemen als we naar dit betoog kijken. Het lijkt me een onnodig gesloten als we dit niet inbrengen in ons betoog. We hoeven in deze tijd minder bang te zijn voor de subjectieve context waarin argumenten werkzaam zijn. Transparantie lijkt me hierin een mooi streven. Of in bijbels jargon ‘waarachtigheid’ (aletheia). Deze subjectieve context kan zelfs veilig zijn voor de ander en ruimte bieden als de subjectieve context van anderen ook wordt erkend en wordt bevestigd wanneer de eigen keuze van anderen wordt aangemoedigd (emancipatie, empowerment) in een sfeer van vrijheid en verantwoordelijkheid.

Het stukje na ‘en toch’… van Andries, had wat mij betreft ook best in het begin gemogen. Dan loop je wel het risico dat mensen nog eerder dan nu gaan roepen dat het een cirkelredenering is, maar welke redenering is dat nu niet? Met deze kwalificatie is de redenering alleen maar verplaatst naar de sfeer van het persoonlijke getuigenis. Dit stukje had van mij nog wel meer woorden mogen krijgen.

Om deze blog niet langer te maken dan deze al is… Ik vond het opmerkelijke artikelen. Opmerkelijk omdat het laat zien dat er ruimte en vrijmoedigheid is om het over deze zaken in de publieke ruimte te hebben. Maar ook opmerkelijk omdat het hier en daar nog kan groeien naar een manier zwak geloven die dichter staat bij onze seculiere medemens. Tenminste dat is mijn interpetatie als ik zo de reacties lees die in de Volkskrant staan vermeld.

http://extra.volkskrant.nl/opinie/artikel/show/id/3138/De_Heer_is_waarlijk_opgestaan%21

Maar de beste stuurlui staan nog altijd aan wal en ik heb veel waardering voor Andries.

Het is niet mijn bedoeling om hier al te filosofisch te doen, maar omdat ik “in gesprek ben” met Gianni Vattimo wil ik hier toch wat citaten van hem noemen. Ik zal hem niet klakkeloos willen navolgen, maar ik wil toch graag wat citaten geven om een idee te geven van zijn positie, als uitdaging om tot een eigen positie te komen. Ik blijf hier even bij het boek God en de Godsdienst die hij samen met Derrida en Gadammer schreef. Dit boek is al wat ouder (1996) maar nog erg verhelderend om een beeld te krijgen van zijn gedachtengang:

De drie-ene God is niet iemand die ons oproept tot een terugkeer naar de grondslag in de metafysische zin van het woord, maar, volgens het Evangeliewoord, die ons veeleer oproept om de tekenen van de tijd te verstaan.
(God en de Godsdienst p.115)

Alleen in het licht van de christelijke leer van de menswording van de zoon van God lijkt het voor de filosofie mogelijk om zichzelf te verstaan als een duiden van de tekenen van de tijd, zonder terug te vallen in een zuiver passief registreren van het verloop van de tijd…God wordt mens: dat wil zeggen dat hij zich allereerst openbaart in de bijbelse boodschap, die uiteindelijk ‘plaats maakt’ voor het post-metafysische denken over de toevalligheid van het zijn.
(p.117)
Het is het feit van de Menswording dat aan de geschiedenis de zin verleent van een verlossende openbaring, in plaats van een opeenstapeling te blijven van gebeurtenissen die het zuivere structurele karakter van het ware zijn verstoren. Dat de geschiedenis ook, of juist, een verlossende (of in filosofische taal, emancipatoire) betekenis heeft, omdat zij een geschiedenis is van verkondiging en antwoord is, van uitlegging, en niet van ‘ontdekkingen’, of van ware ‘aanwezigheden’ is die zich aan ons opdringen, – dat is iets wat alleen gedacht kan worden in het licht van het leerstuk van de Menswording.
(p.118)
Dat er geen feiten bestaan, doch slechts interpretaties, zoals Nietzsche leert, is niet op zijn beurt een zeker en geruststellend feit, doch ‘alleen’ een interpretatie.
(p.118)

Hier is Vattimo ‘in gesprek met’ voorgangers als Nietzsche, Levinas en Heidegger.

In de menswording van Christus ziet hij het einde van alle metafysica of op zijn minst een verzwakking van deze grote verhalen.

Juist in het relationele kenmerk van de drie-enige God en de God die in de Menswording binnen zijn schepping is gekomen en zo ook in onze tijd, is er een nieuwe weg zichtbaar geworden voor ons, waarbij we achter Jezus aan mogen gaan.

Hierbij geeft Vattimo ook de termen secularisatie en nihilisme een nieuwe betekenis. In de menswording heeft God zich geseculariseerd en heeft hij niet vastgehouden aan het God gelijk zijn, maar zich vernederd (genihiliseerd).

Het geloof in de publieke ruimte kan zo weer een nieuwe betekenis krijgen. Wanneer wij ons seculariseren als mens onder de mensen en nihiliseren in onze grote sterke verhalen, kunnen zijn ons weer verantwoorden in het persoonlijke getuigenis waarbij we ons leven verbinden met de God van de bijbel.

Iedereen heeft als kind het verhaal van Roodkapje gehoord. Veel is er niet meer aan als je het al zo lang kent , maar de interpretatie van Tomas Nilsson bied toch een nieuwe , verfrissende en knappe kijk op Roodkapje.

Music: Slagsmålsklubben
Animation: Tomas Nilsson

Niets zo persoonlijk als… kunst. Persoonlijk heb ik helemaal niets met kunst. Ik ben met geen stok een museum in te slaan, bezoek nooit een tentoonstelling en ik weet weinig van kunst. De meeste kunst spreekt mij niet aan, doet geen beroep op mijn verbeeldingskracht en zet me zelden aan het denken. Ik weet, ik neem nu al allerlei stellingen in in de kwestie rond de definitie van kunst, maar voor mij zijn dit toch belangrijke kenmerken.

De afgelopen dagen zag ik twee verschillende berichten over kunst, een documentaire en een krantenartikel. Onlangs werd een herhaling uitgezonden van de interessante documentaire over de Zwitserse kunstenaar Heinrich Lüber. Hij is een zogeheten performance kunstenaar, die in de openbare ruimte allerlei ‘acts’ uitvoert. Zelf zegt Lüber: “Het woord performance draagt een provocatief element in zich. [...] In de wereld waarin ik opgroeide met al z’n commercie en tv-reclame is het extreme al zo dominant aanwezig dat je je afvraagt: Kun je überhaupt nog wel provoceren? Als ik toch iemand wil provoceren dan maar mezelf. Ik wil de kijker betrekken bij een experiment dat provocatie ter discussie stelt, niet om een bepaald gevoel op te wekken.” En zo is hij vaak in de meest wonderlijke houdingen te zien, houdingen die hij gedurende lange tijd roerloos aanneemt. Dat roerloze komt ook schitterend terug in de documentaire. Er is ruim de tijd genomen om de beelden voor zichzelf te laten spreken. Niet alleen door de tijd, maar ook door de cameraposities zelf. Een genot om naar te kijken. Deze kunst spreekt me dan weer wél aan: door de plaats van handeling kun je er niet omheen, en moet je jezelf wel afvragen, wat die kunstenaar bezielt, maar ook waarom ik het raar vind. En Lüber schrijft ook niets voor over de richting van de interpretatie: “Ik wil mensen de ruimte laten bij hun interpretatie.” “Je wordt uitgenodigd om anders naar de dingen te kijken en daar zelf een actievere rol in te spelen.”

Ook provocerend zijn de kunstenaars in Zweden, volgens dit artikel in Trouw (7 maart). Studenten aan de kunst- en designacademie Konstfack zwengelen het debat aan door hun acts. Zo liet een vrouw zich opnemen in een ziekenhuis in het kader van een examenopdracht en ging een jongeman het interieur van een metro te lijf en verdween door een ingegooide ruit. De ophef hierover bereikte zelfs de hoogste kringen en de minister van Cultuur heeft zich er al mee bemoeid. Een intern onderzoek maakte dat de studenten al spreken van “het begin van censuur.” Overigens zeggen ze dat het allemaal wel goed komt als het examenproject wordt tentoongesteld.

Kunst moet niet een dekmantel worden waaronder men maar alles kan doen. Net als de vrijheid van meningsuiting, maar dat is een andere discussie. De interpretatieruimte is in deze gevallen veel kleiner, men kan het niemand kwalijk nemen als ze in het geval van de metromolestrant niet anders concluderen dan dat die man de boel gewoon vernielt. En iemand die zich op laat nemen in de naam van kunst is op goede gronden onverantwoordelijk bezig. Er zijn echt wel andere interpretaties mogelijk, maar dan zullen die erg goed onderbouwd moeten worden. Dus eigenlijk ben ik wel benieuwd naar die examententoonstelling.

Over communicatie raak je niet uit gecommuniceerd, toch hanteert iedereen zijn eigen betekenis van wat het zou moeten zijn en wat het is. Het is een vrij lang woord, een lastig onderwerp om over te discussiëren en moeilijk om in een definitie te vatten. In communicatie leven wij, wat wil zeggen dat we leven in onze eigen interpretaties, dus je zou kunnen dat het leven bestaat in communicatie…Je gelooft in je eigen interpretaties voordat je ziet wat je interpreteert. ‘Geloven is zien’ en niet andersom.

Hoe kan dan eigenlijk een levenloze definitie gaan over het leven, iets wat we nog moeten bewijzen voordat we erin geloven. Misschien moeten we hiermee proberen op te houden, aan de andere kant wordt het dan moeilijk om mee te werken. Ons leven is een “gevangenis” van onze eigen concepten, gewoontepatronen en verwachtingen (ego) en zo trekken we steeds meer grenzen op, terwijl er niets begrensd hoeft te worden, mits je gelooft dat het ego echt is, wat inhoudt dat je gelooft dat je eigen ideeën, overtuigingen en concepten vaststaand en een inherente waarheid bezitten.  Als je dit niet zou geloven heb je dus niets om te begrenzen en bestaan er ook geen problemen. Want er is geen ik wat ergens in kan geloven, dus is er ook geen jij (Bohm & Krishnamurti, 2003)

George Steiner praat over een poëzie van communicatie, iets transcendentaals, iets wat onze gewoontepatronen en concepten overstijgt. Als we opgaan in een mooi muziekstuk, is het overstijgend omdat je niet zelfbetrokken bent, het ego is tijdelijk even opgelost. Mooi! maar moeilijk te bevatten omdat het moeilijk is iets voor te stellen wat we zelf nooit bedacht hebben, dat is natuurlijk ook gelijk het hele punt. Ik trek maar weer eens de stoute schoenen aan…Communicatie draait om twee aspecten.

In eerste instantie draait het allemaal om interpretaties. Niets komt ons toe met een betekenis erin gegrafeerd. Wat iets voor ons betekent is altijd in interpretatie. Als je dit leest, ben je mijn stuk aan het interpreteren. En voordat ik dit schreef heb ik mezelf heel lang bezig gehouden door hierover na te denken, te lezen en te praten met andere (vak) broeders.

Bedenk dat als jij en ik aan het ‘communiceren’ zijn, wij beide die breuk die ons gescheiden houdt moeten overbruggen om te bedenken hoe je omgaat met je interpretaties over wat ik schrijf. Mischien lees je mijn tekst niet, maar lees je je eigen ideeen over deze reeks van samengestelde symbolen, die op zichzelf geen betekenis hebben. We leven dus in een gemedieerde wereld, en staan niet in echt contact met de ander. We interpreteren en onthouden selectief als gevolg van onze gewoontepatronen.

Ten tweede, communicatie is ook het proces dat onze ’geest‘ creeert, onderhoudt en verandert (Carey, 1975). En onze ‘geest’ is de bron van al onze manieren over hoe we deze wereld beleven, hoe we deze wereld zien en ermee mee omgaan. Maar ook al onze manieren van hoe we beinvloedt raken door dit gegeven en door anderen. Dit proces corrigeert zichzelf niet maar is een constante dynamische evolutie, altijd veranderlijk.

Dus helaas (of niet), gaan we waar onze ‘geest’ ons brengt, en wat deze mogelijk en noodzakelijk maakt. Het is onze ‘mind’ dat wat we zien en voelen controleert, niet wijzelf.

En om de cyclus te sluiten, alles waar we bewust van zijn komt in communicatie met anderen en onszelf.

Waarom wordt er door de banken ook alweer in communicatie geschrapt? Omdat iedereen met marketing bezig is, wat weer een product is van onze consumptiemaatschappij, waarin mensen alleen bezig zijn met informatie en producten te verteren in plaats van op te nemen. Deze crisis kan er niets voor niets zijn, onze houding moet anders worden.

Het oorspronkelijke doel van dit blog was om ernaar te kunnen verwijzen in een discussie. Sommige ideeën blijken in het dagelijks leven moeilijk te verwoorden in het heetst van de strijd en het leek me handig een plek te hebben op het internet waar ik mijn gedachten omtrent die ideeën zo helder mogelijk zou kunnen formuleren. Als ik er in een live discussie dan om één of andere reden niet uit zou komen (het is ook moeilijk om elkaar uit te laten spreken als de gemoederen verhit raken!) zou ik kunnen zeggen: “…kijk en reageer op mijn blog, ik heb het allemaal beter uitgelegd in een artikel…”.

Eén van de moeilijkste dingen om mee om te gaan in een discussie over het wel of niet bestaan van paranormale fenomenen is wanneer mensen ongelooflijke verhalen vertellen en vervolgens eindigen met: “…hoe verklaar je dat dan?..”. Het is moeilijk te begrijpen voor die mensen dat dergelijke verhalen misschien wel helemaal niet weergeven wat er werkelijk gebeurd is. Oftewel: ze hebben iets ongelooflijks waargenomen (perceptie), maar beschrijven het misschien verkeerd (interpretatie). Meestal doe ik een kaart- of mentale truc om dat punt duidelijk te maken; als ze namelijk na de truc proberen te beschrijven wat er is gebeurd komt dat vrijwel nooit overeen met wat ik daadwerkelijk heb gedaan en dat kan ik vanzelfsprekend makkelijk aantonen. Het kost me helaas wel altijd een (goochelaars)geheim, maar het is voor een goed doel!

Je zou kunnen stellen dat een accurate interpretatie van perceptie een beschrijving is van de realiteit, maar de moeilijkheid zit hem dus in het accuraat interpreteren. Accurate interpretatie vraagt om een objectieve blik en vooral ook om kennis van zaken en dat laatste ontbreekt bij de meeste mensen als het aankomt op het vaststellen van de echtheid van paranormale fenomenen.

Een goed voorbeeld van een “hoe-verklaar-je-dit-dan?”-discussie is onlangs nog gevoerd in reacties over en weer op dit blog tussen blogbezoeker Anneke en mij. Het lijkt me passend om met die discussie (met een paar kleine edits) dit artikel te beëindigen:

Anneke schrijft:

Het is je goed recht om niet open te staan voor mediumschap en andere paranormale verschijnselen. Jaren geleden was de aarde ook nog plat. Het universum is zo groot dat we met onze bekrompen aardse wetenschap niet alles kunnen bewijzen, maar om te zeggen dat wat er niet bewezen wordt onzin is?
Mediumschap is wel degelijk bewezen.

Fysiek mediumschap, dat helaas maar weinig meer voorkomt, is uitgebreid getest. En dan niet door de goochelaar James Randi maar door echte wetenschappers, mensen die diverse mediums onderzocht hebben. De mediums werden in een kast opgesloten, vastgebonden enz. Tijdens die onderzoeken werd er door ectoplasma een mens gevormd, die door artsen werd onderzocht samen met diverse wetenschappers die objectief tegenover het mediumschap stonden. Er zijn foto’s gemaakt, met behulp van een stenograaf werd alles genoteerd en achteraf gecheckt op waarheid. Zoals ik al eerder zei: lees deze boeken en oordeel dan. Misschien wordt je leven leuker als je een meer open blik hebt naar dingen die je niet kunt zien.

Net als direct voice. Een stem van de overleden persoon die dingen vertelt die alleen jij en de overledene weten? Hoe verklaar je dat?

Verklaar dan ook waarom een medium mij dingen vertelt over mijn overleden familieleden die ik niet weet en bij navragen blijken te kloppen. Hoe kan dat? In Engeland werken de mediums met bewijzen, harde bewijzen over de persoon die is overleden en vaak bewijzen die de ontvanger na moet vragen en die dus niet uit de aura gehaald worden. Ik ben erg benieuwd wat voor verklaring je daarvoor hebt!

Mijn antwoord:

Beste Anneke,

Het is nog maar de vraag of de meerderheid van mensen geloofde dat de aarde plat was; volgens onderzoek blijkt dat zeker in Europa algemeen werd aangenomen dat de aarde rond was. Het feit dat het nu zeker is dat de aarde rond is komt door bewijs geleverd aan de hand van empirische bewijzen en is dus een “prestatie” van de wetenschap.

Je gebruikt de term “bekrompen wetenschap”. Het is mij niet duidelijk wat je bedoelt met “bekrompen”. Volgens mijn invulling van bekrompen is JUIST de wetenschap absoluut niet bekrompen; de wetenschap staat open voor alle theorieën en onbewezen veronderstellingen en gaat vervolgens aan de slag om bewijs te vinden.

Een groot misverstand aangaande James Randi is dat hij zelf testen afneemt. Niets is minder waar. Testen worden opgesteld en afgenomen door onafhankelijke wetenschappers. Wel bekijkt James Randi van te voren de test om te zien of hij niet fraudegevoelig is. Het is moeilijk voor wetenschappers in te schatten in hoeverre er gefraudeerd kan worden bij een test. Het illusionisme en het mentalisme (mentale goochelkunst) heeft in de loop van de jaren zoveel manieren gevonden om kritische waarnemers te misleiden dat alleen een expert in de goochelkunst zo’n test kan beoordelen op fraudegevoeligheid. Ik heb zelf ook jarenlang intensief de goochelkunst en het mentalisme beoefend en het aantal kritische mensen (onder andere enkele natuurkundigen) dat ik heb kunnen wijsmaken dat ik over paranormale gaven beschik is in de loop van de jaren exponentieel toegenomen. Ik heb dus uit de eerste hand kunnen ervaren hoe makkelijk het is om mensen te misleiden. Als je meer wilt lezen over mentalisme kan ik je aanraden om “Thirteen Steps to Mentalism” van Corinda te lezen, ik weet bijna zeker dat je verbaasd zult zijn over wat je allemaal niet kunt “faken”.

Er zijn ook mediums en mensen met paranormale gaven die echt denken dat ze die hebben, vaak ook onder aanmoediging van hun omgeving (“self-deception”). Dit zijn de mensen die zich laten testen door James Randi in de hoop een miljoen dollar te verdienen; bij die testen blijkt dan dat ze helemaal geen gaven hebben en dat is vooral voor henzelf een pijnlijke en vernederende ervaring. Een medium dat de boel bij elkaar verzint zal zich natuurlijk nooit laten testen en mijn theorie is dat iedereen die een dubbelblindtest weigert van zichzelf weet dat hij een oplichter is!

Als reactie op alle voorbeelden van paranormale fenomenen die je beschrijft kan ik maar één ding zeggen: ik heb er geen verklaring voor! Echter hoe kan ik zeker weten dat wat jij hebt meegemaakt ook echt gebeurd is en als het wel echt gebeurd is hoe kan ik dan zeker weten dat het verhaal wat jij erover vertelt ook echt accuraat is; het kan best zijn dat je de fraude over het hoofd hebt gezien of dat je zo graag wilde dat het echt was dat je jezelf voor de gek hebt gehouden (een combinatie van “self-deception” en “wishful thinking”). Om maar weer terug te komen bij de paarse mammoeten*: als ik je zou vertellen dat één van de onzichtbare paarse mammoeten vandaag bij mij thuis is geweest op de koffie en me in vertrouwen heeft verteld dat alle mediums oplichters zijn hoe verklaar JIJ dan dat die paarse mammoet bij mij door de voordeur paste? Het lijkt misschien flauw maar het illustreert wel heel duidelijk het punt wat ik probeer te maken: de ervaringen en belevingen van één persoon of zelfs meerdere personen zegt niets over de werkelijkheid. Om de werkelijkheid vast te stellen moet er een fraude-ongevoelige test worden opgesteld waarin aan de hand van het vinden van empirische of overtuigende statistische bewijzen een fenomeen wordt vastgesteld op echtheid. Geloof me, zodra in een dergelijke test een paranormaal fenomeen wordt bevestigd zal ik de eerste zijn om te zeggen dat ik het al die tijd mis heb gehad. Vooralsnog blijf ik bij het principe van de “bewijslast”: iets bestaat NIET totdat feitelijk bewezen wordt dat het wel bestaat!

LOGATES

* voor meer over de paarse mammoeten (een variatie op “The Flying Spaghettimonster “(FSM)) zie het artikel “Bewijslast, feiten en holle frases“

Index van alle artikelen

Wilders vindt dat het gedrag van alle moslims te verklaren is aan de hand van de Koran – die claim ligt onder veel van zijn uitspraken. Voorts bestaan er voor Wilders geen interpretaties van de Koran. De Koran moet gelezen worden als een letterlijke tekst met een inherente, eenduidige, tijdloze en abjecte betekenis. Het is deze en niet een andere betekenis die bepalend is voor het gedrag van moslims. Hieronder enkele simpele argumenten hiertegen.

1. Als we er vanuit willen gaan dat de Koran enige invloed heeft op gedrag dan moet het boek wel gelezen worden. De overgrote meerderheid van de moslims echter leest de Koran niet en kent louter enkele korte delen uit het hoofd die handelen over fundamentele geloofsartikelen zoals het bestaan van god en niet zaken als oorlog. Ook al lezen moslims de Koran zij begrijpen het meestal niet. Immers, de meerderheid van de moslims is niet Arabisch, noch onderlegd in de Arabische taal. Het is onder moslims niet gebruikelijk om vertalingen te lezen. De Arabische moslims die de koran lezen begrijpen het ook niet aangezien het in zeer klassiek Arabisch is geschreven, dat louter goed te begrijpen is na een gedegen opleiding.

2. Indien de Koran invloed heeft, dan is dat niet middels de abjecte interpretatie die Wilders en zogenoemde ‘moslimterroristen’ er aan geven, maar middels de interpretatie die dominant is onder moslims. Moslims hebben een afkeer voor de interpretaties van ‘moslimterroristen’ en roepen wereldwijd dat hun religie ‘gekaapt’ wordt door een paar ‘luidruchtige gekken’. Deze ‘gekken’ plegen hun meeste aanslagen in de islamitische wereld (Irak, Pakistan) juist omdat alle moslims (minus de terroristen) het niet met hen eens zijn. Het is ook op een simpel niveau best te begrijpen dat moslims een andere opvatting hebben over de Koran dan terroristen en Wilders. Als zij het eens zouden zijn met de laatstgenoemden zouden zij geen lol mogen beleven, hun hele leven oorlog moeten voeren en zich aan een zeer strenge levenswijze moeten houden die normale mensen niet aan kunnen.

3. Zoals gezegd stelt Wilders dat louter de letterlijke, gewelddadige lezing van de koran de ‘echte’ betekenis van de Koran weergeeft. Er zijn hier twee argumenten tegen. In de eerste plaats maakt het niet uit wat ‘echt’ in de koran staat. Het gaat er om wat ‘echte’ moslims vinden dat er ‘echt’ in de koran staat en die zijn het echt (zie punt 2) niet met Wilders en terroristen eens. Ten tweede is er niet zoiets als de ‘enige echte’ betekenis van de Koran. Er zijn net zoveel verschillende ‘korans’ als dat er moslims zijn. Een interpretatie van teksten behoort de lezer toe en niet de tekst. Daarom zijn er zoveel meningsverschillen over wat er in de Koran staat onder moslims en wat er in de Bijbel staat onder christenen en wat er in On Liberty staat onder liberalen.

4. Hoe komt het dan dat de Koran (of andere boeken) gebruikt worden voor slechte doeleinden? Een interpretatie van een tekst of een opvatting over een geloof of filosofie dient meestal als legitimering voor gewenste doeleinden. Zoals een wijze stelt: ‘the wish is the father of the thought’. Wilders en de moslims die in zijn film spelen interpreteren de Koran op hun manier omdat zij er belang bij hebben, niet omdat zij geïnteresseerd zijn in ‘de waarheid’. Een mooie illustratie is de Bhagavad Gita, een heilig boek voor Hindoes. Het hele boek gaat over een massale oorlog met het bijhorende geweld. Toch is het de basis voor het geloof van 900 miljoen Hindoes die geen geweld plegen, zelfs niet tegen dieren. Ook is het de basis voor de filosofie van Gandhi, de meest pacifistische man van de 20^ste eeuw en een diepgelovige Hindoe. Maar, de Gita wordt ook gebruikt door een paar verdwaalde Hindoes om aanslagen op kerken en moskeeën te legitimeren. In de gedachte van Wilders zouden alleen de laatstgenoemden ‘echte’ Hindoes zijn en al die anderen nep-Hindoes. Ook zou hij niet meetellen dat de Hindoes die geweld plegen in slechte omstandigheden leven en worden gehersenspoeld door politici met bepaalde belangen. Deze Hindoes zijn zoals de Iraakse moslims die aanslagen plegen in hun eigen wijken, omdat hun land bezet wordt, ze familieleden kwijt zijn geraakt en straatarm zijn. En de politici zijn exact hetzelfde als Bush die de vrijheid en democratie gebruikt om zijn oorlog in Irak te legitimeren.