The New York Psychoanalytic Institute is not where you’d expect to go to hear jazz licks or banjo riffs, but on two consecutive Saturday afternoons in December the third floor rocked. Or, at least, reverberated. The venue was The Philoctetes Center for The Multidisciplinary Study of Imagination—a long name that has sheltered a multitude of different events, from poetry readings to films to “round tables”, free-ranging discussions by experts on anything from New York dance in the 1960’s, to the art and craft of magic, to cell biology and cancer, to the history of violin-making.

And music. Before the bad news, the good: an appreciation of those two events. On the 14th, three “world-renowned jazz artists and long-time collaborators”, pianist Fred Hersch, bassist Drew Gress, and soprano saxophonist Jane Ira Bloom, got together to explore “Jazz Improvisation: The Art of the Ballad”. This was about playing slow and moody, what Bloom described as “breath[ing] together slowly, with the bass at the bottom.” Hersch, doing his best with an upright piano, spoke of the “shape of the [ballad] beat, softer and wider, with the piano as percussion”. Gess said that with ballads he “became aware of wide open spaces….the tone is important, because you don’t have the overt rhythm”.

They treated us to “Mood Indigo”, achingly slow, Bloom’s sax sounding like a clarinet threading around the melody. A perfect example of “the 11 o’clock song,” Hersch said, “the next-to-the-last number, when you can relax and connect emotionally”.  “It’s so simple, you’re naked,” said Bloom. “All there is is … a beautiful line.”

They played a Hersch piece for Wayne Shorter, “Still Here,” in ¾ time. They played “How Deep is the Ocean” in E flat minor (not the usual key , which is C minor), making it “fresh, and darker,” for Bloom, who refers to her improvisations as a “counter-melody”. They talked about the ballad key, and Billie Holiday, and what a ballad is. Hersch: it has a range of 10 notes, peaks at the end of the tune, and words and notes are completely intertwined.

They went out on “The Nearness of You”. Somehow, although nobody sang, throughout the afternoon the words and the music were completely intertwined.

As they were again on the 21st, when Béla Fleck, “the best known banjo player in the world today” and leader of the Grammy-winning Flecktones, teamed up with jazz pianist Dr. Lewis Porter to explore jazz improvisation in “Living in the Musical Moment: Banjo Innovations.” They said they’d never really played together before, and the piano occasionally drowned out the banjo. (Later, Fleck demonstrated that the piano and banjo are in the same range, and explained that the bass is complementary.)

The afternoon really belonged to Fleck, who gave us a lively education in the history of the banjo and the intricacies of banjo technique. He showed us the 3-finger Earl Scruggs style, with metal picks, that he uses—the rippling and syncopation of bluegrass—then called a young woman named Abigail out of the audience to show us the “clawhammer” style. This is a “stroke-pluck” technique, with no picks, all 5 fingers on the stroke, plucking with the thumb. It’s not syncopated, but a slithery, minor-key drone.

The style goes back to the African roots of the banjo: Fleck saw the same hand position in West Africa, on a 3-stringed instrument, in the town of Banjul, The Gambia, where they make instruments from the Banjul tree. A 4-string banjo was used in mid-20th-century American jazz, by Louis Armstrong. The 5-string banjo, however, may go back to the 1830’s.

Fleck and Porter played Fleck’s “Valse,” a “jazz waltz”, “like things I’ve heard jazz piano players do,” Fleck said. He recalled playing it with Chick Corea, who “gets inside the beat and slices it up”.

Fleck has recorded everything from Bach to bluegrass, and he played both for us. In bluegrass, he observed, there is a “tendency to play on the front end of the beat, push it”; whereas jazz may be more on “the back end”. Corea was “a forward-leaner;” McCoy Tyner, not. Then he played a wonderful solo, improvising on a piece he learned in Tanzania. He followed this with a bluegrass piece, then deconstructed both to show us the difference. Of improvisation, he said, he “doesn’t remember it if it’s really good”.

Finally, Fleck got into detailed demonstrations of the Earl Scruggs, Don Reno and Bill Keith styles: Scruggs “never repeated strings”, while Reno “hit the same strings over and over again”. The Bill Keith style, called “open strings”, is derived from fiddle tunes and alternates high and low strings. Fleck demonstrated, and for a minute you thought you understood the differences, the driving force of Scruggs’s bluegrass, versus the infinite virtuosity of the open strings, a continuous up-and-down rippling, major to minor and back.

The room was full of knowledgeable people; Fleck answered detailed questions, and, with Porter, played several more pieces. The whole event felt generous, expansive, and enlightening.

All you had to do was show up early (seating is limited) and listen. Events at Philoctetes are free, simulcast around the world as well as to the 2nd-floor auditorium that accommodates overflow crowds, and subsequently available as audio, video or transcript on the center’s website, philoctetes.org.

Which makes the recent news even sadder. On the website is posted “A Letter to our Friends:  Most of you will have read about recent events surrounding the firm, Bernard L. Madoff Investment Securities. Regrettably, the foundation that funds all activities at the Philoctetes Center held large investments with Madoff, and the Center’s capital and income source has literally vanished overnight….”

The letter asks for donations, and information about foundations that might be interested in supporting the Center. It’s signed “From Center Co-Directors Francis Levy and Edward Nersessian.”

As a long-time regular, I hope they make it.

Πιστοί στο σοπράνο σαξόφωνο
Απ’ όλους τους μουσικούς που καθόρισαν με το παίξιμό τους τη θέση που έχει σήμερα στη τζαζ το σοπράνο σαξόφωνο μόνο ο Steve Lacy έπαιζε αποκλειστικά αυτό το όργανο. Ο Sidney Bechet συνέχισε μέχρι το τέλος να παίζει και κλαρινέτο, ενώ ο Coltrane, ο Wayne Shorter κι ο Evan Parker δεν άφησαν ποτέ για χάρη του το τενόρο. Αλλά και οι περισσότεροι νεότεροι μάστερ όπως ο Louis Sclavis, ο Branford Marsalis και ο James Carter δεν δίνουν την αποκλειστικότητα στο μικρότερο από τη βασική τετράδα των σαξοφώνων. Ακόμη κι ο Dave Liebman που στο μεγαλύτερο μέρος της καριέρας του με αυτό προσπάθησε να επεκτείνει τους εκφραστικούς του ορίζοντες, εδώ και πάνω από δέκα χρόνια επιστρέφει τακτικά στο τενόρο του. Ανάμεσα στους αφοσιωμένους θιασώτες του σοπράνο η Jane Ira Bloom κατέχει μια ξεχωριστή θέση εδώ και τρεις δεκαετίες, ενώ ο λιγότερο γνωστός Mitch Paliga κάνει αισθητή την παρουσία του με τον καινούριο του δίσκο.

Jane Ira Bloom
Της Jane Ira Bloom της άρεσε από μικρό παιδί να διαφέρει. Πέρασε γρήγορα από το πιάνο, τα τύμπανα και το άλτο για να καταλήξει στο σοπράνο, σπουδάζοντας στο Yale, το Berklee κι αργότερα, όταν κατέληξε στη Νέα Υόρκη, κοντά στον George Coleman. Παράλληλα έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την αστρονομία που της έφερε μια τιμητική διάκριση από το καλλιτεχνικό πρόγραμμα της NASA και το όνομά της δόθηκε σε έναν αστεροειδή που ανακαλύφθηκε το 1984. Αφού ηχογράφησε για μερικές μεσαίου και μεγάλου μεγέθους εταιρείες (Enja, JMT, Columbia, Arabesque και πρόσφατα την ιντερνετική ArtistShare) με το καινούριο της CD επιστρέφει στην Outline, την ετικέτα που δημιούργησε πριν από τριάντα χρόνια και κυκλοφόρησε τον πρώτο της δίσκο το 1980. Άλλη μια αλλαγή που φέρνει αυτό το άλμπουμ είναι ότι το rhythm section της αντί του Fred Hersch, του Mark Dresser και του Bobby Previte με τους οποίους δουλεύει συνήθως, περιλαμβάνει τους επίσης έμπειρους Mark Helias στο μπάσο και Matt Wilson στα τύμπανα και τη νεαρή Dawn Clement στο πιάνο.
Ένα χαρακτηριστικό της Bloom που παραμένει αναλλοίωτο με τα χρόνια είναι ο εντελώς προσωπικός της ήχος. Λιτός, αφαιρετικός και λυρικός σαν του Lacy από τη μια, ογκώδης και πολύπλευρος απ’ την άλλη, κυρίως όταν φιλτράρει το παίξιμό της με ηλεκτρονικά εφέ που παράγει ως προέκταση της αναπνοής της και του ακουστικού ήχου, χρησιμοποιώντας με το πόδι ένα πετάλι. Αυτή η εναλλαγή στις δυνατότητες και τις δυναμικές προβάλλεται συνεχώς στο άλμπουμ κομμάτι με κομμάτι. Τη ρομαντική χαμηλόφωνη μπαλάντα “A More Beautiful Question” στο ξεκίνημα, διαδέχεται το “Ready for Everything”, κι αυτό σε χαμηλούς τόνους αρχικά, για να μετατραπεί στη συνέχεια σε ένα ατμοσφαιρικό φανκ. Η ιδιότροπη και σε στυλ Monk παιχνιδιάρικη μελωδία του “Multiple Choice” μετά από όμορφα σόλο από το σοπράνο και το πιάνο πάνω στο δυνατό σουίνγκ μπιτ του Wilson και στη συνέχεια από το μπάσο, την ώρα που ο Wilson παίζει dub ρυθμούς πάνω στο στεφάνι του ταμπούρου, δίνει τη θέση της στο φουτουριστικό “Mental Weather”, όπου το πετάλι της Bloom στέλνει το σαξόφωνό της σε ένα φουτουριστικό διαστημικό περίπατο. Ομοίως η διακριτική ακουστική μελωδία του “Luminous Bridges” ακολουθείται από ένα ανάλογο «πείραμα» στο “Electrochemistry”. Το μόνο κομμάτι που δεν έγραψε η ίδια, το στάνταρντ “This nearly was mine” των Rodgers και Hart, ενωμένο με μια δική της μελωδία σε ένα σύντομο μονόλογο του σαξοφώνου, έρχεται να κλείσει διακριτικά το CD, για να θυμίσει ότι δεν έχει διακόψει τους δεσμούς της με την παράδοση.
«Όταν παίζω αισθάνομαι κάτι ανάγλυφο, οπτικό, κινηματογραφικό. Πάντα ένιωθα μια φυσική έλξη για τον Jackson Pollock, όχι μόνο για τον ακατέργαστο αυθορμητισμό της τέχνης του, αλλά και για την πραγματική φυσική κίνηση που εκφράζεται μέσα από τη ζωγραφική του» είχε πει σε μια παλιότερη συνέντευξή της. Και παρόλο που και τη φόρμα διατηρεί και στο μελωδικό στοιχείο δίνει πρωταγωνιστικό ρόλο, αυτή η αίσθηση του αφηρημένου και της συνεχούς κίνησης του action painting είναι ίσως το πιο ξεχωριστό στοιχείο στις συνθέσεις και το παίξιμο της Bloom.
www.janeirabloom.com

Mitch Paliga
Μαθητής του Dave Liebman ο Mitch Paliga, ηχογραφεί εδώ και πάνω από είκοσι χρόνια, κυκλοφόρησε όμως τον πρώτο δικό του δίσκο μόλις το 2006. Γεγονός που έρχεται να καταδείξει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι επαγγελματίες μουσικοί που κινούνται στον ανεξάρτητο χώρο και οι οποίοι εκτός από το καθαρά μουσικό μέρος, επωμίζονται το βάρος του να φροντίζουν μόνοι τους και για όλα τα υπόλοιπα. Από το εξώφυλλο και την παραγωγή του CD, μέχρι την αναπαραγωγή, την προώθηση και τη διανομή και φυσικά τη φροντίδα για το κλείσιμο των ζωντανών εμφανίσεων που είναι ο καλύτερος τρόπος για την προβολή του. Έναν όγκο δουλειάς δηλαδή ικανό να αποσπάσει ή και να αποτρέψει τον καλλιτέχνη από τη δημιουργική διαδικασία. Όλα αυτά τα χρόνια ο σαξοφωνίστας δεν σταμάτησε να ωριμάζει σαν συνθέτης δουλεύοντας το δικό του υλικό που παρουσίασε πρώτα στο “Blithe Moments” και τώρα στο καινούριο του άλμπουμ “Fall Night”, αυτή τη φορά στην ανεξάρτητη εταιρεία Origin από το Σιάτλ. Ο Paliga μπορεί να μην πειραματίζεται με τα ηλεκτρονικά, αλλά η δουλειά του είναι σαφώς πιο ηλεκτρική σε σχέση με της Jane Ira Bloom, χάρη στην κιθάρα του John McLean και τα Fender Rhodes της Jo Ann Daugherty. Οι τρεις τους μαζί με τον Patrick Williams (κοντραμπάσο) και τον Ryan Bennett (τύμπανα), δίνουν ήχο στις σκιές μιας φθινοπωρινής νύχτας στο κομμάτι με τον τίτλο του άλμπουμ, ανοίγονται μελωδικά στους αυτοκινητόδρομους της αμερικάνα στο “QP Doll”, ενώ στο “Blues for October”, το μοναδικό εντελώς ακουστικό και πιο πρωτότυπο κομμάτι του CD, ο McLean και η Daugherty συνδυάζουν με πολύ όμορφο τρόπο ακουστική κιθάρα και ακορντεόν πάνω σε ένα αργό μινόρε μπλουζ. Τα τρία αυτά κομμάτια ζωντανεύουν τις αναμνήσεις του συνθέτη τους από την παιδική του ηλικία σε μια μικρή πόλη της Μοντάνα. Αντίθετα το υπόλοιπο μέρος του άλμπουμ – όπως στο “Over and Over” όπου η ένταση ανεβαίνει με ένα σφιχτοδεμένο βαρύ φανκ ή το σκοτεινό “Shadow People”, όπου αρμονία και ρυθμός περιορίζονται στο ελάχιστο για χάρη της ελευθερίας στον αυτοσχεδιασμό – μοιάζει να μεταφέρει τις πιο πρόσφατες εμπειρίες του σαξοφωνίστα από τη ζωή του στη μεγαλούπολη του Σικάγο. Και στις δύο περιπτώσεις όμως έστω και καθυστερημένα γίνεται εμφανές ότι ο Mitch Paliga αξίζει πολύ περισσότερα και σαν ερμηνευτής και σαν συνθέτης από όσα του έχει αποδώσει μέχρι σήμερα η φήμη.
www.mitchpaliga.com

Jazz & Tzaz, Αύγουστος-Σεπτέμβριος 2008