Euobserver.com melder no at EU-kommisjonen vil tvinga Sverige til å kutta ned på pressestøtta.

Konkurransekommisjonær Neelie Kroes, seier om avgjerda:

“The commission recognises the importance of media pluralism for the cultural, democratic and public debate in [EU] member states and the importance of newspapers in this context.”

“However, running a newspaper is also a commercial activity and the commission has a duty to prevent undue distortions of competition and trade resulting from public subsidies.”

Nettopp: Ho innrømmer at aviser er viktige for demokratiet, men meiner at det viktigaste er å sikra den frie konkurransen. Akk og ve. Det verste er at dette ikkje berre er noko ho har kome på sjølve, men prinsipp som er nedfelt i EU sitt traktatgrunnlag.

Anten ein er for eller mot pressestøtta bør ein meina at det må vera opp til norske (eller svenske) politikarar å avgjera saka, ikkje EU sine byråkratar. Dette er ei sak som bør avgjerast på nasjonalt nivå. Det har ikkje noko å sei for folk i Polen om Sverige brukar svenske skattebetalarar sine pengar på å støtta lokale, svenske aviser. Og så er det ein sak som bør avgjerast på politisk nivå. Dette dreier seg om å trekka grensene mellom marknad og politikk. Ulike parti og ideologiar har ulike syn på om det er greitt å brukar skattebetalarane sine pengar på å favorisera nokre aviser framfor andre. Då bør saka avgjerast av Riksdagen i Sverige, ikkje EU-kommisjonen. Kva parti svenskane stemmer på bør avgjera dette, ikkje EU-kommisjonen og EF-domstolen si tolking av ein over 50 år gamal Roma-traktat.

Eg er personleg ein stor fan av pressestøtta. Eg trur det er sunt til dømes for mediabilete i Rogaland at ein har både Stavanger Aftenblad og Rogalands Avis (sjølv om RA ikkje akkurat er noko god avis). I alle lokalsamfunn har media ei stor makt. Det er alltid ein fare for maktkonsentrasjon mellom toppane innanfor politikk, media og næringsliv. Med fleire lokalaviser ein stad blir faren for dette mindre, fordi den eine avisa vil ha interesse av å avdekka sakar den andre avisa av tvilsame grunnar ikkje vil ta i.

Økonomisk sett er poenget med pressestøtta å kompensera mindre aviser for at dei har mykje vanskelegare for å selja annonsar. Dei kan ta mykje mindre pr annonse pr avis. Om ei avisa dekker 70% av husstandane i eit område, og ei anna dekker 35% (ja, summen kan vera meir enn 100, det er mange avisomane i Noreg), vil dei aller fleste annonsørar velja den største, og den minste må vera meir enn halvparten så billig for å få kundar.

På nasjonalt nivå har Noreg òg pressestøtte. Her er det meiningsbærande organ som Vårt Land (kristen-liberal), Nationen (som stort sett stør SP), Klassekampen (meir eller mindre venstreradikal) og Dagsavisen (sosialdemokratisk) som får pengar. Medie-Noreg hadde vore mykje fattigare utan desse avisene. Ofte startar dei debattar og sett fokus på saker som andre media fyljer opp etterkvart. Dei er altså mykje viktigare enn opplagstala skulle tilsei. Landsdekkande aviser med relativt få lesarar i kvar by vil ha veldig vanskeleg for å selja annonsar, fordi dei fleste marknadane er lokale. (Tenk på kor mange sider bustad-  og daglegvareannonsar det er i mange lokalaviser). Det er ikkje vits å annonsera eit hus i Bergen for sal i Nationen. Difor får aviser som Nationen og Klassekampen mindre inntekter pr abonnent. Ei avis med 20 000 abonnentar innanfor to kommunar vil få utruleg mykje meir pengar i annonseinnkomer enn ei avis med 30 000 abonnentar over heile landet.

Riksdekkande, meiningsberande aviser har berre konkurransefordelar innanfor sine nisjar. (Vårt land kan tilby attraktiv annonseplass for dei som vil selja biblar, Nationen til dei som vil selja traktorar og Klassekampen til dei som vil selja radikal litteratur). Alle desse nisjane er, anten ein liker det eller ikkje, relativt små. Men det er sunt for demokratiet at desse avisene finst.

Så går det sjølvsagt an å laga argument mot pressestøtte òg. Dei fleste av argumenta vil vera basert på ein tenking om at om ei avis ikkje greier å skaffa seg nok annonseinntekter, fortener ho ikkje å leva, og då bør ho døy. Ein kan vel meina, i kvart fall om ein tilhøyrer det soleklare fleirtalet som ikkje les til dømes Vårt land, Nationen eller Klassekampen, at det finst betre ting å bruka skattebetalarane sine pengar på enn å støtta desse trykksakene. I tillegg kan ein jo tenka seg at andre minoritetar, til dømes rasistar, fekk stabla på beina ei riksavis av ein viss storleik og kvalitet. Skal alle få pressestøtte, alle berre dei som har haldningar som me (kven no me måtte vera) liker?

Same kva argument ein legg mest vekt på er debatten for og mot pressestøtte eit politisk val som bør takast på nasjonalt nivå av folkevalde politikarar i kvart einskild land. Ikkje av EU-komisjonærar og dommarar som ingen har stemt på.

Les meir: Artikkel på Euobserver.com

Landsstyret til Venstre har med ganske klart fleirtal gått inn for at partiet framleis skal seia nei til EU. Eg er positivt overraska, men trur det vil bli mykje jamnare på sjølve landsmøtet.

Tidlegare har programkomiteen med klart fleirtal gått inn for at partiet skal snu til Ja. Sist vann nei-sida med fem-seks stemmar. Ja-fløyen har vore mykje meir aktiv, i kvart fall offentleg. Men kanskje nei-fløyen har lagt opp ein lurare strategi, nok ein gong?

Sjølv om eg ikkje stemmer Venstre, meiner eg sjølvsagt at størstedelen av Venstre sin ideologi bør tala for at dei framleis skal sei nei til EU.

• Folkestyre: Venstre var partiet som innførte folkestyre i Noreg, gjennom parlamentarismen. Då ville det vore litt ironisk om dei sa ja til at Noreg skulle bli med ei ein union kor stadig meir makt blir flytta stadig lengre vekk frå folk.
• Miljø: Venstre er truleg det nest mest miljøvenlege partiet. Utanfor EU har Noreg større fridom til å føra ein aktiv miljøpolitikk, til dømes forsvarleg fiskeriforvaltning. (Men det er ingen garanti for at me gjer det, det avheng av kor mykje makt dei ulike partia og interessegrupperingane har).
• Sentraliseringsskepsis: Venstre har alltid vore for desentralisering av makt (i kvart fall i statleg samanheng). At EU er sentralisering av makt, kan vel dei færraste sei imot.

Det punket i Venstre sin ideologi som talar mest for EU-medlemskap er trua på marknadskreftene. Men no er vel ikkje akkurat Noreg nokon planøkonomi utanfor EU heller. Dessutan, når det gjeld handel med u-land kan me mykje lettare fjerna toll på u-landsvarer i norske butikkar om me ikkje er ein del av EU sine felles tollmurar.

Eit gamalt ordtak er at ”Ingen veit kor haren hopper”. I denne samanheng kan det kanskje oppgraderast til ”Ingen veit kor Sponheimen hopper”. Til og med då EU-saka blei handsama i Sponheim sitt eige Landsstyre nekta han å stemma ja eller nei. Han vil halda på spenninga heilt til han held sin landsmøtetale. Dette er veldig lurt, i kvart fall om målet hans er å få så mykje merksemd som muleg frå media. Om målet hans er å påverka delegatane på møtet til å stemma som han vil er det nok ikkje lurt. Dei fleste av dei har vel bestemt seg før dei kjem på møtet, hadde han støtta ei av sidene i debatten i forkant kunne han nok ha spelt ei større rolle.

Heilt sikkert er det i kvart fall at partiet ikkje blir splitta på same måten som i 1972, uansett kva utfallet blir. Ja-folk og Nei-folk kan leva godt med kvarandre innad i partiet. Men dei kan nok risikera litt avskalling av veljarar og sympati i den eine eller andre retninga uansett. Ein del urbane, marknadsorienterte  kan nok komma til å vurdera å stemma Høgre i staden om Venstre framleis blir nei, medan ein del sentrumsorienterte bygdeveljarar kan komma til å stemma SP i staden om Venstre blir ja. Kva gruppe som er størst er ikkje godt å sei.

Venstre vil nok i lang tid framover vera usamde i EU-saka. Det dreier seg ikkje om ei rein generasjonskonflikt mellom unge ja-folk og gamle nei-folk. Konfliktlinene går heller ikkje reint mellom urbant ja og ruralt nei. Odd Einar Dørum er til dømes ikkje så veldig rural, men veldig nei. Det  er slett ikkje alle unge Venstre-medlemmar som er like EU-glade som Unge Venstre. (Legg merke til den presise bruken av små og store bokstavar og skilnaden mellom eigenamn og adjektiv i setninga forran. Norsklæraren min ville ha vore stolt. ) Til dømes er det to Venstre-medlemmar i Ungdom mot EU sitt nye Landsstyre.

Venstre er kanskje ikkje det største partiet i Noreg, men det rommar mange ulike syn på EU.

Agurkar og anna landbrukI drivhusa rundt om i landet starta agurksesongen for ganske lenge sidan. I dei mest moderne drivhusa dyrkar dei vel snart agurkar sjølv om det er vinter. Heile året kan altså bli agurksesong.

Den kjensla har ein ofte når ein les VG eller Dagbladet òg. Likevel er det noko spesielt med andre halvdel av juni, heile juli og fyrste halvdel av august. Framsidene er ekstra useriøse, og sett i endå mindre grad enn vanleg problem under debatt. No kan ein kanskje hevda at det er eit problem at Unge Høgre har ein useriøs leiar, men det er vel snarare tilbake til normalen der i garden.

No har eg hatt ei fin veke heime i Rogaland, med fisking, hyttetur og avslapning. Det var til og med gløtt av sol innimellom skyene. Når eg skriv dette sitt eg på Sørlandsbanen. Ut vindauget ser eg eit skiftande landskap med småbyar, beitemarker, åkrar, skog og knausar. Kvar gong eg tek toget på denne strekningar tenker eg på kor viktig det er å ta vare på det norske landbruket.

Sånn eg ser det er den tredje viktigaste grunnen til at det er viktig å ta vare på landbruket kulturlandskap-argumentet. Utsikten på togturen frå Stavanger til Oslo hadde vore mykje styggare om det ikkje var for den enorme arbeidsinnsatsen som norske bønder legg for dagen. Sjølv for urbane byfolk, som er glad i fransk ostar og sånt, må det vel vera kjekt å sjå at landet blir teke i bruk, og ikkje gror att? Men dette er sjølvsagt ikkje det beste argumentet for jordbruk.

Den viktigaste grunnen til at det er verdt å bruka offentlege pengar på å subsidiera landbruket, er sjølvsagt at me bør (innanfor grensene av bærekraftig bruk av naturen) produsera mest muleg mat her i landet, sånn at me ikkje bidreg endå meir til den globale knappheiten på mat. Skal verda brødfø ein stadig veksande, og stadig rikare, folkesetnad, kan me ikkje starta med å legga ned god, produktiv jord i Noreg. Kortreist mat er dessutan som oftast (ikkje alltid) mest miljøvenleg.

Den nest viktigaste grunnen er sysselsettingseffekten landbruket trass alt framleis har. Sjølv om det er ein liten del av økonomien totalt sett (kring 60 000 arbeidsplassar) er det viktig i mange distriktskommunar. Dessutan må ein ikkje gløyma alle arbeidsplassane som fyljer i tilknytta næringar, som meieri og slakteri.

I norsk landsbruksdebatt finst dei ein litt pussig allianse av marknadsliberalistar med base i DN og ”globalvenstre”  med base i Ny Tid og Morgenbladet som hevdar at norsk bønder i praksis tek livet av afrikanske bønder, og at det er umoralsk å ta vare på landbruket i Noreg. Dei tek til orde for å fjerna all toll på landbruskprodukt, og slutta med subsidiane. Då ser dei vekk frå at dei mest konkurransedyktige på verdsmarknaden stort sett er basert i EU-land, eller i visse andre land med eit høgt utvikla industrilandbruk.

Sjølv om det å fjerna all toll på landbruksprodukt stort sett ville ha gagna industrilandbruksproduksjon i EU, USA og kanskje Brasil / Argentina er det absolutt verdt å sjå på korleis toll-systemet kan brukast til å favorisera dei fattige landa. Til dømes kan ein velja å inkludera fleire land i null-toll-ordninga som i dag omfattar dei 49 fattigaste landa i verda. 49 er ikkje noko magisk tal som me har fått skreve ned på steintavler frå ein gamaltestamentleg gud. Kanskje det burde vore 75, eller kanskje 100? Det er eit utviklingspolitisk vegval, og kva ein veljer kjem an på i kva grad ein trur på nedsivings / tricke down – teoriane som seier at dei eksportinntektene plantasjane kan generera vil komma heile samfunnet i sør til gode eller ikkje. Uansett har vel aldri nokon sinne eit landt blitt rike på å eksportera mat, men alle monnar drar, heiter det.

Som eit sjølvstendig land, utanfor EU, kan Noreg sjølve velja kor mange land som skal få selja varer utan toll til Noreg. Som EU-medlem måtte me ha fulgt EU sine felles tollmurar. Endå eit døme på at Noreg har større utanrikspolitisk handlefridom utanfor unionen. Så er det opp til våre folkevalde korleis dei veljer å bruka han.