London Bridge

Słońce nagle przestało świecić – weszliśmy w chmury, które dość szybko uciekły do góry, tworząc szaro-ołowiane sklepienie.
- Tak więc wygląda listopadowe niebo nad Londynem – pomyślałem.
Samolot zaczął kołować, w dole zobaczyłem sino-burą wstęgę rzeki, a po obu jej stronach rozciągającą się po horyzont olbrzymią metropolię.

* * *
Czy istnieje coś takiego jak duch miasta? Miliony ludzkich istnień, które ożywiają poukładane w mniejszym lub większym porządku kamienie i cegły – bryły budynków, kawały stali, tafle szkła, lśniące aluminium … Popielate niebo wiszące nad brązowa wodą nieruchomej rzeki… Pojawiający się czasem błękit i przebłyskujące słońce przypominają o innym świecie, odległych klimatach.
Ulice pełne ludzi i samochodów. Historyczne budowle. Przeszłość równie podatna na zmiany jak teraźnijeszość.
Miasto żyje a my chcemy przeniknąć jego psychikę – o ile coś takiego, jak psyche miasta istnieje. Genius Loci?
Wydaje się, że ogarniamy jego charakter. A może to tylko odbicie naszego nastroju, wrażeń – projekcja naszych uczuć, myśli i refleksji? Gdziekolwiek nie dotrzemy, natrafimy tylko na siebie samych?

* * *

The Strand

Czy kamienie mogą mówić? Czy magiczna siła historycznych miejsc to tylko nasze pragnienie, by ożywić miniony czas, by dotrzeć do prawdy o człowieku – by się dowiedzieć na ile się zmieniamy, a na ile pozostajemy tacy sami?
Wbrew pozorom i wbrew widocznym faktom, stojąc wśród ruin dawnych imperiów uporczywie odrzucamy prawdę o naszej przmijalności. Zaginione cywilizacje, zagrzebane w piaskach czasu metropolie, zatarte ślady dawnych bogów, rozsypujące się w proch zamki i pałace, groby i cmentarze…Tak, przemijają inni, ale nie my, świadkowie dawnej zagłady – ale jeszcze nie tej, jeszcze nie tu i jeszcze nie teraz. Śmierć nas nie dotyczy, ząb czasu nie gryzie, w mogiłach i sarkofagach leżą i rozkładają się inni.

* * *
Jedziemy z lotniska Heathrow, wjeżdżamy do miasta i oto trafiamy na zjawisko, które ma posmak cokolwiek surrealny: ruch uliczny zostaje wstrzymany i obok nas przejeżdża w wielkiej pękatej limuzynie królowa Elzbieta II. Tym bardziej wydaje się to osobliwe, że nikt specjalnie nie zaprząta tym sobie uwagi i w ciągu kilku sekund ulica wraca do swego życia powszedniego.
Czyżby więc te pojawienia się królowej były dla Londyńczyków tak zwyczajne jak bicie Big Bena?
Jest że rodzina królewska czymś żywym w organizmie społecznym Brytyjczyków, czy tylko jakimś reliktem minionej epoki? Ozdobą i rozrywką, tematem plotek bulwarowej prasy, kwiatkiem do kożucha? Czy nadal scala w jakiś sposób ten wyspiarski naród, będąc symbolem jego tożsamości?
Jakkolwiek groteskowe wydają się królewskie ceremonie zewnętrznemu światu, to trudno sobie wyobrazić co mogłoby wypełnić pustkę po zniknięciu monarchii i całej tej zabawy z koroną. To może właśnie dzieki jej przetrwaniu Anglicy mogli znieść tak wielkie upokorzenie, jakim był dla nich upadek brytyjskiego imperium?
A jednak to dziwne – przywiązanie do korony, najbardziej chyba zakrwawionej z wszystkich europejskich koron.

* * *
Bez swojego humoru Anglicy byliby nie do zniesienia. Powiem więcej: bez poczucia humoru nie mogliby oni znieść samych siebie – a zwłaszcza swojej historii.
To właśnie dlatego trupa Monthy Pythona uznawana jest wręcz za narodową instytucję. Jest jeszcze jej wersja plebejska – Benny Hill i mieszczuchowska – Jaś Fasola.
Gdyby nie oni, “Ziemia jałowa” Eliota byłaby katastroficznym “skowytem” (podobnym temu, jakim w Ameryce “zawył” Ginsberg), tym bardziej niebezpiecznym, że bez przeciwwagi – lecz inteligentnym, suchym i przenikliwym.
Dickens też jest mroczny niczym spowite mgłą londyńskie slumsy, ale nie pozbawiony jednak ciepła i swoistego uroku. Oliver Twist czy Pickwick to właśnie takie ludzkie wyspy leżące w strefie cieplejszych klimatów, mimo że szarych i pozbawionych słońca.

* * *

Royal Crown

Londyn sprawia wrażenie olbrzymiej głowy smoka pozbawionego korpusu – odciętej od olbrzmiego cielska imperium, które już dawno się rozsypało. Jakimś dziwnym jednak zrządzeniem głowa ta żyje a nawet się rozrasta…i wyglada na to, że nawet nie spadła z niej korona.
Ba! Nadal ma pretensje do bycia pępkiem świata.

Wielkim zaskoczeniem była dla mnie w Londynie inwazja współczesnej architektury. Wcale się nie dziwię księciu Karolowi, że z dezaprobatą wyrażał się o tej ekspansji modernizmu. Wypiera on sukcesywnie estetykę królewskiego Londynu, która swoje apogeum miała w epoce wiktoriańskiej. Książę Albert, ten ambitny niemiecki pozytywista, którego nie mogła zadowolić jedynie asysta u boku swojej epokowej żony Wiktorii, też pewnie przewraca się w grobie – tak wielka przepaść dzieli jego klasycyzujące Albertopolis (jak nazywają Londyńczycy zespół budowli wokół Royal Albert Hall) z nowoczesnym City (pełnym szklanych brył z wyróżniającym się architektonicznym wygibasem Lloyda).

Rzut oka na dzisiejszy Londyn wiąże sie więc z pewnym estetycznym szokiem.
Niestety, miasto traci swoją jednolitość a współczesne wstawki pogłębiają tylko budowlany bałagan miasta. Wydaje się, że Londyn rozwija się teraz żywiołowo i bez żadnej kontroli, potęgując pomieszanie różnych stylów. Być może pewnym rozwiązaniem byłoby zgrupowanie podobnych stylowo budynków w odrębnych rejonach, lecz dzieje się inaczej a rezultatem jest jeden wielki urbanistyczny kogiel-mogiel.
Milenijne Oko kręci się ponad miastem blisko Parlamentu, wielkie jajo ze szkła i stali wyrasta ponad Tower of London, olbrzymia lustrzana beczka ratusza osiadła tuż obok Tower Bridge, wkrótce zaś londyńską skyline zdominować ma srebrna szpica London Tower Bridge – najwyższego drapacza chmur w Europie (jak widzimy, cokolwiek na siłę nazwa wieżowca chce się wpisać w historyczną tradycję). The times they are a-changin…

*  *  *

London by Night (widziany z tarasu Tate Modern)

(Zdjęcia autora)

Wybór zdjęć z jesiennego wypadu do Londynu można zobaczyć  TUTAJ .  Zapraszam.

Reissu Metropoliaan ei sen suuremmin poikennut muista kouluvierailuista. Meitä tuli vastaan nuorehko nainen, joka sitten johdatti meidät kokoustilaan, jakoi kasan esitteitä sekä puhui yleistä koko koulusta. Suurin osa saamistamme tiedoista oli jo ennestään tuttuja koulun nettisivuilta, joten keskittyminen saman tiedon kuunteluun hankaloitui loppua kohden. Uutena tietona taisi ainoastaan olla se, ettei kulttuurialalle hakiessa saa lisäpisteitä vaikka se olisikin yhteishaussa ensimmäisenä vaihtoehtona. Kummallista, mutta näin nainen meille selitti ja tietovihkonen vahvisti asian. Hakuvaiheesta taitaakin tulla taktikointia, sillä esimerkiksi Lahden Muotoiluinstinstituutin haussa asialla on merkitystä.

Esittelyn lopuksi saimme vielä mahdollisuuden alan opiskelijoina kertoa mielipiteemme Metropolian hakuoppaan ulkonäöstä. Kovin positiivistä sanottavaa ei kellään ollut.

To pierwsze, co pomyślałem po zobaczeniu propozycji loga Metropolii śląsko-zagłębiowskiej. Figura, która przedstawia połączone miasta, wpisana jest w pomarańczowe koło. Cały symbol otacza napis: „Metropolia górnośląska”. W mojej opinii twórca tego bohomaza serwuje nam pusty i kiczowaty symbol, który, mam nadzieję, zostanie odrzucony przez decydentów.

Kolor pomarańczowy nie kojarzy mi się z pozytywną energią. Raczej symbolizuje tandetę chińskich dupereli ze sklepu „Wszystko po 4 złote”. W każdym bądź razie, przyjmując wersję krakowskiego studia Eskadra, ta pozytywna energia występuje raczej poza obszarem metropolitarnym, którego wnętrze jest puste.

Jednak najbardziej irytujące jest użycie nazwy metropolii górnośląskiej. Za to oczywiście nie mogę obwiniać krakusów, tylko regionalnych samorządowców. Póki, co jest to tylko propozycja, więc jest szansa na przyjęcie jedynej rozsądnej propozycji, czyli Metropolii śląsko-dąbrowskiej. Swoją drogą ciekawe ile krakowscy specjaliści zainkasowali za tę chałę.

Warto przy okazji przypomnieć filmik kolegów z Forum dla Zagłębia-Dąbrowskiego.

Choć to blog o Górnym Śląsku pora napisać tu o Stowarzyszeniu Forum dla Zagłębia Dąbrowskiego. Wreszcie Zagłębiacy wzieli sprawy w swoje ręce i ten fakt należy odnotować na tym blogu.

Wg statutu celem FdZG jest m. in. promocja Zagłębia Dąbrowskiego, wspieranie inicjatyw społecznych, rozwój świadomości obywatelskiej, kultywowanie tradycji historycznych i kulturowych Zagłebia Dąbrowskiego, czyli prawdę powiedziawszy wspieranie i budowę tożsamości zagłębiowskiej.

Zagłębiacy z FdZG podjęli ciężkie zadanie, którego celem jest promocja historii zachodniej Małopolski wśród mieszkańców tego regionu. U podstaw powstania stowarzyszenia legł sprzeciw wokół domniemanego ześląszczania tej wschodniej części województwa śląskiego. I choć dla jego mieszkańców różnice pomiędzy Górnym Śląskiem a Zagłębiem są oczywistością, to wiedza o tym, że Sosnowiec, Dąbrowa Górnicza czy Czeladź to nieśląskie miasta w szerokiej Polsce jest równa zeru.

Wobec tego Forum dla Zagłębia Dąbrowskiego podejmuje działalność na dwóch frontach. Na własnym podwórku prowadzi działalność edukacyjną (cykl wycieczek po Zagłębiu), na forum ogólnokrajowym walczy z tendencjami unifikacji dwóch różnych regionów. Polityka unifikacji, którą wobec przemysłowej części Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego stosowali już komuniści, obecnie przejawia się w promocji nazwy Silesia dla przyszłej metropolii. Wg regionalistów zagłębiowskich i śląskich najwłaściwszym określeniem jest Metropolia Śląsko-Dąbrowska.

Jedną z najważniejszych reform, jakie stoją przed polskim samorządem, jest koncepcja utworzenia metropolii. Metropolie w Polsce istnieją – bez względu czy ustawa metropolitalna zostanie uchwalona, czy nie. Jak Państwo z pewnością się domyślają, problem dotyczy tego, aby stworzyć mechanizmy ułatwiające współpracę dużych miast z otaczającymi je gminami, która już istnieje. Chodzi o zapobiegnięcie sytuacji, w ramach której porozumienia między gminami funkcjonują jako kluby dyskusyjne. Potrzebne jest stworzenie specjalnych mechanizmów prawnych, które będą bez problemów z powodzeniem funkcjonowały i przynosiły pożytek wszystkim jednostkom samorządu terytorialnego funkcjonujących w ramach obecnych porozumień między gminami. Z dużym sceptycyzmem przyjąłem informację o proponowanej zmianie sposobu utworzenia metropolii w drodze „oddolnych” porozumień, dla których jedynym wskaźnikiem miałoby być czynnik demograficzny ustalony  na poziomie 500 tyś. mieszkańców. Otóż, dlaczego akurat 500 tyś.? Może więcej? Dlaczego tylko jedno kryterium? Koncepcja ta przeciwstawiała się utworzeniu metropolii w drodze ustawy zaproponowanej przez specjalny zespół powołany przez Wojewodę Śląskiego i Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji.
Jestem zdania, że proponowany „oddolny” sposób utworzenia metropolii może doprowadzić, że powstaną jednostki, które wcale nie będą powstawały na podstawie racjonalnych argumentów, a jedynie dogadywania się między burmistrzami i prezydentami na zasadzie lubię Pana Kazia, czy nie?
Ciekaw jestem Państwa zdania na ten temat. Proszę o nadsyłanie swoich przemyśleń.

This is good news, because it represents closer cooperation of another “canonical” jurisdiction with the main grouping of other canonical jurisdictions.  Bishop MERCURIUS of Zaraisk, who administers around three dozen parishes in the U.S. – referred to sometimes as “the Russian Orthodox Church in the USA” – on behalf of the Patriarch of Moscow personally, has attended some SCOBA meetings in recent years as an observer.  AFAIK there has never been any question about the “canonicity” of the Patriarchal Parishes of the ROC in the USA (as they are also called) as such, ie, their Communion with the rest of the Orthodox Church, at least since Moscow and the Orthodox Church in America (OCA) reconciled in 1970.  (Don’t ask me about before 1970 though; my history’s rusty.)

The PPs aren’t officially a diocese, but are under the personal jurisdiction of the Patriarch of Moscow, though as far as I can gather, they function almost like a diocese.  (There’s a similar cluster of parishes in Canada with its own administrator-bishop under the Patriarch.)  They were part of a rival diocese Moscow launched here, also called The Exarchate, after the OCA, then referred to as the Metropolia, declared temporary autonomy as a result of the Russian Revolution and Civil War through the 1920s and the disruptions it inflicted on the Patriarchate.  IOW, Moscow officially didn’t always recognize the Metropolia between the ’20s and ‘70, although OCA histories point out that at least a couple times they continued to submit their newly-elected Primates to the Patriarchate for confirmation, and it confirmed them, sometimes years later.  After 1970, these were parishes that didn’t wish to be merged into the OCA right away, when Moscow assigned its canonical territory here to the OCA, and so it was agreed they wouldn’t have to, and that Moscow would only facilitate their integration into the OCA when each parish desires it.

To my knowledge, essentially only two other local canonical “jurisdictions” are not in SCOBA now, the Russian Orthodox Church Outside Russia (ROCOR, aka ROC Abroad / ROCA) and that of the Jerusalem Patriarchate.  AFAIK there is no question about their Communion with the rest of the Orthodox Church, it’s just that SCOBA membership isn’t mandatory.

A word about SCOBA itself is in order.  The Standing Conference of Canonical Orthodox Bishops in the Americas* actually is comprised ‘only’ of the 9 member-primates of certain jurisdictions headquartered in the U.S., and now also the PP administrator vicar-bishop, Mercurius (at this writing SCOBA hasn’t updated this page yet).  Jurisdictions themselves technically aren’t part of SCOBA, and neither are the other Bishops of jurisdictions with Primates in SCOBA, although SCOBA has organized so far three meetings of many of their other Bishops here, in Ligonier, Penna., in 1994; in Washington in 2001; and in Chicago two years ago.  SCOBA also sponsors several officially interjurisdictional ministries or organizations.  SCOBA is not a synod or jurisdiction, but a voluntary working-group for greater collaboration among Orthodox here, with an ultimate goal of jurisdictional unity of the Orthodox here.  There are (or perhaps have been) similar organizations in Australia, Germany, and France.  SCOBA has its critics: some say they’re going too slow towards Orthodox unity, others say they’re too involved with the Ecumenical Movement.  The Primates convene twice a year; this is interesting because according to ancient Orthodox Church Canons (rules), a local (provincial) synod of bishops is supposed to meet twice a year.

(*–”Americas,” I believe, because at the time the Greek Archdiocese of America was “of North and South America,” although today a couple other groups have some parishes in South America also.  But most Orthodox there are not part of SCOBA.)

Film niemieckiego rezysera Fritza Lang’a pt. “Metropolis” jest zaliczany do klasyki kinematografii. Jest to jeden z pierwszych filmow S-F. Zostal nakrecony i znalazl sie na ekranach kin w 1927 r. – musial robic niezle wrazenie na wspolczesnych. Fabula Metropolis jest osadzona w dystopijnym swiecie wielkiego miasta, z monumenalna architektura i technologia. Film omawia popularny w latach 20 XX W. problem konfliktu pomiedzy klasa pracownicza a burzuazja. W tym poscie chcialbym sie skupic na wizji miasta jaka przedstawil Fritz Lang.

Miasto przyszlosci wg. Langa to prawdziwy moloch. Wielkie wiezowce, gigantyczne trasy samochodowe i jakby pajeczyna mostow kolejowych zawieszonych pomiedzy poszczegolnymi wiezowcami na roznych poziomach, obrazu dopelniaja sylwetki samolotow latajace pomiedzy tymi konstrukcjami. Zwraca uwage ruch samochodowy. Trasy ruchu samochodowego sa zatloczone ale pojazdy posuwaja sie w uporzadkowany, ciagly sposob. To samo zreszta tyczy sie robotnikow zaczynajacych i konczacych zmiane w wielkiej fabryce w sercu miasta.

Okazuje sie ze wszystko w megamiescie Lang’a jest uporzadkowane i na swoim miejscu. Panuje harmonia, oczywiscie wymuszona opresyjnym prawem klasy rzadzacej ale to juz inna sprawa. Zastanawiajace jest czy Lang nie przesadzil w swojej wizji. Jego miasto jest jakby ekstrapolacja, wyolbrzymieniem tego co dzialo sie w prawdziwych metropoliach np. w Nowym Jorku lat 20 XX w. Zreszta wizja ta jest wciaz aktualna chociazby dzisiaj. Stopien porzadku jaki reprezentuje miasto Lang’a wymagal by zaprzegniecia do pracy ogromnej machiny nadzorujacej caly proces i w razie potrzeby korygujacej nieprawidlowosci, niewazne czy jest to korek uliczny czy bunt klasy robotniczej (a najlepiej by bylo jakby ten system mogl przewidywac takie problemy). Ogromna ilosc energii byla by potrzebna zeby ta machina nadzorujaca (bez znaczenia czy jest to siatka szpiegow i donosicieli czy sztuczna inteligencja z tysiacem kamer zamiast oczu) mogla dzialac bez zarzutu. Mozna przypuszczac, ze uciskani robotnicy pracowali w wielkich elektrowniach w podziemiach miasta i byli operatorami machin wytwarzajacych energie dla tego systemu. Niby wszystko sie zgadza i wyglada w porzadku ale tylko z pozoru. Wystarczylo by zeby robotnicy sie zbuntowali i klasa rzadzaca zostala by bez energii. Tym samym mechanizm nadzorujacy przestalby dzialac. Oddawac w rece klasy uciskanej tak krytyczny element struktury systemu bylo by zwykla glupota. Nie mogla by sobie na taka glupote pozwolic klasa posiadaczy.

Architektura miasta zostala zainspirowana zapewne takimi ruchami artystycznymi jak modernizm i Art Deco. Lang przedstawia naprawde gigantyczna, monumenalna wizje metropolii. Taka wizja potrafi poruszyc wyobraznie ale nie sadze zeby byla mozliwa do zrealizowania kiedykolwiek w przyszlosci. Taki rodzaj systemu spoleczno-ekonomicznego a takze sposob konsumpcji i podzialu energii jest nie efektywny i niemoglby byc zapewne zrealizowany. Niewazne skad burzuazja brala by jedzenie, energie i inne zasoby potrzebne do utrzymania tak wielkiego przedsiewziecia jak mega miasto. Wiekszosc uciskana zapewne predzej czy pozniej zbuntowala by sie (co zreszta mialo miejsce w tym filmie) i klasa posiadaczy srodkow produkcji zostala by bez rak do pracy. Caly system nie mial by wtedy sensu.

Lang stworzyl wizje megamiasta, w ktorej glowni wytworcy kapitalu sa klasa uciskana i represjonowana. Taki system na dluzsza mete nie mogl by miec miejsca poniewaz machina nadzorujaca pochlaniala by zbyt duzo energii. Co ciekawe to co nie udalo by sie posiadaczom z Metropolis Lang’a udalo sie kapitalistom z prawdziwego swiata. Jedyna roznica bylo to, ze oni nie represjonowali otwarcie klasy pracujacej tylko dawali im wizje dobrobytu i awansu spolecznego. Dawali im zachete i motywacje do pracy, powodujac tym samym ze bunt tracil sens. Tym wlasciwie tylko rozni sie Nowy Jork od Metropolis Lang’a.

I just wrote a long post and then this damn firefox crashed, so this time I wont write longer cause I´m too tired after coming back from Helsinki. Shortly, these photos are from cruise of ten sailingships full of people celebrating union of two universitys of aplied sciences – Stadia and Evtek. My sailingteam was working there so that´s why same people show often in these photos.