Pierwsza edycja festiwalu Narracje rozpoczęła się w Gdańsku  26 listopada, trwać będzie do 6 grudnia. Jest to jeden z projektów w ramach ubiegania się o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2016. Cieszy mnie bardzo, iż ten fakt zmotywował do tego, by w mieście działo się więcej ciekawych rzeczy. Mam nadzieję, że to nie tylko zryw trwający jedynie do 2016 roku, ale  początek silnego rozwoju kulturalnego Gdańska.

Instalacje i Interwencje w Przestrzeni Publicznej
Gdańsk 26 listopada – 6 grudnia 2009

Pokazuje miasto poddane artystycznej transformacji. Jest to nowa opowieść o znanym mieście, a przynajmniej nam, mieszkańcom, wydaje się być znane. Festiwal przedstawia znane miejsca, budynki w nowym świetle. Robi to zarówno dosłownie (poprzez oświetlenie) jak i na płaszczyźnie wewnętrznych odczuć i doznań. Między innymi ma na celu uświadomienie nam, iż miasto jest wspólną przestrzenią publiczną, kształtowaną również przez sztukę. Miasto żyje własnym życiem, sztuka pomaga to życie rozbudzić.
W ramach festiwalu odbywają się liczne imprezy towarzyszące, m.in. warsztaty dla dzieci, koncerty, specjalna edycja PechaKuchy.
Więcej informacji na temat festiwalu po kliknięciu w obrazek.

Mapa wydarzeń

[1] Dorota Walentynowicz 72 x 56 projekcja na budynku 26.11 – 29.11 20.16 – 0.00 Zieleniak ul. Wały Piastowskie 1

[2] Tom Groll + Bettina Pelz Wnikniecie projekcja na budynku 26.11 – 6.12 Katownia Targ Weglowy

[3] Lia Chaia Minhocaõ video-instalacja 26.11 – 6.12 Tekstylia róg ul. Panskiej i Szerokiej

[4] Jakub Nepraš Trip video-instalacja 26.11 – 6.12 Biuro ESK Gdansk 2016 ul. Długi Targ 39/40

[5] Katarzyna Józefowicz Posłowie instalacja/video-instalacja 26.11 – 6.12 Gdanska Galeria Miejska ul. Piwna 27/29

[6][8] Günter Grass Rysunki na scianach projekcja w przestrzeni miejskiej 26.11 – 6.12 arkady przy ul. Kaletniczej (tył Kina Neptun) oraz skwer przy ul. Szerokiej (za przyzwoleniem wydawnictwa Steidl w Getyndze i Polnord Oskar w Gdansku)

[7] Charly Nijensohn El naufragio de los hombres video-instalacja 26.11 – 6.12 Gdanska Galeria Güntera Grassa ul. Szeroka 34/35

[7] Dämmstoffmafa Nomadic Store design 2.12 – 5.12 Gdanska Galeria Güntera Grassa ul. Szeroka 34/35

[9] Neringa Naujokaite Name einfügen video-instalacja 26.11 – 6.12 Galeria-to-be ul. Grobla I 1/2 (naprzeciwko Rossmana)

[9] Mary-Anne Kyriakou Hug and Kiss digital media/performance 26.11 – 3.12 Galeria-to-be ul. Grobla I 1/2 (naprzeciwko Rossmana)

[10] Konrad Zientara Wieloplexikon instalacja 26.11 – 6.12 rzeka Motława Ołowianka

[11] Sigrid Sandman Próg projekcja na budynku 26.11 – 6.12 Wyspa Spichrzów

[12] [13] [14] [15]Kurt Laurenz Theinert (+ K. Topolski, M. Wojnicki) Visual Piano – Converter performance audio-wizualny
26.11 czw 20.16 Sala Koncertowa Akademii Muzycznej ul. Łakowa 1/2
27.11 pt 20.00 Centrum sw. Jana ul. Swietojanska 50
28.11 so 20.20 Modelarnia Stocznia (po Pechakuchy vol. 4)
29.11 nd 19.00 Nadbałtyckie Centrum Kultury ul. Korzenna 33/35

Przeglądając fora internetowe, widzę wiele krytycznych uwag co owego festiwalu. Nie cieszy się również zbyt wielkim zainteresowaniem. Może to dlatego, gdyż to pierwsza edycja? Do wszystkiego co nowe podchodzi się z dystansem, a nierzadko z niechęcią. Myślę, że tego typu instalacje i interwencje w przestrzeni miejskiej skierowane są przede wszystkim do przypadkowego przechodnia, który nawet wrogo nastawiony, jest zmuszony do zastanowienia się nad tym co widzi. Dla mnie wskaźniki popularności nie są ważne, o wiele bardziej istotne jest to, że być może choć kilka osób otworzy się na sztukę.

Zachęcam do spaceru gdańskimi uliczkami, a na przynętę wstawiam kilka filmików.

Wieloplexikon, instalacja, Konrad Zientara
26.11 – 6.12 rzeka Motława Ołowianka

72 x 56: subwersywny blask materii, projekcja na budynku, Dorota Walentynowicz
26.11 – 29.11 20.16 – 0.00 Zieleniak ul. Wały Piastowskie 1

Koło 7:30 rano czasu litewskiego wjeżdżam do Kowna. O 8:50 jestem w Wilnie. Jadę autobusem  Intercity. PKP uruchomiło linię autobusową na niektórych odcinkach międzynarodowych. Takie połączenie do Wilna kosztuje siedemdziesiąt siedem złotych i sześćdziesiąt sześć groszy.

Miasta i wsie litewskie do złudzenia przypominają polskie, czeskie czy słowackie. Miasta są zapuszczone, szare i smutne. Lepsze chodniki, czystsze śmietniki i żywsze kolory można znaleźć przed centrami handlowymi i biznesowymi, bankami, salonami samochodów i budynkami rządowymi. Reszta miasta (z wyłączeniem starówki) jest zapadnięta i bezbarwna. Kilometry pogiętych asfaltowych chodników, połamanych krawężników, odpadających tynków i odrapanych elewacji ciągną się przez miasto opasując je i przecinając w niezliczonych punktach. Całość do złudzenia przypomina PRL i późny socjalizm. Miejsca, gdzie wdarł się kapitalizm jaskrawo odznaczają się na mapie miasta – billboardy. Pociągnięte obwódką pieniądza dumnie puszą się pośród zapuszczonych blokowisk, rozpadających się podwórek i zakurzonych parków. Billboardy reklamujące kosmetyki, kredyty i egzotyczne wycieczki stroszą kolorowe piórka w sąsiedztwie monotonnych torowisk, osmolonych kominów i szarych od spalin wiaduktów. Wjechałem na Litwę gdy padał soczysty deszcz. Miejskie podwórka, ulice i skwery upstrzone niezliczonymi kałużami wyglądały jeszcze bardziej żałośnie. Budynki zapadały się w siebie a dziury i kałuże pochłaniały resztki miejskiej infrastruktury. Trawniki z przybrudzoną zielenią, wytartą i niezadbaną, te bliżej jezdni przeładowane dodatkowo zwałami błota. Gdzieniegdzie uśmiechnięty człowiek jak samotna iskra w czeluści popiołu.

Wysiadam przy dworcu głównym, kolejowym. Dworzec majestatyczny, monumentalny na miarę kulturowej spuścizny wschodu. Zanurzam się w jego wnętrzu. W środku pusto, przestrzennie. Mury zimne, wyszlifowane z kunsztem, bezduszne, nieme. W holu łączącym perony z miastem makieta przyrody i ludzkich możliwości. Samotna, nieruchoma, łagodna skarlała rzeczywistość a raczej bezdźwięczna reprodukcja jej fragmentu. Sufit na wysokości nieba, perony niczym pasy startowe jak gdyby na wypadek awaryjnego lądowania. Czuć respekt. Człowiek taki mały się zdaje w obliczu potęgi muru, jego siły i temperatury. Nic nie pozostaje ponad patrzenie i podziwianie by wreszcie pochylić głowę ciesząc się odpoczynkiem obolałego od spozierania w górę karku.

Wytchnąłem i udałem się w poszukiwaniu toalety. Labirynt korytarzy zawiódł mnie na dolny poziom dworca, ciężki i ciasny. Odświeżyłem twarz i wyszorowałem zęby. Odnowiony i zrekonstruowany po nocy spędzonej w autokarze ruszyłem w kierunku informacji turystycznej. Pani za kontuarem lekko przestraszona, nie wiem czy z powodu mojego wyglądu czy z faktu spotkania obcokrajowca, udzieliła mi informacji o najbliższym kantorze wymiany walut w wileńskiej filii Parex Banku mieszczącym się tuż obok dworca, na prawo od głównego wyjścia. Udałem się tam. Dokonałem transakcji wymiany waluty bez jednego najmniejszego słowa wyjaśnienia o jaką walutę mi chodzi. Pani w okienku zajęta była rozmową z inną panią z okienka obok. Dwieście polskich złotych zamieniono mi na sto dziewięćdziesiąt trzy lity, litewską walutę.

Na postoju taksówek przed głównym wejściem dworca dowiedziałem się, że do starego miasta muszę iść prosto przed siebie. Po kilkudziesięciu metrach okazało się, że „prosto” rozwidla się na dwie ulice i „prosto” przestało być już tak oczywiście proste… Po wskazówce od pani przechodnia skierowałem się w „prosto” biegnące w prawo w dół. Po drodze cerkwie i cerkwie. Większe, mniejsze, mniej lub bardziej barwne.  Ciche, spokojne i łagodne jak ujarzmione kolosy, serdeczne olbrzymy.

Godzina świeżo po dziewiątej rano. Stare miasto jeszcze śpi. Miasto, którego korzenie sięgają 1387 roku kiedy to Władysław Jagiełło zarządził jego powstanie na prawie magdeburskim. Szukam kawiarni, ale trudno znaleźć. Na murach i witrynach napisy po litewsku. Dziwny język. Wyrazy wydają się nienaturalnie długie, jakby Litwini i Litwinki specjalnie chcieli i chciały utrudnić język sobie i innym, którym przeszłoby przez myśl nauczyć się go. Współczesna forma języka litewskiego uformowała się na przełomie XIX – XX wieku. Pochodzi z zespołu wschodniobałtyckiego języków bałtyckich i jest bardzo ciekawy dla językoznawców, gdyż zachował wiele archaicznych cech indoeuropejskich. Rundka po starówce. Katedra Wileńska, Ratusz, rynek. Nie rozczarowuje, nie zachwyca. Po prostu jest. Jak większość świata. Najciekawsze wydały mi się wszystkie te zapomniane przez turystów smutne, historyczne podwórka głęboko schowane między kamienicami jak klejnoty, jak złoto dla zuchwałych, którzy i które odważą się zapuścić w ich przestrzenie. Cześć z nich jakby intymne, ciche, nieśmiałe z mruczącym kotem na parapecie i rozwieszonym praniem pomiędzy oknami, przemoczonym od strug porannego deszczu. Inne wulgarne, hałaśliwe, bezpruderyjne ze szczekającymi psami po klatkach schodowych i przesypującymi się kontenerami śmieci. Pozostałe gdzieś pomiędzy albo zupełnie poza wszelką konwencją i klasyfikacją. Jedne ekstrawaganckie z rzeźbionymi schodami na dachy kamienic i finezyjnymi okiennicami, drugie pastelowe z kwietnikami na parapetach i cała rzesza pozostałych bezbarwnych, niedokończonych i zapomnianych z plamą błota na środku i zataczającym się człowiekiem w bramie.

Jest. Znalazłem kawiarnie, nazywa się The Double Coffee. Kawiarnia w stylu postmodernistycznym, zimna, nieciekawa, bez wyrazu. Nie zachęca do dłuższego posiedzenia. Typowa „na chwilę”, w przelocie, szybka kawa bo czasu ciągle brak. Życie ucieka, chwile spędzone w kawiarniach, barach i pijalniach herbaty przeciekają przez palce jak piasek. Myśl druzgocąca, nie do opanowania, niedopuszczalna. A jednak istnieje. Pomimo tych zmór i pędzącego czasu na złamanie karku decyduję się posiedzieć w kawiarni dłużej. Chcę popisać. Przechytrzę czas: on będzie przekonany, że cieknie mi  przez palce a tym czasem ja, popijając kawę, napiszę o nim i w nim kilka zdań. Zasiedziałem się. Menu kawiarni wykonane w stylu tygodnika, „wyświetliło” na pierwszej stronie pana Jerome Tessendier, który w pozycji twardziela na tle litewskiej przyrody, zdający się mówić „Litwo ojczyzno moja”, reklamuje Old Vilnius Brandy. Urocze. Płacę za kawę i  wychodzę.

London Bridge

Słońce nagle przestało świecić – weszliśmy w chmury, które dość szybko uciekły do góry, tworząc szaro-ołowiane sklepienie.
- Tak więc wygląda listopadowe niebo nad Londynem – pomyślałem.
Samolot zaczął kołować, w dole zobaczyłem sino-burą wstęgę rzeki, a po obu jej stronach rozciągającą się po horyzont olbrzymią metropolię.

* * *
Czy istnieje coś takiego jak duch miasta? Miliony ludzkich istnień, które ożywiają poukładane w mniejszym lub większym porządku kamienie i cegły – bryły budynków, kawały stali, tafle szkła, lśniące aluminium … Popielate niebo wiszące nad brązowa wodą nieruchomej rzeki… Pojawiający się czasem błękit i przebłyskujące słońce przypominają o innym świecie, odległych klimatach.
Ulice pełne ludzi i samochodów. Historyczne budowle. Przeszłość równie podatna na zmiany jak teraźnijeszość.
Miasto żyje a my chcemy przeniknąć jego psychikę – o ile coś takiego, jak psyche miasta istnieje. Genius Loci?
Wydaje się, że ogarniamy jego charakter. A może to tylko odbicie naszego nastroju, wrażeń – projekcja naszych uczuć, myśli i refleksji? Gdziekolwiek nie dotrzemy, natrafimy tylko na siebie samych?

* * *

The Strand

Czy kamienie mogą mówić? Czy magiczna siła historycznych miejsc to tylko nasze pragnienie, by ożywić miniony czas, by dotrzeć do prawdy o człowieku – by się dowiedzieć na ile się zmieniamy, a na ile pozostajemy tacy sami?
Wbrew pozorom i wbrew widocznym faktom, stojąc wśród ruin dawnych imperiów uporczywie odrzucamy prawdę o naszej przmijalności. Zaginione cywilizacje, zagrzebane w piaskach czasu metropolie, zatarte ślady dawnych bogów, rozsypujące się w proch zamki i pałace, groby i cmentarze…Tak, przemijają inni, ale nie my, świadkowie dawnej zagłady – ale jeszcze nie tej, jeszcze nie tu i jeszcze nie teraz. Śmierć nas nie dotyczy, ząb czasu nie gryzie, w mogiłach i sarkofagach leżą i rozkładają się inni.

* * *
Jedziemy z lotniska Heathrow, wjeżdżamy do miasta i oto trafiamy na zjawisko, które ma posmak cokolwiek surrealny: ruch uliczny zostaje wstrzymany i obok nas przejeżdża w wielkiej pękatej limuzynie królowa Elzbieta II. Tym bardziej wydaje się to osobliwe, że nikt specjalnie nie zaprząta tym sobie uwagi i w ciągu kilku sekund ulica wraca do swego życia powszedniego.
Czyżby więc te pojawienia się królowej były dla Londyńczyków tak zwyczajne jak bicie Big Bena?
Jest że rodzina królewska czymś żywym w organizmie społecznym Brytyjczyków, czy tylko jakimś reliktem minionej epoki? Ozdobą i rozrywką, tematem plotek bulwarowej prasy, kwiatkiem do kożucha? Czy nadal scala w jakiś sposób ten wyspiarski naród, będąc symbolem jego tożsamości?
Jakkolwiek groteskowe wydają się królewskie ceremonie zewnętrznemu światu, to trudno sobie wyobrazić co mogłoby wypełnić pustkę po zniknięciu monarchii i całej tej zabawy z koroną. To może właśnie dzieki jej przetrwaniu Anglicy mogli znieść tak wielkie upokorzenie, jakim był dla nich upadek brytyjskiego imperium?
A jednak to dziwne – przywiązanie do korony, najbardziej chyba zakrwawionej z wszystkich europejskich koron.

* * *
Bez swojego humoru Anglicy byliby nie do zniesienia. Powiem więcej: bez poczucia humoru nie mogliby oni znieść samych siebie – a zwłaszcza swojej historii.
To właśnie dlatego trupa Monthy Pythona uznawana jest wręcz za narodową instytucję. Jest jeszcze jej wersja plebejska – Benny Hill i mieszczuchowska – Jaś Fasola.
Gdyby nie oni, “Ziemia jałowa” Eliota byłaby katastroficznym “skowytem” (podobnym temu, jakim w Ameryce “zawył” Ginsberg), tym bardziej niebezpiecznym, że bez przeciwwagi – lecz inteligentnym, suchym i przenikliwym.
Dickens też jest mroczny niczym spowite mgłą londyńskie slumsy, ale nie pozbawiony jednak ciepła i swoistego uroku. Oliver Twist czy Pickwick to właśnie takie ludzkie wyspy leżące w strefie cieplejszych klimatów, mimo że szarych i pozbawionych słońca.

* * *

Royal Crown

Londyn sprawia wrażenie olbrzymiej głowy smoka pozbawionego korpusu – odciętej od olbrzmiego cielska imperium, które już dawno się rozsypało. Jakimś dziwnym jednak zrządzeniem głowa ta żyje a nawet się rozrasta…i wyglada na to, że nawet nie spadła z niej korona.
Ba! Nadal ma pretensje do bycia pępkiem świata.

Wielkim zaskoczeniem była dla mnie w Londynie inwazja współczesnej architektury. Wcale się nie dziwię księciu Karolowi, że z dezaprobatą wyrażał się o tej ekspansji modernizmu. Wypiera on sukcesywnie estetykę królewskiego Londynu, która swoje apogeum miała w epoce wiktoriańskiej. Książę Albert, ten ambitny niemiecki pozytywista, którego nie mogła zadowolić jedynie asysta u boku swojej epokowej żony Wiktorii, też pewnie przewraca się w grobie – tak wielka przepaść dzieli jego klasycyzujące Albertopolis (jak nazywają Londyńczycy zespół budowli wokół Royal Albert Hall) z nowoczesnym City (pełnym szklanych brył z wyróżniającym się architektonicznym wygibasem Lloyda).

Rzut oka na dzisiejszy Londyn wiąże sie więc z pewnym estetycznym szokiem.
Niestety, miasto traci swoją jednolitość a współczesne wstawki pogłębiają tylko budowlany bałagan miasta. Wydaje się, że Londyn rozwija się teraz żywiołowo i bez żadnej kontroli, potęgując pomieszanie różnych stylów. Być może pewnym rozwiązaniem byłoby zgrupowanie podobnych stylowo budynków w odrębnych rejonach, lecz dzieje się inaczej a rezultatem jest jeden wielki urbanistyczny kogiel-mogiel.
Milenijne Oko kręci się ponad miastem blisko Parlamentu, wielkie jajo ze szkła i stali wyrasta ponad Tower of London, olbrzymia lustrzana beczka ratusza osiadła tuż obok Tower Bridge, wkrótce zaś londyńską skyline zdominować ma srebrna szpica London Tower Bridge – najwyższego drapacza chmur w Europie (jak widzimy, cokolwiek na siłę nazwa wieżowca chce się wpisać w historyczną tradycję). The times they are a-changin…

*  *  *

London by Night (widziany z tarasu Tate Modern)

(Zdjęcia autora)

Wybór zdjęć z jesiennego wypadu do Londynu można zobaczyć  TUTAJ .  Zapraszam.

zgrzyt?
trochę zgrzyt.
jednak
stuk

jeszcze kawałek
w cień

tu, tu
i tu

nie – pomyłka

palce blach
uporczywie źle

koniec

prorok korników
pejzaż zakurzonych szmat

brodate twarze obojętnie patrzą na zielone ściany
w ciszy
w szumie

bez dłoni
tryptyk poskręcanych póz
cisza trwa
jak rzeka do której nie można wejść

zamki do drzwi jak frazy koncertów

półki
kurz

kurtka-szal
wyjście

(dziękuję A. za… Za to właśnie)

…o zmianach w kursowaniu tramwajów (mianowicie półrocznym wyłączeniu z ruchu dość istotnego, kilkukilometrowego fragmentu torowiska) ZDiTM poinformowało pasażerów dzień wcześniej?

Zaznaczę jeszcze, że tą trasą jeżdżą głównie studenci, a remontowanie torowiska wymaga dodatnich temperatur, więc zima jest niezwykle optymalnym terminem na tego typu prace.

z pozdrowieniami dla współautorki wysypiska na Plantach

Na Kazku  (baloooooon jeszcze w górze)

Nad Wisłą (czas surferów – kolejna galeria handlowa w natarciu)

pod halą

na Rynku

Czas na derby.

Dawno już wyrosłam z gloryfikowania czegokolwiek z klucza i chwalenia cudzego, swojego nie znając. Jednak sentyment do krajów anglojęzycznych pozostał, a każda w nich wizyta utwierdza mnie w przekonaniu, że nie bez powodu Anglosasi mają na świecie tyle do powiedzenia. It’s the little things that make a difference.

Londyńskie metro, poniedziałek, 8.40,czyli pora absolutnego szczytu komunikacyjnego, stężenie człowieka na metr kwadratowy alarmujące. Jak, do cholery, kiedykolwiek dostaniemy się do środka i gdziekolwiek stąd dojedziemy?! Składy co prawda podjeżdżają w odstępie minuty, ale każdy tak samo zapchany, a rotacja pasażerów skromna. Ludzie kłębią się jak w mrowisku, ale jest w tym kłębieniu się coś nienaturalnego. Zadnego poddenerwowania, zero zniecierpliwienia, brak przepychanek, chamstwo nieobecne. Albo tym ludziom nie zależy na zdążeniu do pracy, albo należą do jakiejś sekty stoików.

Albo wiedzą, że ktoś wykonuje swoją pracę i przepustowością ruchu w metrze zarządza, więc zdążą. Bo oto 5 minut przed godziną 9, tłok w sposób magiczny rozładowuje się, a na peronie zostajemy tylko my. How?! Chaos kontrolowany uważam za ósmy cud świata.

Londyński klub nocny, sobota, okolice północy czyli pora absolutnego szczytu imprezowego. Przed klubem wiadomo, kolejka. Ale też jakaś dziwna bo charakteryzująca się tym czym tłok w metrze – spokojem i uporządkowaniem. Chętnie wpuszczani są dwójkami przez selekcjonerkę, która uwaga! – nie selekcjonuje, tylko czeka aż ktoś wyjdzie żeby kontrolować stężenie człowieka na metr kwadratowy. Dwie Francuzki próbujące wcisnąć się bokiem zostają uprzjemie odesłane na koniec ogonka. Kultura!

I to w kraju, w którym jak donoszą media: najwięcej na świecie 14-latek ma dzieci, politycy budują sobie jacuzzi za publiczne pieniądze, przeraźliwie dużo osób powinno wykupować w samolocie podwójne siedzenie. Kraj w którym narodziły sie brukowce i którego obywatele podobno uważają Rynek Starego Miasta w Krakowie za publiczny szalet. A jednak ten “duch społeczny” wszytsko ratuje.

Ze o uprzejmości nie wspomnę. “Jesteśmy narodem, który morduje w białych rękawiczkach i jeszcze nam za to dziękują” powiedział mi pewien Anglik, z właściwym dla swej nacji humorem. To ci dopiero sztuka – chapeau bas!