Het goede nieuws is dat zo’n crisis eindig is. En hij eindigt altijd met nieuw elan, als hij tenminste niet in een oorlog eindigt. Hoewel eindig, hoeven we ons echter geen illusies te maken dat we in 2010 wakker zullen worden in een nieuwe wereld. Die zal nog steeds worden gedicteerd door de systemen, emoties en processen zoals wij die nu kennen. Maar dat het straks weer business as usual zal zijn, zou ook wat al te cynisch zijn. Ergens tussen naïviteit en cynisme ligt onze toekomst. Zeg maar tussen Telegraaf en Volkskrant.

Om te beginnen kunnen we de verlossing van de menselijke aard gevoeglijk vergeten. Het eigenbelang als leidend beginsel vervangen door een collectief belang is een duurbetaald experiment dat niemand nog eens wil herhalen. Maar het is een kwestie van maatvoering: de nadruk lag vanaf Reagan tot en met het Bushisme iets teveel op het Laissez en te weinig op het faire. Iets minder hebzucht en wat meer eerzucht en zou Westerse economieën geen kwaad doen. Anders gezegd: iets minder markt en wat meer moraal. Wat minder spullen die we niet zouden missen als ze ons niet zo opgedrongen werden en wat meer trots op onze bijdrage aan een nieuwe, meer rechtvaardige, gezonde en schone wereld. Never waste a good crisis.

Ik mag in vanaf november op de Universiteit Utrecht de cursus Ethiek en Religie verzorgen (zowel in deeltijd als in voltijd). Vorig jaar heb ik dat voor het eerst, met erg veel plezier, gedaan. Aan de Universiteit kun je vragen oproepen, mensen uitdagen om zelf te onderzoeken en ze daar proberen de middelen voor te geven. Dat is geweldig.

De cursus is in eerste instantie een inleiding in de ethiek, maar dan met name gezien vanuit de relatie tussen ethiek en religie. Van oudsher is die relatie innig , maar sinds de Verlichting zijn er barsten en scheuren in de verhouding gekomen. Vragen die in de cursus aan de orde komen zijn: kunnen religieuze argumenten nog gelden in een publiek debat over moraal? Of: wat is de rol van religieuze overtuiging bij je private moraal? Vanuit een geschiedkundig overzicht komen we uit bij het nu en zullen we proberen om de opgedane informatie te verwerken in onze eigen argumentatie.

Op een heel ander niveau: vanavond mag ik bij een ouderenvereniging in de buurt een lezing geven. Ook daar zal het over ethiek gaan, maar ik heb de ervaring dat het vaker gaat over concrete moraliteit: wat is goed of fout? Al te abstract kan het dus niet worden, hoewel ik wel snel die neiging heb.

In alle interviews en besprekingen rond de recente roman van Désanne van Brederode staat het te lezen: Door mijn schuld is geïnspireerd op de controversiële moordzaak op de weduwe-Wittenberg in Deventer in 1999. De ingrediënten zijn inderdaad hetzelfde: een brutale moord, een ontkennende verdachte, een mediahype waarin degene die vastzit voor de moord als onschuldig slachtoffer wordt neergezet. Ik wil de wereld van schreeuwende Telegraaf-koppen, Maurice de Hond en Peter R. de Vries echter even laten voor wat zij is, en een parallel trekken met een uiting van hogere cultuur: de roman Misdaad en straf van Fjodor Dostojevski.

De vertaling van de oorspronkelijke Russische titel als Misdaad en straf is al weer enige decennia gebruikelijk, maar het is goed om er aan te herinneren dat deze roman ook wel vertaald is als Schuld en boete. In het Duits is die vertaling, Schuld und Sühne, nog altijd courant. Het schijnt dat de Russische woorden die Dostojevski koos een beetje midden houden tussen het religieus en moreel geladen Schuld en boete en het meer neutrale en juridische Misdaad en straf.

Ergens op datzelfde spectrum moet ook het laatste woord uit de titel Door mijn schuld begrepen worden. De formulering komt natuurlijk rechtstreeks uit de katholieke liturgie — mea culpa, mea culpa, mea maxima culpa — maar wie een roman verwacht over een religieus schuld- of zondebesef komt bedrogen uit. Natuurlijk, die betekenis van schuld klinkt wel steeds mee op de achtergrond. Maar als de auteur in een filmpje op de website van Querido haar boektitel toelicht, lijkt ze zelf ook te zinspelen op de meer juridische dimensie van de term.

De opmerkelijkste parallel tussen de twee romans is echter niet de overeenkomst in lading van het woord ’schuld’, maar eerder het basisgegeven van het verhaal: beide boeken zijn misdaadverhalen waarbij de lezer eens niet hoeft te twijfelen of de schuldige wel echt schuldig is, of met de detective mee hoeft te puzzelen wie het precies gedaan heeft, de butler of toch de klusjesman. Al tamelijk snel in Misdaad en straf zien we Raskolnikov met een bijl onder zijn jas aankloppen bij de oude woekeraarster en haar het hoofd inslaan met de botte kant. Ook de hoofdpersoon van Door mijn schuld, Gunnar de Wit, biecht vrijwel meteen op dat hij het was die de zakenman Evert Oldenheuvel met een zware steen om het leven bracht. “Dit wordt geen whodunit”, laat Van Brederode De Wit schrijven. “Dit is een I-did-it.”

Of Van Brederode deze parallel er bewust in heeft gebracht weet ik niet, en het doet er ook niet zo toe. Als gezegd hoeven we als lezer in dit boek niet zelf voor detective te spelen, en ik besef dat het ook wat potsierlijk over kan komen als ik nu als een literaire Sherlock Holmes op voor de hand liggende of juist vergezochte dwarsverbanden binnen de letteren poog te wijzen. Maar deze speurneuzerij levert, zelfs wanneer we in ongegronde hypothesen en twijfelachtige conclusies blijven steken, denk ik wel een mooi inzicht op in de thematiek van deze roman.

Nogmaals, we weten niet of de knipoog naar Misdaad en straf er bewust is ingebracht, maar het is toch op z’n minst interessant om te bedenken dat Van Brederode dat eerder heeft gedaan, bewust knipogen naar een klassieker uit de wereldliteratuur. Haar mooie roman Het opstaan uit 2004 knipoogde vrij duidelijk naar De val van Albert Camus. Als ik me niet vergis heeft Van Brederode dat destijds zelf ook gezegd. Heel kort gezegd gaan die beide boeken over ingrijpen of niet ingrijpen wanneer het er op aankomt; op het eerste gezicht een heel andere thematiek dus dan die van Misdaad en straf en Door mijn schuld. Maar er is wel degelijk een merkwaardige overeenkomst tussen deze vier boeken: het meer impliciete thema van morele superioriteit. De vier hoofdpersonen van deze respectievelijke boeken zijn stuk voor mannen die zich in zekere zin verheven voelen boven andere mensen. Jean-Baptiste Clamence, uit De val, is een succesvolle en egocentrische ijdeltuit die zichzelf graag feliciteert met zijn voorbeeldige gedrag. Rudolf de Wolf, uit Het opstaan, is een zwartgallige cynicus, en al even succesvol, egocentrisch en ijdel. Rodion Raskolnikov ziet zichzelf als een soort Übermensch, voor wie andere regels gelden dan voor de rest van het gepeupel. En Gunnar de Wit haalt zijn neus op voor zowel zijn intellectuele familie als zijn volkse schoonfamilie. Uiteraard brengt hun morele superioriteitsgevoel alle vier deze mensen in de problemen.

Nu was Het opstaan zeker geen hervertelling van De val; de titelkeuze doet al vermoeden dat de roman van Van Brederode het verhaal van Camus eerder spiegelde, omkeerde. Tussen Door mijn schuld en Misdaad en straf bestaat een vergelijkbaar contrast. Het vertrekpunt van de romans is gelijk — de tamelijk impulsieve moord op een rijk persoon, met een bot voorwerp op het achterhoofd — maar verder zijn zij haast elkaars spiegelbeeld. Raskolnikov is een nerveuze armoedzaaier die het hoog in z’n bol heeft gekregen, die zijn milieu wil ontstijgen — niet economisch, want dat lukt hem niet, maar daarom maar door een intellectueel snobisme, een soort nietzscheaans nihilisme. Hij is daarmee het prototype van de tragische, stelselmatig onbegrepen romanticus die Gunnar de Wit juist zo verfoeit; De Wit, zo merkt hij ergens op in Door mijn schuld, voelt zich juist veel te goed begrepen. Raskolnikov lijkt in feite meer op de Zweedse, zwart-romantische dichter August Strindberg, met wie de ouders van De Wit hartstochtelijk dwepen (en die ik persoonlijk nooit meer helemaal serieus kan nemen sinds ik de hilarische website Strindberg & Helium ken, maar dat terzijde).

Gunnar de Wit komt juist uit een prima milieu; zijn vader is hoogleraar Scandinavische letterkunde (vandaar die voornaam en voorliefde voor Strindberg), zijn moeder kunstdocent, en hij is zijn hele jeugd lang omringd met liefde, zorg en cultuur. Als enige van de kinderen rebelleert hij echter tegen zijn afkomst. Hij verandert zijn voornaam in Koen, gaat een vmbo-opleiding doen, trouwt met een meisje van volkse komaf. Waar Raskolnikov het plat gezegd hoog in zijn bol kreeg, krijgt Koen het eerder laag in zijn bol — met evenwel dezelfde onderhuidse woede en frustratie. Waar Raskolnikov zich driftig aan de geestelijke en materiële armoede van het vroeg-industriële Rusland wil ontworstelen, daar poogt De Wit zich van de geestelijke en materiële rijkdom van het post-industriële Europa te ontdoen.

Daarmee kun je Gunnar de Wit als de verpersoonlijking zien van een euvel dat Van Brederode reeds beschreef in haar scherpzinnige pamflet uit 2006, Modern dédain. Namelijk het euvel van een tegenwoordig zo modieus snobisme in omgekeerde richting, een postmodern snobisme dat The Beatles boven Bach verkiest, dat onbeschaamd dweept met André Hazes of Johan Cruyff, dat niets meer wil weten van een onderscheid tussen hoge en lage cultuur, en dat iedere culturele verfijning wil doodslaan in geforceerde laagdrempeligheid en leukheid. Hosanna in den lage, gezegend hij die zwetst in de naam van het volk.

In de persoon van Gunnar de Wit zien we hoe die houding verwordt tot een soort zwartgallig, zelfs moorddadig nihilisme. Het is misschien wat al te kort door de bocht om hem een icoon van de GeenStijl-generatie te noemen, het zou het reliëf van dit personage bovendien wat wegnemen, maar enige verwantschap lijkt er desalniettemin te zijn; het jongste en meest gefrustreerde kind van beschaafd-linkse ouders, dat zich volkser voordoet dan hij is, geen enkele waarde meer erkent en neerkijkt op iedere vorm van culturele en intellectuele fijnzinnigheid, en dat ondanks of dankzij dat alles uitgroeit tot een soort van volksheld.

Een ontluisterende fenomenologie van de vervlakking, zo kun je Door mijn schuld, zo niet het hele oeuvre van Désanne van Brederode, best noemen. Met fijne kwast schildert zij vormen van arrogantie en vooringenomenheid in alle kleurschakeringen. Inclusief het diepe zwart van de weigering om de blik te richten op iets dat ons verheffen kan. Dat is een schuld — in die subtiele zin van het woord, ergens tussen religieuze zonde en juridische misdaad in — die onze hele tijd te dragen heeft.

Onlangs ontstond op dit weblog een stevige en boeiende discussie over de verhouding tussen de christelijke en de oude heidense religie. Ook G.K. Chesterton schrijft daar veel over in zijn Eeuwige mens. In de onderstaande passage (het vervolg op dit fragment) gaat hij dieper in op de grondtrekken van de heidense mythologieën. Deze zijn te waarderen als artistieke prestatie, stelt hij — maar misschien zijn we wel geneigd ze daarom al te ernstig te nemen…

Een Artemis-beeld uit de aan haar gewijde tempel in Efeze.

Uit deze psychologie van de dagdromen volgen twee feiten, die we in het achterhoofd moeten houden als we bekijken hoe zij zich ontwikkelen tot mythologieën en zelfs religies. Ten eerste zijn deze fantasierijke indrukken vaak strikt plaatselijk. In plaats van abstracties die in allegorieën veranderd worden, zijn zij veeleer beelden die in afgoden samengebald worden. De dichter voelt het mysterie van een bepaald bos, niet van de kennis van ecologische hoofdstructuren of van flora- en faunabeheer. Hij aanbidt de top van een bepaalde berg, niet het abstracte idee van hoogte. Vandaar dat een heidense god niet al het water vertegenwoordigt, maar veelal één specifieke rivier – wel kan hij de god van de zee zijn, maar alleen maar omdat de zee zo enkelvoudig is als een enkel stroompje; de rivier die de hele wereld omspant. Apollo wandelt niet louter rond waar de zon schijnt; de stenen van Delphi zijn zijn thuis. Artemis is groot genoeg om op drie plekken tegelijkertijd te zijn, aarde en hemel en hel, maar groter nog is de Artemis van de Efeziërs[1]. De laagste vorm van een dergelijke lokalisering zijn de fetisj of de talisman, zoals ook miljonairs die op hun auto plaatsen. Maar het kan zich ook bestendigen in iets als een eerbiedwaardige en serieuze religie, zodra het in verband wordt gebracht met eerbiedwaardige en serieuze plichten — in de goden van een stad of zelfs de goden van de huiselijke haard.

Dr. Samuel Johnson

De tweede consequentie is deze: dat in deze heidense culten alle gradaties van oprechtheid én van onoprechtheid te vinden zijn. In hoeverre dacht de Athener werkelijk dat hij een offer moest brengen aan Pallas Athena? Welke geleerde is zeker van het antwoord? In hoeverre dacht Dr. Johnson[2] werkelijk dat hij alle straatlantaarns aan moest raken of sinaasappelschillen moest verzamelen? In hoeverre denkt een kind werkelijk dat hij steeds een tegel over moet slaan als hij hinkelt op de stoep?Tenminste twee dingen zijn tamelijk helder. Op de eerste plaats konden deze handelingen in eenvoudigere en minder zelfbewuste tijden gemakkelijk een ingesleten gewoonte worden, zonder dat ze per se serieuzer werden. Dagdromen konden in alle openbaarheid uitgeleefd worden, met meer vrijheid en artistieke expressie; maar wellicht nog altijd meer met de lichte pas van de slaapwandelaar. Sla Dr. Johnson een antieke mantel om, zet hem (met zijn genadige instemming) een krans op het hoofd, en hij zal zich statig voortbewegen onder die klassieke morgenhemel, terwijl hij alle heilige pilaren aanraakt met daarop het hoofd van Terminus, de god die de grenzen van het land en het mensenleven bewaakt. Laat een kind vrij rondlopen tussen het marmer en mozaïek van een klassieke tempel, laat hem spelen op de grote zwart-wit geblokte vloer; en in deze vervulling van zijn ijdele en onbestemde dagdromen zal hij zich graag overgeven aan een serieuze en sierlijke dans. Maar de zuilen en tegels zijn nauwelijks meer of minder werkelijk dan zij in moderne omstandigheden zijn. Ze zijn niet serieus serieuzer te nemen. Ze bezitten de oprechtheid die zij altijd bezaten; de oprechtheid van de kunst als een symbool dat zeer reële geestelijke dimensies onder het oppervlak van het leven representeert. Maar ze zijn alleen maar oprecht op de wijze dat kunst oprecht is, niet op de wijze dat moraliteit dat is. De verzameling sinaasappelschillen van de excentriekeling kunnen op een mediterraan feest veranderen in sinaasappels en in een mediterrane mythe in gouden appels. Maar deze variaties kunnen niet op één lijn worden gesteld met het onderscheid tussen een blinde bedelaar een sinaasappel geven en de schillen dusdanig wegleggen dat de bedelaar er over struikelt en zijn been breekt. Tussen die zaken bestaat een essentieel, niet een gradueel verschil. Het kind vind het niet op dezelfde manier verkeerd om op een tegel te stappen, als hij het verkeerd vindt om op de staart van een hond te stappen. En het staat vast dat welke grap of gril Johnson er ook toe dreef om de paal aan te raken, hij dit nooit deed met dezelfde siddering als waarmee hij zijn handen uitstrekte naar die huiveringwekkende houten paal waaraan God de dood en de mens het leven vond.

Een opvoering van Aristophanes' Kikkers.

Zoals ik eerder al opmerkte betekent dit niet dat er geen werkelijkheid of zelfs geen religieus sentiment schuilde in zulke stemmingen. In feite heeft de katholieke kerk deze immens populaire lokale legenden en lichtere ceremoniële vormen met overweldigend succes overgenomen. In zoverre deze vormen van heidendom onschuldig waren en in overeenstemming met de natuur, was er natuurlijk geen enkele reden waarom zij niet beschermd zouden worden door beschermheiligen in plaats van door heidense goden. In elk geval bestaan er gradaties van ernst in de meest natuurlijke verzinsels. Er bestaat een groot verschil tussen je voorstellen dat er feeën in het bos wonen – wat vaak niet meer wil zeggen dan dat je een bepaald bos een uitermate geschikte woonplaats voor feeën vindt – en jezelf dusdanig angst aanjagen dat je liever een kilometer omloopt dan dat je een huis passeert waarvan je gelooft dat het er spookt. Achter dit alles schuilt het feit dat schoonheid en angst zeer reële zaken zijn en aan een zeer reële geestelijke wereld raken. Ze aan te raken, zelfs al is het maar via de vertwijfeling of de verbeelding, betekent de diepste diepten van de ziel beroeren. Dat begrijpen wij allemaal, en ook de heidenen begrepen dat. Het punt is dat het heidendom niet echt de diepten beroerde, maar louter vertwijfeling en verbeelding bood, met als gevolg dat wij vandaag de dag niet veel meer over hebben van het heidendom dan twijfels en beelden. Alle deskundige critici zijn het er over eens dat de grootste dichters, in het heidense Hellas bijvoorbeeld, een houding ten aanzien van hun goden hadden die tamelijk vreemd en vervreemdend is voor mensen in het christelijke tijdperk. Goden en mensen liggen voortdurend met elkaar in de clinch, en niemand weet wie nu precies de held is en wie de schurk. Die twijfel geldt niet enkel voor een twijfelaar als Euripides in diens Bacchanten, maar ook voor een gematigde conservatief als Sophokles in de Antigone en zelfs voor een regelrechte reactionair als Aristophanes in diens Kikkers. Soms lijkt het net alsof de Grieken boven alles in de eerbied geloofden, maar niemand hadden om te eerbiedigen. Maar de crux van dit raadsel is dit: dat al deze vaagheid en variatie voortkwam uit het feit dat alles begon in verbeelding en dagdromerij, en dat er geen architectonische regels bestaan voor luchtkastelen.

[1] “Groot is Artemis van Efeze”, zo schreeuwden de inwoners van deze havenstad in het huidige Turkije woedend, toen de apostel Paulus daar kwam en predikte dat hun afgodsbeelden geen echte goden waren. Zie: Hn. 19:23-40.
[2] De invloedrijke lexicograaf, dichter en literair criticus Samuel Johnson (1709-1784), die vaak Dr. Johnson wordt genoemd hoewel hij niet echt een doctorstitel bezat, leed aan allerlei eigenaardige dwangneuroses en tics.

Uit: G.K. Chesterton, The Everlasting Man, deel 1, hoofdstuk 5. Vertaling & noten: moi. Waarom? Daarom!

Paus Benedictus XVI ondertekent Caritas in veritate

“Help, de paus is links geworden!” Dat is vooralsnog een beetje de teneur van de berichtgeving over de nieuwe pauselijke encycliek Caritas in veritate. De Neerlandse pers verbaast zich erover dat paus Benedictus XVI zich in zulke felle bewoordingen uitlaat over economische uitwassen en een appèl doet op moraliteit en menselijke waardigheid. Wake up and smell the coffee, Neerlandse pers! Deze encycliek past prima in een lange reeks rondzendbrieven waarin het Vaticaan de sociale ethiek van de katholieke Kerk uiteen heeft gezet.

Benedictus is niet plots omgezwaaid, de Nederlandse journalistiek heeft zelf gewoon nooit eerder opgelet wat de beste man te zeggen had behalve als het over condooms of andere slaapkameraangelegenheden ging. Veelzeggend is in dat opzicht de snuggere analyse van Rome-correspondent Eric Arends vanochtend in de Volkskrant:

Deze progressieve kijk op de internationale economie gaat, vanuit Benedictus’ perspectief, overigens volstrekt logisch samen met een verbod op condoomgebruik; alles komt immers voort uit zijn interpretatie van Gods woord.

Natuurlijk, het condoomstandpunt moest weer van stal! Ik wist niet of ik moest lachen of moest huilen toen ik dit las. Wat een onnozelheid en vooringenomenheid!

Natuurlijk is de paus niet links geworden. Het simplistische politieke dualisme van links of rechts is zelfs al te beperkt om ons politieke bestel mee te duiden, laat staan dat we er levensbeschouwelijke standpunten mee kunnen typeren. Bovendien: ik zie niet zo goed wat er ‘links’ is aan een beroep op moraal en waardigheid. Beide zijn toch zaken waar links zich traditioneel het minste om bekommert. Eerst vreten, dan de moraal, doceerde het linkse icoon Brecht immers. Waarmee hij de egoïstische en vraatzuchtige inborst van de progressieve ideologieën van de laatste eeuw kernachtig gekenschetst heeft.

Afijn. Vooralsnog heb ik alleen nog berichten over en flarden uit de encycliek gelezen. Ik wil er ook nog meer inhoudelijk over schrijven — dat voornemen is al een beetje uitgedrukt in het 1′tje in de titel boven deze post. Maar daarvoor moet ik eerst heldhaftig en met een heuse pioniersmentaliteit wegen inslaan die geen enkele collega-journalist in het Nederlandse taalgebied voor mij ooit betreden heeft: ik ga de encycliek daadwerkelijk lezen.

Het is verbazingwekkend, dat seculiere lieden zich gedwongen voelen om de islam aan te vallen, op basis van het argument dat het christendom een verlichting heeft doorgemaakt – is de mensheid na al die jaren het niveau van een theologisch debat dan uiteindelijk niet ontstegen?

15-05-2009 22:13 | Gijsbert Bouw

AMSTERDAM – Economie is geen serie rekenmodellen die alleen een slimme computer beheerst, maar een menswetenschap. Consumenten moeten daarom als mens worden benaderd. Hypotheekverkopers in de Verenigde Staten deden dat niet. Toppers uit bedrijfsleven debatteren over moraal in bestuurskamer

Dat zei Monika Milz, directeur communicatie bij de Rabobank, gisteren tijdens een symposium over ”Moraal in de bestuurskamer: lessen trekken uit de crisis”. Een belangrijke les die ze uit de crisis trekt, is dat egocentrisme en materialisme schadelijke drijfveren zijn bij het besturen van een bedrijf. „We moeten op zoek naar zakelijke solidariteit. Blind geloof in marktwerking schaadt de collectiviteit.”

Meer waardering voor geduldig kapitaal en rekening houden met alle belanghebbenden –en niet alleen met aandeelhouders– vindt Milz de belangrijkste oplossingsrichtingen.

Oud-topman van AkzoNobel Kees van Lede ziet de financiële crisis onder meer als een moreel probleem. „Het is immoreel als een topman een bonus krijgt, terwijl het slecht gaat met het bedrijf. Mensen moeten niet rijk willen zijn. We zijn te macho geworden. Ik was vroeger voorzitter van de raad van bestuur. Tegenwoordig heet dat ceo. Leiders moeten saaie, degelijke mensen zijn.”

Volgens Van Lede is dé oorzaak van de kredietcrisis dat „er overdreven gebruik gemaakt werd van krediet. Consumenten zijn verslaafd aan de welvaart van de toekomst. Banken leenden te makkelijk.” De crisis komt niet zomaar uit de lucht vallen, aldus Van Lede. „In de jaren zeventig was Nederland een sociale werkplaats, waardoor rendementen van bedrijven daalden. Als tegenreactie kwam in de jaren tachtig de nadruk op ondernemerschap te liggen. Ook dat schoot door. De aandeelhouder moest een grotere rol krijgen om de ondernemer te controleren. De gevolgen daarvan zien we nu.”

Meer regels zien de sprekers niet als de oplossing. Bert Noteboom, ceo van Randstad: „Uiteindelijk komt het neer op het moreel gehalte van het individu.” Milz: „Meer regels vermindert het verantwoordelijkheidsgevoel.” TCN-topman Rudy Sproink is tegen regels. „Het gaat erom dingen met een moreel goede intentie te doen. Dat is geen garantie voor succes. Een bedrijf dat moreel correct handelt, kan failliet gaan, terwijl immoreel werken succesvol kan zijn.” Klik hier!

Bonusbeleid is een heikel thema, dat in de bestuurskamer wordt bepaald. Volgens Milz is de bonus een prikkel die tot verkeerd gedrag kan leiden. „Daarom is de variabele beloning bij de Rabobank maximaal een derde van het totaalsalaris, en gekoppeld aan de lange termijn.” Van Lede, ook voorzitter van de raad van commissarissen van Heineken, vindt dat er niets mis is met variabel belonen. „Bonussen zijn verkeerd als ze zijn gericht op het individu en niet op het collectief.”

bron: www.refdag.nl

De examenperiode begint zijn weerslag te hebben op mijn moraal. De voorspelbaarheid van mijn doemdenken en gedragingen in een stresssituatie als deze is zo groot, dat het bijna grappig wordt. Ik word een karikatuur, een schertsfiguur van mezelf, klaar om afgedrukt te worden als spotprent in een krant: om mee te lachen vanop een afstand, maar niet om het zelf te zijn.

Morgen is het voor de 43e keer ‘Wereldcommunicatiedag’, een door het Vaticaan ingestelde… eh, hoe noem je zoiets — dag, feest, gedenkdag, bijzondere gelegenheid, zelfgecreëerd nieuwsmoment, alibi om je boodschap te herhalen? Afijn, de paus grijpt deze gelegenheid traditioneel aan om een boodschap te versturen over media en communicatie. Dit keer is het thema van zijn boodschap New Technologies, New Relationships: Promoting a culture of Respect, Dialogue and Friendship. Voor mensen die niet van lange teksten houden, heeft hij ook een hippe website met veel plaatjes en weinig tekst gelanceerd: Pope2you.

Natuurlijk is de boodschap van de paus niet nieuw. Die is eigenlijk gewoon al 43 jaar hetzelfde. Maar dat geeft niet, want het is dan ook een goede boodschap. Oude, maar goede wijn. Vorig jaar heb ik een lezing gehouden voor een internationaal gezelschap van katholieke professionals, waarin ik uitlegde waarom ik het een goede boodschap vind. Ik zal de tekst van die lezing hier posten. Ook dit is dus een beetje een gerecycled verhaal, maar ook dat geeft niet, want ik vind het nog steeds best een goed verhaal. Een waarschuwing voor mensen die niet van lange teksten houden: dikke pech, want dit stuk bevat veel tekst en geen plaatjes.

Klik hier voor de lezing over nieuwe media en katholiek sociaal denken (PDF, Engels)

Mida ei tohi üks alaealine teha?

• koolist poppi – kuni 16 eluaastani või 9. klassi lõpetamiseni on ta koolikohuslane ja PEAB koolis käima ja kool PEAB teda seal koolis pidama ja vajadusel rakendatakse (maksumaksja raha eest) politsei abi lapse kooli transportimisel
• öisel ajal tänaval jõlkuda – ilma täiskasvanust saatjata
• suitsu teha või alkoholi tarbida
• autot või mootorratast juhtida
• ilma täisealise saatjata või vanemate poolt notariaalselt vormistatud volikirjata reisida
• teha täisealistega võrdsel alusel täiskohaga tööd
• abielluda (või peab emme-issi käest luba küsima)
• vastu vanemate tahtmist kodust lahkuda või ise elukohta valida
• langetada oma tervist puudutavaid otsuseid (s.h. ka abort, sünnitamine, suguhaiguste ravi jne)
• kindlasti veel mingeid asju, muu lihtsalt praegu ei meenu…

Mida tohib üks alaealine teha?

• Olla hea laps ja seksida.

Tingimusel, et see toimub päevasel ajal, ei sega koolis käimist, kaine peaga ja et tal endal sellest mingit kasu sees pole (muidu läheb prostitutsiooni klausli alla ja täisealisel osapoolel lüüakse näpud sahtlivahele).

Lugu pärineb Urban Turban blogist, edasi loegi sealt.

Wie z’n geweten verstaat, zal maar weinig of niets te biechten hebben. Hoogstens een leugentje om bestwil. Maar het is vandaag de dag de vraag hoevelen onder ons nog in staat zijn hun geweten te horen. Het geweten is krachtig, maar wordt nogal eens overschreeuwd door aangeleerd geweten, de moraal. Normen en waarden wordt dat manipulatief ook wel genoemd.

Daar waar de moraal een voortdurend van inhoud wisselend tijdverschijnsel is en ook nogal wat vormen kent die per cultuur verschillen, is het geweten een schat aan miljoenen jaren trail and error ervaring van de biologische levensvorm die zich Homo Sapiens noemt, de denkende mens. Over het geweten is dus nogal veel nagedacht en dat heeft het gemaakt wat het nu voor ons is.

Persoonlijk denk ik dat het zelfs zo is dat het geweten een zintuig is, net zoals zien, horen, voelen, ruiken en proeven dat zijn. Waarmee het geweten dus het zesde zintuig moet zijn. Het feit echter dat er al eeuwen lang gevochten wordt over het bestaan van dit zintuig, of eigenlijk, het mogen bestaan ervan, maakt duidelijk waarom het niet meer vanzelfsprekend is dat men z’n geweten kan verstaan. Dezelfde omstandigheid geeft trouwens ook een aanwijzing naar de herkomst van de dwingende moraal.

Je geweten kan het je soms knap lastig maken. Ook dat is niet nieuw en gelukkig zijn er jaren geleden al lieden geweest die daar wat op hebben gevonden: de biecht. Een handig sacrament ter vervanging van het geweten.
De biecht is een intrigerende traditie binnen de katholieke kerk die ietwat uit de hand gelopen is. Want uiteraard kon het niet uitblijven, na de digitale kerk van die prediker in Schotland, kun je ook alweer een paar jaar digitaal biechten. Bijvoorbeeld op biechten.be. Alhoewel dat wel zou moeten, wordt je van die site bepaald niet vrolijk. Want de kleine lettertjes op de homepage zeggen: “Biechten.be vergeeft 4,285,199,778 verschillende zonden“. We zijn dus met z’n allen verdoemd, ruim vier miljard zonden… Maar voordat we ons nu massaal als lemmingen naar Den Helder spoeden om ons van de kades te storten, komt er bij mij toch nog een gewetensvraag op. Wat zouden zonden 4.285.199.01 tot en met 4.285.199.778 dan kunnen zijn? Hebt u enig idee?
Biecht maar op dan! Het is de dag des Here.