Układ Sikorski-Majski był to układ między Polską a ZSRR, który miał na celu wspólną walkę z III Rzeszą w czasie II wojny światowej.

Został podpisany 30 lipca 1941 roku w Londynie. Układ przewidywał przywrócenie stosunków dyplomatycznych między obydwoma krajami oraz budowę armii polskiej w Związku Sowieckim pod dowództwem polskim. Układ podpisany został przez polskiego premiera Władysława Sikorskiego i radzieckiego ambasadora w Londynie Iwana Majskiego. Kreml w układzie Sikorski-Majski uznał, że traktaty radziecko – niemieckie z 1939 roku tracą moc, a rząd polski stwierdzał, że nie jest związany żadnym układem skierowanym przeciw ZSRR. W protokole dodatkowym rząd radziecki udzielił amnestii obywatelom polskim pozbawionym wolności na terenie ZSRR (najczęściej zresztą bezpodstawnie przetrzymywanym w łagrach).

Traktat został jednostronnie wypowiedziany przez ZSRR 25 kwietnia 1943 po odkryciu przez Niemców zbiorowych grobów oficerów polskich zamordowanych przez NKWD w Katyniu.

Sformułowana przez Hannah Arendt teza o banalności zła zagnieździła się w naszych głowach nabierając jakości i znaczenia prawdy obiegowej. I zastępując, przynajmniej u większości pretendujących do miana ludzi oczytanych oraz oświeconych, jakże niegdyś rozpowszechnione przeświadczenie o altruiźmie jako niezbywalnej normie kulturowej. A także mniej lub bardziej naiwne wyobrażenia o powszechnie uznawanych atrybutach człowieczeństwa. Zimbardo z Pribramem pomogli na swój sposób, a Konrad Lorenz dostarczył przekonywujących przykładów przerzucając misterny most pomiędzy brzegami neuroetologii i psychologii ewolucyjnej. Począwszy z końcem lat siedemdziesiątych trudno było mieć jeszcze jakiekolwiek złudzenia co do natury i drzemiących w genach naszego gatunku potencjałów. Wnioski – obojętnie jakim dialektycznym łamańcom bądź wygibasom by je nie poddać – były i niestety nadal są uniwersalne, smutne i dla większości niezmiennie trudne do zaakceptowania.
Spóbujmy zatem poszukać pociechy w historii.

Bazyli II Młodszy, chluba Dynastii Macedońskiej, wzór chrześcijańskiego władcy, cesarz zwany przez panegirystów Równym Apostołom, zanim odesłał carowi Samuelowi piętnaście tysięcy Bułgarów, którzy zdali się na jego łaskę po przegranej bitwie pod Kleidion, kazał im wyłupić oczy. Na każdą setkę przypadał jeden jednooki prowadzący 99 ślepców. Gdy ów potworny pochód pietnastu tysięcy, któremu już dawno będzie daleko do tej liczby, dotrze do dalekiej stolicy i przedefiluje przed Samuelem, omdleje on z przerażenia i w dwa dni później umrze obłąkany.

Tak sobie poczyniał chrześcijański monarcha w roku pańskim 1015 z poddanymi innego chrześcijańskiego monarchy. Do historii nasz Bazyli przeszedł jako władca bogobojny i sprawiedliwy, w dzisiejszej Grecji otaczany przez kręgi klerykalno-patriotyczne nadal – mimo upływu lat – estymą i szacunkiem. Zmarł 15 grudnia 1025 roku i został pochowany, jak na dobrotliwego władcę oraz prawego chrześcijanina przystało, w specjalnie dlań wzniesionym mauzoleum leżącym w obrębie Bazyliki pod wezwaniem Sw. Jana Ewangelisty. Mauzoleum stało by pewnie do dzisiaj, gdyby nie zostało w 1204 roku ograbione i doszczętnie zniszczone przez zmierzających do Ziemi Swiętej uczestników IV wyprawy krzyżowej. Niosący zbłąkanym owieczkom saraceńskim znak pokoju i dobrą nowinę rycerze, elita i kwiat chrześcijaństwa, mieli po prostu po drodze.
Teza o banalności zła wydaje się blednąć gdy zanurzamy się w przeszłość.
,

W sobotę przeczytałem w “Rzeczpospolitej” wywiad z jedną z dziewczyn zarażoną przez Simona Mola – obecnie studentką, a w chwili zarażenia jeszcze nastolatką. I choć zachowania tych wszystkich dziewcząt czy kobiet zarażonych przez Mola oceniam negatywnie nie sądziłem, że stosunek wielu internautów do tych osób – ofiar może być naznaczony takim okrucieństwem. Przeprowadzająca wywiad dziennikarka (Maja Narbutt) przywołała opinie licznych internautów, wśród których zakażone dziewczyny nie wzbudziły współczucia, a wręcz odwrotnie – reakcje negatywne. Któryś z komentatorów na jednym z for internetowych miał napisać: “który z polskich mężczyzn miał w swoim życiu 64 kobiety” (tyle kobiet miał podobno zarazić Simon Mol, choć z wypowiedzi owej dziewczyny wynikało, że mogło być ich znacznie więcej), inni jeszcze mieli im za złe to, że uprawiały seks z Murzynem. Ogólnie rzecz ujmując reakcje w zdecydowanej większości były wrogie owym dziewczynom.

Cóż, naiwność ludzka jest wielka. Uchodźca, poeta, roztaczający wokół siebie mgiełkę romantyka i bojownika o prawa człowieka, osoby głęboko wrażliwej, nadzwyczaj inteligentnej, uroczej, wydawałoby się rzecz banalna i ograna, ale jest to jak się okazuje metoda stara, dobra i sprawdzona. Jednak w żaden przecież sposób naiwność owych dziewcząt nie może być usprawiedliwieniem dla ciskania na nie gromów, dla braku współczucia i okrucieństwa.

Wielce możliwe, że przez owych internautów – jak sugerowała bohaterka wywiadu – przemawiała zwykła zawiść i zazdrość, czy niechęć wobec osób o innym kolorze skóry, którzy na dodatek ośmielają się współżyć z “naszymi kobietami”. Ale jest tu też pewnie drugie dno. Sam złapałem się na tym, że zacząłem się zastanawiać nad tym, czy rzeczywiście uwiedzenie kobiety jest rzeczną banalnie prostą, pozostaje tylko kwestia metody, sposobu, użytych “narzędzi”. Wspomniana dziewczyna opowiadała o spotkaniach z innymi zarażonymi przez Simona Mola dziewczynami, podczas których opowiadały sobie i okolicznościach w jakich poznały Mola i o ich dalszej znajomości. Z ich opowieści miało wynikać, że wobec niemal każdej z nich Mol używał innego arsenału środków. A to raz prezentował siebie jako pokrzywdzonego przez los i potrzebującego wsparcia, opieki, współczucia biednego uchodźcę, zagubionego w polskiej wrogiej mu rzeczywistości, a to wobec innych występował, jako energiczny, charyzmatyczny, o zdolnościach przywódczych działacz na rzecz praw człowieka; wobec jeszcze innych jako twardziel, macho, a więc dla każdego coś dobrego, w zależności od potrzeb.

Osobiście bardzo żal mi owych dziewczyn i kobiet, ale mam też do nich swój prywatny żal – że swoim postępowaniem przyczyniły się też zapewne do odebrania wiary wielu mężczyznom, czy chłopcom w szczerą, prawdziwą i czystą miłość, jakby banalnie i naiwnie to nie brzmiało. Bo tak jak bezsensowny jest cytat, o którym niedawno pisałem, brzmiący: “Kto raz zobaczył w kobiecie anioła, nigdy nie będzie chciał w niej widzieć samicy”, tak samo niemądre jest wrzucanie wszystkich mężczyzn do jednego worka i wynikające z tego przekonanie o tym, że ci są niezdolni do prawdziwej i czystej miłości. Stąd się pewnie bierze też cyniczne podejście do ludzi i świata w ogóle, w tym też do miłości.

Czytam najnowszy numer “Więzi” poświęcony problemowi istnienia więzi międzyludzkich, więzi między człowiekiem i Bogiem, i przypomina mi się zdarzenie sprzed kilku dni, którego byłem świadkiem.

Dosyć często ostatnimi czasy zdarza mi się spotykać z pewnymi znajomymi, których uważam za ludzi inteligentnych, wykształconych i dowcipnych. Jedna z koleżanek z tego grona przyznała się nam, że zna właścicieli knajpy, w której siedzimy, i że całkiem niedawno rozmawiała z nimi na temat braku solidnego menu, a zwłaszcza dań głównych w nim, oraz napomknęła im o zanadto wysokich cenach. W pewnym momencie do rozmowy włączył się kolega, który zasugerował, by koleżanka zachęciła swoich znajomych do zmiany pracujących tu dwóch barmanek, ponieważ te mu nie odpowiadają. Z początku myślałem, że żartuje, że nie mówi tego zupełnie serio, ale się myliłem, powiedział to całkiem poważnie. Towarzyszył temu wybuch śmiechu owej znajomej – jak po dobrym, udanym żarcie – która następnie zaczęła nas po kolei pytać, co sądzimy o barmankach. Byliśmy w tej knajpie zaledwie dwa razy. Barmanki nie są wylewne, ale nie są też opryskliwe, niemiłe czy niekulturalne. Młode dziewczyny, które mogą być co najwyżej studentkami, dopiero się uczą, niedawno rozpoczęły pracę, bo knajpa została otwarta około miesiąca temu. Mam raczej wrażenie, że są zestresowane, niepewne siebie, nieco lękliwe, i wcale mnie to nie dziwi, chcą wypaść dobrze, a im bardziej się starają tym gorzej im może wychodzi – któż z nas tego nie doświadczył? Ostatnio już próbowały się uśmiechać, miło odpowiedziały na nasze “dobranoc”. Nie byłem w stanie pojąć okrucieństwa swoich znajomych. Nie wiem co prawda czy sugestia kolegi wywrze wpływ na naszą wspólną znajomą i czy ta rzeczywiście będzie usiłowała przekonać właścicieli, by zwolnili barmanki. Mam nadzieję, że do tego jednak nie dojdzie. Przeraża mnie lekkość z jaką te słowa zostały wypowiedziane, brak zastanowienia nad ewentualnymi konsekwencjami tych słów, brak empatii – nieumiejętność wczucia się w położenie owych dziewczyn, bezinteresowna chęć zaszkodzenia innym przychodząca z taką łatwością. Nie szuka się w takim momencie wszelkich “za” i “przeciw”, nie waży się argumentów, tylko lekką ręką wydaje “wyrok skazujący”. Nie rozumiem, co może być winą tych dziewczyn w oczach mego znajomego.

Marnie wyglądają więzi międzyludzkie w naszym społeczeństwie, i taki też wniosek płynie z lektury najnowszej “Więzi”.