Goed nieuws is geen nieuws… Behalve over jezelf
Er zijn drie soorten leugens: lies, damned lies en statistics. Het is een eeuwenoude boutade die nog niets van haar pluimen verloren heeft. Want als we de statistieken moeten geloven, boekt elke krant kwartaal na kwartaal en jaar na jaar vooruitgang en bereiken de Vlaamse kranten steeds meer en jongere lezers én vervrouwelijkt hun publiek. Relevante informatie of zuivere reclame, de kranten vullen er gewillig hun pagina’s mee. “Ik stoor me vooral aan het gebrek aan continuïteit. Ook als het minder goed gaat, moet je cijfers geven”, vindt Pol Deltour.

“Er dringt zich een strikte scheiding op tussen de berichtgeving enerzijds en reclame, promotie en merchandising anderzijds.” Zo reageerde de Vlaamse Vereniging voor Journalisten eind 2007, toen Corelio-hoofdredacteur Peter Vandermeersch verkozen werd tot ‘Marketeer van het Jaar’. De marketingafdeling op een andere verdieping, in een andere vleugel of toch minstens achter een fysieke scheidingsmuur, dat is wellicht wat de meeste mensen zich dan voorstellen bij zo’n “strikte scheiding”.

Maar zo’n scheidingsmuur houdt lang niet alles tegen. Want wat als de marketingdienst niet nodig is om promotiecampagnes op touw te zetten? Wat als redacteurs het zelf kunnen doen? En wat als de CIM-cijfers daar op regelmatige tijdstippen een ideale gelegenheid toe bieden?

Eén keer per jaar maakt het Centrum voor Informatie over de Media (CIM) de bereikcijfers van de pers bekend. Daaruit blijkt hoe vaak elke krant gelezen wordt en hoe de gemiddelde lezer van elke krant eruit ziet. Jong of oud? Man of vrouw? Hoog opgeleid of niet?

Veel doet het CIM echter niet met die cijfers. De vzw, die de reclameagentschappen, de media en de adverteerders samenbrengt, beperkt zich immers tot het uitvoeren van de survey, het verwerken van de resultaten en het beschikbaar stellen van de cijfers. De interpretatie van die cijfers laat ze over aan adverteerders, bestuurslui uit de mediasector en journalisten. En dat leidt al eens tot uiteenlopende artikels en krantenkoppen. Terwijl De Tijd in 2007 bijvoorbeeld “Kranten verliezen lezers” kopte, pronkte in De Morgen “Kranten zijn in topvorm” boven een artikel over dezelfde cijfers.

VERLEIDINGSSPEL
Bij het CIM tilt men echter niet zwaar aan die uiteenlopende interpretaties. “We spreken daar eigenlijk nauwelijks over, alleen als er echt manifeste fouten gepubliceerd worden”, zegt Stef Peeters, algemeen directeur van het CIM. “Meestal gaat het maar om een selectieve lezing van de cijfers en – eerlijk gezegd – daar dienen die cijfers ook voor. Het zijn instrumenten in het spel van verleiding en onderhandeling in de advertentiewereld. De bron is betrouwbaar en de leden van het CIM mogen die cijfers volgens eigen inzicht gebruiken. De markt corrigeert zelf wel de misbruiken of het ongeloofwaardig gebruik van cijfers.”

Volgens Pol Deltour, nationaal secretaris van de Vlaamse Vereniging van Journalisten, is zo’n gekleurde berichtgeving een oud zeer. Deltour volgt de redenering van Peeters niet. “Ik vind dat het CIM zijn opdrachtgevers te veel naar de mond praat. De vereniging redeneert te commercieel en heeft de neiging de eenzijdige berichtgeving te relativeren. Ik vind het normaal dat uitgevers die cijfers gebruiken in hun onderhandelingen met adverteerders. Maar moet dat via de krant gebeuren, met de lezer als getuige? De hoofdredacteurs hebben de taak zo objectief mogelijk te berichten over een bepaalde situatie.”

Het CIM zelf voelt zich echter niet geroepen om over die objectiviteit te waken door zelf de cijfers toe te lichten en te analyseren. “De rol van het CIM is inderdaad vrij beperkt”, bevestigt Stef Peeters. De website van de vereniging omschrijft het als volgt: “Het CIM stelt zich tot doel zijn leden op permanente en regelmatige basis binnen de kortst mogelijke termijn nauwkeurige en betrouwbare gegevens te leveren die noodzakelijk zijn voor de objectieve weergave en de optimalisering van de reclamebestedingen in België.” Peeters vult aan: “In overleg met alle spelers op de publiciteitsmarkt stellen wij alles in het werk om betrouwbare cijfers te leveren over bereik en bestedingen. Onze leden zijn best in staat om zelf hun (langetermijn)analyses te maken. Het CIM ziet erop toe dat er geen manifest misbruik wordt gemaakt van de cijfers, maar daar houdt het op.”

CHAMPAGNE EN ARTIKELS
Op “manifest misbruik” van de cijfers konden we de Vlaamse kranten de voorbije zes jaar niet betrappen. Maar dat de berichtgeving omtrent de CIM-cijfers regelmatig bijgekleurd wordt, valt moeilijk te ontkennen. Dat blijkt uit een analyse van artikels die berichten over de bereikcijfers en die tussen 2002 en 2007 in de Vlaamse dagbladen verschenen zijn. Of een krant lezers gewonnen dan wel verloren heeft, vertaalt zich in de manier waarop de kranten uitpakken met die bereikcijfers.

Zo stellen we vast dat het aantal krantenartikels over de CIM-cijfers over de jaren heen parallel verloopt met de situatie op de Vlaamse krantenmarkt. Als de Vlaamse kranten erop vooruit gaan, neemt ook het aantal artikels toe. Dat aantal neemt af als de dagbladen rake klappen krijgen. Kranten besteden dus meer aandacht aan de CIM-cijfers als ze zelf goede resultaten kunnen voorleggen.

Andere cijfers bevestigen dat. Tussen 2002 en 2007 pakten acht kranten uit met twee of meer artikels over de CIM-cijfers. Zeven van die acht kranten hadden een succesvol jaar achter de rug. In 2007 was een groei van 4,1 procent voor De Morgen en een groei van 7,2 procent voor Het Belang van Limburg voldoende om er elk drie artikels aan te wijden. Het Laatste Nieuws spande echter de kroon in 2004. De krant haalde toen voor het eerst meer dan één miljoen lezers, en dat werd niet alleen gevierd met champagne, maar ook met vijf artikels over die CIM-cijfers.

Maar naast het aantal artikels blijkt ook de lengte en de plaats van de artikels samen te hangen met het resultaat van de krant. Van de 25 langste artikels verschenen maar vijf berichten in een krant die zijn lezersbereik zag dalen. En ook de voorpagina is in negen van de tien gevallen pas bereikbaar als de krant met mooie cijfers kan uitpakken. Bij positieve resultaten vinden we de helft van de artikels terug op de eerste twee pagina’s. Als de resultaten tegenvallen, moeten we de eerste tien pagina’s doorbladeren om 50 procent van de CIM-artikels te lezen.

Na een slecht jaar werd de berichtgeving soms zelfs naar de economiekatern verbannen. Op die manier krijgen veel minder lezers de slechte cijfers onder ogen. Bovendien kun je het nieuws vanuit een andere invalshoek bekijken. Toen De Standaard 5,7 procent achteruitging, belandde het CIM-artikel in 2007 op de economiepagina’s en zoomden de kop en de onderkop in op het bedrijfsnieuws: “Krantengroep Corelio nummer een in België. Corelio, de uitgever van onder meer De Standaard, blijft de grootste uitgever van het land”.

DEONTOLOGISCHE FOUTEN
Pol Deltour vindt het normaal dat verschillende kranten een ander verhaal brengen rond dezelfde cijfers. “Je kan niet verwachten dat kranten de CIM-cijfers letterlijk en integraal publiceren. Eigen klemtonen moeten kunnen.” Toch heeft Deltour een dubbel gevoel bij de CIM-bericht-geving. “Ze doen de waarheid nooit geweld aan, ze liegen niet en ze verdraaien geen cijfers. Maar de sfeer is uiteraard wel heel marketinggericht. Grote deontologische fouten kunnen we het niet noemen en er is ook nog nooit een formele klacht ingediend naar aanleiding van dergelijke berichtgeving. Maar gelukkig ben ik er niet mee.”

Wat Deltour vooral stoort, is het gebrek aan continuïteit. “Als je de CIM-cijfers geeft, erken je het belang van die resultaten en vind je dat de lezer recht heeft op die informatie. Maar dan moet je ze ook geven als het minder goed gaat met de krant.”

CIM-directeur Stef Peeters ziet minder graten in het feit dat de positieve resultaten uitvergroot worden en de minder goede cijfers op de achtergrond blijven. “Bovendien krijg je een vertekend beeld doordat enkel krantenartikels onderzocht werden. Voor ons en voor de professionele reclamemarkt is wat in de dagbladen verschijnt immers secundair. Veel belangrijker is wat gepresenteerd wordt op professionele symposia of wat gepubliceerd wordt in de professionele pers, zoals PUB en Media Marketing, en in de eigen uitgaven van media-agentschappen en reclameregies.”

De adverteerders en reclamebureaus zullen zich dus niet zo snel laten misleiden. Maar de doorsnee burger heeft geen abonnement op vakbladen en verkiest een dagje zee boven dergelijke symposia. Is het daarom geen goed idee om die cijfers door een externe instantie te laten beheren, een instantie die de cijfers niet enkel voor marketingdoeleinden gebruikt, maar ook de wetenschappelijke waarde ervan ten volle benut? “Daar valt heel veel voor te zeggen”, beaamt Pol Deltour. “Het CIM werkt voor opdrachtgevers die zelf voorwerp uitmaken van de CIM-onderzoeken. De cijfers zouden ook toevertrouwd kunnen worden aan een onafhankelijk observatorium voor de media, zoals de Vlaamse Regulator voor de Media.”

CREATIVITEIT
Maar tot het zover is, moet de lezer zich tevreden stellen met de informatie die kranten verschaffen. En daarbij kunnen niet alleen het aantal, de lengte en de plaatsing de misleidende indruk wekken dat het om correcte en relevante nieuwsfeiten gaat. Ook inhoudelijk worden tal van trucjes toegepast om een positieve boodschap over te brengen. Zo komt uit het onderzoek naar voren dat ook de keuze van de krantenkoppen in grote mate samenhangt met het resultaat van de bereikcijfers. Een goede prestatie wordt benadrukt door de naam van de krant in de titel op te nemen. Ook andere verwijzingen naar de eigen krant, zoals “Uw krant”, “Onze krant” en “De krant van één miljoen”, komen vaker voor als het dagblad mooie cijfers kan voorleggen. Daarnaast blijken ook absolute cijfers (“1.060.000 lezers”), percentages (“10 procent”) en rangtelwoorden (“de derde krant van Vlaanderen”) het goed te doen.

En zelfs of u zich momenteel, als schrijver van zo’n gekleurd CIM-artikel, geviseerd moet voelen, hangt samen met de prestaties van uw krant. Goede prestaties worden namelijk veel vaker anoniem gepubliceerd. Op die manier wil men duidelijk maken dat de goede cijfers aan de hele redactie te danken zijn. Óf alleen aan de hoofdredacteur, want ook die kruipt opvallend meer in zijn pen als de krant een goed resultaat geboekt heeft. En vallen de CIM-resultaten tegen, dan is het vooral een uitdaging om dat zo goed mogelijk te verpakken. Dat uitgerekend u dat moet doen, betekent alleen maar dat u volgens uw hoofdredactie over veel creativiteit beschikt…

Auteur: Jonas Truwant

Bron: www.mediakritiek.be

Verontruste professoren schreven samen met de algemeen secretaris van AJP (Association des journalistes professionnels) een vlammend opiniestuk over het brutale ontslag van de hoofdredactrice en drie journalistes van het weekblad Vif/L’Express. Maar zowel le Soir als La Libre Belgique weigerden het stuk. Een mooi voorbeeld van de omerta in de media over de eigen crisis. Het opiniestuk maakte furore op het internet en werd uit eindelijk toch gepubliceerd door La Libre Belgique. Le Soir zag zich verplicht in een artikel uit te leggen waarom het niet gepubliceerd werd.

Op een meeting over de crisis in de media (14/02) hekelde Marc Van de Looverbosch, voorzitter van de Vlaamse Vereniging van Journalisten de zwijgplicht in de media. Volgens Van de Looverbosch is er in een aantal gevallen zelfs sprake van censuur door hoofdredacteuren die niet willen dat het thema in hun krantenkolommen aan bod komt. Het geweigerde opiniestuk over de problemen bij Le Vif is een mooi voorbeeld van die omerta. Zes professoren, een oud-medewerker van RTBF en de algemeen secretaris van de Franstalige journalistenbond waren verontwaardigd over het ontslag van vier journalistes van Le Vif. De vier – die samen 55 jaar anciënniteit hebben – werden per sms ontboden, de mededeling van hun ontslag duurde drie minuten en ze kregen op een zaterdag twee uur de tijd om in aanwezigheid van de bewaking hun archief op te halen.

De tekst herleidt het debat tot een clash tussen stoute uitgevers en journalisten. En dat is een beetje kort door de bocht, vond de hoofdredactrice van Le Soir Béatrice Delvaux. Ambigu en een amalgaam, vond de hoofdredacteur van La Libre Belgique Michel Konen. Het opiniestuk werd dan maar duchtig rondgemaild en op blogs en sites geplaatst. De buzz was zo groot dat La Libre Belgique het stuk uiteindelijk toch plaatste op 29 januari. Le Soir wijdde er dan maar een artikel aan met de uitleg van Béatrice Delvaux waarom de mening van de verontruste professoren en journalisten niet welkom was. De Nederlandse versie vindt u hieronder.

Een journalistiek in het gelid
Het brutale ontslag zonder reden van vier ervaren journalisten van het weekblad Le Vif/L’Express is niet zomaar een spijtige wending in een groot bedrijf zoals er helaas elke dag gebeuren in dit land. Het aan de kant schuiven van medewerkers die tot twintig jaar anciënniteit hebben binnen het magazine en die er mee de waarden en de reputatie van hebben gesmeed, komt in dit geval neer op een zuivering waarvan de intenties zorgwekkend zijn voor de redactionele vrijheid van Le Vif en voor de journalistiek in het algemeen.

De directeur van Le Vif/L’Express die zich eerder bij Trends/Tendances liet opmerken door een neiging om C4’s uit te delen en die bij Le Vif al aan 6 ontslagen, 2 journalisten die vertrokken en 2 verplichte overplaatsingen zit, heeft het zelf gezegd: geen enkele economische reden heeft hem verplicht om de hoofdredactrice en drie gespecialiseerde redactrices de laan uit te sturen. De directie roept slechte relaties tussen de redactieploeg en de hoofdredactrice in. Aangezien de directie er niet in geslaagd is om die problemen op te lossen koos ze dan maar voor de meest radicale manier om er een einde aan te maken. Het voorwendsel is niet alleen licht maar slaat bovendien ook niet op alle betrokken journalisten. Uit de wals van ontslagen die bij Le Vif drie jaar geleden werd ingezet, spreekt een constante obsessie: de redactie van het belangrijkste algemene nieuwsmagazine in de Franstalige gemeenschap in het gelid doen lopen. Een redactie die juist haar geloofwaardigheid had gebouwd op een totale onafhankelijkheid van analyse en oordeel zowel tegenover de eigen aandeelhouders – de Vlaamse groep Roularta – als tegenover de politieke en economische machten binnen de Belgische samenleving.

Meer dan twee decennia lang kon Le Vif/L’Express een veeleisende journalistiek verdedigen, bezorgd om de pertinentie en het nut voor de lezers van de onderwerpen die werden aangeraakt. In naam van die ethiek kon het wel eens nodig zijn om een adverteerder boos te maken, om een minister tegen de schenen te schoppen of om een thema aan te snijden dat moeilijker te verkopen is. Dat was niet meer vanzelfsprekend van zodra de directie van Roularta, verontrust door een lichte daling van de verkoop, overtuigd raakte dat ervaren journalisten vervangen moesten worden, dat alle hoofden die er boven uitstaken moesten worden afgehakt en dat gehoorzaamheid aan de economische eisen van het bedrijf de nieuwe geloofsbelijdenis moest worden.

De uitgever van Le Vif is niet de enige die zo zijn redactie het vermogen ontneemt om zelf de prioriteiten vast te leggen en de actieradius te bepalen. Zowel in België als daarbuiten kiezen al te veel ondernemers er voor – soms in naam van economische moeilijkheden – om de inhoud te verarmen, het personeelsbestand in te krimpen, de onafhankelijke geesten en kritische pennen aan de kant te schuiven, onstuimige talenten in te tomen en de voorkeur te geven aan onderdanige hoofdredacteurs.

Le Vif/L’Express is het enige algemene weekblad met een ruime verspreiding in de Franstalige gemeenschap. Diegenen die het van binnenuit ontmantelen dragen een grote verantwoordelijkheid tegenover de hele publieke opinie.

Bovenop de zorg voor de toekomst van de ontslagen journalisten maar ook voor hen die blijven, komt de verbazing over de sociale brutaliteit: de vier journalisten werden ’s avonds per sms ontboden om ’s morgens in alle vroegte de bons te krijgen en het verbod om nog langs te komen op de redactie om hun persoonlijke spullen op te halen. De zaterdag daarop kregen ze daarvoor twee uur onder het toeziend oog van de bewaking. Welke grote fout, welk misdrijf hebben zij gepleegd om zo’n misprijzen te verdienen? Niets rechtvaardigt zo’n geweld in de sociale relaties die in dit geval gepaard gaat met een echt misprijzen voor het arbeidsrecht en contrasteert met het imago van het vredige familiebedrijf dat Roularta zo graag koestert. De reactie van de redactie van Le Vif die zes dagen staakte en de onvoorwaardelijke steun van de journalistenbond en de vakbonden toont aan dat de grenzen van het toelaatbare werden overschreden.

De financiële crisis, de val van de reclame-inkomsten, de technologische diversifiëring van de media en de investeringen die daarmee gepaard gaan kunnen nooit rechtvaardigen dat de journalistiek herleid wordt tot enkel haar economische waarde, dat de journalisten niet langer de waakhonden van de democratie zijn maar de vlijtige soldaten die geformateerde inhouden moeten verkopen om te voldoen aan de commerciële eisen op korte termijn.

Wij hebben ervaren, vrije en onafhankelijke redacties nodig die bovendien voldoende groot zijn. Zoals we ook meer nood hebben aan denkvermogen, ervaring en journalistieke cultuur dan aan extreem gevulgariseerde bladen die zoveel mogelijk mensen moeten behagen. Het gedrag van bepaalde managers en de besparingsplannen zowel in het noorden als het zuiden van het land gaan niet in die richting. Onze media moeten hun intellectuele capaciteiten behouden: respecteer dus de journalisten!

Auteur: Christophe Callewaert
Dit verscheen eerder op indymedia.be

Originele tekst op agjpb.be aan de hand van
Pascal Durand (ULg), Benoit Grevisse (UCL),
François Heinderyckx (ULB), Claude Javeau (ULB),
Jean-Jacques Jespers (ULB), Hugues le Paige (revue Politique),
Gabriel Ringlet (UCL), Martine Simonis (AJP), Marc Sinnaeve (Ihecs)

It is a common belief that well-researched, in-depth investigative journalism is in danger as newspapers worldwide are forced to cut costs in order to survive. By its very nature, investigative journalism is time-consuming, resources-consuming and not as likely to rake in readers as breaking news stories.

But it is also one of the most crucial areas of journalism with regards to its impact, and necessary if the press is to maintain its vital role as watchdog over governments and powerful institutions in a democratic society, and therefore arguably essential to save. Guardian writers Bruce Ackerman and Ian Iyres recently wrote that solutions to the newspapers industry’s woes should focus exclusively on “the collapse of investigative journalism, not the fate of particular delivery systems.” The Editors Weblog spoke to Brigitte Alfter, director of a new European fund, which is doing just that.

The European Fund for Investigative Journalism was launched last week, as a project run by the Belgian Pascal Decroos Fund, although it hopes to become a separate entity in the future. It seems as if there is an increasing need to fund investigative reporting separately from other forms of journalism. “Media is in a time of change,” explained director Brigitte Alfter, “and recently investigative journalism has not been a high priority for editors and publishers.” So the Fund aims to fill this gap, to “keep the quality up.” Europe has been lagging behind the US in terms of finding alternative ways to fund investigative journalism: the US boasts national non-profit investigative reporting outfit ProPublica and local operations such as the VoiceOfSanDiego or MinnPost, as well as more established funds such as the Fund for Investigative Journalism. Why this is the case is not immediately clear and would require some research, but Alfter suggested that part of the reason was America’s “strong philanthropic tradition, that we don’t have in Europe.” It is also possible that the number of newspaper readers has fallen faster in the US, due to more widespread internet usage, among other things, and therefore newspapers have been less able to fund such investigative journalism themselves.

“In Europe we can see that politics, business, even organised crime all cross borders, while journalists and their coverage are often focussed purely on a national target group and are reluctant to cross borders”

The Fund will seek to promote European investigative journalism that crosses national borders, which Alfter sees as a very important aspect of such a project, and one that has not so far been emphasised enough. “In Europe we can see that politics, business, even organised crime all cross borders, while journalists and their coverage are often focussed purely on a national target group and are reluctant to cross borders,” Alfter explained. Along this lines, the grants should provide enough money for the travel and translation costs that such a multi-country story would generate. Stories would be published on a national level, in the countries of those journalists who have contributed, and excerpts or even full stories will appear on the fund’s website.

The plan is to invite proposals for stories on a quarterly basis. The first round of funding is 20,000 euros, provided by Norwegian foundation for freedom of expression, Fritt Ord. The proposals will be assessed by a four-member jury, who will serve for two years and remain anonymous throughout this time. Their anonymity is intended to be a kind of buffer that would mean that they cannot be influenced in their choices, and hence strengthen the credibility of the organisation, believes Alfter. She stressed the care that the fund has taken to make the criteria for choosing pieces public and transparent. Stories which give added value to mainstream coverage will be valued highly, as will those which have relevance to society, and those which involve collaboration between colleagues. One of the issues with investigative journalism is its lack of immediate newsworthiness, and Alfter explained that newsworthiness is not one of the most important criteria that the jury will be looking for. She commented that rather, she hopes that the outcome and impact of stories would be news in itself.

Investigative journalism is evidently more likely to succeed in attracting funding as it represents public interests, and society could suffer significantly without it. If the non-profit, endowed model of news-gathering is to become more prevalent, it is very possible that it would primarily support investigative reporting, to protect it from economic difficulty. Brigitte Alfter expressed her hope that one day the traditional media will once again find enough money to fund a suitable amount of investigative journalism, and explained that she would be delighted if this fund could serve as an inspiration for that. But for now, it appears that it must be funded separately, and she and her team are focussed on providing an impetus to European journalists to take on projects that “go beyond the day-to-day agenda and thus live up to one particular task of journalism, which is to be a watchdog and to provide relevant information to the public debate, that otherwise would not have got out.” Hopefully, they will succeed.

Author: Emma Heald
This article was published on Editorsweblog.org

“Google bestaat tien jaar en viert dat met een ideeënwedstrijd om de wereld te verbeteren. Maar Google is allang niet meer alleen die zoekrobot, maar een metafoor voor het internet. Heeft dat web de wereld wel verbeterd?” Net zoals in het verleden technologische vooruitgang door sommigen scheef bekeken werd – denk maar aan de voorspellingen dat koeien geen melk meer zouden geven bij het zien van een trein, dat raketten gaten schieten in de atmosfeer, … – circuleren ook nu nog dergelijke voorspellingen. Zo zou het internet domoren van ons maken. Voortrekkers van deze stelling zijn Nicholas Carr en Mark Bauerlein. “Deze zomer lanceerde de Amerikaanse publicist Nicholas Carr in The Atlantic Monthly de noodkreet dat het internet zijn hersenen aan het herporgrammeren is. Het zou hem zozeer gewoon hebben gemaakt aan een specifieke manier van informatie verstrekken, in flarden en bij voorkeur opgeleukte fragmenten, dat hij niet meer in staat is om nog lange teksten te lezen en niet langer de volgehouden aandacht kan opbrengen om de lectuur van een goed boek tot een dito eind te brengen”. Niettemin is het internet uitgegroeid tot een informatieberg waarvan de omvang zonder voorgaande is in de geschiedenis. En die informatie is bovendien nooit verder dan een muisklik verwijderd. “Maar tegelijk is het net een even gigantische doolhof, waarin een kat haar jongen niet meer terugvindt, alle zoekmachines ten spijt”. Haar onbeperkte omvang zorgt er ook voor dat er geen kwaliteitscontrole is, met alle gevolgen van dien. “Wat tevoren in de gevestigde communicatiemedia maar meilijk aan de oppervlakte kon komen vanwege zijn economische of maatschappelijke marginaliteit, krijgt alle kansen op dat internet. In die vrolijke anarchie zijn controle of censuur afwezig, en bestaan hiërarchie, rang noch stand. Wat dus ook betekent dat een zoekmotor als Google in principe de grootste onzin, als die maar voldoende is aangeklikt, even prioritair zal aanleveren als wat het resultaat is van het nobelste of diepste denken. En onzin is er genoeg, want anders dan in bijvoorbeeld bibliotheken heerst in de virtuele ruimte nooit plaatsgebrek; waarom zou men die dus niet gedogen?” Maar het gaat verder nog verder dan dat. “Ondertussen houden machtige servers van de zoekmotoren bij wie wat heeft opgezocht en desgevallend kunnen de politieke autorieiten daar kennis van nemen. Zeker jonge gebruikers zien daar weinig graten in. Ze nemen het niet zo nauw met hun privacy en geven argeloos informatie over zichzelf vrij. Daar verliezen ze elke controle over en ze zal in de virtuele ruimte zo lang beschikbaar blijven als de servers blijven draaien. (…) Sommigen laten zelfs toe dat Google de mails scant die ze via Gmail versturen, wat ook gebeurt bij de webmail van Yahoo!, waarna ze, op basis van de in die mails aangetroffen trefwoorden, ‘aangepaste’ reclame krijgen toegestuurd. Want zowat alles op het internet mag dan gratis zijn, daar staat wel wat tegenover”.

Bron: Marc Reynebeau in De Standaard 27/09/2008

In De Standaard van midden september was er heel wat te doen rond werking van de erkenningscommissie van de Algemene Vereniging van Beroepsjournalisten. Enkele journalisten stellen zich serieuze vragen en wijzen op subjectiviteit. Zo klaagt hoofdredacteur van Story, Thomas Siffer aan dat hij al zes jaar geen perskaart krijgt omdat hij weigert facturen vrij te geven. “Ik ben bereid een vrachtwagen te huren om alle artikels, reportages, intervieuws, tijdschriften en radio- en televisietapes naar de commissie te transporteren die bewijzen dat ik sinds meer dan twintig jaar mijn goed belegde beterham met journalistiek verdien dat ik al die tijd onafgebroken in de media heb gewerkt.” De vraag is echter of je van iemand kan verlangen dat hij of zij vertrouwelijke informatie door speelt aan mogelijke toekomstige partners? “Ik weiger aan collega’s en concurrenten te tonen hoeveel ik voor welke opdracht heb aangerekend. De voorzitter van de commissie is bijvoorbeeld een werknemer van De Persgroep. Ik heb geen zin hem bloot te geven hoeveel ik momenteel factureer aan Sanoma Magazines Belgium. Het is niet onmogelijk dat ik ooit iemand uit de commissie als sollicitant voor me krijg, of omgekeerd, dat iemand uit die groep mij voor een project wil inschakelen. Het zou erg onhandig onderhandelen zijn mocht hij die tegenover me zit exact weten wat ik voorbije twee jaar voor mijn diensten aanrekende. Welke zelfstandige consulent is bereid al zijn facturen voor te leggen aan zijn concurrenten, zijn potentiële klanten, zijn mogelijke werknemers?” Bovendien stelt de wet van 30 december 1963 betreffende de erkenning en de bescherming van de titel van beroepsjournalist enkel dat men ‘vergezeld van de stukken ter verantwoording van de aanvraag’ moet kunnen aantonen twee jaar onafgebroken zijn hoofdinkomen met journalistiek moet verdiend hebben. Nergens staat echter dat enkel facturen als bewijs kunnen dienen.

Sara Frederix, ex-journalist, die onder andere werkte voor MO*, Koppen, Menzo, Flair, De Morgen en Kanakna, leverde wel haar boekhouding binnen. Het onderzoeksproces dat hierop volgde leek op totale willekeur. “De toenmalige commissieleden waren niet geschokt door de vaakschandalig lage prijzen waaraan jonge freelance journalisten werken. Nee, hun inquisitie concentreerde zich enkel op de facturen met iets hogere bedragen. In mijn geval: opdrachten voor communicatiebureaus en reporterwerk voor Temptaion Island. ‘Geen journalistiek werk’, zwaaide de commissie met de wet van 1963 op de bescherming van de beroepsjournalist. ‘Gij zult geen enkele vorm van handel drijven of op reclame gerichte werkzaamheden uitoefenen’. Reisreportages, lichte tot luchtige bijdragen voor allerhande rubrieken en media… waren voor de commissieleden blijkbaar wel hoogstaand journalistiek werk.” Enige duidelijkheid over welke journalistieke opdrachten je mag aannemen en welke niet kon de commissie geen duidelijkheid geven. Een lijst met de spelregels blijkt onbestaande. “Waarom wordt een reisreportage volledig betaald door de toeristische industrie wel beschouwd als journalistiek werk? Waarom is een grappig item voor Man bijt Hond wel journalistiek werk en gelijkaardig werk voor Temptation Island niet? En wat met de bekende en erkende journalisten en hun goed betaalde schnabbels?”

Bron: De Standaard 16/09/2008 en 17/09/2008

‘Verwacht kan worden dat op Dedecker, De Wever en het VB na zowat alle politici en partijen de volgende weken en maanden proberen op de kar van Barack Obama te springen. Heel slim dus van Caroline Gennez om groot aan te kondigen dat zij naar Denver vertrok om daar deze week de Democratische conventie bij te wonen, zo lijkt het alsof zij eerst was. Rest natuurlijk de vraag wat zij daar te zoeken heeft. Een verblijf aldaar levert vast leuke verhalen op voor de volgende cocktailparty, maar als Gennez iets wil leren over de politieke inzichten of standpunten van de Democratische presidentskandidaat kan ze maar beter zijn website bezoeken of zijn boeken lezen. Zo’n conventie is een buitengewoon spektakel, maar het heeft in dat opzicht meer met Las Vegas te maken dan met de dagjespolitiek in Washington, laat staan met die in de Wetstraat. Het belangrijkste dat je in zo’n hollywoodiaanse hoogmis kunt leren, is hoe belangrijk show, passie en enthousiasme zijn in de politiek. Maar laat Gennez dat nu net onzin vinden. “De manier waarop Amerikaanse politici, en dus ook Obama, campagne voeren, ergert mij soms wel”, schrijft ze.’

Bron: Geert Buelens in De Morgen 27/08/2008

Net zoals in de rest van de wereld toont de pro-Israëlitische lobby zich ook in ons land geruime tijd actief in een poging de critici van de Israëlische bezettings- en annexatiepolitiek de mond te snoeren. Dit door onterecht een link te leggen met nazi-propaganda en het antisemitisme. Vreemd genoeg werkt nu ook extreemrechts aan deze evolutie mee. Tijdens de Gentse Feesten bijvoorbeeld lag de traditionele debattenreeks ondervuur omdat het luik over Israël en Palestina te eenzijdig en anti-Israëlisch zou zijn ingevuld. ‘Op de website van de Stad Gent regende het beledigingen en gratuite beschuldigingen aan het adres van organisator Eric Goeman, die zelfs vergeleken werd met Goebbels. Eric Goeman staat nochtans beken als iemand die al jaren waarschuwt voor extreemrechts. Hij was de trekker achter diverse Holocaust-herdenkingsplechtigheden’. Opmerkelijk was dat net het Vlaams Belang het initiatief heeft genomen om rond de hele kwestie een interpellatie bij het Gentse stadsbestuur in te dienen. ‘Het doel is duidelijk. Na 19 jaar wil de extreemrechtse partij, die zich graag zelf voorstelt als slachtoffer van de aantasting van vrije meningsuiting, de debatten muilkorven’. Ook Amnesty International en Vrede vzw werden door de pro-Israëlische lobby geviseerd. ‘Het laatste wapenfeit van de ‘lobby’ dateert van enkele dagen geleden. Ditmaal wordt een studiedag geviseerd die was opgezet door een reeks organisaties waaronder de ‘Vereniging Leraren Aardrijkskunde’ en de ‘Interdiocesane Dienst voor het Katholiek Godsdienstonderwijs’. Die zou plaatsvinden in het Antwerpse Vredescentrum, maar daar is men nu gezwicht onder de druk. Het Vredescentrum heeft laten weten dat de studiedag ‘Istraël en Palestina in de klas’ van begin oktober niet in het Vredescentrum kan doorgaan. ‘Sinds deze ochtend hebben wij vanuit de Joodse Gemeenschap verschillende reacties gekregen’, zo luidt de mededeling’.

‘De techniek van deze lobby bestaat erin om kritiek op de Israëlische mensenrechtenschendingen en schendingen van het internationale recht te pareren door deze gelijk te stellen met haat tegen Israël en tegen de joden in het algemeen. Antisemitisme dus. Het doet er niet toe dat die kritiek zijn fundament vindt in talloze VN-resoluties en –documenten evenals mensenrechtenrapporten van alle gezaghebbende mensenrechtenorganisaties. Het schaamteloos misbruiken van het begrip ‘antisemitisme’ verhindert niet dat deze lobbytechniek wonderwel werkt. Bij velen is de angst groot om als ‘antisemitisch’ gebrandmerkt te worden. De aangehaalde voorbeelden en de vele andere van de afgelopen jaren beginnen het karakter te krijgen van een ware heksenjacht tegen critici van het Israëlisch regime. Aanklachten tegen de wantoestanden in de Palestijnse gebieden moeten hun weg blijven vinden naar de publieke opinie, zoals dat ook bij andere mensenrechtenschendingen het geval is. Wij willen ook een waarschuwing uitsturen, want dergelijke praktijken kunnen een opendebatcultuur in gevaar brengen. Wij roepen het Gentse stadsbestuur en andere instanties dan ook op om zich niet te laten misleiden of onder druk te laten zetten. Ze moeten net als de geviseerde organisaties en individuen hun verantwoordelijkheid nemen en de kanalen helpen open houden waarlangs feiten en kritieken worden geformuleerd’.

Bron: Platform voor vrije meningsuiting in De Standaard 02/09/2009

Dankzij het medium internet kan je via tientallen bronnen nieuws vergaren en op de hoogte blijven van de laatste nieuwsberichten. ‘Maar inmiddels zijn er zoveel verschillende nieuwsbronnen te vinden op het net – gaande van de websites van ‘traditionele’ media tot weblogs en burgerjournalistiek – dat de surfer het overzicht dreigt kwijt te geraken’. De site Nieuws.be pakt dit probleem aan en brengt informatie afkomstige van verschillende websites samen. ‘Nieuws.be wil complementair zijn aan al die andere nieuwssites. Wij maken zelf geen nieuws, maar we verzamelen het, classificeren het – onder meer volgens betrouwbaarheid van de bron en volgens prioriteit – en bieden het overzichtelijk aan. Concreet haalt nieuws.be nieuwsberichten en informatie uit meer dan 2.500 bronnen door middel van de zogenaamde RSS-feeds, die de bronnen zelf uitsturen. Die bronnen zijn niet alleen de grote Nederlandstalige ‘algemen’ media, maar ook vakbladen en –organisaties, nichepublicaties, de overheid, verenigingen en bloggers’. Gebruikers kunnen zich registreren op de website en een eigen nieuwsmenu samenstellen om zo enkel nieuwsberichten te ontvangen waarin hij/zij geïnteresseerd is. ‘Daarnaast wil nieuws.be ook een community uitbouwen van internetgebruikers die op een interactieve manier zelf nieuwsberichten, foto’s en filmpjes maken en uitwisselen’.

Bron: De Standaard 03/09/2008

De roman ‘The jewel of Medina’ geschreven door Sherry Jones zorgt voor heel wat controverse. Eerst liet de Amerikaanse uitgever Random House weten af te zien van de publicatie. Het boek gaat namelijk over een van de echtgenotes van de profeet Mohammed. Advies van islamexperts wees hen er op dat de roman sommige moslims tegen de borst zou kunnen stoten en aanleiding kon geven tot gewelddaden van radicale minderheden. ‘Denise Spellberg, islam-expert van de universiteit in Texas, noemde het boek ‘softporno’ en waarschuwde de uitgever voor publicatie. ‘Het is een oorlogsverklaring aan de islam en bovendien heeft de auteur slecht opzoekingswerk verricht’, aldus Spellberg’. Na het contract met Random Hous, kreeg de Servische uitgever Beobook de wereldprimeur. Maar ook hier werd de roman al snel uit de rekken gehaald na protest van de plaatselijke moslimgemeenschap. ‘De Britse schrijver Salman Rushdie (…) spreekt in een reactie van ‘censuur uit angst’. De Deense cartoonist Kurt Westergaard reageert met: ‘De fanatici hebben gewonnen’.

Bron: De Standaard 19/08/2008

Na mediagenieke optredens als gevechtspiloot, judo-expert en stoere visser zou voormalig president en huidig premier van Rusland Vladimir Poetin deze keer een cameraploeg van een gewisse dood gered hebben. Dit gebeurde tijdens een officieel bezoek aan een wildreservaat in het verre oosten van het land. Terwijl de premier werd rondgeleid en zag hij hoe een Siberische tijger hun richting uitkwam. Zonder aarzelen greep Poetin naar een verdovingsgeweer en schoot het dier neer. ‘Nadat de verdovingspijl zijn werk had gedaan, zou Poeting het dier zelfs nog gekust en vaarwel gezegd hebben’. Aldus de televisiecrew van de staatszender Vesti. Dat het hele gebeuren in scène is gezet is niet ondenkbaar. De Russische media staan bekend om hun verering van de voormalige president. Voor Poetin betekent het hele voorval in ieder geval wederom een boost voor zijn imago als ‘sterke man’. ‘Poetin is nu nog meer een held’.

Bron: De Standaard 02/09/2008

Het werd reeds in 2000 aangekondigd maar sinds 10 mei is het zover: Het Volk bestaat niet meer als onafhankelijke krantentitel. De krant is samengegaan met Het Nieuwsblad/De Gentenaar, waarmee al jaren redactioneel nauw werd samengewerkt. “Geleidelijk aan vergleden de inhoud en lay-out van Het Volk richting Het Nieuwsblad. Toen deze laatste in 2001 zijn formaat aanpaste, was de fusie eigenlijk al een feit. De kranten werden door dezelfde redactie gemaakt en stonden onder leiding van dezelfde hoofdredacteur. Enkel de voorpagina en het commentaarstuk bleven nog de Het Volk-stempel dragen. En ondertussen bleven de verkoopcijfers in dalende lijn gaan”. Het krantenlandschap wordt door de samenvoeging opnieuw wat schraler.

Bron: Media Marketing (nr 128, mei-juni 2008)

MO* magazine publiceerde in maart 2006 een dossier, geschreven door John Vandaele, over de vraag waarom de Democratische Republiek Congo er maar niet in slaagt zijn immense bodemrijkdommen te verzilveren in economische groei en stijgende welvaart voor zijn burgers. Het dossier verscheen onder de titel ‘Congo vergooit zijn kroonjuwelen’ en onderzocht de impact van enkele grote contracten die onder meer George Forrest nog net voor de eerste democratische verkiezingen heeft afsloten. Op de cover van dat nummer zetten we een cartoon die de wervende verwijzing naar het dossier – George Forrest: Koper-Koning van Congo – moest illustreren. Iedereen die de handel en wandel van de heer Forrest volgde, voorspelde dat we binnen de kortste keren een proces aan onze mediabroek zouden hebben. Ze kregen gelijk.

Forrest eiste schadevergoeding voor zowel het ‘leugenachtig’ artikel als voor de ‘kwetsende’ cartoon op de cover. Het geëiste bedrag was in eerste instantie tweemaal 100.000 euro, die door de zakenman besteed zouden worden aan ontwikkelingsprojecten. Die eis werd later ‘afgezwakt’ tot tweemaal 50.000 euro. Het is duidelijk dat een dergelijke vordering op zichzelf al een intimiderend karakter kan hebben en erop gericht kan zijn om al te kritische journalistiek in verband met de Forrest Groep het zwijgen op te leggen.

Twee jaar lang sleepte het proces aan, tot de rechtbank van eerste aanleg in Brussel op 25 april eindelijk de knoop doorhakte. Het goede nieuws aan dat vonnis is heel goed nieuws: de klacht tegen het artikel werd door de rechtbank verworpen. De rechtbank meent dat de journalist zich niet onzorgvuldig heeft gedragen. George Forrest wordt eraan herinnerd dat gefundeerde en goed onderbouwde kritiek tot de geplogenheden van een democratische samenleving behoren, ook al zint het de geadresseerde niet. De rechter wijst de heer Forrest er ook fijntjes op dat hij niet de enige is die kritisch benaderd wordt én dat het artikel ook positieve aspecten, zoals degelijke betaling van de arbeiders, vermeldt. Het vonnis geeft nog mee dat Forrest, ‘als grote, Belgische industrieel die vaak in opspraak komt’ dit soort artikels in gespecialiseerde media moet gedogen.

Het vonnis bevat echter ook slecht nieuws. Wereldmediahuis wordt veroordeeld tot het betalen van één euro symbolische schadevergoeding aan George Forrest voor het publiceren van de cartoon op de cover. De rechter aanvaardt daardoor de claim van George Forrest dat een afbeelding van hem met luipaardmuts ‘onnodig kwetsend, beledigend en lasterlijk’ is, in plaats van ‘een knipoog’, ‘humoristisch’ en met ‘enige overdrijving die eigen is aan satire’, zoals gepleit door Wereldmediahuis. Navraag bij professionele producenten van cartoons en spotprenten leerde ons dat zelfs uitermate schokkende prenten in België de voorbije jaren niet tot vervolging – laat staan tot veroordeling – leidden. Iedereen die zich op het publieke forum begeeft, beseft blijkbaar dat er niet enkel applaus maar ook kritiek verwacht mag worden. Iedereen, behalve onze man in Lubumbashi.

De rechtbank heeft met dit vonnis een dubbele boodschap afgeleverd. Enerzijds een opsteker voor degelijke, kritische journalistiek, anderzijds een veroordeling voor een genre dat leeft bij de gratie van overdrijving en spotternij. Forrest kan dit tweede deel van het vonnis gebruiken als een precedent om iedereen die hem of zijn handelswijze hekelt aan te klagen. En niet alleen George Forrest zal dit arrest opmerken. Elke politicus, hoge ambtenaar of bedrijfsleider die zich gegriefd voelt als hij of zij opgevoerd wordt in satirische prenten, columns of programma’s zou dit vonnis als een precedent voor eigen processen kunnen beschouwen. De procedeerdrift van George Forrest zal niet afgeschrikt worden door de veroordeling tot het betalen van de gerechtskosten in ons proces, ze dreigt eerder gestimuleerd te worden door een bijzonder conservatieve en restrictieve interpretatie van de rechtbank in verband met de betwiste cartoon op de cover van MO*.

De gevolgen zijn evenwel nog breder. Door iedereen die ook maar iets negatiefs publiceert over zijn zakenimperium – hoe gefundeerd ook – meteen voor de rechtbank te dagen, voert Forrest een keiharde intimidatiepolitiek. De hoop is wellicht dat de dreigende schadeclaims leiden tot een aarzeling bij journalisten en media om nog negatieve dingen over de Forrestgroep te publiceren en dus, bij uitbreiding, tot een beperking van de persvrijheid tegenover gefortuneerde mensen met lange tenen. Het lijkt ons waarschijnlijk dat dit effect nu al speelt als het om Forrest gaat. Nochtans mogen rechtsstaat en rechtsspraak, indien ze rechtvaardig willen blijven, niet toelaten dat de verschillen in financiële middelen onder de mensen leiden tot ongelijkheid in rechten. Vraag is dan ook of een rechtbank dat risico niet proactiever moet bestrijden.

John Vandaele en Gie Goris

Bron: De Standaard 16/05/2008

“Het doek is gevallen voor Skoeps.nl. De nieuwssite voor burgerjournalisten ging in oktober 2006 van start met de ambitie van iedereen een verslaggever te maken. Met de slogan ’16 miljoen reporters’ riep de website Nederlanders op om nieuwsfoto’s en filmpjes in te sturen.” Maar na anderhalf jaar hadden nog maar amper 7.500 reporters zich geregistreerd. Skoeps.nl slaagde er dan ook nooit in echt door te breken op het net. “Volgens Marcel Houtman, de directeur van Skoeps, heeft het project aangetoond dat het lastig is een site voor burgerjournalistiek te maken die losstaat van andere vormen van journalistiek. Luchtige items bleken het populairst, zegt Houtman. Zo werd een filmpje waarin Sinterklaas van een paard valt ‘tienduizenden keren’ bekeken.”

Ondertussen staan andere media te wachten om de plaats van Skoeps in te nemen. “Wie nu Skoeps.nl bezoekt, wordt doorgestuurd naar de site van het gratis dagblad Dag. Die krant hoopt de webpagina ‘Meedoen’, waarop lezers bijdragen kunnen leveren, binnenkort uit te breiden. Net als bij Skoeps krijgen bezoekers de mogelijkheid om foto’s en video’s te uploaden”.

Skopes.nl was het resultaat van een samenwerkingsverband tussen PCM, de uitgever van onder andere NRC Handelsblad en De Volkskrant, en de digitale tak van Talpa Media.

Bron: De Standaard 14/05/2008

Op het door de Wall Street Journal georganiseerde mediaconferentie ‘All Things Digital’ in het Amerikaanse Carlsbad, lieten zowel Thomson-Reuters-baas Thomas Glocer als mediamagnaat Rupert Murdoch zich pessimistisch uit over de toekomst van de papieren krant. Glocer ziet daarentegen wel grote groeimogelijkheden voor persagentschappen. “Het is een vreselijke periode voor kranten, maar zolang de patiënt niet sterft, is het een fantastische periode voor persagentschappen: de kranten snijden in hun personeelsbedstand en in hun buitenlandse afdelingen en worden zo steeds meer afhankelijk van de persbureaus. (…) De kranten moeten hun websites 24 uur per dag onderhouden. Ze hebben bovendien ook nood aan video’s en foto’s, allemaal zaken die wij hebben”. Ook Rupert Murdoch schetste op de conferentie een erg sombere toekomst voor de papieren krant in de VS. “Nu zullen de kranten gaan besparen op hun journalistiek, waardoor hun niveau vreselijk achteruit zal gaan”, zei Murdoch nog. Gek genoeg is dit ook een van de eerste zaken die gebeuren wanneer Murdoch en zijn agentschap een krant overnemen…

Het project Kranten in de klas wil jongeren warm maken voor de actualiteit en was ook dit jaar weer een succes. De kranten die de dagbladuitgevers en de departementen van Onderwijs en Media ter beschikking stelden – zo’n 1.850.000 exemplaren – waren ook dit jaar in een mum van tijd de deur uit. “Bedoeling van Kranten in de klas (Kik) is jongeren warm maken voor de actualiteit. ‘We willen de ontlezing bij jongeren tegengaan en kranten fysiek in het klaslokaal brengen’, vertelt medewerkster Nele Colsters. ‘Studies wijzen immers uit dat wie op jonge leeftijd geconfronteerd wordt met kranten, als volwassene sneller naar een dagblad grijpt. En het concept slaat blijkbaar aan. Elk jaar moeten we leerkrachten teleurstellen omdat we door onze voorraad heen zitten.” Ook het enthousiasme bij de leerlingen is groot. “Vroeger lazen ze ook enkel de populaire kranten en dan nog vooral het sportkatern, maar nu zijn ze ook geïnteresseerd in het algemene nieuws of de buitenlandberichtgeving. En zijn ze verbaasd dat ook de zogenaamde kwaliteitskranten best aangenaam om lezen zijn”. Ook na de projectweken blijven ze het nieuws nog volgen, zo blijkt uit een onderzoek. Ze maken dan wel voornamelijk gebruik van internet. Het Kranten in de klas-jaar werd afgesloten met de grote Kik-quiz waaraan tien scholen mochten deelnemen. Gelegenheidspresentator Marc Reynebeau peilde naar de actualiteitskennis van de Vlaamse scholieren.

Bron: De Morgen 04/06/2008

De Franse regering heeft het Franse persbureau AFP (Agence France Presse) aangemaand om informatie van politieke partijen onverwijld te verspreiden en ‘zich passend te organiseren’. De Franse regering spreekt van een verschillende behandeling van informatie afhankelijk van politieke partijen. “Eerder had de regeringspartij UMP zich al schriftelijk beklaagd bij de directie van AFP omdat het nieuwsagentschap een communiqué met een veroordeling van oppositieleidster Ségolène Royal wegens gebrek aan nieuwswaarde in de prullenmand gegooid. De UMP sprak zelfs van ‘censuur’. (…) Cultuurminister Christine Albanel heeft voorgesteld dat AFP zijn abonnees alle communiqués van partijen en vakbonden ter beschikking stelt via een speciaal kanaal”. Het persagentschap liet de vermaning echter niet zomaar over zich heen gaan. Zo’n 130 AFP-journalisten protesteerden voor de hoofdzetel van het persagentschap in Parijs tegen de pogingen van de Franse staat om invloed uit te oefenen. “AFP-chef Pierre Louette schaarde zich achter zijn redactie. Volgens hem beoordeelt het agentschap informatie alvoerens het nieuws verspreidt. Louette zit nochtans niet in een makkelijke positie. Hij onderhandelt momenteel met de regering over het nieuwe vijfjarencontract ‘over de middelen en de doelstellingen’ van het persbureau. Van de omzet van 263 miljoen euro in 2007 kwam 110 miljoen of 42 procent van abonnementen van de Franse staat.”

Bron: De Standaard 14/05/2008 en 21/05/2008

De verhoudingen in de media zijn verstoord, lezen we in een opiniestuk van Luc Huyse in De Standaard van 19 april 2008. “Er dreigt anecdotitis”. Hij start zijn betoog met een vergelijking tussen de verslaggeving over de openhartoperatie van de toenmalige premier Wilfried Martens in 1983 en de ziekenhuisopname van de toen nog toekomstige premier Yves Leterme in februari 2008. In geval van Martens brengt De Standaard bijvoorbeeld het nieuws de dag nadien vooraan in de krant voorzien van een kanttekening. “Later komen nog twee foto’s van het koninklijk ziekenbezoek, vier korte berichten en een interview met de herstellende eerste minister. De radioberichtgeving op de openbare omroep ligt qua omvang in dezelfde bescheiden lijn. Als toekomstig premier Yves Leterme halfweg februari 2008 in het ziekenhuis wordt opgenomen zal dat in De Standaard leiden tot twee volle voorpagina’s, een redactioneel commentaar en in tataal vijftien berichten. Bij Radio 1 volgt het journaal de ontwikkelingen uiteraard op de voet.” Waarom al die aandacht vraagt Huyse zich af. “Martens was al vier jaar premier. Hij was tijdens die periode voorzitter geweest van de Europese Gemeenschap, had de staatshervorming van 1980 gecoacht, een devaluatie van de Belgische frank doorgevoerd, de opstelling van Navo-raketten mogelijk gemaakt en het explosieve staaldossier ontmijnd. Hij mocht dus na zijn operatie gerust wat aandacht krijgen. En Leterme? Hij had de Vlaamse executieve geleid en was die veertiende februari (misschien) op weg naar de Wetstraat 16. Meer niet.” Huyse zoekt de oorzaak van de verstoorde verhoudingen in de totaal gewijzigde omgeving. “Aanvankelijk werkten kranten, radio- en televisiestations op een gesloten markt met een vaste, comfortabele plaats voor zowat elke speler.” Hieraan kwam een einde enerzijds door de ontzuiling van het medialandschap en anderzijds door technologische vernieuwingen die ervoor zorgden dat nieuws in realtime verwerkt kan worden. “Het is bijgevolg dringen op de mediamarkt. Overleven als medium in zo’n drukken en drukkende omgeving kan alleen door op een of andere manier op te vallen, dag na dag, uur na uur. Nog sneller zijn dan de anderen, bijvoorbeeld. Of nog uitgebreider rapporteren, wat in de redacties bijna onstilbare nieuwshonger veroorzaakt.” Ook de grenzen tussen feit en opinie vervagen volgens Huyse. Journalisten kruiden feiten te vaak met commentaar en hun eigen mening. “Views komt in de plaats van news, de viewspaper verdringt de newspaper”. Daarnaast laten kranten complexe en/of onpopulaire onderwerpen links liggen. “Het overgrote deel van de berichtgeving laat het hart van de politieke besluitvorming, daar waar de cruciale beslissingen vallen ongemoeid. De Europese dimensie van de politiek, want daar gaat het om, is daardoor voor de meeste mensen terra incognita. Wat een groeiterrein zou moeten zijn in de ontwikkeling van een rijper burgerschap blijft grotendeels ontoegankelijk.” Volgens Huyse is het dan ook hoog tijd om even stil te staan en achterom te kijken en te na te gaan of de huidige koers die gevaren wordt wel acceptabel is. “Dat is vooral een opgave voor wie in de wereld van de politieke berichtgeving werkzaam is. Zo’n prove van (liefst publiek) zelfonderzoek vraagt moed. Op individuele critici uit de sector daalt al snel het verwijt van nestbevuiling neer. Het zal dus een collectieve oefening moeten zijn.” Een andere mogelijke oplossing ligt in “de vorming van beter geëquipeerde lezers, luisteraars en kijkers en in de organisatie van wat een ware consumentenbeweging kan worden.”

Niet iedereen is het volledig eens met deze visie. Dave Gelders geeft Huyse een recht van antwoord. “Luc Huyse slaat in zijn artikel (…) meermaals de nagel op de kop. Inderdaad er is te weinig media-aandacht voor de almaar ingrijpende Europese besluitvorming (…) En ja, de toegenomen commerciële druk leidt soms tot ‘anecdotitis’, meer kans op fouten en tot het afvoeren van niet door soundbites gedreven programma’s als PolspoeléDesmet. Ook al erkent Huyse dat er veel koren zit tussen het kaf, toch is zijn analyse vrij negatief.” Zo wijst Gelders er op dat er in relatieve termen sinds de jaren ’50-’60 minder inhoudelijk nieuws is en meer aandacht gaat naar wedstrijdnieuws (opiniepeilingen, electorale strategieën) en hoopla nieuws (persoonlijk berichten over politici, campagne events). In absolute termen daarentegen is er nog nooit zoveel inhoudelijk nieuws geweest. Bovendien zijn hoopla news en wedstrijdnieuws niet minderwaardig. Naast ‘news’ zijn ook ‘views’ relevant, aldus Gelders. Ook het kruiden van feiten hoeft op zich niet problematisch te zijn. “Zolang de journalist feiten en interpretaties voldoende scheidt en zelf geen politieke rol speelt, moet dit kunnen. Een mogelijk gevaar van de soundbitecultuur is ook dat het voor politici moeilijker wordt om genuanceerde boodschappen te formuleren. Maar daartegenover staat dat het een verdienste is om kort en krachtig een standpunt te kunnen vertolken: soundbites verplichten politici goed na te denken voer wat ze zeggen en hoe ze het zeggen”. Gelders sluit af een stukje over kritiek en de noodzaak ervan. “De kritiek op de kwaliteit van de mediaberichtgeving gold al in ‘de goede oude tijd’. Ook toen werd geklaagd over de gebrekkige aandacht voor het inhoudelijk politieke discours. De geschiedenis herhaalt zich. Wat niet wil zeggen dat er geen kritiek mag geleverd worden op die mediaberichtgeving. Bepaalde fouten, hypes, kunnen terecht de wenkbrauwen doen fronsen. Zonder dwarsliggers kan een trein niet rijden. Zoals ook de media kritisch moeten berichten over de politiek, zo moeten media, politici, wetenschappers en burgers kritisch staan tegenover mediaberichtgeving.”

Bronnen: De Morgen 19/04/2008 en 21/04/2008

Nog geen vier maanden nadat Ruper Murdoch de gerenommeerde krant opkocht stapt hoofdredacteur Marcus Brauchli op omdat hij zich niet kan vinden in de ingrijpende veranderingen die de nieuwe eigenaar wil doorvoeren. Een beslissing die overigens niet als een verrassing kwam. “Sinds Rupert Murdoch The Wall Street Journal in handen heeft gekregen, voerde hij al een aantal ingrijpende wijzigingen door. Er moest meer aandacht komen voor algemeen nieuws. Politiek, cultuur en sport wonnen aan belang en Murdoch wilde van het systeem af waarbij langere stukken op de voorpagina beginnen en binnenin gewoon doorlopen. En dus werd er geëxperimenteerd: meer variatie in de lay-out, meer nieuwsstukken op de voorpagina. Hoofdredacteur Brauchli deed zijn best, maar het ging niet snel genoeg.” Brauchli blijft overigens wel aan de slag bij News Corp. Hij zal zich de komende maanden als adviseur buigen over Murdochs plannen om in Azië een eigen nieuwszender te starten. Wie Brauchli zal vervangen bij The Wall Street Journal is nog niet duidelijk. Voorlopig neemt Robert Thomson, de vorige hoofdredacteur van The Times of London, de leiding op zich.

Ondertussen zit ook de mediamagnaat niet stil. “Rupert Murdochs News Corp. neemt na The Wall Street Journal nu ook Newsday over. Met de aankoop van de New Yorkse krant, die een oplage van 380.000 exemplaren heeft, zou een bedrag van 362,5 miljoen euro gemoeid zijn. (…) Met zijn recentste aankoop stuurt Murdoch aan op een frontale botsing met de Federal Communications Commission. Die stemde eind december een nieuwe regel die stelt dat mediabedrijven slechts één krant en één tv-station mogen hebben in dezelfde stad. Met de aankoop van Newsday heeft Murdoch nu maar liefst drie kranten en twee televisiestations in New York onder zijn hoede.”

Bron: De Morgen 24 april 2008

Een nieuwe tegenstander van web 2.0 is opgestaan: Andrew Keen. Sommige ongelijkgestemden omschrijven de provocateur als “een schandelijke, fascistische, technologische vooruitgangsvijandige, communistische, door controleneurose overheerste monarchistische mislukte internetentrepreneur”. Onlangs verscheen de Nederlandse vertaling van zijn boek The Cult of the Amateur: How Today’s Internet is Killing Our Culture and Assaulting Our Economy. “Keen benadrukt in zijn boek dat MySpace, Facebook en YouTube verantwoordelijk zijn voor een jongerencultuur van digitaal narcisme. Hij zegt dat kennissites als Wikipedia, waaraan door iedere gebruiker informatie kan worden toegevoegd, een aantasting betekenen van de autoriteit van de expert. Hij hekelt de ‘kakofonie van anonieme blogs of inderhaast geschreven meningen die alleen maar tot doel hebben de schrijver van de blog in de schijnwerpers te zetten”. Ook een vergelijking met de bibliotheek van Babel van Jorge Luis Borges wordt uitgetekend. “De ervaring van het surfen op internet lijkt op dolen in de bibliotheekzalen van Borges. Het is de bibliotheek van Babel. Het volgende decennium zullen er twee miljard nieuwe gebruikers op internet komen. In de onderontwikkelde landen is er niemand die hun hand vasthoudt. Wikipedia zal worden gebruikt als gratis vervangmiddel voor een schoolopleiding”. Keen pleit dan ook voor meer expertise en meer mensen die een context schetsen voor de toestromende informatie.

De Leuvense Universitaire Werkgroep Literatuur en Media heeft haar jaarlijkse mediaprijs Het Gouden Lampje uitgereikt aan Eric Van de Casteele, journalist en lector aan de Arteveldehogeschool in Gent. Hij kreeg de prijs voor zijn artikel ‘opinies op papier’ dat op 13 februari in Knack werd gepubliceerd. “Het Gouden Lampje bekroont beurtelings een persartikel of programma van radio of televisie met aandacht voor de problematiek van privacy of verantwoorde mediakritiek. Dit jaar ging het om verantwoorde mediakritiek. In het artikel schetst Van de Casteele het spectrum van politiek of verantwoorde mediakritiek. Dit jaar ging het om verantwoorde mediakritiek. In het artikel schetst Van de Casteele het spectrum van politiek en ideologisch geprofileerde opiniebladen in Vlaanderen”.

Bron: Knack 23/04/2008

Dat vraagt Phara de Aguirre zich af naar aanleiding van de publicatie van het boek ‘De Wetstraat is voor u’ samengesteld door de politieke redactie van de krant. De uitgave brengt het ondertussen bekende verhaal over Vande Lanottes plan om de SP.a met Spirit te versmelten en zijn wens om Phara de Aguirre een van de bekende koppen te maken die de vernieuwing mee moest ondersteunen. In het boek lezen we een uitgebreid verslag van een gesprek tussen beide. “Toen Vande Lanotte De Aguirre vroeg, zei die van politiek geen verstand te hebben. Waarop Vande Lanotte: ‘Om op de lijst te staan moet je geen verstand hebben van politiek.’ Toch wimpelde ze af. ‘Ik ondervraag liever politici dan dat ik zelf ondervraagd word’.” De Aguirre reageert erg scherp op de publicatie. Enerzijds omdat het gesprek met Vande Lanotte helemaal niet zo gelopen is en anderzijds omdat ze pas gecontacteerd werd om het verhaal te bevestigen nadat het boek al gedrukt was. Ze beschuldigt haar collega’s van De Standaard er dan ook van hun journalistieke plicht van check en double check niet nagekomen te zijn.

Bron: De Morgen 12/04/2008

Senatoren Els Schelfhout en Pol Van Den Driessche (CD&V) roepen alle media-uitgevers en hoofdredacteuren op om beter op te treden tegen haatdragende en racistische reacties op de websites van gereputeerde media. Ook de Raad van Journalistiek springt mee op de kar. “Bedoeling is dat webredacties beter gaan nadenken over de manier waarop ze met reacties van lezers omgaan. (…) Het plaatsen van die commentaarstukken van lezers gebeurt niet alleen om de burgers aan het woord te laten, maar heeft zeker ook een commerciële doelstelling. Hoe meer lezers en commentaren, hoe meer hits en sitebezoekers en dus hoe hoger de prijzen die voor onlinereclame kunnen worden gevraagd. Maar op die manier gaan mensonwaardige opmerkingen een opiniërende invloed uitoefenen. Ze verschijnen immers op de site van gereputeerde media.” Er wordt momenteel wel gefilterd op reacties van lezers door mediabedrijven. “Aanzetten tot racisme en dergelijke komt er uiteraard niet op (…) En te persoonlijk worden, is ook niet de bedoeling”, stelt Jeroen Overstijns van De Standaard. Ook het Centrum voor Gelijkheid van Kansen volgt deze denklijn. “Iemand een klootzak noemen, moet kunnen. Aanzetten tot haat niet. Maarschokkende, verontrustende en kwetsende reacties mag je niet verbieden, zelfs al zijn ze wansmakelijk en grof. De geviseerde persoon kan per slot van rekening altijd nog een klacht bij de rechtbank indienen”. Kif Kif daarentegen stelt wel vragen bij deze manier van filteren. Tien minuten na de publicatie van de persmededeling rond dit item op demorgen.be kwam bijvoorbeeld al een opvallend harde reactie van een lezer. “Een man noemde Kif Kif een facistische extreem linkse organisatie (…) Dit is kwetsend en duidelijk dus niet gefilterd. Bovendien is het gevaarlijk. Als dit een aantal keer herhaald wordt, dan begint dat te circuleren en dan krijgen mensen een dergelijk beeld van [deze] organisatie”.

Ook Geert Buelens is het voorstel van de parlementariërs ter oren gekomen en reageert in zijn vast opiniestuk in De Morgen. “Dat het initiatief over beschaafde omgangsvormen op internetfora van twee christendemocraten komt, lijkt me om te beginnen een enorme blaam voor de groene en socialistische parlementsleden. Voor de zoveelste keer laten ze een kans liggen om te tonen dat discussies over normen en waarden niet het monopolie van rechts zijn. Voorts is het natuurlijk een uitstekende zaak dat CD&V-senatoren Els Schelfhout en Pol Van Den Driessche in dit dossier samenwerken met Kif Kif. Het vergroot het maatschappelijk draagvlak en dus normaal gezien ook de slaagkansen van het initiatief.” Buelens wijst ons ook op de ernst van de zaak. “Bij de kwaliteitskranten deden sommige verantwoordelijken na het voorstel alsof hun neus bloedde. ‘Voor de internetsite van De Standaard stelt zich alvast geen probleem. Alleen gefilterde reacties komen online. Ook kan er niet anoniem gereageerd worden’. Aldus een journalist van de krant waar volgende reactie op het overlijden van Hugo Claus (‘Het varken is dood. Opgeruimd staat vrolijk’) pas werd verwijderd nadat Tom Lanoye bij de redactie had geprotesteerd. (…) De screening van die fora gebeurt bij deze krant bovendien niet op de redactie in Brussel, maar door Persgroepmedewerkers die niets met De Morgen te maken hebben.” Bovendien overstijgt volgens Buelens het niveau op de meeste Belgische internetfora dat van gesprekken in een gemiddeld café niet. “De vraag is wie of wat daarmee gediend wordt. Het maatschappelijk debat alvast niet. Niet alleen wordt op die fora maar heel af en toe op beargumenteerde manier gediscussieerd, de scheldtoon onderstreept alleen maar het eigen grote gelijk van de elkaar tegensprekende deelnemers. Het ego van die gepatenteerde forumbezoekers wordt door dit alles wellicht gestreeld. Maar is dat een taak voor de vaderlandse media? En daarmee komen we aan de kern van de zaak: wat bezielt de media om hun goede naam op het spel te zetten?” Ook Buelens zoekt het antwoord bij economische motieven. Zijn voorstel is dan ook het volgende: “Als het de senatoren ernst is met hun voorstel (en daar twijfel ik niet aan), moeten ze ook dit financiële aspect onder ogen zien. Als we onafhankelijke en beschaafde media van belang vinden als maatschappij, dan moet de overheid bereid zijn om financieel bij te springen. Maar misschien moeten de kranten eerst maar eens gewoon kijken of hun bezoekersaantallen inderdaad dramatisch afnemen wanneer ze die roepers niet langer een forum bieden”.

Bronnen: De Morgen 5/04/2008 en De Morgen 9/04/2008

In De Morgen van 15 april reageert Hugo Camps fel op de nieuwste trend onder burgemeesters om zich met eender wat te bemoeien en te pas en onpas zaken te censureren of te verbieden. “Vijftig jaar na Expo heeft de burgemeester van Borgloon de tepel van een naakte dame afgeplakt. Kunst of geen kunst: openbare zedenschennis! Nee, hij is niet van CD&V, hij is van Open Vld. (…) Een blote tepel in Vlaanderen. Dan worden burgemeesters wakker. (…) De gêne van het naakt, mij is het ingebrand. Natuurlijk heb ik mijn moeder nooit naakt gezien. Mijn dochters ook niet. De tepel als openbaring: je kon er alleen kennis van nemen op vreemde bodem. Met dank aan Antonioni en Godard. Aan fotografie. Aan Hugo Claus. Aan hoeren. Naakt: een cinematografische ervaring, virologische architectuur. Ik ben nu ouder dan mijn ouders ooit geweest zijn. Het recht op een blote tepel laat ik niet meer afnemen door een beëdigde knotwilg uit Borgloon. Wordt het niet zo langzamerhand tijd om eens ferm te roepen: ‘Dood aan burgemeesters!?’ De een kan niet tegen cabaret, de ander wordt zeeziek bij een hoofddoek, een derde wil nog alleen gesubsidieerd neuken in gesloten huizen in Maastricht. Want thuis is het uiteraard altijd communiefeest. Hallo, meneer Stevaert? Valt er nog iets te schorsen in Borgloon? Of doet vrijzinnigheid er niet meer toe, in de schuimige slipstream van Katarakt?”

Bron: De Morgen 15/04/2008

Ook HVV wil deze tendens niet onopgemerkt laten voorbij gaan en reageert op 21 juni met ‘Nacht van de censuur’. Meer info: www.nachtvandecensuur.be

Op het meldpunt Cyberhate kwamen vorig jaar 330 klachten binnen over scheldpartijen, beledigingen, verbaal geweld en regelrecht racisme. Tegen die ‘cyberhate’ voert het Centrum voor Gelijkheid van Kansen en voor Racismebestrijding naar aanleiding van de internationale Dag tegen Racisme campagne. Jozef De Witte, directeur van het Centrum, zegt dat het fenomeen hand over hand toeneemt en stilaan over hete hele internet is te vinden. De laagdrempeligheid en anonimiteit van het internet werken het racisme sterk in de hand. Daarnaast is vooral de toename van islamhaat opvallend, waarbij manipulatie van gegevens of beelden, overigens niet wordt geschuwd.

Het Centrum kan optreden op basis van de wetten tegen discriminatie, racisme en negationisme. Er zijn drie gevallen bekend waarbij verspreiders van dergelijke boodschappen veroordeeld werden.

In geval van racisme kan klacht neergelegd worden bij de politie maar ook zelf ageren wordt aanbevolen door De Witte.

Aanbieders van mediawebsites proberen hun steentje bij te dragen door inzendingen te controleren. Zo heeft de website van de BBC verschillende mensen in dienst die enkel met het filteren van reacties bezig zijn.

www.cyberhate.be

www.diversiteit.be

Vijf jaar na het begin van de oorlog in Irak proberen voormalige Hollywoodmedewerkers vanuit het Witte Huis het conflict in de media nog steeds zo heroïsch mogelijk te verkopen. In de reportage ‘De verkoop van een oorlog’ van het Nederlandse VPRO-programma Tegenlicht zagen we hoe communicatie-experts naast de gewone werkelijkheid een gemedialiseerde – en politieke – realiteit bouwen. Een van de bekendste ‘artificial reality imagineers’ is Scot Sforza die tot de zomer van 2007 de zichtbare optreden van Bush regisseerde. “Sforza is een ex-studioregisseur en art director van ABC News die sinds 2001 door het leven ging als ‘special assistant to the president’ en vicecommunicatiedirecteur in het Witte Huis. In de schaduw zorgde hij ervoor dat Bush op televisie zo goed mogelijk in het licht kwam te staan. Aanvankelijk deed hij dat door tijdens persconferenties ‘wallpapers’ achter de president te projecteren. Daarop zijn slogans te zien die permanent zijn boodschap herhalen, zoals ‘Keeping Americans Secure’. Doel was kijkers maximaal bloot te stellen aan de boodschap, zelfs als ze ongeïnteresseerd waren in wat Bush eigenlijk te vertellen had”.

“Naast de oorlog tegen terreur regisseerde Sforza vooral het Irakconflict. De beruchte powerpointvoorstelling van ex-buitenlandminister Colin Powell, toen deze in de VN-Veiligheidsraad op 5 februari 2003 de later vals gebleken bewijzen presenteerde dat Saddam Hoessein nog over massavernietigingswapens beschikte, werd door hem in goede banen geleid. Even snel dacht hij de propagandaoorlog te beëindigen. Nog geen anderhalve maand na de inval (…) liet hij op 1 mei 2003 de president op het vliegdekschip USS Abraham Lincoln in een gevechtsvliegtuig landen. In uniform draafde Bush op; als burger zou hij daarna de natie toespreken voor een reusachtig spandoek met daarop de slogan ‘Mission Accomplished’. Dat de oorlog nog maar begon was Sforza en de zijnen worst. Doel was de media en publieke opinie een iconisch beeld in het geheugen te prenten van krachtdadige president en dat, zo blijkt nu, als startschot voor de verkiezingscampagne van 2004. Daarvoor werden kosten noch moeite gespaard. Sforza was al dagen vooraf aanwezig op het vliegdekschip, dat gesommeerd werd diep in zee te varen zodat niemand kon zien dat het schip niet in de Perzische Golf lag maar voor de kust van Californië, naar de geest van Barry Levinsons film ‘Wag the Dog’ uit 1997, waarin de president een regisseur aanstelt om op televisie een fictieve VS-oorlog te tonen om zijn populariteit op te krikken.” En dit is slechts één van de vele voorbeelden. “Wie herinnert zich Jessica Lynch nog? Lynch was eind maart 2003 met collega’s in een hinderlaag gelopen in de buurt van Nasiriyah. De operatie om haar te redden werd op 1 april live op de televisie uitgezonden. Achteraf bleek het verhaal bedacht om het patriottisme weer bij het VS-publiek terug te brengen. Zelfs de vermeende mishandeling en verkrachting bleek gelogen, want Iraakse artsen hadden Lynch beschermd tegen de eigen Iraakse troepen”. John Stauber van het Center for Media & Democracy uit Wisconsin en coauteur van de VS-bestsellers The Best War Ever en Weapons of Mass Deception omschrijft het als militaire PSYOP, psychologische oorlogsvoering waarbij het denken en doen van publieke opinie en media in binnen- en buitenland worden beïnvloed. Volgens hem zijn de mainstreammedia even schuldig aan misleiding van de publieke opinie als de spin-doctors die hen manipuleren. “Door het eindeloos herhalen ‘dat het beter gaat in Irak’ is de oorlog hier van de voorpagina’s verdwenen en begint volgens peilingen de publieke opinie te geloven dat het aantal slachtoffers gezakt is tot een aanvaardbaar niveau. In werkelijkheid blijft de situatie erg slecht. Daarover getuigden afgelopen weekend tweehonderd oorlogsveteranen nog in Washington, maar de Amerikaanse mainstreammedia besteedden aan hun boodschap geen aandacht meer”.

Bron: De Morgen 19/03/2008