Op de fel bestofte vensterbank staat een foto van de koning en de koningin. Ze praat er nog graag over, als je het haar vraagt. Ze werd verleden jaar voor de eerste keer in honderd jaar in de bloemetjes gezet. De pastelkleurige vazen die ze bij deze gelegenheid kreeg, staan bovenop de oubollige kleerkasten. Wie geeft er nu in godsnaam vazen aan een honderdjarige?  

Honderd is ze uiteindelijk geworden en de rest van datzelfde jaar gebeurde er niets. Ze heeft enkel nog een verre neef die haar komt bezoeken en de thuiszorg komt als ze wakker is.

Ik vond vandaag een briefje: “Verpleegster was hier, ze deed niet open, daag.”

Elke dag eet ze twee chipolataworstjes met aardappeltjes en worteltjes. Zo staat het klaar in de ijskast. En als het er niets staat, maakt ze zelf een boterhammetje klaar, altijd met garnaalsla, dat lust ze zo graag. Een stukje banaan en een lepeltje magere yoghurt, dan een pilletje. Zo doet ze dat viermaal en vervolgens zet ze de vettige pillendoosjes netjes terug waar ze ze gevonden heeft. Als ze moet horen wat ik zeg, reik ik haar het vieze gehoorapparaatje aan voor het ene oor dat nog kan luisteren. Op één oog is ze blind, met het andere ziet ze enkel nog contouren.

Na vijf minuten opent ze de deur. Ik zie de witte schimmen verschijnen van haar wijde kimono. De mouwtjes en het colletje zijn roze en wit. Ze lacht altijd, ik word telkens goedgezind als ik haar zie. Ze raapt de post op. Een vroeg kaartje voor haar honderd en eerste verjaardag. Ze opent het niet; haar neef zal haar wel vertellen wat erop staat.

Op haar kalendertje is de negentiende van deze maand omcirkeld. Heel toevallig heb ik een pateeke voor haar meegebracht: een crème-au-beurretaartje. “Is dat voor mijn verjaardag?” vraagt ze me lachend. Het is een maand geleden dat ik haar zag. Ze vraagt naar mijn naam.

Na het middageten mag ik haar helpen met het aankleden. Eerst de nylonkousen, daarna het hemdje, vervolgens het corset met oogjes en haakjes en dan de overgrote onderbroek. Ze stapt in de rok die ze al maanden draagt, een exemplaar waarvan de zoom telkens moet omgeplooid worden. Daarna schiet ze een schort aan om niets vuil te maken, een voor haar noodgedwongen gewoonte uit lang vervlogen tijden.

Ik kam haar luttele haartjes, ze zegt me dat ik forser mag trekken. Ik doe het niet goed, ze leert me hoe het beter kan.

Ze vraagt me of ik kan naaien en reikt me een vieze pyjamabroek aan. Er moet een haakje aan worden bevestigd om de broek te kunnen ophangen. Gedegouteerd naai ik een lusje. Ze is overblij.

Het is intussen twee uur geworden. Ze bedankt me voor het gebakje. Ze is moe en wil nu alleen gelaten worden.

De negentiende van deze maand wordt ze honderd en één.

Aan degenen die haar een kaartje willen zenden, geef ik graag haar adres.  

Ik zou van haar een foto moeten nemen want ze is zo mooi.

Wordt een meer dan honderdjarige ook gevierd? Ik zou op haar verjaardag bij haar willen zijn, want ze wil zo graag een taartje met slagroom. Zonder meringue, want daar krijgt ze diarree van.

In mei van dit jaar verblijft mijn moeder twee jaar in het bejaardentehuis op de afdeling van de dementerenden. De laatste zes maand is ze zes kilo bijgekomen. Bijgekomen?  Ik kan het nog niet geloven. Ze at altijd al als een vogeltje: piepkleine porties, nooit snoep of chocolade. Niet dat ze nu erg dik is geworden want ze weegt nog steeds onder de zesenvijftig. Maar nu kan je tenminste al in haar armpjes knijpen zonder dat ze het uitschreeuwt van de pijn. Tegenwoordig wil ze koste wat het kost twee hoofdmaaltijden: eentje gemalen en eentje niet. De soep en het dessert eet ze ook op alsof ze het allemaal voorgeschoteld wil krijgen.

Ze bestelde vandaag ook een maaltijd voor mij: “Juffrouw, kan je mijn dochter ook even bedienen?” Ze leeft nog steeds in de veronderstelling dat ze op restaurant is, in haar eigen huis vertoeft en dat de andere bewoners, door haar welwillendheid, bij haar mogen komen eten.

Het eerste wat ze vraagt als ik binnen kom, is of ik snoepjes heb meegebracht. Dat heb ik meestal. Zonder enige moeite verorbert ze twee repen chocolade. Naast haar staat grenadine, water en koffie. Een nieuwe fase op haar achtentachtigste levensjaar, ze heeft nog altijd verrassingen voor ons in petto.

Drie zestienjarige enthousiaste stagiaires krijgen volop handkusjes, mijn moeder leert hen de vervoegingen van de Franse werkwoorden. Die meisjes komen haar zelfs bezoeken op hun vrije woensdagmiddag. Ze zijn zo lief met mijn moeder en zeggen dat ze zoveel liefde van haar terugkrijgen.

Mijn notitieboekje waarin ik haar mooiste zinnen bewaar is bijna vol; voor 2009 heb ik een nieuwtje nodig.

Enkele voorbeelden uit mijn boekje:

• Chelone, jij wordt tenminste natuurlijk lelijk.
• Chelone, heb je veel last van de patiënten van de levende wereld?
• De deur is open gegaan en je ruikt van hieruit de sfeer.
• Een stromend strijkijzer is gekomen en nu is het zich aan het verbergen.
• Een broodje met curry is gekunstelde mest.
• Hier is altijd iets te doen en als er niets te doen is, staat de kastdeur open.
• Voor een man met een pet: op het hoofd van die man is een koek gevallen, een geconfituurde koek.
• Chelone, je hebt avondslapers in je ogen.
• Over de rimpels in mijn nek: Chelone, je hebt daar twee kettingringen in je nek.
• Het sacrament der liefde zit niet meer in de snoepdoos.
• Die man lijkt een beetje op de va et vien van chouffleur.
• Cocaïne is meer zoekend dan latend.
• Justine Henin is zeker nog van onze jeugdjaren. Leeft ze nog?
• Toen ik de deur open deed: Chelone, ge moogt geen onweer ledigen.
• Toen ik haar vroeg wat ze gegeten had: een video met erwtjes en worteltjes.

Mijn moeder is nog zeer goed ter taal, ze gebruikt de allermooiste en allermoeilijkste woorden.

Als ik haar verlaat, haar een kusje en een kruisje geef, en zoals altijd afscheid neem met de woorden “I love you”, antwoordt ze zoals steeds: “I love you too, met twee oo’s.”

Red is the color of…

(lees hier deel 1 en 2)

Nogal wiedes dat ik, na wat voorafging, sceptisch stond tegenover de verdere afwerking van mijn keuken. Het zou vandaag eindelijk gebeuren.

Het was kwart na zeven vanochtend toen de Bosch-technieker arriveerde. Tegen de tijd dat Ronny & C° aanklopten, was hij al bezig de ijskast terug in te bouwen. Een waar genot om hem aan het werk te zien, zo netjes en adequaat.Volgens hem kan het euvel zowel toegeschreven worden aan het transport als aan de installatie van het apparaat. Maar dit probleem is opgelost en daar wil ik verder niet meer over zeuren.

Meneer Bosch was zo vriendelijk om de installateur diplomatisch aan te manen om de dampkap uit zijn plek te halen en het achterliggende gruis op te zuigen. En Ronny deed het dan ook nog! De firma Bosch krijgt van mij nog een dankwoordje voor het voortreffelijk optreden van deze vriendelijke man.

Ik hield me wijselijk op de achtergrond bij de volgende werkzaamheden en nam ook geen foto’s, zelfs niet toen de vuiligheid zich verder opstapelde zowel in de keuken als in de living, onder de carport en op mijn net schoongemaakte wagen. Ik werd zelfs niet eens boos toen zoon-installateur het toilet op een erbarmelijke manier achterliet. Die mensen weten blijkbaar niet dat er zoiets als een toiletborstel bestaat.

Vaatwasser, fornuis en spoelbakken werden afgekoppeld voor plaatsing van het nieuwe werkblad. Het verliep allemaal vlot tot op het moment dat het splinternieuwe aanrecht werd uitgepakt. Ik geloofde mijn eigen ogen niet: ER WAS EEN STUK AF VAN DE AFGERONDE ZIJKANT ZODAT HET BLAD DUS WEER NIET GEPLAATST KON WORDEN! VOOR DE TWEEDE KEER, DAT IS TOCH NIET NORMAAL!

XXX probeerde me nog telefonisch te overtuigen dat ik voor de rechte (en minder fraai afgewerkte) achterkant van het werkblad als voorkant kon kiezen om de nieuwe leveringstermijn van acht weken te vermijden. Neen, neen, hoe lang het ook nog moge duren, ik wil een nieuwe en onbevlekte keuken!

En wat betekent dit in praktijk voor mij?

- Een wachttijd van acht weken tot de volledige afwerking van mijn keuken en dus een onvermijdelijk zoveelste bezoek van Ronny & C°;
- Nieuwe slijpschijfwerkzaamheden met voor de derde keer veel stof in keuken, living, carport en op mijn auto (die ik dan niet meer op mijn oprit zal zetten);
- Een nieuwe schoonmaakbeurt van de gehele keuken en living;
- Een paar dagen een groot gevaarte, zijnde het werkblad, in de eetplaats zodat ik de kasten niet meer kan openen;
- Weer een demontage van vaatwasser, fornuis en spoelbakken;
- De schoonmaak van mijn toiletbak;
- De zoveelste dag die ik vrij moet nemen.

Morgen om drie uur heb ik een afspraak met de firma. Ze zullen het horen donderen tot in het land van herkomst van mijn keuken.

Een schadevergoeding moeten ze me nu zeker toestaan. En als ze niet gewillig zijn, blijf ik voor hun deur staan, klamp ik al hun van-zich-nog-niets-bewuste-klanten aan en vertel hen mijn verhaal. Eens kijken hoeveel klanten ze zullen verliezen voor ze hun fouten zullen toegeven!

Sorry, maar het verhaal van mijn keuken is nog niet ten einde. Echter, nu ben ik het wel spuugzat!

Onlangs lichtte Het Nieuwsblad alle zevenhonderd dertig rusthuizen in België door. Ze kwamen er behoorlijk goed vanaf, want slechts een klein percentage voldeed niet. Ik stond versteld van deze positieve berichtgeving. De criteria opdat een rusthuis als ‘goed’ wordt beschouwd, werden erg algemeen gehouden. De inspecteurs beoordeelden op basis van verpleging, verzorging, animatie, ergo/kine, keuken en onderhoud.

Mijn dementerende, rolstoelbehoeftige moeder resideert sinds het voorjaar van 2007 in het (censuur) in Mechelen. Ze wordt er inderdaad goed verpleegd en verzorgd, het eten is er smakelijk en er wordt flink gepoetst.

Ik ga haar drie keer per week bezoeken, steeds na het avondeten van vier uur. Ik doe dit bewust omdat ik weet dat dit tijdstip een dood moment is voor de dementerende bejaarden. Dan moeten ze wachten voor ze elk op hun beurt naar hun slaapkamer worden gebracht. De televisie staat op voor degenen die nog enkel wat beelden kunnen bekijken. Anderen vallen in slaap in hun rolstoel, rammelen aan deuren om buiten te raken of jammeren maar krijgen geen gehoor.

Niemand hoort hen, want ze zijn alleen in de kamer waar ze de meeste tijd van hun resterende leven zullen verblijven. Daar is geen toezicht tot een verpleegster de volgende bewoner komt halen. Die mensen hebben namelijk hun handen vol met het in bed leggen van de ruim twintig zorgbehoevenden.

Ik probeer die wachttijd wat draaglijker te maken door snoepjes aan te bieden en babbeltjes te slaan. Ze kennen me al, ze noemen me de snoepmadam. Ze stellen me vragen, ze klampen me aan, ze willen dat ik de deur van hen openmaak, ze moeten dringend plassen.

Een paar maand geleden probeerde Rik zijn rolstoel te ontvluchten. Hij kwam ten val. Ik kon hem niet alleen helpen uit zijn benarde positie en ging op zoek naar een verpleegster. Na lang zoeken vond ik twee verpleegster in de kelderkeuken. Ik vernam later dat Rik in het ziekenhuis lag wegens een heupbreuk. Ik heb hem nadien nooit meer teruggezien.

Op zaterdag 17 februari, tussen vijf en zeven, heeft mijn moeder eveneens een poging ondernomen om uit haar rolstoel te komen. Ik was er niet. Ook zij is gevallen. Ze werd opgeraapt en meteen in haar bed gestopt. Er werd niet onderzocht of ze zich bezeerd had. Er werd evenmin een arts bijgehaald. Voor oudere mensen kent zo’n val nochtans vaak nefaste gevolgen omwille van een poreus beendergestel.

De volgende morgen bemerkte een verpleegster dat de linkervoet van mijn moeder scheef stond. Ze werd naar het ziekenhuis gebracht voor een onderzoek. Daar bleek dat haar heup op drie plaatsen is gebroken en een dringende operatie nodig was. Ze moet die nacht verschrikkelijk hebben geleden. Na dit alles pas werden wij, haar kinderen, op de hoogte gebracht.

Volgens de bazin van het rusthuis is er een jammerlijk ongeluk gebeurd, het had overal kunnen gebeuren. Wat een gemakkelijk excuus! Vele verpleegsters zijn volgens haar ook ronduit dom. Ze zou de verantwoordelijke tot de orde roepen. 

Ik vraag me af in hoeverre mijn telefonische aanklacht de toestand zal veranderen. Ik maak me geen illusies; het rusthuis heeft een prangend tekort aan personeel. Zal de bazin iemand willen betalen om toezicht te houden op de dementerende mensen die alleen worden achtergelaten tussen vijf en zeven? Ik betwijfel het. Mijn behoefte om haar hiertoe te dwingen groeit met de dag.

Zal ze de schuld echt in de schoenen blijven schuiven van de verpleegsters die nu al veel meer doen dan hetgeen er van hen gevraagd wordt?

Ik begrijp dat mensen angst hebben voor represailles door zulke toestanden aan te kaarten. Ik voel het als mijn plicht tegenover vele hulpbehoevende bejaarden.

Natuurlijk wilden we een grote kamer voor mijn moeder in het rusthuis. Ze heeft altijd in een groot huis gewoond en volgens ons zou ze zich nooit kunnen aanpassen aan een kleinere woonst.
Daarom kozen we voor de allergrootste ruimte die beschikbaar was zodat ze zich daar thuis zou voelen. Het nadeel was dat de kamer slechts bereikbaar was via een zetelliftje dat een trapje van zes treden moest overbruggen. Op zich zou dat niet zo problematisch zijn omdat mijn moeder nog kon stappen toen ze, voor diagnose, in het ziekenhuis terecht kwam.
We hadden er nochtans niet mee gerekend dat de medicatie die haar daar werd toegediend om minder agressief te worden en de shock die deze verandering met zich meebracht, ertoe zou geleid hebben dat mijn moeder het stappen verleerde.
Aanvankelijk dachten we zelfs dat ze, mits de nodige therapie, weer zou kunnen gaan. Mijn moeder is er nog steeds van overtuigd dat ze elke dag haar boodschappen doet maar ze beseft niet dat zij de enige is daarover zo denkt.
Ze zit nu de hele dag in een rolstoel terwijl ze in de waan is dat ze zelf beslist waar ze heen wil gaan.
De problemen met het zetelliftje werden almaar groter zodat we moesten kiezen voor een kleinere kamer die toegankelijk was zonder trappen.
Deze week hebben we mijn moeder verhuisd naar een andere verdieping. Daar was geen plaats meer voor haar grote garderobekast die in haar slaapkamer stond. Ook het buffet, de eettafel, het nachttafeltje, enkele zeteltjes en een paar schilderijen moesten opnieuw naar haar herenhuis worden vervoerd.
Hoe zou ze daarop reageren? We hielden ons hart vast. Weer een teleurstelling?
Zo denk je, als kind van je moeder. Je slaapt er niet van, je vindt het zo verdrietig, je wil het niet.
Haar nieuwe kamertje is gezellig. Het grote portret van haar lieve man heeft een nieuw plaatsje gekregen. De kleine secretaire staat in het hoekje, de laatjes zijn leeg.  Het Perzische tapijt, de foto’s van haar kinderen en kleinkinderen, de oorbellen die ze zestig dagen geleden nog droeg en haar paternoster op het nachttafeltje; het is allemaal weg.
Het is verdrietig voor ons, niet voor haar.
Mijn moeder heeft niet eens gemerkt dat ze verhuisd is. Ze is thuis, ze is nu overal thuis. Ze kan niet meer nadenken over hetgeen ze ziet en ze weet niet meer waarover ze denkt.
Maar ze denkt dat ze denkt en ze geniet van het nu, van de secondes, van een blik, van één enkel woord, van een kus, van een kruisje, van een snoepje, van een knuffel.
Ze is nooit meer boven. Ze zit in de living, in de rolstoel, bij de anderen die er altijd zijn maar die ze elke dag opnieuw leert kennen.
Ze eet, ze zingt, ze praat nog honderduit in het Nederlands, Frans en Engels. Ze tolereert nog steeds geen mensen in haar huis en jaagt ze weg. Ze vraagt me nog elke keer of ik de deur wel goed vergrendeld heb.
Ik denk dat ze weet dat ze moeder is, dat ik haar kind ben.
Ze herkent me nog maar ze ziet mijn tranen niet.

Zou ze voelen dat ik denk dat ze gelukkig is?

Het aantal besmettingen met de ziekenhuisbacterie is sinds 2003 sterk verminderd in ons land.

Dat dit bericht net nu moet komen. Toen ik gisteren mijn moeder in het rusthuis ging bezoeken, bleek dat daar tussen de twintig en de dertig gevallen van buikgriep geconstateerd werden. Zowel bewoners als verpleegkundigen waren hieraan ten prooi gevallen. Ook mijn moeder is niet gespaard gebleven en dat  terwijl ze gisteren nog kerngezond was. Ze kreeg het plots warm en wilde dat ik haar trui uitdeed. Het is een algemeen fenomeen dat in december en januari in de collectieve huishoudens (kloostergemeenschappen, rusthuizen) de meeste sterfgevallen voorkomen. Menig oudje vind ik op zijn vertrouwde plekje niet meer terug. Het gaat zo verdomd snel.
Hoe kan het anders: die mensen leven in een kleine gemeenschap, ze komen in de winter nooit buiten, vensters blijven gesloten, bacteriën worden snel verspreid. De hygiëne wordt oncontroleerbaar.
Ik maak een snelle vergelijking met de scholen waar in de winter soms meer dan een vierde van de leerlingen afwezig is wegens griep. Bacteriën zijn zo moeilijk tegen te houden eens ze meedogenloos hun gangetje gaan.
Leontien kreeg verleden week een kleine hartaanval na een aanslepende bronchitis. Ik schrok toen ik haar deze week in haar rolstoel zag zitten. De groeven op haar gezichtje zijn in enkele dagen tijd tien maal dieper geworden, haar mondje staat scheef, haar hoofd hangt neer. Voor kerst was ze nog zo levendig, zo kritisch.

Ik gaf mijn moeder gisteren een kusje op haar gloeiende voorhoofd. Toen ik thuiskwam heb ik onmiddellijk mijn handen, de sleutels en het stuur van mijn auto gewassen. Het is een raar en onfamiliair gevoel.

Dat cliché van verse lucht en zo en het behoud van het milieu, het zijn geen loze woorden!