prijsveranderingen van grondstoffen van 1980 tot 2002

voor Lieve

Wie na het zien van de film An Inconvenient Truth van Al Gore nog niet overtuigd was van de invloed die de mens heeft op klimaatverandering krijgt nu een tweede kans: Yann Arthus-Bertrand, de fotograaf die boeken heeft gepubliceerd met zijn luchtfoto’s en zich inzet voor het klimaat met zijn stichting Goodplanet, heeft een film gemaakt over de uitbuiting van de hulpbronnen op aarde door de mens en de gevolgen daarvan. Veel van de plaatsen waar hij eerder foto’s heeft genomen voor zijn boeken, komen ook terug in deze film. Home, zoals de film heet, is een aaneenschakeling van beelden gefilmd over de hele wereld vanuit een helicopter. Een vrouwenstem vertelt op indringende wijze welke veranderingen er gaande zijn op aarde. Daardoor gaat de 90 minuten durende film, die hier nu nog gratis kan worden bekeken, je niet in de koude kleren zitten. Hieronder een korte impressie van Home (is eigenlijk overbodig, gewoon kijken!):

De rijkdommen van de aarde, zoals olie, gas en kolen (geconcentreerde zonne-energie opgevangen door planten), water onder de woestijn (fossiel water opgeslagen toen het nog regende in de woestijn) en vruchtbare grond (het afbraakproces van bladeren van bomen), zijn heel langzaam gedurende miljoenen jaren opgebouwd. Veel van deze schatten zijn echter schaars en moeten zorgvuldig worden gebruikt. Lucht, water en aarde leefden in perfecte harmonie met elkaar totdat de mens ten tonele kwam. De landbouwrevolutie zorgde ervoor dat mensen eigenhandig hun voedsel gingen verbouwen en dat mensen in steden konden wonen. De problemen zijn echter ontstaan toen men olie ontdekte als energiebron en tijd voor andere dingen kreeg omdat de grond niet meer zelf verbouwd hoefde te worden. Machines namen de taken van mensen over, een liter olie genereert namelijk evenveel energie als 100 paar handen in 24 uur. Hierdoor is in de afgelopen 60 jaar de wereldbevolking bijna verdrievoudigd en woont momenteel meer dan de helft van de wereldbevolking in steden.

Machines nemen de taken van mensen over in de landbouw

In de Verenigde Staten zijn nog maar 3 miljoen boeren over die tezamen genoeg voedsel verbouwen om 2 miljard mensen mee te voeden. Veel van dit voedsel is echter bestemd voor de veeteelt.

Schaalvergroting in de landbouw en monoteelt hebben gezorgd voor het ontstaan van parasieten, die vervolgens uitgeroeid werden met bestrijdingsmiddelen.

Gebruik van bestrijdingsmiddelen tegen parasieten

Toen werd kunstmest uitgevonden waarmee zelfs op voorheen onvruchtbare grond gewassen verbouwd konden worden. Gewassen pasten zich aan grondtypen en klimaten aan waardoor de meest productieve en het makkelijkst te vervoeren gewassen overbleven. In de afgelopen eeuw is daardoor driekwart van de gewassoorten (ontwikkeld door boeren gedurende eeuwen) verloren gegaan.

In de veeteelt is het hetzelfde verhaal. Doordat de vleesconsumptie sterk is gestegen, leven koeien dicht op elkaar en krijgen ze geen gras te eten maar soja, graan en eiwitrijke producten.

Vee 'graast' op land zonder gras

Het resultaat van deze ontwikkelingen: om 1 kilo aardappelen te produceren is 100 liter water nodig, voor 1 kilo rijst 4.000 liter en voor 1 kilo rundvlees 13.000 liter water. Van al het water dat op aarde geconsumeerd wordt, wordt 70 procent gebruikt in de landbouw.

De veeteelt heeft ook een grote impact op het regenwoud. In nauwelijks 40 jaar tijd is 20 procent van het regenwoud verdwenen. Het woud heeft plaats moeten maken voor akkers waar soja wordt verbouwd dat gebruikt wordt in de veeteelt in Europa en Azië.

Soja voor veeteelt wordt verbouwd in regenwoud gebied

Een ander gevaar voor het regenwoud is de productie van palmolie. Op Borneo worden bomen gekapt om plaats te maken voor palmolie plantages. De gebruikelijke diversiteit van plantensoorten verdwijnt hierdoor en alleen de oliepalm blijft over. In dit tempo is over tien jaar het regenwoud op Borneo verdwenen.

Palmolie plantages tasten het regenwoud aan

Het toppunt van energieverspilling is echter Dubai, een stad in de woestijn met nauwelijks natuurlijke hulpbronnen en landbouwgebied. De olie-inkomsten bekostigen de import van voedsel en de omzetting van zeewater in drinkwater. In Saudi-Arabië worden wel groenten verbouwd in de woestijn voor de lokale bevolking, met behulp van fossiel water. De voorraad fossiel water, dat miljoenen jaren geleden toen het nog regende in het woestijngebied is opgeslagen, begint echter op te raken.

Landbouw in de woestijn met behulp van fossiel water

Ook in Israël worden groenten verbouwd in kassen in de woestijn. Maar met de toename van de export neemt ook de waterconsumptie toe. Het gevolg is dat de rivier de Jordaan bijna volledig opgedroogd is.

De rivier de Jordaan is niet meer wat het geweest is

Dan de visserij: sinds 1950 is de visvangst vervijfvoudigd. Driekwart van de visgebieden op aarde zijn uitgeput, leeggevist of in gevaar hiervan. De meeste grote vissen bestaan bijna niet meer omdat ze geen tijd hebben om zich voort te planten. In het huidige tempo worden alle vissoorten bedreigd met uitputting en dat terwijl vis het hoofdvoedsel is van 1 op de 5 mensen.

Overbevissing

Het is echter niet alleen maar negativiteit in de film Home. Na een aantal zeer verontrustende conclusies worden er allerlei voorbeelden genoemd van landen die het tij proberen te keren, bijvoorbeeld met fair trade. Er wordt gesproken over landbouw op een menselijke schaal waarbij de vleesproductie niet het voedsel van mensen wegkaapt.

Landbouw op een menselijke schaal: koeien die kunnen grazen

Aan het einde van de film wordt er een beroep gedaan op de kijker om als verantwoordelijke consument goed na te denken wat we kopen. Uiteindelijk zijn wij het namelijk die samen onze toekomst bepalen.

oliepalmplantages bedreigen het regenwoud

Een hoopgevend bericht, begin deze week op de website van MO*. Het is namelijk al lang geen geheim meer dat Zuid-Amerika en de Cariben zwaar getroffen worden door houtkap en de kwalijke gevolgen daarvan. Ook Suriname werd al meermaals geconfronteerd met wateroverlast, zowel in de stad als in het binnenland. Maar het continent wil nu zijn leven beteren.

“De voornaamste oorzaak van de ontbossing is de aanlag van eindeloze akkers waarop enkele heel sucessvolle landbouwgewassen worden geteeld, soja voorop. Dat fenomeen was in de jaren negentig nog niet zo uitgesproken”, schrijft MO*. Gelukkig gaat het, alweer volgens het bericht in MO*, de goede kant uit met het regeringsbeleid van verschillende landen die erg getroffen zijn door ontbossing, Brazilië voorop.

Een ander verhaal is de massale cultivatie van oliepalmen. De olie uit die planten wordt gebruikt om biologische brandstoffen aan te maken, bijvoorbeeld als brandstof voor wagens. De milieuvriendelijkheid en effectiviteit van palmolie staat echter al ter discussie. Zo resulteert de massale cultivatie van oliepalmen niet alleen in ontbossing, ze zorgt er ook voor dat er minder voedselgewassen gecultiveerd worden, waardoor op zijn beurt de voedselprijzen stijgen.

Ook in Suriname verhit palmolie de gemoederen. Het Chinese bedrijf China Zhong Heng Tai (CZHT) wil een palmolieproject beginnen in Patamacca, Marowijne. En daar gaan vele Surinamers niet mee akkoord. De betogingen waren zo succesvol dat de Surinaamse overheid nu misschien tegen een rechtszaak aankijkt. Maar ook in Victoria (Brokopondo) liggen plannen voor oliepalmplantages op tafel.

Nochtans schenken andere instanties, zoals de Wereldbank, andere en meer duurzame alternatieven aan Suriname, dat twintig beschermde natuurgebieden rijk is. Zo zou Suriname zijn lange traditie van natuurbeheer kunnen voortzetten, waarvoor voornamelijk Stinasu en het WWF verantwoordelijk zijn.

Ondertussen tikt de klok voort… (zie rechts onderaan-> forest lost)