Il Tribunale Penale Internazionale per il Ruanda è stato costituito dall’ONU all’indomani dell’immane genocidio dei Tutsi nell’aprile del 1994. Quella stessa ONU che rimase indifferente nonostante fosse stata avvertita da tempo della preparazione preliminare del massacro, svoltasi alla luce del giorno per mesi e mesi.
Come esempio tra i tanti, basta citare la campagna d’odio dello speaker radiofonico italo-belga Giorgio Ruggiu dai microfoni di Radio Mille Collines, l’emittente radiofonica degli estremisti Hutu: ’schiacciate gli scarafaggi, riempite le tombe’.
Nel silenzio del cosiddetto mondo civile, gli Hutu aspettavano solo il segnale.
‘È cominciato il taglio degli alberi alti’, disse la radio.
In tre mesi la popolazione Hutu eliminò la minoranza Tutsi in modo sistematico e con una ferocia disumana.
Nelle strade, nelle scuole, nelle case e nelle chiese, uomini, donne e bambini furono massacrati a colpi di arma da fuoco, machete, bastoni chiodati. E quando non fu abbastanza, anche le minoranze Hutu che si opponevano al massacro furono eliminate.
Le cifre ufficiali parlano di ottocentomila vittime, ma di solito questo genere di dati va sempre per difetto.
Un massacro allucinante tra fratelli, se si considera che non esistono rilevanti differenze linguistiche o culturali tra gli Hutu e i Tutsi, che addirittura condividono religione e lingua.
Il tutto è avvenuto sotto lo sguardo indifferente dell’occidente, di solito così attento e sensibile. Forse le patate del Ruanda non erano così allettanti come il petrolio dell’Iraq.

È di pochi giorni fa la notizia della condanna all’ergastolo di padre Athanase Seromba da parte del Tribunale Internazionale per il Ruanda.
Padre Athanase Seromba è un prete cattolico ruandese. Quest’anima pia, nei giorni del massacro, convinse i rifugiati Tutsi della sua zona che se si fossero rifugiati nella sua chiesa a Nyange nessuno avrebbe osato violare l’edificio sacro, nessuno avrebbe fatto loro del male.
I Tutsi gli credettero. Padre Athanase Seromba era un uomo buono, tutti lo conoscevano.
Così 2000 persone, uomini, donne, vecchi, bambini, vennero stipate in un edificio che poteva contenerne al massimo 1500, e quando l’ultimo Tutsi entrò, Padre Athanase chiuse bene la porta, si girò e si dimenticò di loro.
Passavano i giorni e la gente aveva fame e soffriva di dissenteria. Ma Padre Athanase è un uomo buono e così decise che era il momento di fermare queste sofferenze e chiamò i miliziani Hutu, avvertendoli che aveva un bel dono per loro.
Arrivati i miliziani, circondarono subito la chiesa e spararono sistematicamente a chi tentava di fuggire dalle finestre, poi gettarono diverse granate all’interno dell’edificio. Qualcuno riuscì a fuggire, ma tra questi i più vennero catturati. Il buon Padre Athanase era pronto a tutto, e per loro ordinò l’esecuzione immediata.
Dopo tre giorni, i miliziani erano stanchi di gettare granate e di sparare alle finestre, così il buon Padre Athanase suggerì di chiudere la storia definitivamente.
Fece chiamare due autisti con due bulldozer della società italiana Astaldi, che stava costruendo la strada da Gitarama a Kibuye, e ordinò di distruggere l’edificio sacro con i rifugiati al suo interno.
‘Gli hutu sono tanti. Questa chiesa verrà ricostruita in tre giorni’ disse il buon Padre.
Il sacerdote consigliò persino il muro dal quale secondo lui sarebbe stato meglio iniziare l’opera, il muro più cedevole. Se si dovesse iniziare con un muro robusto, ci si metterebbe più tempo e ci sarebbero più possibilità di fuga per i prigionieri.
Metodici, i due bulldozer demolirono la chiesa gremita di persone mentre i miliziani armati di machete e bastoni circondavano l’area per uccidere gli eventuali fuggitivi.

Quando la guerra finì, Padre Athanase fuggì in Italia aiutato da amici preti e dalle gerarchie vaticane, cambiò identità e visse in Toscana, continuando a a officiare messa come se nulla fosse accaduto.
Fu riconosciuto e denunciato, ma l’ONU non riuscì ad ottenere l’estradizione per le pressioni del Vaticano sul governo italiano.
Ma i giornalisti lo scovarono, l’affare diventò incontrollabile e il governo non poté più far finta di nulla e dovette cedere alle richieste di estradizione dell’allora procuratrice del Tribunale dell’ONU, Carla del Ponte.
Il Tribunale Internazionale per il Ruanda lo ha condannato in primo grado a 15 anni di carcere con la motivazione di aver solo aiutato gli assassini, ma la sentenza d’appello di due settimane fa, alla luce di nuove schiaccianti prove, è stata l’ergastolo.
Questa la dichiarazione che l’avvocato del caritatevole Padre Athanase Seromba, Alfred Pognon, ha rilasciato nel 2004 al Corriere della Sera durante una intervista: ‘Il mio cliente è una vittima e il tribunale dell’ONU è politicizzato. Quei giudici vogliono condannare gli accusati per giustificare la loro esistenza e la loro burocrazia che costa milioni di dollari. Attraverso Seromba intendono colpire la Chiesa e noi dobbiamo impedirlo’.
Manco a dirlo, il buon Padre Athanase non è affatto pentito di quello che ha fatto, anzi.

Questa storia è stata messa insieme utilizzando come fonte non un giornale vetero-comunista, bensì il flemmatico Corriere della Sera.
Questi sono gli articoli:
http://www.corriere.it/Primo_Piano/Esteri/2006/12_Dicembre/13/stroria_seromba.shtml
http://www.corriere.it/esteri/08_marzo_12/seromba_italiana_giudice_pubblica_accusa_47321992-f061-11dc-a686-0003ba99c667.shtml
http://www.corriere.it/Primo_Piano/Esteri/2006/12_Dicembre/13/alberizzi_seromba.shtml
http://www.corriere.it/esteri/08_marzo_12/condannato_padre_seromba_6f3e64f0-f060-11dc-a686-0003ba99c667.shtml

Ruanda su Wikipedia:
http://en.wikipedia.org/wiki/Rwanda
http://en.wikipedia.org/wiki/Origins_of_Tutsi_and_Hutu
http://en.wikipedia.org/wiki/Rwandan_Genocide

Immagine: Memoriale Nyamata, foto di Fanny Schertzer da Wikicommons.

Iets later dan aangekondigd, ziehier een analyse van de verzuurde relatie tussen Yves Leterme en de RTBF tijdens de regeringsonderhandelingen. Dit stuk is het besluit van een examentaak voor het vak Journalistieke Deontologie.

Voor de taak, contacteer me

Na het raadplegen van verschillende commentaren en analyses in media van beide landsdelen ben ik ervan overtuigd dat de uitspraken van Yves Leterme over de RTBF zwaar overdreven zijn.

In tijden waarin politiek nieuws zo hoog op de media-agenda staat is er een “overload” aan informatie. Het valt maar te zien hoe media daarmee omgaan. De pers in Vlaanderen was het al lang voor de onderhandelingen eens dat er een staatshervorming moest komen. De pers in Wallonië vond dat een staatshervorming niet nodig was. Die mening komt er niet vanzelf maar is ingegeven door het politieke klimaat in het respectievelijke landsdeel. De RTBF heeft de pro-belgische standpunten lang niet uitgevonden. Het zijn de politici die dit discours hanteren en er maar al te graag in de media mee komen.

Men kan de redactie van de nieuwsdienst van de RTBF absoluut geen militantisme verwijten. De Franstalige politici waren bang voor een splitsingsscenario, of wilden de Walen dat toch wijsmaken. Wel, dat verkondigden ze dus maar al te graag aan de media, ook aan de RTBF. Net zoals Yves Leterme het wel 100 keren over ‘goed bestuur’ mocht hebben, hoe Bart De Wever zijn gal mocht uitspuwen over de starre houding van de Waalse politici of hoe Karel De Gucht zijn cassante zelf mocht zijn toen hij het op zijn beurt over de starheid van diezelfde Bart De Wever had. De keren dat men het over ‘Madame Non’ had in de Vlaamse pers niet te vergeten. Media zijn een platform. Ze informeren en duiden. Hoe ze duiden hangt af van redactie tot redactie, van journalist tot journalist. Als Yves Leterme openlijk verkondigt dat hij de redactie van de RTBF verwijt een eigen politieke agenda te hebben, dan kan hij daar maar beter een reden voor hebben. Dergelijke uitspraken zijn totaal ongepast voor iemand die ambities heeft om ons land op het federale niveau te besturen.

Een compleet gebrek aan communicatie heeft ervoor gezorgd dat de relatie tussen hem en de RTBF compleet verzuurd is. Waarom is hij niet op een zondagmorgen in het debatprogramma gaan zitten op de RTBF na zijn ‘marseillaise-flater’ om het allemaal te relativeren, hetgeen hij enkele weken geleden wel kon in De Zevende Dag. Waarom verklaart hij niet met dezelfde rust en in het –overigens perfect- Frans dat hij niet de crypto-separatist is, zoals de Franstalige pers hem graag afschildert.

Dat het zover gekomen is te wijten aan het feit dat de media van beide landsdelen voor het eerst sinds lang weer zo intens met elkaar geconfronteerd worden. Er ontbreekt een unitaire mediakring, om het in politieke termen te zeggen. De politici van Vlaanderen kennen de Vlaamse journalisten maar al te goed. Hetzelfde geldt voor Wallonië. Maar omgekeerd geldt er nog teveel een wij/zij denken.

Journalisten van Vlaanderen en Wallonië zijn het er sluitend over eens dat ze in het laatste halfjaar enorm veel hebben bijgeleerd van elkaar en een groter inzicht hebben gekregen in elkaars politieke cultuur. Dit zal ongetwijfeld een verrijking zijn voor de politieke berichtgeving.

De talrijke aanmaningen van het CSA tot het ontwerpen van een instantie die waakt over de journalistieke ethiek bij de RTBF mogen trouwens dringend gehoor krijgen. Al lijkt zo’n instantie dan toch eindelijk in de maak.

Madame Non en Yves La Gaffe. Of hoe de openbare omroepen van één federale staat zich laten verleiden tot sterk gekleurde beeldvorming van politici van de andere taalgemeenschap. Zowel VRT als RTBF hebben een beheersovereenkomst met hun respectievelijke regionale regeringen. Ze worden bijgevolg bijna helemaal gefinancierd met belastingsgeld uit hun eigen taalgemeenschap. Nu België in een fase gekomen is waarin de samenwerking van de gemeenschappen zwaar op de proef wordt gesteld, lijkt het alsof beide openbare omroep positie kiezen. RTBF trekt volop de pro-belgische kaart en doet er alles aan om de kijker daarin mee te sleuren. De VRT blijkt dan toch meer te nuanceren, al blijven de sloganeske uitspraken zeker niet uit. Media en politiek waren nog nooit zo intens met elkaar verbonden als in 2007. Wat zijn de gevolgen op journalistiek ethisch vlak? Is de berichtgeving altijd even neutraal en evenwichtig?

Alvast een voorproefje van een analyse van het incident tussen Yves Leterme en RTBF, één dezer dagen te lezen op deze pagina!

Ik lees op de site van vrtnieuws.net dat Yves Leterme in het Belang van Limburg zwaar uithaalt naar de RTBF. De RTBF is volgens Leterme een zender met een eigen politieke agenda. En dan:

“Hij verwijst in die context naar de Rwandese zender Radio Mille Collines, de zender die haatoproepen lanceerde in de aanloop naar de massamoorden van 1994.”

Radio Mille Collines. Ik denk dat Yves Leterme hier vooral bewijst dat hij naast de kwaliteiten van een groot staatsman, ook het nodige historische inzicht mist.

Het staat er enigszins terloops aan het eind van het berichtje op vrtnieuws.net:

In Het Belang van Limburg haalt Leterme zwaar uit naar de RTBF. Voor Leterme is de RTBF een zender met een eigen politieke agenda.

Hij verwijst in die context naar de Rwandese zender Radio Mille Collines, de zender die haat-oproepen lanceerde in de aanloop naar de massamoorden van 1994.

Godwin’s law alert! De man is écht een media-ramp…

Niet dat ik niet geloof in die agenda van de RTBF hoor. Het feit alleen al dat die spoof in 2006 over Vlaanderen dat zich onafhankelijk verklaard had door zoveel kijkers geloofd werd: Dat was ongelooflijk grappig – maar het zegt toch ook iets over de normale berichtgeving van de RTBF.

Update 8/12/07 18:00: Meer nu hier en hier.