એક પથ્થર જેવું હતું હ્રદય ને ફૂલો જેવું મુખ હતું,

એ મારો પહેલો પ્રેમ હતો એ મારું પહેલું સુખ હતું!

ઉંમર હતી આકર્ષણની ને જીવન ગાંડુંતૂર હતું,

ગમતાં સપનાં રોજ ઊગે ને ઊર્મિઓનું પૂર હતું!

નામ બધાએ મિત્રોમાં આ બંદાનું મશહૂર હતું,

બસ એની યાદો પાસે મારી બાકી સઘળું દૂર હતું!

હથેળીઓ પર સદા લખેલું એનું વહાલું નામ હતું,

ના પોતાનું સરનામું નહીં ઘેલાનું કોઈ નામ હતું!

પ્રેમમાં આખું જીવન એવું મઘમઘમતું ચકચૂર હતું,

એની આંખો મારું ઘર ને મારું એક જ ગામ હતું!

- સંજય વિ. શાહ ‘શર્મિલ’

(૧૯૯૨-૯૩માં લખાયેલી મારી એક કૄતિ)

ઝાડ એના પાંદડાંને પૂછે છે- કેમ ?
તું મારું નથી એવો શા માટે પડ્યો તને વ્હેમ?

પાંદડાએ પૂછ્યુ કે, મારું નામ પાન છે
તો શા માટે તારું નામ ઝાડ છે?
શા માટે તારી ને મારી વચ્ચાળ
આમ ડાળી ને ડાળખાંની આડ છે?

ઝાડવું કહે કે તારી વહાલુડી લીલપને સાચવું છું, આવડે છે એમ!

પાંદડું કહે કે, મારે અડવું આકાશને
ને તું મને શા માટે બાંધતું ?
ઝાડવું કહે કે, એ તો ધરતીનું વ્હાલ છે…
જે સૌ સાથે આપણને સાંધતું

તૂટવાનો અર્થ તને અડકે નહીં , એને હું કહું મારો પ્રેમ !

- રમેશ પારેખ

મીરાં કે’ પ્રભુ અરજી થઈને ઊભાં છીએ લ્યો, વાંચો !

પગથી માથાં લગી હાંસિયો પાડી લખિયા વાંક,
આજુબાજુ લખી બળતરા, વચ્ચે લખિયો થાક

ચપટીક ડૂમો લખતાં જીવ પડી ગ્યો કાચો

મીરાં કે’ પ્રભુ, બહુ કરચલી પડી ગઈ છે માંહી
અક્ષર કોણ ઉકેલે જેના ઉપર ઢળી હો શાહી ?

વડી કચેરી તમે હરિવર, હુકમ આપજો સાચો.

- રમેશ પારેખ

હાથને ચીરો તો ગંગા નીકળે
છેવટે એ વાત અફવા નીકળે.

બોમ્બની માફક પડે કાયમ સવાર
એ જ કચ્ચરઘાણ ઘટના નીકળે.

કોઇ સપનું છીછરું વાગ્યું હતું
ને જનોઇવઢ સબાકા નીકળે.

સ્તબ્ધ આંખોની કરો ખુલ્લી તપાસ,
ભોંયરાઓ એના ક્યાં ક્યાં નીકળે.

એ શું ક્બ્રસ્તાનનું ષડયંત્ર છે?
મુઠ્ઠીઓ ખૂલે તે મડદાં નીકળે.

દાબડીમાં એક માણસ બંધ હોય
ઢાંકણું ખોલો તો લાવા નીકળે.

વક્ષની ખંડેર ભૂમિ ખોદતાં
કોઇ અશ્મીભૂત શ્રધ્ધા નીકળે.

માર્ગમાં આવે છે મૃત્યુની પરબ
જ્યાં થઇ હરએક રસ્તા નીકળે.

ર નીરંતર મેશ-માં સબડે અને
સુર્ય પણ નીકળે તો કાળા નીકળે.

- રમેશ પારેખ

છેવટે પત્ર લખું છું તને,

મારે તને એ જ લખવું છે ,

કે મને પત્ર લખ જલ્દી લખ પ્રીયે …..

તારા ફળીયા નો જુઇ મંડપ હવે કેવો છે ?

એવો ને એવો ઘાટો અને સુંગંધી ?

જુઇ મંડપ ની નિચે પહેલી વાર તારો હાથ પસવાયૉ હતો,

એ જુઇ નો સ્પશૅ લખજે મને ,

તરણેતર નો મેળો યાદ છે તને ‘ ?

તને સ્તંભ ની પાછળ ખેંચી જઇ

મે કરેલું ચુંબન પરાણે, એ ચુંબન નો કંપ લખજે !

હજુ એ તારા પ્રલંબ -સઘન કેશ રાશી ને સવારતી તું,

ગુંચ માં ફસાયેલી કાંસકી નો રીસ થી ઘા કરી દે છે ?

તુ પત્ર કેમ નથી લખતી તેના કારણો જાણું છું

તને તારા કેશ કનડતા હોઇ છે ,

ઝાંઝરી ની ખોવાયેલી ઘુઘરી શોધતી હોઇ છે તું

જુઇ મંડપ માં ઉઘડેલા ફુલો, ગણવા ના હોઇ છે તારે,

અથવા

તું હોઇ છે મારા સ્મરણો માં લીન,

એય, તું પ્રિયતમ એવા સંબોધન થી પત્ર પુરો થાય

એ પહેલા વિચારો માં ખોવઇ ન જતી …

તું મારા લકવા ગ્રસ્ત હાથ નો શણગાર,

મારા ઠંડા પડતા જતા હાથ ની ઉષ્મા તું,

ઘડી બે ઘડી પ્રત્પંચા ની જેમ ખેંચઇ ને શિથિલ થાય છે શરીર

લક્ષવેધિ તીર પેઠે, ઘડિક મન તો ઘડિક જિવ, છુટયા કરે છે,

ભિંતે ટીંગાડેલી તારી પીળી પડતી જત છબી તરફ …..

છબી માં મલકાતાં તારા નીશ્ચ્ચલ સ્મિત તરફ ખરુ કહું છું

તારા વીના દેહ જાળવવા નો મારો આ

અપરાધ બહુ લાંબો નહિ ચાલે …

-રમેશ પારેખ

છેવટે પત્ર લખું છું તને,

મારે તને એ જ લખવું છે ,

કે મને પત્ર લખ જલ્દી લખ પ્રીયે …..

તારા ફળીયા નો જુઇ મંડપ હવે કેવો છે ?

એવો ને એવો ઘાટો અને સુંગંધી ?

જુઇ મંડપ ની નિચે પહેલી વાર તારો હાથ પસવાયૉ હતો,

એ જુઇ નો સ્પશૅ લખજે મને ,

તરણેતર નો મેળો યાદ છે તને ‘ ?

તને સ્તંભ ની પાછળ ખેંચી જઇ

મે કરેલું ચુંબન પરાણે, એ ચુંબન નો કંપ લખજે !

હજુ એ તારા પ્રલંબ -સઘન કેશ રાશી ને સવારતી તું,

ગુંચ માં ફસાયેલી કાંસકી નો રીસ થી ઘા કરી દે છે ?

તુ પત્ર કેમ નથી લખતી તેના કારણો જાણું છું

તને તારા કેશ કનડતા હોઇ છે ,

ઝાંઝરી ની ખોવાયેલી ઘુઘરી શોધતી હોઇ છે તું

જુઇ મંડપ માં ઉઘડેલા ફુલો, ગણવા ના હોઇ છે તારે,

અથવા

તું હોઇ છે મારા સ્મરણો માં લીન,

એય, તું પ્રિયતમ એવા સંબોધન થી પત્ર પુરો થાય

એ પહેલા વિચારો માં ખોવઇ ન જતી …

તું મારા લકવા ગ્રસ્ત હાથ નો શણગાર,

મારા ઠંડા પડતા જતા હાથ ની ઉષ્મા તું,

ઘડી બે ઘડી પ્રત્પંચા ની જેમ ખેંચઇ ને શિથિલ થાય છે શરીર

લક્ષવેધિ તીર પેઠે, ઘડિક મન તો ઘડિક જિવ, છુટયા કરે છે,

ભિંતે ટીંગાડેલી તારી પીળી પડતી જત છબી તરફ …..

છબી માં મલકાતાં તારા નીશ્ચ્ચલ સ્મિત તરફ ખરુ કહું છું

તારા વીના દેહ જાળવવા નો મારો આ

અપરાધ બહુ લાંબો નહિ ચાલે …

-રમેશ પારેખ

બંધ પરબીડીયામાં મરણ મળે તમને
બચી શકાય તો બચવાની પળ મળે તમને

ખજૂરી જેવડો છાંયો મળે અ સિક્કાની
બીજીય બાજુ છે કે રણ મળે તમને

તમારા કંઠમા પહેલાં તો એક છિદ્ર
પછી તરસ ને પછી હરણ મળે તમને

ટપાલ જેમ તમે ઘેર ઘેર પહોંચો અને
સમગ્ર શહેરનાં લોકો અભણ મળે તમને

-રમેશ પારેખ

હાથને ચીરો તો ગંગા નીકળે
છેવટે એ વાત અફવા નીકળે

સ્તબ્ધ આંખોમાં કરો ખુલ્લી તપાસ,
ભોંયરાઓ એમાંથી ક્યાં ક્યાં નીકળે

એ શું ક્બ્રસ્તાનનું કાવતરું છે
મુઠઠીઓ ખોલો તો મડદા નીકળે

દાબડીમાં એક માણસ બંધ હોય
ઢાંકણું ખોલો તો લાવા નીકળે

ર નીરંતર મેશમાં સબડે સતત
સુર્ય નીકળે તો કાળા નીકળે

-રમેશ પારેખ

આ મનપાંચમના મેળામાં – રમેશ પારેખ

અસંખ્ય ઝાંઝવા ઘરની હવામાં ભટકે છે,
પછીથી હાથની રેખા બનીને અટકે છે.

હવે આ વૃક્ષને કેવી રીતે હું વૃક્ષ કહું ?
વસંત ડાળીએ બેસે તો ડાળ બટકે છે !

દીવાલ જેવી સલામત જગાઓ શોધીને
જુઓ, બધાં જ છબીમાં નિરાંતે લટકે છે.

- રમેશ પારેખ

એવું કૈં કરીએ કે આપણ એકબીજાને ગમીએ !

હાથ હાથમાં આપી, સાથે હૈયું પણ સેરવીએ,
ભૂલચૂકને   ભાતીગળ  રંગોળીમાં  ફેરવીએ !

શા માટે રઢિયાળી રાતે એકલ એકલ ભમીએ ?

દાઝ ચડે એવી કે આપણ એ બ્હાને પણ મળીએ
ગોફણમાં   ચાંદો  ઘાલી   હું   ફેકું  તારે  ફળીયે

સામેસામી તાલી દઈદઈ રસબસ રાસે રમીએ !

- રમેશ પારેખ

ઝાડ એના પાંદડાંને પૂછે છે- કેમ ?
તું મારું નથી એવો શા માટે પડ્યો તને વ્હેમ?

પાંદડાએ પૂછ્યુ કે, મારું નામ પાન છે
તો શા માટે તારું નામ ઝાડ છે?
શા માટે તારી ને મારી વચ્ચાળ
આમ ડાળી ને ડાળખાંની આડ છે?

ઝાડવું કહે કે તારી વહાલુડી લીલપને સાચવું છું, આવડે છે એમ!

પાંદડું કહે કે, મારે અડવું આકાશને
ને તું મને શા માટે બાંધતું ?
ઝાડવું કહે કે, એ તો ધરતીનું વ્હાલ છે…
જે સૌ સાથે આપણને સાંધતું

તૂટવાનો અર્થ તને અડકે નહીં , એને હું કહું મારો પ્રેમ !

રમેશ પારેખ