‘Yolda zorunlu namaz molası’ başlığıyla manşetten verilen haberde, şehirlerarası yolculuklarda ‘namaz molası’ talebinin arttığı belirtilerek bu durumun vatandaşlar ve otobüs işletmeleri arasında rahatsızlık oluşturduğu namaz molasına zorlanan şoförlerin psikolojik baskıya maruz kalıp sağlıklı araç kullanamadıkları iddia edildi.

OTOBÜS ŞOFÖRÜ YAŞANANLARI ANLATTI!

Milliyet’in yalanlarla dolu haberinde adı geçmeyen otobüs kaptanı Yüksel Uzun haberi yalanladı. Vakit’in ulaştığı 33 yıllık kaptan Yüksel Uzun, yaşanan olayın ayrıntılarını şöyle anlattı:

“Otobüste 54 yolcu vardı. Samsun çıkışında bazı yolcular akşam namazını kılmak istediklerini söylediler. Bu talebi dile getirenler o kadar nazikti ki, abdestli olduklarını namazı iki dakika içerisinde kılacaklarını bile belirttiler. Gelen talep üzerine yolun kenarında otobüsün park etmesine son derece müsait caminin önünde durdum. Yolcular, memnuniyet içinde indiler. Bir kısmı camiye gitti. Bir kısmı da tuvaletlere gitti. 54 yolcu içinde bir kadın tepki gösterdi. ‘Namaz için niye duruyorsunuz?’ diye söylenmeye başladı. Diğer 53 kişi ise memnun oldu. Zaten o kadın lafını bitirmeden namaz için camiye gidenler ibadetlerini yapmış ve otobüse dönmüşlerdi. Tuvalete gidenler, namaz kılanlardan sonra geldi.”

“HIRİSTİYAN MEMLEKET OLSA BUNU YAŞAMAZDIK”

Yaşananların bu kadar büyütülmesine ve haberi bu şekilde çarpıtılmasına şaşırdığını belirten kaptan Yüksel Uzun sözlerine şöyle devam etti:

“Benim anlamadığım, Müslümanların 5 dakikalık namazının böylesine hedef alınmasına anlam veremiyorum. Hıristiyan memleketinde yaşamıyoruz. Hatta Hıristiyan memleketinde olsak saygı gösterirler. Gazetenin biri, bir kadının lafına bakarak 53 yolcunun duygularını, hassasiyetlerini hiçe sayması anlaşılır değil. Yüzde 2 tepki gösteriyor, yüzde 98 memnun. Gazeteler millete hitap etmezler mi?”

Şoför Uzun, servis görevlisi arkadaşının namaza itiraz etmesine rağmen dışarıda sigara içmeyi ihmal etmeyen bayanın namaza gidenlere küfür ettiğini anlattığını bunu çok abes bulduğunu söyledi.

Milliyet, İstanbul Müftüsü Mustafa Çağrıcı ve TOFED Başkanı Mustafa Yıldırım’ın sözlerini de çarpıtarak habere ekledi.

‘HABERİ YAZANIN DİNİ BİLGİSİ EKSİK’

İstanbul Müftüsü Mustafa Çağrıcı, haberin özü ile kendi açıklamalarının uyuşmadığını ve ifadelerinin çarpıtıldığını söyledi.

“Kanaatimce haberi hazırlayanın dini bilgisi çok eksik ve kavramları yanlış kullanmış”diyen Çağrıcı, “Haber benim açıklamalarımla kesinlikle uyuşmuyor. Bu bakımdan vatandaşların ibadet gibi hassas bir konuda yanlış kanaate varmaması bakımından düzeltme yapılması gerekiyor.” diye konuştu.

MUSTAFA ÇAĞRICI NE SÖYLEDİ?

Milliyet gazetesinin haberinde açıklamalarının saptırıldığını belirten İstanbul Müftüsü Mustafa Çağrıcı, her şartta namaz kılma talebinin bir Müslümanın hakkı olduğunu vurguladı ve konunun aslını da Vakit’e anlattı:

“Yolculuk namazı kazaya bırakmak için kesinlikle mazeret sebebi değildir. Yolcu olsun olmasın her Müslümanın namazını vaktinde kılması farzdır. Mola esnasında uygun yerlerde namazını kılar. Seferiyse o usûle göre kılar. Kişi, kendi iradesini aşan bir sebeple mola yerinde namaz kılamayacağını anlarsa araç içerisinde ima ile namazını kılar. Oturduğu yerden secdeye biraz daha eğilerek müsaitse koltuğa başını secde ederek namazını kılar. Ama herhangi bir sebeple kılamazsa namazını kaza eder.
Namaz oruca benzer o şekilde kaza edilir diye anlamış. İşin aslı öyle değildir. Seferi olan bir insan orucunu tutmayabilir ama seferi insan namazını vaktinde kılmak zorundadır.”

Haberin çarpıtıldığının altını çizen Çağrıcı, gerek Milliyet gazetesine, gerekse diğer basın kuruluşlarına düzeltme metni geçtiğini de sözlerine ekledi.

TOFED BAŞKANI DA MİLLİYET’İ YALANLADI:

‘ÖYLE BİR İFADE KULLANMADIM’

Haberde geçtiği şekliyle ‘sektörün başağrısı oldu’ diye bir ifade kullanmadığını belirten TOFED (Türkiye Otobüsçüler Federasyonu) Başkanı ve Ulusoy Turizm Genel Müdürü Mustafa Yıldırım, otobüs firmalarının mola yerlerini ve zamanlarını namaz ve iftar-sahur saatlerine göre ayarladığını kaydetti. Yıldırım, “Niye başağrısı olsun, insanların böyle hakları var. Biz de bu istekler doğrultusunda kolaylık sağlıyoruz. Herkesin inancına saygı gösteriyoruz.” dedi.
(ALINTIDIR)

Teknolojideki hızlı ilerleme, özellikle bilişim ve iletişim teknolojileri alanında daha da yoğun hissedilmektedir. Hizmet sektörünün itici gücü haline gelen bu sektörün Almanya’daki cirosu halihazırda 134 milyar Euro’ya ulaşmıştır ve sürekli olarak büyümektedir. Özel ve kamu hizmet şirketleri, 2004 yılında toplam 2003 milyar toplam gayri safi değerin 455 milyar Euro’sunu yarattılar; finans, kiralama ve şirket hizmetleri alanında ise 584 milyar Euro seviyesine gelmiş bulunuyor.

‘Yerle bir oluyor benliğin
Yoksun
O’nun huzurunda titremektesin
Ağlama ne olursun..’

‘Yaşadıkların sitemlerin
Hatırlıyorsun
Bilinmedi uykusuz gecelerin
Anlat.. artık Dinleniyorsun!’

‘Diril.. yargı yoktur seçdedesin
Gururlusun
Sitem etmesin bedenin
Ağlama ne olursun..’

‘Lâl olur dilin, yoktur kelimelerin
Susuyorsun
Bilincindesin Bilenin
O’na yürüyorsun..’

‘Pek yamandır o halin
Utanıyorsun
Pişmansın yazmaz kalemin
Ama ağlama ne olursun..’

‘Ağlama..
Ağlama yüreğim dağlama..
O’nun huzurunda..
Ağlama ne olursun..
Ne olursun..’

Ey gönül..

Öncelikle bunun Allah’a bir saygısızlık olmadığını ifade edelim. Çünkü meleklere Hz. Adem’e secde etmelerini emreden bizzat Allah’tır. Hem bu emrini, hem meleklerin secde edip, şeytanın secde etmeyerek rahmetinden kovulduğunu haber veren yine bizzat Yüce Allah’tır. Dolayısıyla yapılmasını bizzat kendisinin emrettiğini, Hz. Adem’e secde edenleri övüp secde etmeyen şeytanı rahmetinden uzaklaştırdığını bildirdiği bir meselede Allah’a bir saygısızlık olduğunu söylemek doğru olmaz.

Bununla beraber, ancak Allah’a secde yapıldığı halde, meleklerin Adem’e secde etmelerinin hikmeti araştırılabilir. Bunu ise şöyle izah edebiliriz:
Bütün Müslümanlar bu secdenin Hz. Adem’e ibadet kastıyla yapılmadığına ittifak halindedir. Çünkü başkasına ibadet kastıyla secde etmek küfürdür ve Yüce Allah küfrü emretmez. Hz. Adem’e secde edilmesinin hikmetleri üzerinde genel olarak üç görüş vardır. Bunlar:

1. Bu secde Allah için olmuştur. Hz. Adem ise sanki bir kıble olmuştur.

2. Bu secde selam mahiyetinde olabilir. Bazı alimlere göre melekler, Hz. Adem’e tazim ve selam için secde etmişlerdir. Müslümanların birbirlerine selam vermeleri gibi, geçmiş ümmetler de birbirlerini secde ile selamlıyorlardı. Katade, “Anne, babası ve kardeşleri Yusuf için secdeye kapandılar”(1) ayeti hakkında, “O zaman insanların birbirlerine selamı, secde etmek şeklindeydi” der.

3. Üçüncü görüşte ise secdenin Arapça’da inkıyad ve boyun eğme manasına geldiği söylenir ve “Ot ve ağaçlar O’na secde ederler”(2) ayeti de bu manadadır.
Fahreddin Razi, Tefsir-i Kebir’inde bu üç görüşün zayıf olduğunu söyler. Buna sebep olarak da, “Çünkü bu kıssadan maksat, Hz. Adem’in büyüklüğünün izahıdır… Onun sadece kıble olması, şanının büyüklüğünü ifade etmez” der. Üçüncü görüşün de zayıf olduğunu ifade eder. Buna gerekçe olarak da, secdenin, şeriat örfünde alnı yere koymaktan ibaret olduğunu söyler. Ve kendi görüşünü şöyle ifade eder:

“Meleklerin Hz. Adem’in üstünlüğünü ve değerini ortaya koymak için Allah’a kullukta bulunmaları imkansız değildir.”(3)

Son olarak konu hakkında Elmalılı Hamdi Yazır’ın görüşüne yer verelim. Yazır, özetle şöyle diyor:
Meleklerin secde etmesi, Hz. Adem’e bir tekrim olmakla beraber, bizzat Allah’a bir ibadettir. Bu secde ile melekler Allah’ın hükümlerinin icrası noktasından Hz. Adem’e onun yeryüzüne halife olması mertebesiyle uygun bir şekilde hizmet ve yardıma memur kılınmış ve bir ahde bağlanmıştır. O halde melekler Adem’e bizzat hizmetkar değil, fakat onun halifelik yönü için hizmetkar olacaklardır. Gerçek Mabud Yüce Allah’tır. Hasılı bu secde Adem’e bir ibadet değildir.(4)

Netice olarak: Melekler Hz. Adem’e ibadet olsun diye değil, onun üstünlüğünü ve hilafetini kabul ettiklerini açıklamak üzere secde etmişlerdir. Meleklere secde etmelerini emreden bizzat Allah’tır. Dolayısıyla bu secdenin İslamiyet’e ters bir tarafı yoktur.

KAYNAKLAR:
1. Yusuf Suresi, 100.
2. Rahman Suresi 6.
3. Fahreddin Razi, Tefsir-i Kebir Mefatihü-l-Gayb Tercümesi, 2: 335-337.
4. Hak Dini Kur’an Dili, l:319.

Gerçeğe Doğru C:3, Zafer Yayınları

Yukarıda anlatılan namaz secdesi dışında iki tür secde daha vardır. Namazda yapılan hataları hatırlayınca namazın sonunda yapılan Sehiv* (unutma) secdesi, diğeri de Kur’an okurken secde âyetlerinden sonra yapılan Tilavet secdesi *.

Sehiv secdesi, namazın vaciblerinden birinin veya daha fazlasının unutularak terkedilmesi veya farzlarının geciktirilmesi sonucunda bunları telafi etmek için yapılır. Yapılışı ise şöyledir:

Son oturuştaki dualar okunduktan sonra eğer cemaatla kılınan bir namaz ise sağa verilen selamdan, tek başına kılınan namaz ise iki tarafa verilen selamdan sonra namazı bozmadan iki defa secde yapılır, aynı son oturuştaki gibi dualar okunduktan sonra selam verilir ve namaz biter

Tilavet secdesi ise secde âyeti okunduktan sonra ister hemen ister daha sonra kıbleye dönüp bir defa secde yapmak ve kalkarak selam vermekle olur.

Özürsüz dahi olsa yere serilen herhangi temiz bir şey üzerine secde edilebilir.

Dışarıda yapılan secdelerde serilen şeyin amacı yerin sıcaklığından-soğukluğundan, sertliğinden, kısaca namazda insanı rahatsız edecek bir durumdan korunmak için olursa mümkündür, fakat rahatsızlık verecek hiç bir durum olmadığı halde alnını yere değdirmek istemediği için birşey sererse bu caiz olmaz.
Zaruret halinde birşey sermek caizdir.

*İmam Mâlik’e göre ise kilim, keçe, posteki gibi yer cinsinden olmayan bir şey üzerine secde edilmesi mekruhtur.

Hz. Enes (r.a)’dan nakledilen bir hadis-i şerife göre; “sahabeler Allah’ın Rasûlü ile birlikte bulunup namaz kılarken bazıları şiddetli sıcaktan elbiselerinin ucunu secde yerine koyup onun üzerine secde ederlerdi” Ancak, özürsüz olarak el veya üzerindeki elbisenin bir ucuna secde etmek mekruhtur.

* Caferi mezhebine göre, secde ancak toprak ve taş cinsinden bir şey üzerine yapılabilir, camilerdeki halı ve kilim üzerine secde yapılamaz. Bu inançtan dolayı camilerde veya evlerde namaz kılarken secde edecekleri yere bir taş parçası koyarak onun üzerine secde ederler.

*Ancak, yere değmesi gereken “alın”ın tanımındaki farklılıklar küçük taş parçası üzerine secde edilip edilemeyeceğini gündeme getirmektedir. Bir tanıma göre alın, iki kaşın üzerinden saç bitimine kadar olan yerdir.

Bu tanıma itibar edilirse secde edilecek taşın en az tarifi yapılan alın büyüklüğünde olması gerekir. Diğer bir tanıma göre ise alın, şakaklar arasında kalan kısımdır ki buna göre taş küçük de olsa olur

Secdeleri hızlı hızlı yapmamak, Rasûlüllah’ın deyimiyle “karganın yem toplaması gibi acele etmemek” gerekir.

Birinci secdeden kalktıktan sonra oturma vaziyetine geçmeden aceleyle ikinci secdeye gitmek namazın adabına aykırıdır.

Hanefi mezhebine göre iki secde arasında sağ ayak parmaklar üzerine dikili, sol ayak içe bükülerek onun üzerine oturulur; bir kez sübhanellah’ diyecek uzunlukta durulduktan sonra ikinci secdeye gidilir. Bu oturuş anında eller dizlerin üzerine konur, bakış ise secde yapılan yere doğru çevrilir. Hanefi mezhebinin bu kuralları Peygamberimizin hadislerine dayanmaktadır; ancak Rasûlüllah’ın değişik zamanlarda farklı şekillerde namaz kıldığı bir gerçektir ve yine

iki secde arasında uzun süre oturup dua etmek de onun Sünnetlerindendir.

Bir hadis-i şerifte; onun rükû, secdesi ve iki secde arasındaki duruşu aynı uzunlukta olduğu bildirilirken;

bir diğer hadiste, Ashab, O’nun çok uzun durmasını garip karşılayıp yoksa şaşırdı mı? diyecek hale geldiği yukarıdaki hadis-i şeriflerden birinde geçti. Bu oturuşlarda da çeşitli ş
ekillerde dua yapan Peygamberimizin şu duayı yaptığı rivayet ediliyor: “Rabbi’ğfirlî”. Secdeye kapanırken ve kalkarken Allahü ekber diyerek tekbir alınır.

Ancak Rasûlüllah’ın secdelerinde bunun dışında da değişik dualar yaptığı bir gerçektir. Örneğin, “Sebbih isme rabbikel a’lâ”; “sübhâne rabbiyel a’lâ ve bihamdih”; “Subbuhun, kuddusün, Rabbul melâiketihî ve’r-rühi”; “Sübhâne zil-ceberüt vel-meleküt, vel-kibriyâi velazameh”; “Allâhümme Rabbenâ ve bihamdike, Allâhümmeğfirlî”; “Allâhümmeğfirlî zenbî küllehu diggahu ve cillehu ve evvelehu ve âhirehu alaniyetehu ve sırrahu”; “Eüzu bi rıdâke min sehatike ve eüzu bimuâfâtike min ukûbetike ve eûzu bike minke lâ ahsî senâen aleyke, ente kemâ esneyte alâ nefsike” gibi duaları Hz. Peygamber secdelerinde okurdu (Ebu Davud, II, 28-35)

“Sizden biriniz secde ettiği vakit ellerini köpeğin döşediği gibi döşemesin, uyluklarını bitiştirsin” (Ebu Davud, II, 48). Ayaklar, parmak uçları yere değecek şekilde dik tutulur, secde anında ayaklar yerden kalkmamalıdır.

Secdede alnın konulacağı yer çok yumuşak olmamalıdır. Hafif bir yumuşaklık olduğu halde, alın, yerin katılığını hissederse bu secde caiz olur; ancak yün, pamuk, saman, kar gibi şeylerin üzerine yapılan bir secdede yüzün tamamen gömülmesine rağmen alın yerin katılığını hissetmezse bu secde olmaz. Temel şart, yüzün gömülmemesi ve alnın yerin katılığını hissetmesidir.

Secde edilecek yer ayakların bastığı yerden diz boyundan yaklaşık otuz santimetreden fazla yüksek olmamalıdır. Bundan daha azı ise namaza bir zarar vermez. Ancak cemaatle kılınan bir” namazda yerin darlığı nedeniyle secdeyi yerde yapma imkanı olmadığı durumlarda arka saftaki cemaat ön saftakilerin sırtına secde edebilir. Bu ise, secde yapanla sırtına secde yapılan kişinin aynı vaktin namazını kıldığı durumlarda geçerlidir.

Secde, rükudan doğrulduktan sonra yapılır. Hanefi alimlerine göre rükudan doğrulduktan sonra “Semiallahü limen hamideh Rabbena lekel hamd” denir ve ardından “Allahu ekber” diyerek secdeye gidilir. Ancak, değişik hadis-i şeriflerde, bunların dışında da duaların yapılabileceği ve hatta rükûdan sonraki duruşun kıyamdaki kadar uzun olabileceği bildirilmiştir. Bu konuya örnek olması açısından; Enes b. Malik diyor ki:

“Kısalıkta ve uzunlukta Rasûlüllah’ın arkasında kıldığım namaz kadar hiç bir kimsenin arkasında kılmadım. Rasûlüllah (s.a.s) ‘Semiallahü limen hamideh’ dediği vakit biz (içimizden) ‘herhalde şaşırdı’ diyecek kadar ayakta durur, sonra tekbir alır ve secdeye varırdı. İki secde arasında da biz, ‘herhalde namazda şaşırdı’ diyecek kadar otururdu” (Sünen-i Ebû Davud II,16).

Cemaatle kılınan namazlarda “Semiallahü limen hamideh” sözünü imam açıktan söyler, cemaat ise bunu söylemeyip ardından sessizce “Rabbena lekel-hamd” der. Secdeye giderken, hadis-i şerif gereğince önce dizleri sonra elleri yere koymak gerekir. Rasûlüllah’ın bu konuda, ellerin dizlerden önce konulmasını emreden hadisleri varsa da, bunların daha sonra neshedildiği hakkındaki rivayetler daha güçlüdür. Ancak, İmam Malik, sözkonusu hadisler uyarınca secdeye inerken önce ellerin sonra dizlerin konması görüşündedir. Hanefi ve Şafiîler ise şu hadise göre amel ederler: “Vail b. Hucur’dan; Rasûlüllah’ı secde ederken dizlerini ellerinden önce koyduğunu, secdeden kalkarken de ellerini dizlerinden önce kaldırdığını gördüm” (Sünen-i Ebû Davud, II, 5)