Dat bekende personen in België vlug op hun teentjes getrapt zijn, kon je al bemerken in mijn vorige posts. Zo was er Helmut Lotti, die niet meer wil praten met ‘de boekskes’ en Dag Allemaal, die de laatste tijd zwaar onder vuur ligt vanuit alle hoeken.

Maar dat is nog klein bier met wat er allemaal aan het gebeuren is in Slowakije. Dat men geen leugens mag vertellen in de pers, tot daar aan toe, en dat je daar eventueel voor veroordeeld wordt, dat kan ieder weldenkend mens nog begrijpen. Maar dat men absoluut niets meer mag publiceren dat een beetje kritisch is, dat is er toch wel over.

In Slowakije heb je als prostituee met tyfus nog een betere job dan als journalist. Premier Fico maakt er namelijk een nationale sport van om journalisten te beschimpen. Fico kan er namelijk niet tegen dat de drie belangrijkste kranten van het land alle schandalen en kritiek rond zijn persoontje uitbrengen en daarom neemt hij weerwraak. Hij scheldt hen regelmatig uit en geeft hen lieve koosnaampjes zoals ‘idioten’, ‘serpenten’ en ‘prostituees’.

En dat is nog niets. Er is een perscode goedgekeurd die stelt dat iedereen die zich beledigd voelt een recht van antwoord mag opeisen op dezelfde plaats als het gewraakte artikel. De feiten moeten zelfs niet eens fout zijn: loeiharde bewijzen zijn vanaf nu geen jota meer waard in Slowakije.

De nieuwste trend onder politici is het opstarten van smaadprocessen: “laten we een journalist aanklagen voor zaken die hij/zij gepubliceerd heeft en die juist zijn, maar ik vind dat niet eerlijk en daar wil ik er een gigantische schadevergoeding voor”.

Ik moet eerlijk toegeven dat ik dan toch maar liever journalist word in België, ook al zal ik in mijn hopelijk nog lange carrière hier en daar wel een procesje oplopen. Maar hier blijven ze dan toch nog een beetje beleefd: ik zie het al gebeuren: “mevrouw, mag ik u even een vraag stellen?”. Neen, gij hoer, ga terug naar uw redactie, daar zit ge goed!”.

Trouwens, de politici daar zijn zo corrupt dat het overgrote deel van wat verschijnt nog niet eens gelogen is. Als er bewijzen zijn, dan moet dit toch kunnen verschijnen. Het volk heeft recht op de waarheid, en zeker als het gaat over individuen die geacht worden het land recht te houden. Al staat Slowakije volgens mij voor het moment zeer scheef  …

Oh ja, bovendien wil ik Jan Hunin van De Standaard nog op iets belangrijks wijzen. Als hij nog eens over Slowakije schrijft, en het woord dan ook veel moet gebruiken in zijn artikel, dat hij dan eerst eens controleert hoe het schrijft: het is NIET SloVakije maar SloWakije (opgezocht in de Van Dale woordenboek). Alstublieft! Bied mij nu maar een job aan!

Wat is dat toch met reportages over scholen en taalstrijd? Het ligt me nog vers in het geheugen hoe ik bij het maken van mijn allereerste radioreportage, over een Vlaamstalige basisschool in Wallonië, door rampspoed werd achtervolgd. Een vertraagde trein, haperende apparatuur, een wekker die niet afging en een misleidend navigatiesysteem deden toen bijna mijn radiodebuut in het water vallen.

Deze week ben ik voor de afwisseling weer eens neergestreken in Oost-Europa, in Slowakije welteverstaan, om een radioreportage te maken over de relaties tussen Hongaren en Slowaken. Die zijn net als de temperaturen hier ongeveer zo ongeveer tot het vriespunt gedaald. (Denk je nog even wat nazomer te kunnen meepikken in Slowakije, krijg je ineens sneeuw en gure kou om je oren.) Hoewel inmiddels beide lid van de Europese Unie, vliegen Slowakije en Hongarije elkaar met enige regelmaat in de haren en dat heeft alles te maken met oorlogen, landverdelingen en verdragen in de afgelopen twee eeuwen. Na de Eerste Wereldoorlog moest Hongarije grote delen van haar grondgebied afstaan aan Tsjecho-Slowakije en als gevolg daarvan wonen er in het huidige Slowakije nog altijd ruim 500.000 Hongaren. Al even zolang vormen zij een vrijwel constante bron van spanningen.

De meest recente aanleiding voor (voornamelijk politiek) rumoer is een nieuwe taalwet, of beter gezegd de wijziging van de bestaande taalwet in Slowakije. Als die niet voor problemen zou zorgen, zou het vooral een hilariteit zijn. Zo moet een aankondiging van het Hongaarse theater (met louter Hongaarstalige voorstellingen, en derhalve slechts bijgewoond door enkel Hongaren) nu in twee talen zijn en mag de Hongaarse tekst daarbij niet in een groter lettertype zijn dan de Slowaakse. Maar zoals u al voelt aankomen, wordt deze wet door de Hongaren als discriminerend en provocerend ervaren, en dus is het weer bal in Slowakije.

Voor mijn reportage reisde ik deze week af naar Lucenec (zie foto, in het Hongaars Losonc), een provinciestadje in Zuid-Slowakije met een grote Hongaarstalige minderheid. In mijn gezelschap Adriana, een Slowaakse studente die zowel het Slowaaks als Hongaars vloeiend en het Engels goed genoeg beheerst om voor mij te kunnen vertalen. Ze is zelf opgegroeid in een dorpje waar evenveel Slowaaks als Hongaars werd gesproken, vandaar. Bij het vertalen bleek haar Hongaars zelfs zo goed dat de Hongaren vol ongeloof reageerden toen ze vertelde zelf een Slowaakse te zijn.

Minder goed nieuws was dat we ’s morgens met de bus in een enorme file kwamen te staan. Juist deze dag stormde het gigantisch tussen Kosice en Lucenec, zo erg dat de vrachtwagens en busjes bij bosjes van de weg werden geblazen. Ik geloof dat er een stuk of zes in de berm lagen gefrommeld. Chaos dus op de weg, waardoor we uren later in Lucenec aankwamen.

Lucenec is zo slaapverwekkend dat er normaal gesproken weinig redenen te bedenken zouden zijn om de lange reis daarheen te ondernemen. Maar in het geval van de nieuwe taalwet is Lucenec (in het Hongaars: Losonc) interessant, want de Hongaren vormen hier een forse minderheid (zo’n 13 procent van de bevolking), maar minder dan een vijfde. Juist voor zulke plaatsen heeft de taalwet de meest strikte voorschriften. En: in Lucenec staat een Hongaarse basisschool, en daar was ik welkom om opnamen te maken.

Heel ingrijpend is de nieuwe taalwet niet, zo blijkt. Binnen de school verandert er weinig; de administratie moet tweetalig zijn, maar was dat al. Toch is de nieuwe wet de school een doorn in het oog. Ook voor hen geldt dat zodra er iets ondernomen wordt buiten de schooldeuren, dat tweetalig moet gebeuren, ook als er geen Slowaak tot de doelgroep noch publiek behoort. Wil men bijvoorbeeld een toneelstuk opvoeren in het lokale cultuurhuis, dan moet die ook in het Slowaaks te volgen zijn, ook al zit er geen Slowaak in de zaal. Hangt men een poster op de deur, dan moet die ook in het Slowaaks vertaald.

De zorgen van de Hongaren zitten echter niet zozeer in dit arbitraire geneuzel, maar in het feit dat het Hongaars hiermee in het verdomhoekje wordt geplaatst en oude Hongaren, die in Hongarije zijn grootgebracht en geen Slowaaks spreken, hiermee worden gediscrimineerd. Ook is men bezorgd dat de taalwet en het voortdurende gekibbel tussen nationalistische politici van beide zijden, de verhoudingen in Lucenec ook kunnen gaan beïnvloeden. Nu zijn die overwegend goed, maar het zou niet de eerste plaats in Oost-Europa zijn waar spanningen als deze tot plotselinge geweldsuitbarstingen leiden. Onlangs werd een moeder die haar kind op de Hongaarse school heeft, op straat toegebeten dat ze beter Slowaaks kon praten. Dat was volgens de leraar die me rondleidde nog niet eerder voorgekomen.

Enfin, meer daarover in mijn radioreportage, waar ik ondanks de tegenspoed aardige opnames voor heb kunnen maken. Hét grote nieuws was hier deze week helemaal niet de verhouding tussen Slowaken en Hongaren -daar is men eigenlijk meer dan moe van- maar de historische (en buitengewoon gelukkige) 0-1 overwinning van het nationale voetbalteam woensdag in Polen. Daarmee kwalificeerde het zich voor het eerst als zelfstandig land voor een eindronde, en dan nog wel het WK in Zuid-Afrika. Jammer dat het niet al afgelopen zaterdag lukte, toen Slowakije thuis speelde en de hele stad zich opmaakte voor een volksfeest. Ik was toen ook in het tot op de laatste plaats volgepakte stadion, maar het mocht niet helpen: Slovenië gooide roet in het eten door met 0-2 te winnen. Woensdag was het dan toch feest, maar voor een massale vreugdeuitbarsting op de straten van Bratislava was het helaas te koud en te nat.

Hij had haar een keertje een sms’je gestuurd met de tekst: ‘Vergeet je niet om acht uur je tabletje in te nemen?’ Als je zoiets doet, dan ben je bezorgd, dan ben je geen loverboy.
Toch?

De officier van justitie knikt van welles en spreekt van een klassieker.
Zij, de volgens de aanklager even bloedmooie als kwetsbare Kova, keek vanuit haar armoede naar iets moois, maar eindigde naakt in een lelijke vitrinekast in de Nieuwstad, te grabbel in de hoerenstraat van Groningen.

Amin: ‘We waren vrienden. Ik was verliefd op haar, zij op mij. Ik heb haar geholpen. Ik controleerde haar niet. Ik belde haar wel vaak als ze aan het werk was, in verband met haar epilepsie. Omdat ik bezorgd was. Alleen daarom. Ik ben er in geluisd.’

Amin’s advocaat hekelt de officier van justitie. Die heeft wel alle sms’jes die Amin stuurde aan het dossier toegevoegd, maar niet één van haar. Was dat wel gebeurd, dan zou een heel andere beeld ontstaan. Dan zou Kova misschien helemaal niet als slachtoffer worden beschouwd.

Een keertje had ze hem via een sms’je laten weten: ‘Moet ik nou bang voor je worden? Ben je van de maffia of zo?’
Er is één strafdossier, maar met verschillende waarheden.
Het is maar net hoe je het dossier interpreteert.
De officier van justitie begrijpt dus best dat de advocaat pleit voor Amin’s onschuld.
‘Maar met alle respect en helaas voor de verdachte, is dat niet mijn waarheid.’

Kova was naar de politie gestapt met het verhaal dat ze onder valse voorwendselen naar Nederland was gelokt en eenmaal hier werd gedwongen de hoer te spelen. Het verdiende geld moest ze afdragen want anders zwaaide er wat.
Ook thuis is Slowakije.

Haar eerste ‘boys’ waren twee Albanezen, Tony en Berto. Na een half jaar keerde Kova terug naar Slowakije om enig verdiend geld af te geven aan de familie.

Maar daarna kwam ze alleen terug.
Amin pikte haar op op Schiphol.
Zoals hij al had gezegd: we waren verliefd.
Hij had haar leren kennen toen ze nog van Tony en Berto was.

Toen ze in Groningen arriveerden, was de vitrine waarin Kova te grabbel werd gegooid al gehuurd.

De officier van justitie: ‘Prostitutie is legaal in dit land, maar als de ZZP’er gedwongen wordt al haar geld af te geven, dan is ‘t anders. Dan heet het uitbuiting. Amin heeft haar misleid door verliefdheid te veinzen.’
Even later zal de officier zeggen: ‘Het veinzen van verliefdheid is een misdaad die in de wereld van de criminaliteit onderbelicht is.’

Misschien dat Amin – die veel onschuld uitstraalt – nu denkt dat hij voor jaren de bak indraait. Had hij haar daarom al die cadeautjes gegeven? Was hij daarom zo bezorgd geweest vanwege haar ziekte?

Maar de officier eist een gevangenisstraf van zes maanden, dat is zo een beetje de tijd die Amin in voorarrest heeft gezeten. Daarnaast eist de aanklager acht maanden voorwaardelijke celstraf.
Niet als stok achter de deur, zegt hij, maar als honkbalknuppel.

Misschien is Amin nu wel opgelucht, maar er om lachen doet hij niet.
Dat wordt ook niet anders als de officier tot slot een schadevergoeding eist van 45.000 euro. Daarmee moet de inkomstenderving waaronder Kova heeft geleden ietwat worden verzacht.

Kova grabbelde onder Groninger mannen per dag 250 euro bijeen.
Dat wil zeggen, aldus de officier, dat ze van Amin net zo lang moest werken tot ze 250 euro per dag kon afdragen.
Uit onderzoek bleek dat Amin tijdens zijn relatie met Kova vier, vijf auto’s had gekocht.
Omdat hij verder geen werk had, besteedde hij zijn tijd vooral aan het rondrijden in die auto’s.
Ook steeds langs haar.

Misschien is het waar dat Amin het vliegretourtje betaalde toen Kova even naar Slowakije moest in verband met haar zwangerschap en de daarop volgende abortus. Toen ze terugkwam had ze op verzoek van Amin, zegt justitie, een vriendin meegebracht.
Amin dacht, zo luidt de verdenking, zo zijn inkomsten te kunnen verdubbelen. Toen bleek dat de vriendin nog maagd was, zou Amin iemand geregeld hebben die dit euvel kon doorbreken.

De rechters – die straks moeten bepalen wat de waarheid in dit verhaal is – vragen aan Amin waar het geld bleef, al met al toch zo’n zesduizend euro maandelijks, dat Kova, vriendin dan wel slaaf, verdiende?
Amin: ‘Ze smeet er mee. Soms moest ik geld lenen om de kamerhuur te kunnen betalen.’ De politie had getuigen gevonden die verklaren dat Kova niet met geld smeet omdat ze nooit iets had.

Amin: ‘Ze was jaloers en boos omdat ik het ook met mijn ex deed. Daarom heeft ze me er in geluisd.’ Amin wil maar zeggen dat hij geen loverboy is, dat hij niets heeft gedaan, niets in de zin van iets strafbaars.

Zegt, de interpretatie van de officier ten spijt, dat die even zielige als bloedmooie Kova nu te grabbel staat in Antwerpen.

Rob Zijlstra

UPDATE – uitspraak – 3 september 2009
Mensenhandel bewezen. In de strafmaat is de rechtbank een tikkeltje milder: 349 dagen celstraf waarvan 180 dagen – zes maanden – voorwaardelijk. De gevorderde 45.000 euro hoeft Amin in het kader van deze strafzaak niet af te dragen.

‘KLIK’

Danseres Folklore Group Družba

Even stil van de verstilde pracht van zo’n paars plantje, in het natuurreservaat Muranska Planina, in Slowakije.

In augustus waren we op Hannafest, in Kolarovo. Kolarovo staat bekend om de productie van de meest legendarische motorfiets uit Tsjecho-Slowakije, namelijk de Babetta.

Kolarovo staat echter eerder bekend onder de Hongaarse naam Guta. Hongaars, idd, want Kolarovo ligt in het Hongaarstalige hartland van Slowakije (in de zuidrand, langs de Donau).

De relatie tussen de Hongaren en de Slowaken was,is en zal niet altijd eenvoudig blijven. Vooreerst door de geschiedenis, maar ook heden ten dage zijn er politici die er garen uit spinnen. Net zoals Vlamingen, hebben Slowaken een bepaald inferioriteitscomplex, historisch gegroeid maar misschien minder van toepassing heden ten dage. Er blijft nog de heilige schrik dat op een dag het zuidelijk deel van Slowakije zich afscheurt en naar Hongarije gaat. Al zit in Hongarije daar an sich niemand op te wachten, heeft de Hongaarse overheid zich toch geengageerd tov Hongaren in les terres perdues (in Slowakije, Roemenie, Servie etc).

Af en toe leidt dit tot straffe uitspraken op het hoogste politieke niveau, maar sinds beide landen in de Europese Unie zitten, is de toon al wat lager. “Tanks zullen tot in Budapest rollen” zul je dus minder regelmatig horen. Al is in Slowakije de situatie intern wat moeilijker. De partij van de Hongaarse minderheid strijdt nog steeds voor een territoriale herverdeling die de Hongaarssprekende gebieden zou verbinden in één regio, maar de centrale Slowaakse regering (geleid door nationalisten) weigert dit. Een ander strijdpunt van deze partij, de MKP, namelijk een Hongaarse universiteit in Komarno, hebben ze sinds een paar jaar al. Het is trouwens daar dat Delphine een zomercursus Frans gaf.

Intussentijd loopt de tijd echter tegen de Hongaarse minderheid. Eigenlijk leven ze enkel in kleine dorpen op het platteland, terwijl er maar een goede 3 gemeentes/steden zijn waar ze in de meerderheid zijn. De demografie loopt ook tegen hun, waardoor hun absoluut aantal terugloopt. En tegen 2025 zouden ze ook relatief gezien niet meer de belangrijkste minderheid zijn, maar wél de Roma-zigeuners (waarover we later dan weer meer spreken).

Echter, het festival! Op zich heel leuk. Maximaal 400 (meestal Hongaarse) gasten (waaronder de verschillende groepen), lekkere muziek, lekker ontspannen. Alvast wat kunstzinnige foto’s!

Nu, 5 maanden later in Slowakije: wat heb ik allemaal aan Slowaaks opgeslurpt?

Met schaamrood op de wangen: vrij weinig! Ik kan krantenkoppen lezen, met wat extra analyse en tijd ook delen van artikels. In de supermarkt lukt het alleszins aardig, op restaurant en een kleine conversatie ook.

Maar toch, met Zweeds stond ik op Erasmus veel verder. Waarom?

Ik denk dat er verschillende redenen (te weinig tijd), maar de belangrijkste is dat Slowaaks gewoonweg een moeilijke taal is. Een paar voorbeelden van het aantal vormen per woordtype:

Substantieven: 4 * ( 2 *) 4 * 2 * 7 vormen / Adjectieven: 2 * 2 * 2 * 4 * 7 vormen / Werkwoorden: 15 verschillende verbuigingen!

Nederlands is hier dan al stukken eenvoudiger:

Substantieven: 2 * 2 / Adjectieven: 2 / Werkwoorden: 4 (met wat onregelmatige vt/vvt, maar die heb ik er in het Slowaakse lijstje ook niet bijgezet)

Maar wat is nu eigenlijk de moeilijskte taal om te leren? Ik denk dat het in de eerste plaats met nabuurschap en uitspraak te maken heeft.

Voor een Rus zal bv. Slowaaks vrij easy zijn, voor een Vlaming Noors, voor een Fransman Spaans. Eenmaal je de boundaries van je taalgroep oversteekt, blijkt de moeilijkheidsgraad ook afhankelijk te zijn van hoever de gesproken taal van de geschreven taal staat.

Een voorbeeldje met het Hongaars. Niet meteen de meest eenvoudige taal an sich, maar wie zou er weten dat je Keszthely uitspreekt als “Kesjtaai” en niet als “Kestellie”? Sarkozy (een van oorsprong Hongaarse naam) klinkt ook niet zoals hij nu overal ter wereld uitgesproken wordt, maar eerder als Schjaarkeuzi. Hierdoor is Frans dan ook een moeilijkere taal dan het Nederlands, dat eenvoudige uitspraakregels heeft, vergelijk bijvoorbeeld de volgende homofonen:

maire – mère – mer / Chair, chaire, cher, chère / Mai, mais, mes, mets / Ver, verre, vers, vert

Heeft Nederlands dit ook? Ik denk het wel – kennen jullie wat voorbeelden? In elk geval, een taal leren is zoals een huis bouwen: sommige hebben eenvoudige plannen, maar blijken moeilijk uit te voeren, of omgekeerd.

Onderstaande foto werd getrokken in 1968, nadat de troepen van het Warshau-pact Tsjecho-Slowakije binnentrokken (als antwoord op de Praagse Lente). Russische tanks op 4 km van de Oostenrijkse grens, gek eigenlijk.

En deze foto is wel degelijk in Bratislava getrokken. Op de achtergrond zie je de Comenius-universiteit, daarachter op de hoek is iets wat nu een heel goeie resto is.

Deze foto is echter nooit in de internationale pers terechtgekomen. Het filmrolletje werd onderschept en kwam pas terug bovendrijven in 1989. Te laat om een icoon te worden en om internationale verontwaardiging op te roepen.

Vreedzaam verzet en media, 2 handen op 1 buik. Beelden in het oog van de storm.

PS/ deze en veel meer andere foto s zijn nu te bezichtigen op ditzelfde plein, ter ere van de 40ste verjaardag van de inval.

Er wordt duchtig gebouwd in Bratislava en omstreken: skycities, condimiums, logistic centers, citygates, woonblokken, office buildings, parkvilles… Dit komt omdat er nu, na de val van het communisme en de stagnatie van de jaren 90, een hoge nood is aan woningen en bedrijfsruimtes.

Aan de ene kant doet Bratislava het economisch gezien heel goed door (buitenlandse) investeringen in de dienstensector . Vele International Service Centers (die regionale of wereldwijde back-office diensten opvolgen) zoals van bv. IBM, Dell, Lenovo, Henkel… zijn hier uitgezwaaid en hebben continu dorst naar 1000-en vierkante meters open space architectuur.

Langs de andere kant is er een groot aanbodtekort op de woonmarkt. Zijn goede locale economie, met hogere lonen (lees: toch nog maar 40 % van West-Europa) en quasi geen werkloosheid, doet vooral Slowaken uit Noord en Oost-Slowakije naar hier komen.

Dus wordt er ook lustig gemetst en getimmerd voor de residentiele markt. Niet immer met veel smaak, maar ach, dat kan verschillen. Maar wat wel een constante is, zijn de hoge vraagprijzen voor je stulpje. Een simpel appartementje gaat hier al snel van de hand voor 200-300k EUR. Een huisje op 15 km van het centrum gaat voor dezelfde prijs onder de hamer. Aan de waterkant zijn er ook 2 megalomane projecten voor de nog beter gebeurste medebratislaaf. Daarbij wordt ook volop geleend: velen verwachten hogere inflatie na de introductie van de euro en sluiten nog vlug een goedgedekt leninkje af, in Slowaakse Kronen.

Een enorme hausse in de vastgoedmarkt tot meer dan “Brusselse” prijzen? En dit terwijl de lonen hier gemiddeld gezien de helft lager liggen?!

Eerlijk gezegd, we vragen ons af hoe mensen hier dan kunnen rondkomen… Er is in Bratislava inderdaad een laag superrijken (geprofiteerd van de jaren 90), een middenklasse en een onderbuik (veeal gepensioneerden). En ook die laatste overleven – vele mensen zijn immers “bijna gratis” eigenaar geworden van een appartement en/of chaletje na de val het communisme. Huur betaal je dus niet meer, kopen hoeft niet. En de prijs voor voeding, vooral horeca, ligt dan weer wel de helft lager als in Belgie. Nou, zo doen ze het dus.

Ondertussen is en blijft de idee nog: “The sky is burning”. Het is nog niet Dubai-a/d-Donau, maar in hoofde van sommige projectontwikkelaars alvast wel. Al koelt bij elke extra steenhoop en nieuwe miljonair de sfeer in de stad wel een beetje af. Jammer. Hopen maar dat de pudding niet inzakt.

Verslaggeving | Camera | Montage | Fotografie

Onlangs was de Oost Europa Rally, een grotendeels offroad event in Polen, Slowakije, Hongarije én Roemenië. Zeven dagen op de motor over dichtgegroeide dijken, gravelpaden, stukken zand, volop modder en blubber én met een hoop feelgood. Ondanks een aantal tegenslagen voor deelnemers (motortechnisch, botbreuken) was het geslaagd. Een rondrit vanaf Krakau, Polen tot diep in de binnenlanden van Roemenië, UC was erbij aanwezig met film- en fotocamera. Hieronder een aantal foto’s als indruk van de rit.

In de reeks Slovensky Grob. Toeristische brochure voor Bratislava, interview met belangrijke Duitse expat.

• What was the first thing that impressed you in Slovakia?

We arrived in Vienna at the airport and the first thing that impressed me was amount of windmills in Austria, and suddenly it stopped, and I knew I am in Slovakia… And of course, a lot of young people and pregnant nice woman. This is a very good signal for the future.

• What is for you the most interesting place in Bratislava?

… All I did was crossing the bridge from the hotel to the shopping center and on the second level there is a cafe, when I get a Budweiser, so I love this place, because I love this beer … And what was surprising for me, that in amount of restaurants they offered me an Italian food, like pasta or spaghetti, not normal Slovak food.

• Have you tasted the most typical Slovak food bryndzove hulasky?

… To be honest they brought a very huge portion, it was heating out, so I couldn t sleep whole night, even though I had five shots… (laughing) It is a very heavy food.

Tsjechisch bier, mooie zwangere vrouwen en very heavy food. Het leven kan hard zijn!

…staat aan.

Zoals jullie weten ben ik, eufimistisch gezegd, nogal koudebestendig: mijn winteroutfit bestaat uit welgeteld 2 spullen (pull met sjaal). Misschien af en toe een handschoen erbij als ik de fiets opkruip in het putterste putje van de winter.

Het klimaat in Bratislava is echter kontinentaal, lees: Bratislava heeft pokkekoude winters en zinderende zomers. En dat laatste voel ik nu, vooral in mijn zuidwaartsgericht kantoor zonder een mistral van een airco zoals in Belgie. Hoog tijd dus dat ik me wat tropisch kantooroutfit en classy werksandalen aanschaf. Of een zweetband.

Wie zijn dat eigenlijk, Slowaken. Wat doen zij, waarom doen zij wat en vooral, waarom komen zij vandaan? Als antwoord op al deze vragen: een etnische etymologie van Slowakije (tot 1918 alleszins)! Ahum!

(vrij vanuit Wikipedia) Zoals in een eerdere post gezegd, kwamen de Slowaken pas later in deze gebieden aan: eerst waren er Kelten, dan een hoopje Germanen, dan weer een beetje Romeinen, dan weer de Germanen.

In het gedonkerte van de middeleeuwen (5de eeuw) kwamen dan de eerste Slavische stammen in dit gebied terecht. De grote volksverhuizingen of het grote volkdrummen van Europa, you know. Hun invallen dreven de Germanen naar Westen en Zuiden, alwaar die volkeren ook onze vaderlandse geschiedenis binnentuimelen. Het moet druk geweest zijn op de Europese aardewegen die tijd.

In de 8ste eeuw ontstond een proto-Slowaakse staat, die het huidige Slowakije, Zuid-Oost Moravië (in het huidige Tsjechië) en de noordelijke helft van het huidige Hongarije omspande. Lang heeft deze autonomie niet geduurd, want anderhalve eeuw later kwamen de Hongaren binnenvallen, waarop de Slowaken meer dan 1000 (!) jaar onder Hongaarse heerschappij zou komen (tot 1918).

In de 16de eeuw kwamen dan de Turken op het Centraal-Europese toneel. (Het huidige) Hongarije werd veroverd maar Slowakije grotendeels niet en aldus werd Bratislava (Prešporok) de koninklijke hoofdstad van Hongarije voor lange tijd.

Op de vlucht voor de Turken vestigden er zich vele Hongaren en een handvol Kroaten in (huidig) zuidelijk Slowakije. Op weg naar Wenen zouden de Turken af en toe stroopexpedities doen in Noord- en Centraal-Slowakije (o.a. vandaar de vele burchten hier). Ondertussen settelden er zich ook vele Duitsers in de steden (als kolonisten & mijnbouwers).

Vanaf de 19de eeuw werd Budapest opnieuw de hoofdstad van Hongarije en dit bracht een nationalistisch reveil teweeg onder de Hongaren. Er werd een actief beleid gevoerd van magyarisitie (verhongaarsing) in het hele Hongaarse rijk (dus niet enkel in Slowakije). Een politiek die erop gericht was de Hongaarse taal en cultuur op te leggen of te verstevigen door aanmoediging of onder dwang, met als uiteindelijk doel het aandeel van Hongaarssprekenden/Hongaren in het Koninkrijk te verhogen (de Hongaren waren op dat moment eigenlijk een minderheid in hun land, minder dan 48% in 1910).

Ze gingen daarin soms vrij ver: ze weigerden bv. emigratiebewijzen aan etnisch Hongaren en kenden ze des te makkelijker toe aan niet-Hongaren. Onderwijs, locale administratie en justitie gebeurden in het Hongaars. Deze politiek had succes, maar werd gestopt door de eerste wereldoorlog. In 1918 was de situatie in het Hongaarse rijk als volgt:

Al bij al eigenlijk een beetje een Belgisch verhaal. Het verklaart ook een beetje het huidige ressentiment tussen Hongaren en Slowaken. Hongaren vormen nu één van de belangrijke minderheden hier (+- 10% van de bevolking) en zitten vooral in het Zuiden van Slowakije. De discussies en attitudes doen me af en toe denken aan België (met de Slowaken als Vlamingen en de magyaren als franstaligen).

Droit de sol (“retour à Budapest” of “Slowakije Slowaaks”) en droit de gens (vanaf 20% Hongaren mogen de straatnaambordjes hier in 2 talen), ze kennnen het hier dus ook! Maar hierover later meer…

Na wat contractuele issues met het taleninstituut heb ik sinds verleden week een nieuwe lerares Slowaaks. Gelukkig maar. Deze gebruikt wel degelijk een boek om Slowaaks te leren.

Al kom ik nu wel vermoeider uit de les. Niet alleen zet ze er een rotvaart achter om me vol te pompen met Slowaaks (op een völlig militärische der-die-das-die-wijze), ze geeft me bovendien les in het Frans. En dit terwijl ik mijn notities ook in het Engels, Duits & Nederlands schrijf. Een warboel in me hoofd dus.

En daarbij komt nog de pertinente vraag: wtf ben je nu met Slowaaks? Het is een kleine Slavische taal (5 miljoen sprekers) en je bent er niets mee buiten Slowakije. Bovendien zit ik hier maar 6 maand…

Wat mij betreft, hoop ik er hier in elk geval op ’in te breken’ in een Slavische taal. Zoals Spaans leren om dan makkelijker Italiaans te spreken. Mijn 50 woorden Russisch van een vorige poging zijn me alvast nuttig gebleken…  Bovendien helpt het me wat minder ‘de buitenlander’ te voelen. En als ik ‘weer eens’ een oud besje over straat help sukkelen, kan ik tenminste verstaan wat ze zegt (dank u wel, gij welgemanierde meneer of laat me los, gij bleke schurk!). Alle beetjes helpen.

“All ways lead to Rome, but we ‘Grobans’ know that those geese ones lead to Slovensky Grob. The one who knows is the one who knows… And what else do we know? To work for example. And we can work. Cross my heart, if it was in that matter, our Slovakia would look different.  Geese do not fall from to sky nor to us, although it might seem to be the case in our village. Behind the scenes of roast geese there is a great deal of honest work. Swearing by a long-standing tradition can only bring about a good result. While enjoying a fantastic combination of goose meat, fat-smeared and pristine, let us try to contemplate a little.“  :: Sic  -  gekopieerd van een toeristisch infopaneel in Slovensky Grob::

Slovensky Grob is een dorp van 1900 inwoners in de buurt van Bratislava, bekend door zijn ‘Husacina‘: vetgesmeerde gans met aardappelpannenkoeken overgoten met ganzenvet. Vaak vergezeld van ganzenlever. Met één gerecht heb je dus al bijna aan de jaarlijkse aanbevolen hoeveelheid gans voldaan.

Onder de bekende ‘Grobans’: de eerste man uit het dorp die naar de universiteit ging (1923). Het lijkt wel alsof Molvanië echt bestaat en hier om de hoek ligt…

België mis ik hier niet echt. Er zijn hier namelijk verschillende manieren om dit te vermijden:

1. België is omnipresent aanwezig in het straatbeeld

Kwamen Ole en ik in Tbilissi (Georgië) nog busjes van de AVEVE uit Winksele tegen, heb ik in Bratislava eerder fashion encounters of the third kind met mijn vaderland.

Het lijstje bestaat voorlopig uit de volgende ‘labels’:

• Drankencentrale Esselens-Sticker uit Asse-ter-heide/Asse-la-Bruyère  (mooi t-shirt voor  de werkmens)
• Banden Mortier uit Tielt-Ardooie (mooi werkjasje voor de werkmens)

Dus wie er nog aan twijfelde: onze Belgische modeontwerpers doen het goed in het buitenland! Het is slechts een kwestie van tijd wanneer ook designer Patrick zich op deze Emerging Market waagt met zijn merk Café Parkpoort!

Patrick zal daarbij echter wel concurrentie ondervinden van het Belgische bieren-café De Zwaan dat zich in de Oude Stad van Bratislava bevindt.

2. De televisie

Aangezien ons appartement op de verkeerde windrichting uitkijkt (noordoost) kan onze schotelantenne enkel Spitsbergen Televisionska Rondfunken (STR) en Vizie-Tele Murmansk (VTM) ontvangen.

Niet getreurd echter, in het centrum kan je ook Eurosport ontvangen. En gisteren heb ik me volledig kunnen uitleven door naar de Ronde van Vlaanderen te gaan kijken in café Verdict.

Voor de televisie zwollen de tranen me in de ogen, terwijl ik Delphine wereldkundig maakte in de wereld van de wielersport.

Een selectie van mijn deskundig commentaar:

‘Wat een mannen van Beton’, ‘Kijk hoe breed ze zijn’ (note: de breedbeeld-tv stond slecht afgesteld), ‘Dit is beter dan een film’, ‘Kijk, nog een Stijn die goed bezig is’, ‘Oei, met de fiets tegen de borduur knallen, dat kan nogal pijn doen. Kijk, ze herhalen het nog eens’, ‘Zaaalig’, ‘Waarom staat daar iemand met een spandoek waar ‘Luc’ op geschreven staat?’, ‘Waarom staat Patrick van de Parkpoort daar niet?’, ‘Zie ze afzien, da’s de echte Ronde!’.

Delphine kon het echter niet zo sterk boeien, ze was bezig een les voor te bereiden. En dat terwijl ik met een krop in de keel de laatste kilometers weg zag tikken, terwijl ik Devolder heimelijk eeuwige roem en vaderlandse trots toeriep, terwijl ik zoiets als een nanometer (regionaal) patriottisme voelde, terwijl ik, ik, ik … Ik geloof dat dit iets is wat ze moeilijk zal begrijpen. Ik heb haar echter al gewaarschuwd: elke eerste zondag van april vorder ik een televisie op, ik selecteer eurosport en ik ben los van de wereld… eventjes toch, voor een paar uur. Karl Vannieuwkerke spelen voor een namiddag, ik zou ervoor betalen. Als het mag.

Is het een tuinhuis? Een ekologisch verantwoord anti-diefstalsysteem? Een mobiele schrijnwerkerij? Een staatssecretaris van de PS?

Nee, het is dus nummer 2 in de reeks Ossie-otto’s:

Gisteren zijn we in Bratislava naar een concert van Goran Bregovic met zijn trouw-en begrafenisband geweest. Een gaaf concert, piekfijn gedaan! Kan iemand me trouwens bevestigen dat de dorpsvrouw uit ‘Life is a Miracle’ (die van het appelbad, ykwim) één van de zangeressen is van de groep? Ze was deze keer wel deftig aangekleed.

Enfin, erna zijn we nog een kelder in Stare Mesto (de Oude Stad) ingedoken met andere expats. Een paar tequilla’s en een nachtelijke wandeling huiswaarts (50 minuten lang, al had de rest verzekerd dat het maar 20 minuten zou zijn) maakt dat het eerder een lazy Saturday zal worden! Tijd om wat voor de blog te schrijven dus, ook al is het hier stralend lenteweer!

Het voorprogramma van Goran Bregovic was echter ook de moeite. Of eerder de voorprogramma’s. Het begon met een flauwe break dance sessie van de local bro’s. Als side-information, Bratislava is volleeedig in de hip-hop mood van de baseballpetjes en de geruite jekkers. In de banlieues van Bratislava (zoals daar zijn Karlova Ves en Petrzalka) is er een sterke hip hop cultuur aanwezig. Een beetje zoals in Brussel, waarmen het heeft over de bende van 121030 (does-dies-traunte) spreekt men hier over de bende van 84104. De hiphop is underground, bovendien meerendeels would-be , maar toch (!) hebben sommige groepen … euh intrensieke kwaliteiten! Zoals onderstaand filmpje bewijst:

Alas, de groep werd afgewisseld door de volksdansgroepjes (er werd duchtig op de leren botjes getippeld en geklopt). Het laatste voorprogramma was echt wel indrukwekkend: een vuurshow. Stukken beter en stukken professioneler dan wat men doet met kegels in het stadspark van Leuven! Wanneer boekt iemand deze mensen om uw bbq op te luisteren (Bart/Michael: om uw bbq-stel binnen 2 uur in de fik te krijgen)?? Neen, deze groep was echt wel de top:

Hier komt later een geschiedenislesje over Turken, Hongaren en Slowaken…

alvast de eerste foto’s van onze reis naar Banska Stiavnica (Unesco werelderfgoed)

Banska Stiavnica by night (1)

Banska Stiavnica by night (2)

Calvari

Black Cat, White Cat

Novy hrad 

Kerkhof

Banska Stiavnica by day

Slowakije profileert zich graag als het hart van Europa, maar het was gedurende lange tijd vooral het speelveld van Europa (alvast één van de overeenkomsten met Vlaanderen/België). Tijdens de Romeinse tijden bijvoorbeeld vormde de Donau voor lange tijd de grens van het Romeinse rijk. Een van de belangrijke kazernesteden om die linies te verdedigen was Carnuntum, dat nu netjes tussen Wenen en Bratislava ligt. De Romeinen brachten wijnbouw mee naar deze streken en handelden in de donkere wouden ten Noorden van de Donau in slaven. Niet te verwarren met de andere Slaven, die kwamen pas later in deze regionen aan.

Rondom de site van Carnuntum is nu een mooi archeologisch park aangelegd, met een bezoekerscentrum, museum en arena. In onze agenda staat alvast het (blijkbaar) reusachtige Romeins gladiatorenfestival dat ze organiseren op 14 en 15 juni. De organisatie ontkent noch bevestigt elke link met het Iron Maiden-concert een dag later in Bratislava.

We gaan ook een foto-reeks beginnen met de prachtige bolides die dit land berijden. De eerlijkheid gebiedt ons wel te zeggen dat over het algemeen de stalen koe er vrij mainstream begint uit te zien (zelfs mijn Passat wordt hier enkel iets voor de ietwat lagere middelklasman met nekspoiler). Toch zijn er af een toe nog pareltjes van ‘Ossie-otto’s’ te vinden!

Nummer 1: Pay&Go-car. Enkel 40% betaald? 40% wagen krijgen!