“Sosyolojiyi üç talakla boşadım, İslamla evlendim.” diyorsunuz. İslam ile sosyoloji bir anda olmaz mı?

Benim Sosyolojiyi üç talakla boşadım, İslamiyetle evlendim cümlesi şu demektir: Dünyadaki mevkiimi Allah’ın indindeki mevkiim adına terk ettim.

Yani, üniversite hocası olmakla Allah’ın kulu olmak arasında bir tercih yapmam gerekiyordu. Ben Allah’ın kulu olmayı tercih ettim, çünkü teneşirde benim adım “Ey Fevziye kızı Ümit” diye sorulduğu zaman benim artık dünyayla ilgili bütün özelliklerim sona ermiş olacak ve gerçek kimliğim yani Allah’ın kulu olma kimliğim geriye kalmış olacak. Ben Allah’ın kulu olma kimliğimi toplumda Profesör olma kimliğime tercih ettim. Onun için Sosyolojiyi üç talakla boşadım. Bu Sosyolojiyi bir müslüman yapamaz manasına alınmamalı. Ancak benim anladığım manada bir müslüman olarak ‘beşikten mezara kadar ilmi tahsil ediniz’ diyen bir peygamberin ümmeti olmak hasebiyle bir ilmi terk etmek olarak anlaşılmamalı. İlmin terki söz konusu değil, tam tersi beşikten mezara kadar ilim tahsilinin farz olması söz konusu. Dolayısıyla yani Sosyoloji yapmayın demiyorum ama bir tür Sosyolojiye de bir tür Sosyoloji anlayışına da tepki duyuyorum.

Bu Sosyoloji de şudur: Batıda Fransız İhtilali’nden sonra ortaya çıkan karmaşıklıklara bir sonuç getirebilmek, toplumsal düzeni yeniden kurabilmek adına Fransa’da Sosyoloji kürsüsü kurulmuştur. Yani ihtilalin çocuğudur ve bir manada burjuvazinin ilmidir, Sosyoloji. Dolayısıyla burjuva toplumununki Avrupa toplumuna bugün itibariyle bütün olarak burjuva toplumu diyebiliriz, işçi sınıfını uslandırmak ve kendi düzenini sürdürmek adına üniversitenin kurulmuş olduğu bir sözde bir disiplindir, Sosyoloji.

Batıda 19. yüzyılın sonunda 20. yüzyılın önemli bir kısmında Sosyoloji bir burjuva ilmi olarak iş görmüştür. Hatta buna karşı Sosyalizmin de burjuva sınıfının ilmî olduğu söylenir. Bu yüzden Sosyoloji ve Sosyalizm birbirine karıştırılır. Aslında bu ikisi birbirinden farklı şeyler. Batıda işçi sınıfının bugün sonu geldi. Nasıl geldi? Bir kere 1960′lardan sonra Avrupa toplumlarındaki işçi ihtiyacı artık Avrupa dünya pazarlarını paylaştığı ve sömürgeci olduğu için, zenginleşen Avrupa insanının işçilik tenezzül etmediği bir şeydi. Avrupa insanının tenezzül etmediği işçilik ihtiyacını Avrupa civar fakir ülkelerden, işte Fas’tan Cezayir’den hatta İtalya’dan Yugoslavya’dan Türkiye’den işçi alarak sağladı ve zaten bugün Avrupa’da bulunan Türkler de büyük ölçüde Avrupa toplumlarındaki işçi ihtiyacını karşılamak için Anadoludan seçilip Avrupa’ya getirildiler, değil mi canım?

Evet.

Bu insanlar işçilik görevlerini yerine getirdiler fakat Avrupa’da artık büyük ölçüde makinalaşma başladığı için yani işçi sınıfına Avrupa dışından getirilen Avrupalı olmayan işçilere de ihtiyaç kalmadığı için bu işçilerimizin görevleri sona erdi ve onlar sosyal fonksiyonları Avrupa için bir manada bitirmiş oldular ama onların çoçukları artık Avrupa’ya yerleşmişti ve işte ikinci kuşak ve üçüncü kuşak Türkler ve Müslümanlar olarak Avrupa’da yaşamaya devam ediyorlar. Bugün büyük bir nüfus kitlesinden bahsediyoruz, müslüman nüfusundan. Şimdi bu çoğu müslüman kökenli olan ve Avrupalı olmayan insanlar artık lise bitiriyorlar, üniversiteyi bitiriyorlar. Yani onlar da dedeleri ve büyük anneleri gibi işçi olmak zorunda değiller. Bunların belli bir kabiliyete sahip olanları ya Avrupa toplumunun üniversite diplomasıyla girilebilen iş yerlerine yerleşiyorlar, diğerleri de büyük ölçüde hizmetler sektörüne kayıyor. Şimdi Avrupa’da burjuvazinin kendi ihtiyaçlarını toplumsal devrimleri önlemek ihtiyacıyla açmış olduğu Sosyolojiye ihtiyaç kalmadı. Ve Sosyoloji bölümlerinde büyük ölçüde eskiden Antropolojinin işlediği konular ele alınmaya başlandı. Bir manada Avrupa içindeki Avrupa kökenli olmayanlar ya da Avrupa dışındaki toplumlar Sosyolojinin konusu Antropolojiye kaymaya başladı. Biraz Antropolojileşti. Evet.

Şimdi bu şartlar altında Sosyoloji toplumların ve toplum içindeki insanın ilmi olmak hasebiyle eğer böyle tarihe girerse bir müslümanın Sosyolog olması gereklidir ve güzeldir.  Ama  Avrupa’nın 19. yüzyıl, 20. yüzyılın ilk yarısındaki Sosyoloji anlayışı yani kendi içindeki problemleri çözmek için üniversitede yer alan bir disiplin olarak Sosyolojiye zaten ihtiyaç kalmamıştır. Bu manada bir müslüman Sosyolog olabilir; toplumların ve toplum içindeki insanın ilmini yapmak için. Yani bu sözüm bir şekilde nüansları anlaşıldıktan sonra geçerli kabul edilmelidir. Bu söz müslüman ilim yapmamalı manasına asla alınmamalıdır.

Üniversiteden ayrılış sebebiniz neydi?

Üniversiteden ayrılış sebebime gelince, başımı örtmeye karar verişim ve başörtüsüyle cumhuriyet kanunlarına göre üniversitede profesörlük yapmam mümkün olmadığı için. Üniversitedeki görevime emekliye ayrılarak noktalandırdım. Amma Sosyoloji çalışmaları yapmaya İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin bünyesinde devam ettim.

Tübingen Üniversitesi kütüphanesinde Cemil Meriç’in kitaplarını bulduğumuzda çok sevindik. Acaba Türkiye’de üniversite kütüphanelerinde Cemil Meriç kitaplarına rağbet nasıl? Yeni nesil üstadı tanıyor mu? Okuyor mu?

Tübingen Üniversitesi kütüphanesinde Cemil Meriç’in kitaplarının bulunmasından çok memnun oldum. Cemil Meriç hâlâ resmi ideoloji tarafından yeterince benimsenmiş bir insan değildir. Bu sebepten üniversitelerde batıya bağlı çalışmalar yapan hocalar Cemil Meriç’i hâlâ üniversite kütüphanesine alınmaya lâyık bulmuyorlar. Üniversite kütüphanesinde belki Cemil Meriç yeterince yok, ama üniversite öğrencilerin kütüphanelerinde kendi evlerindeki ya da kaldıkları evlerdeki kütüphanelerde Cemil Meriç bulunmaktadır. Yani yeni nesil Cemil Meriç’i tanımaktadır ve okumaktadır. Türkiye’de en çok okunan kitaplar arasında yer alıyor “Bu Ülke”. Entelektüel seviye yükseldikçe Cemil Meriç daha çok okunuyor. Bu bakımdan belki yani Yavuz Bahadıroğlu kadar kitapları satıyor mu bilmiyorum ama belli bir elit entellektüel üniversite öğrencisi arasında Cemil Meriç ciddiyetle okunmakta, tartışılmakta, adına siteler açılmakta, burada kendi aralarında yeni Cemil Meriç yorumlarına yer verilmektedir.

Cemil Meriç neden okunmalı?

Az önceki konuşmamda da söyledim, Cemil Meriç’in ülke insanlarının dikkatini, bu ülkenin insanının dikkatini mazisine çekmiş olması ve resmî yorumların dışında bir saygıyla yeni yetişen kuşaklara ‘köklerinize geri dönünüz’ demiş olması önemlidir.

Cemil Meriç alfabenin değişikliği dolayısıyla yabancı kaldığımız irfanımıza, irfanımızın ana kaynaklarına yeniden dönmemizi ve o kaynakları yeniden keşfederek bunu sadece kendi dünyamıza değil, bütün dünyanın gönlüne nakşetmemiz gerektiğini söylemektedir. Bu itibarla Cemil Meriç bir manada Türk-İslam rönesansının Leonardo da Vinci’sidir denebilir.

İlginç ve bir o kadar da harika dualarınızın olduğunu biliyoruz. Söyleşimizi hangi dua ile bitirmek istersiniz?

Şöyle söyleyeyim:

Allah islam ümmetini İslamiyete layık etsin…
Bütün beşeriyeti de İslamla müşerref eylesin…

Amin.

Habibe Baltacı

http://www.dunyabizim.com/news_detail.php?id=893

04 Nisan 2009 / Dünya Bizim