IceSave var samþykkt á þinginu í gær. Það kemur mér ekkert á óvart. Ekki baun í bala. Og enn skiptast Íslendingar í fylkingar sem standa á móti hver annarri og benda á hina og kenna þeim um allt. Rifja upp einhver eldgömul ágreiningsmál sem eru notuð sem eggvopn orðaskaksins til þess eins að viðhalda rígnum og halda áfram að kljást. Og þjást.

IceSave er næstum því barnalegt leikskólavandamál. Bankarnir eins og óþekkir leikskólakrakkar sem vilja ekkert frekar en að klifra upp á stól óáreittir en detta svo á hausinn og fá blæðandi sár sem atar alla hina blóði sem voru bara þægir að leika sér í bíló. Og taka síðan enga ábyrgð sjálfir á gjörðum sínum heldur benda á besta vin sinn og segja “hann sagði mér að gera þetta”.

Við sem þjóð erum líka eins og prakkarinn sem stendur undir húsvegg og þykist ekkert hafa gert rangt. Við stöndum og bendum á næsta mann sem sökudólginn og erum svo búin að gleyma öllu eftir viku þegar upp kemur nýr ágreiningur til að viðhalda áðurnefndum fylkingum. Þjóðin kaus yfir sig þá sem áttu að sinna regluverki gagnvart bönkunum. Við getum ekki vitað hvort málum hefði verið öðruvísi háttað ef önnur stjórn hefði verið fyrir þjóðarskútunni. Það eina sem við getum vitað með vissu er það sem gerðist, og það sem gerðist var það að Sjálfstæðismenn og Framsóknarmenn þóttust ekki sjá þegar fjárglæframennirnir príluðu upp á stól og stóðu á ystu nöf lengur en góðu hófi gegnir. Þjóðin ber því líka ábyrgð. En þjóðin hefur í staðinn kosið að leika fórnarlömb sem mæta niðurlút í Hagkaup að brenna úr Visakortunum, nýbúin að eyðileggja eina pottinn sinn í byltingu vikunnar.
Í einni slíkri byltingu knúði þjóðin (fórnarlambið) fram breytingar á stjórnskipan landsins. Hún sendi átjánáraherrana úr skipstjórastólnum og niður í eldhús, þar sem þeir héldu áfram að reyna að eitra fyrir þjóðarbúinu með málþófi og barnaskap. En enn var þjóðin ekki sátt. Hin fylkingin sá sér nú leik á borði og mótmælti þeirri staðreynd að þeirra fyrrum lénsherrar og greiðamenn væru ekki lengur við stýrið. Og nú heyrist hæst í þeim, vegna þess að mótherjar þeirra eru of uppteknir við að leika fórnarlömb og tala um vonbrigði sín gagnvart nýkosinni ríkisstjórn að allt virðist ætla að sigla í sama farið aftur. Getum við ekki lært af mistökum? Mér er spurn.

Ég veit ekki hvaða heilvita maður hefur gengið um með þá hugmynd í maganum að ný ríkisstjórn væri samnefnari yfir nýja og betri tíma með blóm í haga. Hin nýja ríkisstjórn hefur mátt gjöra svo vel og mæta stígvélaklædd niður í flór að moka út áratuga virði af skít sem hefur verið skilinn eftir. Núverandi ríkisstjórn tók ekki fegins hendi við starfinu og hugsaði ,,nú verðum við vinsælir og farsælir stjórnmálamenn”. Ó nei. Aldeilis ekki. Núverandi stjórn vissi sem er að þau væru að ganga inn í óvinsælasta og erfiðasta starf sinnar starfsævi og myndu að öllum líkindum þurfa að ganga út úr því aftur fjórum árum síðar, því íslenska þjóðin er með gullfiskaminni. Réttast hefði verið að láta þá sem komu okkur í skítinn um það að koma okkur út úr honum, en það hefði næstum því verið eins og að treysta leikskólabarninu sem klifraði upp á stólinn fyrir því að klifra aldrei upp á hann aftur með stólinn beint fyrir framan sig alla daga.
Völd eru aldrei góður félagi neins í langan tíma í senn. Fyrir rest gerist eitthvað í mannskepnunni sem þegið hefur völd í langan tíma og völdin sem gjöf frá fólkinu snúast upp í andhverfu sína – nefnilega völd sem kúgun gegn fólkinu. Þeir sem völdin þiggja fara að taka völdum sem einhvers konar staðreynd sem er jafn sjálfsögð og græna grasið á sumrin og þá er voðinn vís. Ég tala nú ekki um þegar þeir sem völdin þiggja halda völdum í svo langan tíma að þeir eru búnir að gleyma hvaðan þeir koma og hvert þeir eru að fara. Sitja bara kumpánlega á sínum snjáða, leðurklædda valdastól og hafa það huggulegt með kaffi og smá brjóstbirtu, þannig að fyrir rest er hugusunin orðin svo skýjuð af birtunni að valdamennirnir stefna í þrot án þess að hafa hugmynd um það.
IceSave var afleiðing raða af mistökum sem má rekja miklu lengur aftur heldur en þessi átján ár sem hægrimenn voru við stjórn. Gunnar Smári Egilsson rekur þá sorgarsögu stórvel í Fréttablaðinu 31. Desember 2009, á síðasta degi annars kreppuárs 21. aldarinnar. Hann sýnir fram á það að Íslendingar bæði kunna ekki með verðmæti að fara og kunna ekki að líta yfir horfna tíma og læra á því sem þar var gert rangt. Ef þessu ætlar að halda áfram á þessu litla landi okkar sem hírist eitt í norðursjó þá má leiða að því líkum að hér verði ekki steinn yfir steini um það leiti sem á að byrja að borga IceSave.

Fyrir mér er málið borðleggjandi. Valdhafar fylgdust ekki nógu vel með æstum fjárglæframönnum sem buggju til einhverja glansmynd sem hentaði valdmönnunum vel en gat aldrei staðist. Fyrir vikið kolféll allt um sjálft sig eins og frægt er orðið (en mun líklega gleymast eftir akademískt korter ef að líkum lætur). Þjóðin kaus valdhafana trekk í trekk svo lengi að upp uxu heilu kynslóðirnar sem ekki þekktu neitt annað. Auðvitað eiga valdhafarnir að axla sína ábyrgð en málið stoppar ekki þar. Þjóðin sem kaus valdhafana trekk í trekk á að axla sína ábyrgð líka. Auðvitað á IceSave að falla á okkur. Þetta mál verður vonandi minnisvarði þess að reisa sér ekki hurðarás um öxl og muna að líta til fortíðar en ekki einungis framtíðar þegar stýra á landinu áfram um hverfulan veg hagkerfa og efnahags. Þjóðin verður að muna. Þjóðin verður að rifja upp hvaða gildi það eru sem skipta okkur sem þjóð máli. Og síðast en ekki síst, þá verður þjóðin að hætta þessum skrípaleik og sameinast svona einu sinni. Bera höfuðið hátt og hætta að leika fórnarlamb. Annars eigum við ekki möguleika á að komast út úr þessu með sjálfsvirðinguna í vasanum og vonina upp á arminn.
Þá getum við kannski valhoppað út Vonarstrætið á vorkvöldi í Reykjavík, sameinuð og ekki sigruð.

Stjórnarandstaðan, undir forystu Sjálfstæðisflokksins, segir að slegið hafi verið á útrétta sáttarhönd sína. Sáttarhöndin var að fresta afgreiðslu Icesavemálsins inn í eilífðina.

Þingmenn Sjálfstæðsiflokksins ættu að rifja upp hvernig hlutirnir gengu fyrir sig síðastliðið haust þegar þáverandi ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins þurfti að koma mikilvægum málum í gegnum þingið. Stjórnarandstaðan steig til hliðar og greiddi fyrir framgangi þeirra mála.

Á meðan núverandi ríkisstjórnar reynir að taka til eftir tveggja áratuga óstjórn Sjálfstæðisflokksins virðist eina erindi Sjálfstæðisflokksins vera að tefja og þvælast fyrir. Með þeim dansa þingmenn Framsókarflokksins og Hreyfingarinnar og ritstjórinn í Hádegismóum virðist halda í strengina.

Nú hafa þingmenn stjórnarandstöðunnar rætt Icesavemálið í rúma viku. Töluverður tími farið í að ræða fundarstjórn forseta þar sem mikil áhersla hefur verið lögð á viðveru stjórnarþingmanna. Það kom því á óvart þegar fréttist af formanni Framsóknarflokksins í Englandi og formanni Sjálfstæðisflokksins utanbæjar á meðan þingfundir helgarinnar stóðu yfir. Báðir voru þeir á mælendskrá en vegna fjarveru sinnar gátu þeir ekki tekið þátt í umræðum um svengd þingmanna undir liðnum fundarstjórn forseta.

Það kemur ekki á óvart að þjóðin hefur ekkert álit á stjórnarandstöðunni.

Hagsmunasamtök heimilanna héldu útifund á Austurvelli um helgina. Aðalræðumaður fundarins var Björn Þorri Viktorsson.

Samtökin eru félagsskapur fólks sem fór illa út úr fasteignabólu undanliðinna ára. Hugmyndin að baki þeim er góð og tilurð þeirra eðlileg afleiðing aðstæðna. Því miður hafa samtökin verið óheppin með forsvarsmenn sem dregur úr trúverðugleika þeirra.

Félag fasteignasala er andstæðan við Hagsmunasamtök heimilanna. Fasteignasalar græddu á fasteignabólunni auk þess að bera einna mesta ábyrgð á þeim stjarnfræðilegu hæðum sem fasteignaverð fór í. Nú er bólan sprungin og félagsmenn Hagsmunasamtaka heimilanna, sem tóku lán fyrir íbúðarhúsnæði á þessu stjarnfræðilega verði, sitja uppi með neikvæða eiginfjárstöðu í húsnæði sínu.

Björn Þorri er fasteignasali og var formaður Félags fasteignasala fram á árið 2007. Hvað slíkur maður er að gera í forsvari fyrir Hagsmunasamtök heimilanna er óskiljanlegt.

Morgunblaðið segir á forsíðu sinni í dag að fyrning aflaheimilda kunni að ógna efnahag nýju íslensku bankanna. Er sérstaklega tilgreint að NBI sé í sérstakri hættu vegna þess að bankinn sé „með nærri helming allra skulda sjávarútvegsins í sínu bókhaldi, eða um 248 milljarða króna.“

Kunn er afstaða margra útgerðarkónga landsins til fyrningarleiðarinnar en þó að hún sé ekki einhlít að þá er hún vægast sagt neikvæð. Þessir sömu einstaklingar hafa hagnast gífurlega á kvótakerfinu og vilja því standa vörðu um algerlega óbreytt kerfi. Að sama skapi hafa þeir skuldsett greinina með hreint ótrúlegum hætti enda voru kvótakóngarnir virkir þáttakendur í útrásinni.

Sumir kynnu að telja að þessi óheyrilega skuldsetning væri helsta ógn sjávarútvegsins en ekki viðleitni stjórnvalda til að vinda ofan af meingölluðu kvótakerfi. Morgunblaðið er hins vegar á öðrum máli og er það svo sem ekki skrýtið enda blaðið í eigu kvótaauðmanna. Með nýjum ritstjóra Morgunblaðsins er blaðið orðið málpípa sægreifa sem er nokkuð írónískt í ljósi fyrri yfirlýsinga hans um fjölmiðla sem handbendla auðmanna og framferði í svokölluðu fjölmiðlafrumvarpi.

Morgunblaðið hefur líka haft áhyggjur af Högum og að tilteknir menn fái að viðhaldi eignarhaldi yfir þeirri samsteypu. Er sú gagnrýni að ýmsu leyti réttmæt enda sama skuldasukkið hjá þeim og hjá íslenskum sægrefum. En gagnýni Moggans beinist einungis gegn gegn þeim sem ekki kosta útgáfu blaðsins.

Afnám sjómannaafsláttar er réttlætismál. Vissulega er líf sjómannsins ekki alltaf dans á rósum, en það er heldur ekki líf fiskvinnslufólks eða atvinnulausra. Þegar sjómannaafsláttur er komið á var allt annað skattakerfi í gangi, eftirá skattar sem komu illa niður á sjómönnum vegna mikilla sveiflna í launum. Í raun hefði átt að afnema sjómannaafsláttinn þegar staðgreiðslu var komið á. Í dag er ekkert sem réttlætir hann, ýmsar starfstéttir geta ekki síður réttlætt sérstakann afslátt frá skattinum en sjómenn, dæmi er t.d. starfsmenn í virkjunarframkvæmdum á hálendinu og fleiri.

Það var undarlegt að heyra forystumann sjómanna bera saman dagpeninga og sjómannaafslátt. Dagpeningar eru greiddir fyrir fæði og uppihald, sem starfsmaður þarf að standa undir vegna vinnu fjarri heimabyggð. Á sjó eru einnig greiddir fæðispeningar, sem hljóta að fá sömu skattalegu meðferð og hjá landverkafólki.

Sjómannaafsláttur er auk þess jafnréttismál. Hvað ætli margar konur fái sjómannaafslátt.

Ekki er nýtt að forystumenn íslensku verkalýðshreyfingarinnar séu málaliðar atvinnurekenda, einkum alþjóðlegra álrisa. Verkalýðsleiðtogarnir hafa veitt herrum sínum góða þjónustu. Það var til að mynda visst afrek þegar þeim tókst að neyða ríkisstjórnina til að sækja auknar tekjur heldur í vasa almennings en álfyrirtækjanna. Þegar verkalýðshreyfingin stóð frammi fyrir vali á milli skjólstæðinga þeirra, sem margir glíma við fjárhagsvandræði vegna hrunsins, eða forríkra alþjóðlegra álrisa, sem njóta verulegra skattafslátta og mokgræða vegna hruns krónunnar, að þá völdu verkalýðsleiðtogarnir að sjálfsögðu álfyrirtækin.

En eigi skal staðar numið. Verkalýðshreyfingin ætlar að tryggja að ríkisstjórnin „ryðji öllum hindrunum úr vegi“ álversframkvæmda í Helguvík. Eina hindrunin í þeirra huga virðist vera sú að ekki sé hægt að hefja framkvæmdir við Suðvesturlínu vegna þess að ekki liggi fyrir niðurstaða um hvort hún eigi að fara í sameiginlegt umhverfismat með öðrum framkvæmdum. En sennilega er hið sameiginlega umhverfismat minnsti hjallinn framundan fyrir álvæðingu Íslands.

Það er ljóst að Landsnet mun ekki leggja út í stórtækar og kostnaðarsamar framkvæmdir fyrr en búið er að fullgilda raforkusamninga á milli Orkuveitu Reykjavíkur og Norðuráls. Slíkir samningar verða ekki gerðir nema fyrir liggi fjármögnun Norðuráls á framkvæmdum við álverið, sem átti að vera lokið fyrir löngu en engar fréttir hafa borist af í langan tíma. Þá á Orkuveitan einnig í miklum vandræðum með að fjármagna Hverahlíðarvirkjun og vandræði HS Orku með fjármögnun á sínum framkvæmdum eru jafnvel enn meiri. Við þetta bætist að öll virkjanleg orka á Suðvesturhorninu dugir að hámarki aðeins fyrir tveim þriðju hlutum af áformuðu álveri.

Fjármögnun álversframkvæmdanna sjálfra og virkjananna að ógleymdri orkusköpun í iðrum jarðar eru hindranir sem ríkisstjórnin hefur ekkert vald yfir og því getur hún ekki rutt brautina jafnvel þó að hún kærði sig um það. Og þó að sú hugsun hafi læðst að mönnum á góðæristímum að peningar verði til af sjálfu sér að þá telja bjartsýnustu menn að jafnvel verkalýðshreyfingin sé búin að átta sig á því að svo er ekki.

Ánægjulegt var að sjá Viðskiptablaðið liggja á maganum við dyragættina í morgun.

Á baksíðunni var pistill eftir einn öflugasta blaðamann landsins, Magnús Halldórsson, sem einn og sér réttlætir kaup á blaðinu, jafnvel áskrift.

Í pistlinum vekur hann athygli á því hversu skyni skroppnir stjórnmálamenn geta verið:

„Senn líður að sveitarstjórnarkosningum og enn hefur enginn kjörinn fulltrúi á höfuðborgarsvæðinu lýst því yfir að sameina eigi öll sveitarfélögin í eitt. Katastrófu- mistökin sem gerð hafa verið í rekstri sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu, einkum í skipulagsmálum, kalla á þá breytingu.“

Á undanförnum árum hefur ríkisvaldið beitt sér af alefli við að sameina örlítil sveitafélög í hinum dreifðu byggðum landsins í nafni hagræðingar. Á sama tíma hefur það engar áhyggjur haft af því mikla óhagræði sem felst í því að sex samliggjandi sveitafélög standi í blóðugri samkeppni hvort við annað – samkeppni sem valdið hefur sumum þeirra óbærilegum búsifjum.

Magnús segir einnig:

„Þjónusta er veitt til íbúa þvert á bæjarmörk á höfuðborgarsvæðinu. Íbúi skapar verðmæti í Hafnarfirði en býr í Reykjavík, þjónusta í einu sveitarfélaginu er notuð af íbúa í öðru, og svo framvegis.“

og:

„Fá 192.920 manna þéttbýlissvæði í heiminum eru með 58 bæjarfulltrúa og sex sjálfstæðaháttlaunaða svæðisstjóra í yfirstjórninni, eins og tíðkast á höfuðborgarsvæðinu. Fyrir utan alla skrifstofustarfsmennina sem vinna oftar en ekki hver gegn öðrum, milli bæjarmarka.“

Vonandi eru sveitastjórnarmenn á höfuðborgarsvæðinu, samgönguráðherra og embættismenn hans áskrifendur að Viðskiptablaðinu því ekki veitir þeim af innblæstri frá mönnum eins og Magnúsi.

Eðli kapítalismans leiðir af sér reglubundnar kreppur. Fyrirtæki vaxa og þrífast vegna eftirspurnar í þá afurð sem þau framleiða. Ekki nóg með það, heldur verður að vera vöxtur í framleiðslunni, annas ríkir stöðnun. Stöðnun er sama og dauði, framleiðslutæki úreldast og samkeppni kallar á nýja vörur.

Kreppan sem nú ríður yfir er oft kölluð fjármálakreppa, sem má ef til vill til sanns vegar færa. Bankarnir beinlínis framleiddu peninga. Hér á Íslandi birtist þetta í því að allt var verðmerkt og það svo notað til að veðsetja og lána út á. Fiskurinn í sjónum var veðsettur, áður en hann var veiddur, hækkun íbúðarhúsnæðis var notað til þess að lána meira og meira. Bankarnir lánuðu hver öðrum og juku þannig verðgildi sitt og gátu þá haldið áfram að veðstetja sig þangað til að blaðran sprakk.

Ég velti þessu nú fyrir mér, þegar til stendur að gera andrúmsloftið að markaðsvöru. Allir hafa heyrt talað um kolefniskvóta, rætt er um að verðleggja þá. Þegar það verður hægt, þá verður hægt að lána út á þá. Ekki er útilokað að næsta kreppa verði vegna ofurveðsets andrúmslofts.

Annarri umræðu um Icesavemálið var framhaldið í gær.

Þingmenn Framsóknarflokksins og Hreyfingarinnar, undir forystu Sjálfstæðisflokksins, hafa hreiðrað um sig í ræðustól Alþingis og gera sig líklega til þess að dvelja í honum næstu daga. Tilgangur þeirra með því er okkur hulin ráðgáta því ræður þeirra eru byggðar á sömu gagnrýni og margoft hefur verið hrakin.

Milli ræðna fara þeir í andsvör við sjálfa sig og reyna að toga fram úr hvorum öðrum enn meiri misskilning. Allt er þetta gert með leikrænum tilburðum með tilheyrandi andköfum og hneykslunartónum. Þess á milli ræða þeir fundarstjórn forseta og krefjast þess að málinu verði vísað aftur til fjárlaganefndar vegna þess að nýjar upplýsingar hafi komið fram í málinu. Það eina sem vantar er að Höskuldur Þórhallsson fari í andsvar við framsóknarflokksbróður sinn, Sigmund Davíð Gunnlaugson, og spyrji hann út í Noregsferð þeirra félaganna og hneykslist svo á því að ríkisstjórnin hafi ekki þegið ofurlánið sem aldrei stóð til boða.

Um allar hinar nýju upplýsingar í Icesave málinu sem birtast stjórnarandstöðuþingmönnum eins og guðlegum vitrunum má ýmislegt segja.

Formaður Framsóknarflokksins setti viðmiðið þegar hann sagði samningana bera of háa vexti, en síðan kom í ljós að hann dró þá ályktun vegna þess að hann ruglaði saman breytilegum og föstum vöxtum. Þá komu fram nýjar upplýsingar um að allar náttúruauðlindir landsins, alþingishúsið, gjaldeyrisvaraforði Seðlabankans og barasta allt íslenskt undir sólinni væri í hættu. Það reyndist ekki rétt. Fram komu upplýsingar um þá blekkingu ríkisstjórnarinnar um að Norðurlöndin settu Icesave sem skilyrði fyrir lánveitingu sinni. Aftur – rangt. Ekki gleyma flokksgæðingar hinu ógurlega leyniáliti lögmannstofunnar Mischon de Reya sem áttu að sanna svik. Þau reyndust vera ófullkláruð drög og flest ef ekki allt í því hafði komið fram í öðru áliti belgískrar lögmannstofu sem lá vikum saman á upplýsingavef stjórnvalda island.is . Svo voru það endalausar vangaveltur um dómstólaleið sem í tíð fyrri ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar var talin dauðadæmd en hafa öðlast nýtt líf í formannstíð Bjarna Ben (sem er einkennilegt því hann sem formaður utanríkismálanefndar felldi dauðadóminn yfir dómstólaleiðinni á sínum tíma).

Listinn yfir nýjar upplýsingar, sem komið hafa fram í þessari umræðu, er allt að því óendanlegur og má það teljast ótrúlegt hversu lítt upplýstir þingmenn stjórnarandstöðunnar eru um Icesavemálið þrátt fyrir að hafa haft marga mánuði til þess að kynna sér öll gögn þess. Kannski eru þeir bara lengi að lesa.

Splunkunýjustu upplýsingarnar eru álitsgerð hagfræðingsins Daniel Gros og skoðun sem lagaprófessorsins Sigurðar Líndal setti fram í Fréttablaðinu síðastliðinn fimmtudag.

Reyndar er alls ekki um nýjar upplýsingar að ræða. Álitsgerð Daniel Gros er í það minnsta mánaðargömul og því hafa gefist næg tækifæri til þess að fjalla um hana í fjárlaganefnd. Við höfum þegar fjallað um hana og látum það nægja en teljum rétt að líta á gagnrýni Sigurðar.

Sigurður segir stjórnarskrána ekki leyfa Alþingi að veita heimild til ríkisábyrgðar á þeim lánasamningum sem Tryggingasjóður innstæðueigenda og fjárfesta (TIF) og fjármálaráðherra hafa gert við Breta og Hollendinga. Rökstuðningur hans byggir á því að ekki liggi fyrir um hversu háa upphæð ríkisábyrgðin mun gilda. Þetta er rangt.

Fyrir liggja tveir lánasamningar og eru þeir aðgengilegir á island.is eins og svo margt annað sem gagnrýnendur Icesave-samninganna virðast ekki hafa skoðað. Í þessum samningum, eins og öllum lánasamningum, eru lánsupphæðir tilgreindar ásamt vöxtum, lánstíma og gjalddögum. Óskað er eftir ríkisábyrgð á þessa samninga.

Ólíklegt er að reyna muni á nema lítinn hluta ríkisábyrgðarinnar og ræðst það af því hversu vel gengur að greiða niður höfuðstól lánanna með eignum gamla Landsbankans til ársins 2016. Samninganefnd Íslands gerði ráð fyrir 75% endurheimtum en vonir manni standa til enn hærri endurheimta. Eftir stendur að einhver gengisáhætta er óhjákvæmileg þegar lán er tekið í gjaldeyri en við gerum ekki ráð fyrir að Sigurður telji að það stangast á við stjórnarskrá að ríkið ábyrgist lán í erlendri mynt.

Á þessum grunni reisir stjórnarandstaðan málþóf sitt og verður því vart hjá því komist að velta því fyrir sér hvort spekileki herji á Alþingi.

Um síðustu áramót var lífeyrir lækkaður um 5-10% og en stendur til að bæta í og skoða frekari lækkanir um næstu áramót. Engin ástæða er til að lækka lífeyrisgreiðslur enda ekki hægt að geyma peninga, nema með öflugu atvinnustigi, það er með nægri atvinnu og góðum launum.

Lífeyrissjóðirnir sem eru orðnir valdatæki atvinnurekenda og verkalýðsforystu, eru reknir sem vogunarsjóðir atvinnurekenda, með þegjandi samþykki verkalýðsforystunnar. Forystu sem látið hefur teyma sig á asnaeyrunum. Þær eru grátbroslegar sögurnar, þar sem stjórnarmönum sjóðanna var haldið uppi á ferðum erlendis, eins og sýningargripum hjá útrásarvíkingunum. Á sýningunum bentu útrásarvíkingarnir á forystuna okkar, ,,þetta er maður sem situr í sjóði, sem veltur miljörðum”. Í ljósi þessara staðreynda er versældómur forystunnar skiljanleg. Forystu sem aldrei hefur verið kosin nema í undantekningartilfellum, heldur handvalin af fyrirrennurum. Þó svo að ég sé hér fyrst fremst að tala um forystu ASÍ, þá á ég ekki von á öðru, en að svipað sé ástatt annarstaðar.  En hvað um það, umræðna er þörf og ég hef fengið jákvæðar undirtektir um þennan málflutning minn.

Þó að boðaðar breytingar ríkisstjórnarinnar á skattkerfinu séu mjög til bóta þá má gagnrýna margt í ríkisfjármálunum.

Ríkisstjórnin hefur ekki gengið nógu langt í að útrýma ýmsu bruðli úr ríkiskerfinu, þó ekki væri nema í táknrænum tilgangi. Þar má fyrst nefna skúffufé ráðherra sem þau Jóhanna og Steingrímur geta ekki með nokkru móti réttlætt á sama tíma og þau skera niður í velferðarkerfinu.

Margt annað má einnig missa sín: 94 milljónir króna í Þjóðmenningarhúsið hlýtur að teljast ofrausn þar sem húsið er að mestu leyti notað til að hýsa blaðamannafundi ríkisstjórnarinnar; 16 milljónir í talsmann neytenda getur varla talist góð meðferð á fé; 963 milljónir í hernaðarsinnaða Varnarmálastofnun á Íslandi er misnotkun á almannafé. Þarna er strax komin meira einn milljarður þrátt fyrir að rétt sé klórað í yfirborðið.

Svo má kannski endurskoða eitt hinna helgu véa vinstrimanna Ríkisútvarpið. Hvað veldur því að Ríkisútvarpið á rétt á 3.200 milljónum króna?

Það er ekki að sjá að Ríkisútvarpið, þrátt fyrir mikinn mannsöfnuð, hafi staðið sig betur en undirmannaðir einkafjölmiðlar í að upplýsa almenning í aðdraganda hrunsins hvað þá eftir hrunið. Sá mikli aðstöðumunur sem skattpeningar veita Ríkisútvarpinu virðast ekki skila sér í betri fréttamennsku og því má setja spurningamerki við rausnarlegt framlag ríkisins.

Á sviði afþreyingar er ekki ljóst að Ríkisútvarpið beri sérstakar skyldur gagnvart almenningi í landinu né sé að sinna þeim málaflokki sérstaklega vel. Hin nýi þáttur Ríkissjónvarpsins Marteinn virðist lítið annað en hefnd ríkisins á því að almenningur hlæi og skemmti sér yfir þeim Georg Bjarnfreðarsyni og Ólafi Ragnari á Stöð 2. Það er aðeins Rás 1 sem virðist gegna hlutverki sem markaðurinn virðist ill fær um að sinna og því ástæða til að standa vörð um hana. En ef Ríkisútvarpið væri trimmað niður í Rás 1 er ljóst að sparnaðurinn er þá þegar orðinn verulegur.

Tækifæri ríkisstjórnarinnar til að stemma stigu við uppgangi stofnanna sem eru áskrifendur að fé skattgreiðenda er núna. Ríkissjóður stendur illa og krafan um að takmarkað skattfé borgana sé vel ráðstafað er hávær. Einkaháskóli á ríkisspena er hugmynd sem telst galin en eins og fleiri slíkar hugmyndir á liðnum árum var hún engu að síður talin „tær snilld”. Annaðhvort eru menntastofnanir einkaháskólar, sem er hið besta mál, eða ríkisháskólar. En að festa sig á fjárlögum með því að kalla sig einkaháskóla og ofan á það þiggja niðurgreiðslur í gegnum lánasjóð íslenskra námsmanna er viðskiptahugmynd sem á ekki að ganga lengur upp.

Við núverandi aðstæður hlýtur það að teljast eðlilegt að ríkið tryggi ríkisháskólunum framtíð en láti einkafyrirtækin sem hafa stofnað til reksturs á háskólastiginu mæta afgangi. Til að byrja með væri hægt að setja hámark á eða jafnvel hætta að lána til skólagjalda. Þetta er einfalt að rökstyðja með því að ríkið hafi skuldbindingu við eigin háskóla og beri að tryggja framtíð þeirra. Einkaháskólarnir eigi enga kröfu á ríkisvaldið umfram þá samninga sem í gildi eru. Þessir háskólar eru í raun að gera út á markað sem ríkið fjármagnar að nánast öllu leyti. Ef ríkið er nauðbeygt til að breyta forsendum þess markaðar þá er það eðlileg krafa að einkaháskólarnir verði að laga sig að þeim forsendum nema þær séu óeðlilegar eða ósanngjarnar. Það virðist ekki vera raunin með ákvörðun um að lána ekki til skólagjalda.

Morgunblaðið nánast endurtekur mánaðargamla frétt Pressunnar á forsíðu sinni í dag. Báðar eru fréttirnar byggðar á álitsgerð hagfræðingsins Daniel Gros þar sem hann segist telja að Bretar og Hollendingar muni mokgræða á Icesavelánunum til Íslendinga.

Með því að kynna sér gögn Icesavemálsins á vefsíðunni island.is hefðu eflaust vaknað spurningar hjá starfsmönnum fjölmiðlanna tveggja sem hefðu getað forðað þeim frá þessum vandræðalega fréttaflutningi.

Pressan hefur það eftir hagfræðingnum í sinni frétt að Bretar og Hollendingar muni hagnast um 270 milljarða króna með því að rukka Íslendinga um töluvert hærri vexti en þeir greiða sjálfir af sínum lánum. Hvort það sé til marks um reiknihæfni hagfræðingsins eða ekki þá áttum við okkur illa á því hvernig vaxtahagnaðurinn getur orðið meiri en heildarvaxtagreiðslur Íslands af láninu sem áætlaðar eru um 240 milljarðar miðað við 90% endurheimtuhlutfall úr þrotabúi gamla Landsbankans.

Morgunblaðið slær öðrum vangaveltum hagfræðingsins upp á forsíðu í dag. Hann mun hafa velt upp þeirri spurningu hvort bresk og hollensk stjórnvöld ættu ekki samkvæmt jafnræðisreglu evrópska efnahagssvæðisins að veita íslenska innstæðutryggingasjóðnum lán á sömu kjörum og þau veita eigin sjóðum. Í fyrirsögn fréttarinnar segir að 185 milljarðar króna gætu sparast ef svarið við vangaveltum hans er játandi. Það er merkilegt því það er álíka upphæð og núvirt skuldbinding Íslands miðað við 90% endurheimtuhlutfall.

Í fréttinni kemur ekki fram um hvaða jafnræðisreglu hagfræðingurinn á við, en okkur er ekki kunnugt um að til sé einhver ein allsherjarjafnræðisregla í Evrópurétti. Það eru hins vegar jafnræðisreglur á mismunandi sviðum og miða þær allar að því að skapa jafnræði á markaði, þ.e. koma í veg fyrir mismunun og röskun á samkeppnisstöðu markaðsaðila. Tryggingasjóðirnir eru ekki markaðsaðilar og eiga ekki í neinni samkeppni sín á milli þannig að það er fráleitt að tala um jafnræðisreglu í því samhengi sem hagfræðingurinn gerir.

Það alvarlegasta í frétt Morgunblaðsins er að blaðið virðist vísvitandi villa um fyrir lesendum sínum með því að bera saman breytilega vexti og fasta án þess að gera grein fyrir eðlismun þeirra. Það gerir því skóna að ef kenning hagfræðingsins gangi upp þá væru vextir Icesavelánsins 1,5% í stað 5,55%, en þessir vextir eru alls ekki sambærilegir.

Morgunblaðið segir breska sjóðnum bjóðast lán á 1,5% vöxtum (LIBOR-vextir með 30 punkta álagi). Ekki kemur fram um hve langa LIBOR vexti er að ræða en líklegt má telja að um sé að ræða 12 mánaða vexti, þ.e. vexti sem breytast á 12 mánaða fresti. Icesavelánið ber aftur á móti fasta 4,29% vexti út 15 ára lánstímann með 125 punkta álagi. Til þess að hægt sé að bera þessi kjör saman þarf að umreikna LIBOR-vextina í 15 ára fasta vexti. Þar sem LIBOR-vextir eru að hámarki til 12 mánaða er hægt miða við vexti 15 ára vexti Evrópska seðlabankans og voru þeir 4,651% í júní síðastliðnum, þegar Icesavesamningarnir voru gerðir. Með 30 punkta álagi eru væru 15 ára vextir á lánum frá breskum stjórnvöldum til breska tryggingasjóðsins því 4,951%.

Rétt er að taka það fram að við höfum ekki fundið álitsgerð Daniel Gros á netinu og því byggjum við skrif okkar um hana alfarið á umfjöllun Pressunnar og Morgunblaðsins. Ef einhver lesandi hefur álitsgerðina í fórum sínum má hann gjarnan senda okkur hana á flokksgaedingar@gmail.com.

Umfjöllun fjölmiðla hefur ráðið miklu um hversu tortryggilegir Icesavesamningarnir hafa verið gerðir og má því oft kenna hversu lítt sumir fjölmiðlamenn hafa kynnt sér þau fjölmörgu gögn sem hafa verið gerð opinber af íslensku stjórnvöldum. Iðullega hefur framþróun mála verið á þá lund að einhver spekingur fær mikið rými hjá fjölmiðli við mikla athygli en stuttu síðar reynist gagnrýnin haldlaus sem vekur jafnan litla athygli.

Dæmi:
Í gær hafði Ríkisútvarpið það eftir IFS-greiningu að gjaldeyrisáhætta íslenska ríkisins vegna Icesave hafi verið aukin með því að festa kröfur Tryggingasjóðs innstæðueigenda og fjárfesta (TIF) innstæðutryggingasjóðs í íslenskum krónum. Átti þetta að vera eitthvað mesta gjaldeyrisbrask Íslandssögunnar og enn ein sönnun þess hversu illa var samið. Vantaði bara að einhver væri tilgreindur sem landráðamaður.

Seðlabankinn spáir því að til lengri tíma mun íslenska krónan styrkjast. Ef sú spá gengur eftir mun Icesaveskuldin lækka í íslenskum krónum rétt eins og endurheimtur úr þrotabúinu þar sem eignir þess eru að miklu leyti í erlendri mynt. Verði þróunin þveröfug við spána og krónan veikist hækkar Iceskuldin í íslenskum krónum en á sama tíma mun endurgreiðsla úr þrotabúinu einnig hækka, a.m.k. þar til forgangskröfur hafa verið greiddar að fullu. Sú staðreynd að eignir þrotabúsins eru að stórum hluta í erlendri mynt jafnar því að vissu marki áhættu af breytingum á gengi krónunnar.

Á svipuðum nótum hefur hefur það verið gert tortryggilegt að lánasamningarnir hafi verið gerðir í erlendri mynt. Hvort það hefði verið hagstæðar að gera þá í krónum ræðst auðvitað af gengisþróun. Ef krónan veikist er það hagstæðara og öfugt ef hún styrkist. Spár Seðlabankans, AGS o.fl. um gengisþróun gera ráð fyrir að hún styrkist og hefði það því verið órökrétt og óskynsamlegt að hafa samninginn í krónum. Raunar gengur efnahagsstefna stjórnvalda út á það að standa að baki gjaldmiðli þjóðarinnar enda væri það frétt ef að íslensk stjórnvöld ætluðu að taka skortstöðu gagnvart krónunni eins og virðist felast í gagnrýni IFS-greiningu.

Þá hefðu samningarr um lán í krónum væntanlega útheimt allt aðra vexti. Í því samgengi má spyrja hvort einhver viti um óverðtryggð lán í íslenskum krónum á 5,55% vöxtum?

Skattar eru ekki vondir í sjálfu sér heldur eru þeir undirstaða velsældar Íslendinga. Lífsgæði okkar eru meðal þeirra bestu í heiminum og verða það áfram þrátt fyrir hrun íslensks efnahagslífs. Hið opinbera gegnir veigamiklu hlutverki í að tryggja þessi lífsgæði með því að tryggja jafnræði þegnanna m.a. til náms og heilbrigðiskerfis. Krafa samfélagsins er að einstaklingum í nauð sé hjálpað og jafnræði sé gætt meðal þegnanna. Skattkerfið gegnir lykilhlutverki í að framfylgja þessari kröfu enda tryggir það hinu opinbera tekjur til að veita opinbera þjónustu og getur nýst sem öflugt tekjujöfnunartæki.

Í stjórnartíð Sjálfstæðisflokksins var skattkerfinu hins vegar misbeitt í þágu hæstu tekjuhópa samfélagsins á meðan milli- og lágtekjuhópar tóku meiri byrðar á sig. Rannsóknir Stefáns Ólafssonar sýna þetta glöggt en niðurstaða hans er að:

„allir alþjóðlegir mælikvarðar á heildarskattbyrði sýna að skattbyrði hefur aukist mikið á Íslandi síðan 1995 og raunar á Ísland heimsmet í aukningu skattbyrðarinnar á tímabilinu frá 1995 til 2005. Þessi aukning heildarskattheimtu er nær eingöngu vegna aukinnar tekjuskattheimtu af einstaklingum og fjölskyldum, sem lagðist með mestum þunga á fólk úr lægri tekjuhópunum, lífeyrisþega og ungar barnafjölskyldur. Skattbyrði þess tíunda hluta þjóðarinnar sem hafði hæstar tekjur lækkaði hins vegar mikið, mest hjá þeim allra tekjuhæstu. Skattbyrði lágtekjufólks og meðaltekjufólks jókst vegna rýrnunar skattleysismarkanna og þrátt fyrir að álagningarhlutfall skatta hafi lækkað. OECD hefur staðfest þessa þróun með afdráttarlausum hætti í nýlegri skýrslu sinni um efnahagsmál á Íslandi árið 2005 (Economic Survey: Iceland).”

Það er því nokkuð sérkennilegt að fylgjast með Sjálfstæðisflokknum mótmæla skattbyrði, eftir að hafa sett heimsmet í þeirri aukningu, þegar núverandi ríkisstjórn leiðréttir misbeitingu þeirra á skattkerfinu. Ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna er að reyna tryggja viðgang öflugs velferðarkerfis eftir hrun í skattstofni sem og létta skatta af lægstu tekjum. Hvort tveggja kann að reynast Sjálfstæðisflokknum erfitt að samþykkja eftir 18 ára auðmannadekur en flokkurinn verður að sætta sig við að nú ræður vinstristjórn með skýrt umboð kjósenda. Vonandi ber þá stjórn gæfu til að jafna enn frekar óeðlilegan mannamun í okkar litla samfélagi. Líklega mátti stjórnin ganga enn lengra en hún ákvað í að auka auðlegðarskatta.

Ég hef oft velt fyrir mér hvers vegna lífeyrissjóði. Af hverju ekki gegnumstreymi. Það er ef 15% landsmanna lifir af lífeyri þá þá greiðum við hin 15% í lífeyrirgreiðslur sem gengju beint til lífeyrisþega. Lífeyrisgreiðslur okkar yrðu svo reiknaðar út frá greiðslum okkar í gegnum árin eins og  gert er í dag.

Ég hef í raun ekki fengið svör við þessum spurningum og lýsi eftir þeim. Ég tel reyndar að lífeyrissjóðir verði að vera til, en ekki nema að hámarki 50% og rest borguð beint til lífeyrisþega. Rök mín eru að helst þau að ekki sé hægt að geyma peninga í áratugi, peningar eru ekkert annað en endurspeglun á því atvinnustigi og efnahagsástandi sem ríkir á hverjum tíma. Þannig að í raun er vinnandi fólk á hverjum tíma að greiða bótaþegum bætur af  vinnu sinni. Peningar í bönkum, verðbréf og hlutabréf eru jú bara pappírar og einskis virði í kreppu og atvinnuleysi.   Þar skiptir atvinnustigið öllu. 50% lífeyrirgreiðslurnar yrði svo varið í atvinnuuppbyggingu á krepputímum (enda peningar ekki bundnir í langtíma ruslbréfum)  og til að greiða örorkubætur vegna slysa og veikinda.

Þór Saari, hagfræðingur og þingmaður Hreyfingarinnar, hefur gagnrýnt harkalega slæleg vinnubrögð stjórnvalda við Icesavemálið, krafist ítarlegra gagna og státað sig af hagþekkingu sinni. Einnig hefur hann lagt á það mikla áherslu að þingmenn eigi að kynna sér öll mál til hlítar áður en þeir taka ákvarðanir. Er það vel.

Í örstuttu nefndaráliti sínu um Icesavefrumvarpið rökstyður hann andstöðu sína við það. Helstu og nær einu rök hans eru að mat samninganefndarinnar um að eignir gamla Landsbankans gangi upp í 75% af forgangskröfum sé allt of bjartsýnt. Vísar hagfræðingurinn til reynslu annarra þjóða af gjaldþrotum banka þar sem iðullega hafi verið gert ráð fyrir of miklum endurheimtum. Sú reynsla sýnir að almennt náist í mesta lagi 30% upp í kröfur við venjubundin gjaldþrot.

Allt kann þetta að vera satt og rétt en ekki er ætlunin að leggja mat á reynslu annarra við gjaldþrotauppgjör banka. Það er þó þannig að út frá þessu viðmiði þingmannsins að þá er mat samninganefndarinnar vel innan þess. Komið hefur fram í fjölmiðlum að heildarkröfur í þrotabú gamla Landsbankans nema alls 6.459- ma.kr. og forgangskröfur 1.273- ma.kr.. Þar af leiðir að þá eru 75% af forgangskröfum um 15% af heildarkröfum í þrotabúið og þannig vel innan 30% viðmiðið.

Mistök Þórs virðast liggja í því að hann ruglar saman almennum kröfum og forgangskröfum og notar þannig vitlausan grunn til að reikna út hlutfallið af heildarkröfunum. Sjálfsagt er erfitt að geta sér til um hver viðbrögð Þórs sjálfs hefðu verið ef samninganefndin eða fulltrúar stjórnvalda gerðust sek um slík grundvallarmistök. Og eflaust mun þingmaðurinn skipta um skoðun þegar hann áttar sig á mistökum þegar veigamestu rökin í áliti hans horfin. Enda elta þingmenn Hreyfingarinnar ekki flokkslegar skotgrafir heldur hafa ávallt málefnin í fogrunni.

Einhver draugagangur er í gangi varðandi hina meintu rannsókn Alþingis á hruninu. Nú er farið að tala um að skýrslan um hrunið, sem ekki var hægt að birta á réttum tíma, eigi ekki að koma fyrir augu almennings heldur eigi að skipa nefnd alþingismanna, sem meti hvort hún sé birtingarhæf. Dreginn hefur verið fram gamall alþingismaður löglærður, en eftir honum (henni) er haft að svona mál taki mörg ár á Norðurlöndunum.

Þetta kemur svo sem ekki á óvart, eins og hálfkák ríkistjórnarinnar í skattamálum þar sem hátekju- og stóreigna fólk er tekið með silkihönskum, á meðan hinn stóri millitekjuhópur fær stóra reikninginn. Sjómannaafsláttur tekjutengdur er einnig út af borðinu.

Ég geri meiri kröfu til vinstristjórnar.

Eftir hrun kapítalismans á Íslandi og víðar, hafa augu margra opnast fyrir veikleikum kapítalismans og ekki síst ranglæti hans. Þó ríkistjórn, ráðherrar og alþingismenn gefi tilskipun eða yfirlýsingar, er engu líkara en að kerfið stjórnist af ókunnu afli. Allir hafa heyrt af skilanefndum, dómstólum og ýmsum stofnunum sem virðast lifa sjálfstæðu lífi, utan við öll þau gildi sem við teljum réttlát. Til dæmis er ekki annað að sjá en að eignarrétturinn sé ósnertanlegur, jafnvel þó öllum sé ljóst að til hans hafi verið stofnað á óheiðarlegan hátt.

Þessar vangaveltur stafa af því óréttlæti sem óheftur eignaréttur veldur. Í mörgum tilfellum er eignarrétturinn ofar lífinu. Fólk sveltur á meðan það horfir á nágranna sína þjást úr ofneyslu. Húsnæðislausir horfa á húseigendur negla fyrir glugga og dyr ónotaðra húsa sinna. Húsin skulu standa auð frekar en að leyfa húsnæðislausum að njóta. Lögreglan rýmir hús ef fólk leitar skjóls í auðum húsum, lögreglan -þjónar fólksins- rýma húsin að ósk húseigenda.

Þessu var ætlað á mogga blogg á sínum tíma, en fréttin hvarf sem ég ætlaði að birta þetta undir.

Nú er Neisti kominn á netið, en þar má m.a. lesa:

,,Sú vísindalega hagræðing og skipulagning, sem valdhafar vesturlanda beita nú fyrir sér í samvinnu við háskólana beinist fyrst og fremst að einu marki: Frelsi viðskiptanna og fjármagnsins. Þessu á í orði að fylgja skoðanafrelsi, en brjóti þær frjálsu skoðanir í bága við hagsmuni fjármagnsins og hins ríkjandi valds, verða þær ekki liðnar í reynd napalm, eiturgas, þyrlur og þotur, eldflaugar, sprengjur, táragas, hríð- skotabyssur, kylfuhögg, fangelsanir og tortúr eru þau meðul sem hclst hafa verið látin tala, þegar reynt hefur verið að koma slíkum skoðunum í framkvæmd. Siðferðislegur matsgrundvöllur verður ósamrýmanlegur hinu praktíska skipulagsstarfi valdhafanna.
Þess vegna virðist það aðeins vera skipulags- og framkvæmdaatriði að mati Bjarna Benediktssonar að fremja þjóðarmorð í Víetnam.
Og slíkt verður bezt framkvæmt með hlutlausum vísindalegum aðferð um, eftir að hinar hlutlausustu ákvarðanir hafa verið teknar samkvæmt ráðum skipulagsvísindamannanna.
Sú spurning hlýtur að vakna, hvort það sé andlega heilbrigðum manni ætlandi, að beita rökræðum gegn mönnum, sem leggja málstað víetnömsku þjóðarinnar að jöfnu við málstað íslenzkra bænda, sem voru á móti símanum upp úr aldamótunum síðustu.
Hér eru orðin máttvana, hér verða verkin að tala.”

Engin lognmolla. Smellið á myndina.

Ég ætla rétt að vona að ekki gleymist að leggja á fjármagnstekjuskatt. Það er óþolandi að efnað fólk sem einungis lifir á eignum sínum geti komist upp með að greiða ekkert til síns bæjarfélags. En eins og flestir vita er ekki borgað útsvar til sveitafélagsins af fjármagnstekjum. Það svíður mörgum að horfa upp á all marga sem hafa auðgast vel með  braski á kvóta og  kúlulánum, komast upp með að borga ekkert til samfélagsins. Það töpuðu ekki allir í bankahruninu. Til að fyrirbyggja ótímabæra reiði þeirra sem þetta lesa, er ég ekki að tala um venjulegan sparnað upp á miljón eða tvær og skuldlausa íbúð. En allt þar fyrir ofan og að sjálfsögðu eiga þessir skattar að vera þrepaskiptir eins og aðrir skattar.

Var á Þjóðfundi 2009. Vel skipulagður fundur og umgjörð hin glæsilegasta. Ótrúlegt var hve jákvæðir menn voru og sneiddu hjá ágreiningi eins og köttur heitann graut. Niðurstöður voru nokkur hundruð meðaltals skoðanir en þó flestar félagslega miðaðar. Allir eiga að geta fundið eitthvað við sitt hæfi. Vonandi geta þær vangaveltur leitt okkur fram á veginn. Líklegast er þó á að lítið standi eftir annað en glæst umgjörð.

Á leiðinni heim flaug það í gegn um huga minn hve þetta væri nú íslenskt, þarna átti að leysa málin með einum stórum fundi. Einn stór fundur, eitt stórt álver, ein stór virkjum, eitt stórt lán og svo framvegis.

En í öllu falli ég skemmti mér ágætlega og þakka fyrir mig.