Lisa, de stiefdochter van een vriendin is nét afgestudeerd. Tijdens het feestje ter gelegenheid van haar verjaardag porde de vriendin Lisa in de zij met de opmerking ‘Marion is loopbaancoach, zij kan je vast helpen met solliciteren’. En zo ontspon zich tussen Lisa en mij een gesprek vol met do’s and don’ts rond solliciteren. Lisa helemaal blij, want ze blijkt geen idee te hebben hoe te beginnen op de arbeidsmarkt en ik verbaasd constaterend dat daar geen aandacht voor was tijdens haar studie. Daarom hier de tips die ik ook aan Lisa gaf om een start te maken met het solliciteren. Beste studenten, doe er je voordeel mee!

Tip 1. Zoek uit wat je kwaliteiten en competenties zijn. Op 123test vind je leuke oefeningen om daar meer zicht op te krijgen. Als je meer zicht hebt op je kwaliteiten en competenties is het gemakkelijker om vacatures te selecteren die bij jou passen. Mijn uitgangspunt is altijd: als je vanuit je kwaliteiten werkt, werk je met plezier.
Tip 2. Er zijn verschillende websites die je kunnen helpen om je kwaliteiten en competenties te vertalen naar mogelijk interessante banen. Voorbeelden zijn Ikkan of de Talentenvertaler van UWV. Houdt er wel rekening mee dat dit soort hulpmiddelen richting geven maar zijn geen maat zijn, hé!
Tip 3. Om nog meer zicht te krijgen op wat je leuk vindt of interessant, werkt het heel goed om informatie (vacatures, artikelen in kranten en tijdschriften, internet, TV programma’s, andere publicaties) te verzamelen die op een of andere manier je aandacht trekken. Doe dat een tijdje en kijk dan eens of je een rode draad kunt herkennen.
Tip 4. Een oerwoud van vacaturedatabanken publiceren vacatures en het kost zeëen van tijd om die allemaal af te lopen. Zoekmijnbaan en Askjim zijn daarom handige websites. Als ‘metasearchers’ struinen zij de belangrijkste vacaturedatabanken voor je af en verzamelen die. Dat scheelt veel tijd!
Tip 5. Vergeet niet dat 70% van de banen ingevuld worden vanuit de netwerken die mensen hebben. Dus het loont de moeite om daar gebruik van te maken. Eén manier om je netwerk in kaart te brengen is LinkedIn En LinkedIn wordt ook steeds vaker gebruikt door recruiters van bedrijven die mensen zoeken voor hun vacatures. LinkedIn is trouwens sowieso een leuke manier om te volgen waar studiegenoten ‘blijven’.

Over al deze onderwerpen is natuurlijk nog veel meer te zeggen maar ik hoop dat het jullie in elk geval op gang helpt in de wondere wereld die ‘arbeidsmarkt’ heet.

Veel succes!

Vorige week schreef ik over transformationeel leiderschap. De term suggereert dat het hier gaat om het aansturen van mensen. Dat klopt maar het gaat nog veel meer over het leiding geven aan jezelf. Hoe wil je in het leven staan, hoe wil je gekend zijn, hoe zien je relaties met anderen er uit? Het woord transformatie is gemakkelijk te verwarren met een ander, erg populair en veel vaker gebruikt woord: veranderen. Een woord dat ook meer dan gemiddeld in mijn eigen vocabulaire en geschiedenis voorkomt. Als loopbaancoach werk ik veel met mensen in veranderprocessen en mijn eigen loopbaan kent een paar ‘onverwachte wendingen’, zal ik maar zeggen.

Hoewel het verschil in een klein hoekje zit, is transformatie in deze context niet hetzelfde als veranderen. Het verschil zit hem in het uitgangspunt. Veranderen gebeurt op basis van gevestigde normen. Verandering vergt overtuigingskracht. Transformatie gebeurt op basis van principes, het komt van binnen uit. Een mooie metafoor die ik las in ‘Kun je een rups leren vliegen’ gaat over Monty uit ‘De Paardenfluisteraar’. Vroeger werd hem door zijn vader geleerd om paarden te temmen. Later leerde hij de ‘taal’ van de paarden te gebruiken en bleek op basis daarvan in staat om deze dieren dingen te leren die voor onmogelijk werden gehouden. En dat bedoel ik met ‘van binnen uit’. In plaats van angst te gebruiken om dingen bij de paarden af te dwingen, was er vertrouwen. Vertrouwen waardoor begrip ontstond en nieuwe mogelijkheden zich openbaarden. En zo kun je natuurlijk ook naar jezelf kijken: draai jij mee in het systeem? Pas jij jezelf aan omdat het van je verwacht wordt, omdat je bang bent voor het onbekende? Of transformeer je op basis van wat jij belangrijk vindt, waarvoor jij wilt staan?

Zelf gebruik ik weleens de term ‘mezelf opnieuw uitvinden’. Zo nu en dan stel ik mezelf de vraag hoe ik met hetgeen ik tot dan geleerd heb de komende jaren wil omgaan. Zo probeer mijzelf opnieuw uit te vinden. Is dat transformatie of toch gewoon veranderen? Die vraag neem ik de komende tijd eens mee, kijken waar het me brengt….

In mijn zoektocht naar nieuwe invalshoeken voor mijn coach- en advieswerk, ben ik helemaal gevangen door literatuur en onderzoeksresultaten die iets zeggen over sociale innovatie en transformationeel leiderschap. Het raakt mij des te meer, omdat ik mij er zo door gesteund voel in de overtuigingen van waaruit ik werk.
Ik ben heel blij met de conclusie in de Concurrentie en Innovatie Monitor van Erasmus Universiteit, dat sociale innovatie voor 75% bijdraagt aan de rentabiliteit van ondernemingen en Research en Development slechts 25%. Wáár ik blij van word? Dat dynamische vaardigheden en aandacht voor talentontwikkeling substantieel bijdragen aan dat resultaat. Vrij vertaald houdt het ontwikkelen van dynamische vaardigheden in dat het management er goed aan doet om bij strategische beslissingen alle lagen van het bedrijf in te zetten om haar innovatieve krachten in beweging te zetten. En medewerkers zijn, mits goed gefaciliteerd, in staat gebleken om innovatieve vaardigheden te ontwikkelen.

Transformationeel leiderschap vertegenwoordigt voor mij het antwoord op de vraag wat voor soort managers nodig zijn om sociale innovatie handen en voeten te kunnen geven. (Trouwens, transformatie versus veranderen… zo mooi… maar dat is voor een andere keer.)
Managers die bereid zijn zelf te veranderen, steeds willen leren, hun nek durven uitsteken, niet bang zijn voor onzekerheid en tegenstellingen, hun principes en waarden als uitgangspunt hanteren maar die vooral ook een onvoorwaardelijk geloof hebben in het potentieel van mensen. Deze managers blijken het meest succesvol te zijn.

Maar geldt het voorgaande niet net zo voor medewerkers? Veranderen, ontwikkelen, risico’s durven nemen, je eigen principes hoog houden en ook hier: geloven in je eigen kwaliteiten en talenten.
Ik raak er in elk geval door geïnspireerd om met hernieuwde energie mijn werk voort te zetten vanuit het potentieel van mensen en niet te vergeten mijn eigen potentieel.

En aan iedereen die dit leest stel ik voor om hetzelfde te doen: geloof in jezelf, geloof in de ander. Om met het bekende shampoo merk te spreken: ‘You’re worth it’

Ik ben door het United World College en de Nationale Jeugdraad gevraagd plaats te nemen in de programmacommissie van het Youth Leadership Summit (YLS) 2009. YLS is een leiderschapsprogramma voor jongeren tussen de 16 en 20 jaar, gericht op een diverse samenleving. De programmacommissie verzamelt informatie over de kwaliteit en beleving van de YLS 2009. Hoe doen we dat? Uiteraard met de bekende evaluatieformulieren en inhoudelijke enquêtes. Maar het is inmiddels wel bij iedereen bekend dat een ingevuld papiertje niet altijd een goed en/of voldoende inzicht geeft in de kwaliteit van een (informeel) educatief programma, en zeker niet met betrekking tot de (subjectieve) beleving daarvan. Dus ben ik vanochtend vroeg (23-07-2009) naar Baarlo afgereisd om de YLS zelf te bezoeken en te spreken met deelnemers, trainers en facilitators. Ik heb vooral heel veel vragen gesteld… en goed geluisterd!

De ervaring

De ervaringen zijn gewoon goed, eerlijk is eerlijk. Iedereen die ik gesproken heb kijkt met veel plezier terug op een week vol emotie, gezelligheid en diepgang. En ik ben een kritisch kijker wat dat betreft. Daarom zijn er wat mij betreft uiteraard verbeterpunten, maar niet te ontkennen valt dat het 5-jarig bestaan van YLS in Nederland daadwerkelijk heeft laten zien dat het een zeer waardevolle bijdrage levert aan de ontwikkeling van diverse jongeren.

De aandachtspunten

De aandachtspunten die wat mij betreft geadresseerd moeten worden voor kwaliteitsverbetering van het YLS programma, zitten met name op het gebied van communicatie en diversiteit.

Uit onderzoek blijkt dat deelnemers in aanraking komen met YLS via vrienden, kennissen of familie; de posters en flyers hebben een zeer beperkt effect. Leuke video-, foto- en blogimpressies van YLS-ervaringen zouden veel makkelijker (en structureler gedurende het hele jaar) in te zetten zijn als promotiemiddel. Oud-deelnemers kunnen op die manier als ambassadeur ingezet worden door met hun social media profielen hun vrienden bereiken met de boodschap van YLS.

Diversiteit is en blijft een thema van aandacht: het is immers ook een van de hoofdthema’s van het programma. Ik heb dit jaar denk ik alle kleurtjes gezien, dus wat dat betreft geen gebrek aan diversiteit! Wat betreft religieuze diversiteit, zou het programma een iets sterkere islamitische vertegenwoordiging kunnen verkrijgen. Maar met name op de gebieden opleidingsniveau en valide/invalide valt winst te behalen!

Ludo Keizer – programmacommissie Youth Leadership Summit 2009

N.B. Hieronder vind je een impressie van een aantal jongeren die ik gesproken heb over hun YLS-ervaring!

Mattijs

Mattijs is een 18-jarige deelnemers aan het YLS programma. Vooraf vond hij het moeilijk te bepalen wat het weekend zou opleveren, maar het leek hem leuk om te leren en bovendien was hij al 2 jaar niet op vakantie geweest!

YLS was voor Mattijs een mooie en leerzame week. Contact maken met vreemden was nooit zijn sterkste punt: daar heeft het

programma zeker een vooruitgang in betekend. Iedereen stelt zich namelijk open op tijdens deze week! Het was een behoorlijk intensief programma, bestaande uit ongeveer 25% lol en 75% leren. De afwisseling tussen speels en serieus was daarmee goed gedekt, en dat moest ook wel want de week was best heftig. Daardoor kan je wel heel mooi voor jezelf bruggen maken tussen theorie en praktijk. Met name de workshop waarin we met 3 groepen 3 steden moesten bouwen!

Lynn

Lynn is een van de jongere deelneemsters met 16 jaar. Daar heeft ze echter geen moment bij stil hoeven staan: tijdens deze week ging iedereen met elkaar om als gelijken. Het is zo mooi om te zien en voelen welke energie er door die openheid loskomt bij mensen, ook bij diegene van wie je dat misschien niet zou verwachten. Daardoor – en natuurlijk ook door de behoorlijk diverse groep – werk je automatisch al aan vooroordelen.

Lynn geeft wel aan dat ze de interactieve workshops leuker vind dan de enkele workshop waarbij je 2 uur stilzit en luistert.

Neci

Neci is 16 jaar en is een van de deelneemsters die van Sint Maarten komt, samen met 2 vriendinnen hebben zij zich aangemeld voor YLS. Op Sint Maarten wordt Engels gesproken, maar op school leer je Nederlands. Dus de meiden hadden geen taalprobleem, wel een uitdaging omdat het Nederlands in Nederland toch net iets anders is. Die uitdaging is positief, want daardoor bereidt jezelf beter voor op een succesvolle carrière in Nederland.

Neci vond met name de dialoog-groepen erg leuk: veel interactie waarbij diversiteit daadwerkelijk naar voren komt. Die diversiteit is gedurende het gehele programma met erg veel respect behandeld, waardoor iedereen zich thuis voelt en waardoor niemand wordt buitengesloten. Het is dus helemaal niet noodzakelijk om met vriendinnen naar YLS te gaan: in je eentje is net zo leuk!

Nusret

Nusret is een van de oudere deelnemers: ze is 19 jaar. Haar ouders komen uit Pakistan. Ze heeft via via van YLS gehoord en is zodoende bij het programma terecht gekomen. Der flyer of poster heeft ze nooit gezien.

Nusret was vooraf een beetje bang dat haar leeftijd een rol zou spelen, dat ze misschien niet altijd even goed met iedereen kon connecten. Dat bleek echter totaal niet het geval: er is een diverse groep jongeren samengebracht waarbij afkomst en leeftijdverschillen alleen maar een plus zijn. Wat betreft die diversiteit: het zou goed zijn om de toekomst niet alleen maar naar kleurverschillen (zwart-wit) te kijken, maar meer aandacht te besteden aan religieuze verschillen. Je ziet dat er in verhouding weinig Turkse of Marokkaanse jongeren hebben meegedaan aan het programma. Daar is dus winst te behalen!

Faezeh (jr. trainer)

Faezeh is 18 jaar en een YLS ‘veteraan’: zij heeft vorig jaar als deelneemster aan het programma meegedaan. Dit jaar is ze bij YLS teruggekomen als junior trainer.

Dit jaar is de YLS 1 week, vorig jaar was dat nog 2 weken. In die 2 weken is het beter te doen om alle inhoud goed te behandelen, 1 week betekend dat je af en toe keuzes moet maken in het programma. Wel zie je dat er dit jaar meer met peer-2-peer educatie wordt gewerkt door junior trainers op te leiden en in te zetten. De opleiding was trouwens erg goed georganiseerd! Wat betreft diversiteit is er een mooi gemixte groep, maar zijn er nog wel punten voor verbetering te bedenken. Met name de diversiteit op het gebied van opleidingsniveau is wat Faezeh betreft een aandachtspunt. De manier (bereik en vorm) van de communicatiemiddelen speelt daarbij zeker een rol!

Daphina (jr. trainer)

Daphine is ook een ervaringsdeskundige: ze heeft het programma als deelnemer doorlopen in 2005, als facilitator ondersteunt in 2007 en nu als trainer in 2009.

De heftigheid en diepgang van de verschillende workshops en interactiemomenten hebben een hele grote impact op de groep en de daarin fungerende individuen. Als deelnemer merk je dat, maar als trainer heeft Daphina dat nog beter kunnen zien dit jaar. Daarom is ook zij een voorstander van een 2-weken programma: daarin heb je meer ruimte en tijd om soms heftige ervaringen en gesprekken te behandelen en een plek te geven. Dit jaar is er voor het eerst gewerkt met junior trainers. Daphina vond het geweldig om vanuit die rol een bijdrage te leveren aan de ontwikkeling en inzichten van deze talentvolle jongeren. “Het mooiste van YLS 2009? De kracht van peer-to-peer educatie!”

Ufuk (jr. trainer)

Ufuk is als junior trainer verbonden aan de YLS 2009. Hij heeft genoten van de week, ondanks zijn verrekte enkelbanden! Daarmee heeft hij overigens wel aan den lijve ondervonden hoe lastig toegankelijk sommige stukken – met name voor minder validen – waren van het prachtige kasteel dat als locatie diende.

Ufuk heeft een goed gevoel aan de week overgehouden, omdat er veel ruimte is geweest voor een open dialoog met als doelstelling begrip voor elkaars belevingswereld.

Sebastiaan – Forum (sponsor)

Sebastiaan was bij de afsluiting van YLS aanwezig als vertegenwoordiger van Forum, sponsor van het programma. Naast genieten van de dag, heeft Sebastiaan ook een bijdrage geleverd aan de workshop over diversiteit.

Hij vertelde onder de indruk te zijn van het niveau van de deelnemers, ongeacht leeftijd. Ook de betrokkenheid bij maatschappelijke thema’s viel hem op ten positieve. Sebastiaan gaf aan dat hij hoopte in de toekomst nog meer diversiteit te zien op met name het gebied van minder valide jongeren.

Ik werk té vaak met mensen die helemaal ontdaan, teleurgesteld, verdrietig zijn over het feit dat zij ontslagen zijn. Zij hebben het niet aan zien komen, want ‘ik deed mijn werk toch goed’, ‘ik had toch steeds goed beoordelingen’ en ‘ik ben altijd zó loyaal geweest en nu dit…’. Zo kan ik nog wel even doorgaan. Aan alle mensen die zich hierin herkennen en ook degenen die nog niet aan de beurt zijn geweest, zeg ik: wordt wakker!

Natúúrlijk is het fijn om je betrokken te voelen bij het bedrijf waarvoor je werkt, dat je leuk werk hebt, leuke collega’s en zo’n fijne baas. Maar dat betekent niét dat jij je met huid en haar aan het bedrijf hoeft over te leveren. Jouw werkgever huurt jou namelijk in om een prestatie te leveren en daar betaalt hij een prijs voor: jouw salaris. Daarvoor hebben jullie ooit een arbeidscontract afgesloten en zodra hij jouw prestatie niet meer nodig heeft, de kwaliteit te laag vindt of wat dan ook, zal je werkgever van het contract af willen. En hoewel het ontzettend zuur is als het jouw treft: je had het kunnen voorkomen!

Vijf tips om niet ontslagen te worden:
Tip 1. Zorg er voor dat je een actueel beroep hebt. Er zijn voldoende voorbeelden van ‘verdwenen’ beroepen, datatypiste, boordwertuigkundige, telexist, ga zo maar verder. Volg daarom de ontwikkelingen in jouw werkgebied: zal er de eerstkomende jaren nog vraag zijn naar het soort werk dat je doet? Beperk je niet tot het bedrijf waar je werkt maar kijk ook naar de ontwikkelingen bij concurrerende bedrijven. Als je de idee hebt dat het wel eens de verkeerde kant op kan gaan, zoek dan een andere baan waar wel toekomstmuziek in zit.
Tip 2. Zorg er voor dat jijzelf actueel bent. Dat geldt zowel voor je vakkennis als voor je competenties. Waar eerder bijvoorbeeld vooral een beroep gedaan werd op je inhoudelijke kennis moet je nu steeds vaker presentaties geven. Of, waar je eerder kon volstaan met een mondelinge rapportage, ga je nu ineens ook beleidsnota’s schrijven. Volg opleidingen en trainingen die passen bij je huidige functie en je ambities.
Tip 3. Weet wat je baas van je vindt. Ga het gesprek aan met je baas. Als het geen gebruik in jouw bedrijf is om POP- of functioneringsgesprekken te voeren, vraag er dan om. Vraag je baas waar hij tevreden over is en waar jij je zou kunnen verbeteren. Vertel natuurlijk ook wat jij nodig hebt om verbeteringen te kunnen realiseren. Maak daar duidelijke afspraken over.
Tip 4. Stel je zelf zo nu en dan de vraag of het niet eens tijd wordt voor een andere baan. Dat kan binnen het bedrijf zijn maar ook daarbuiten. Waag de stap eens. Zorg dat je die leuke baan die je in de krant of op internet zag, ook krijgt. Je zult ontdekken dat er heel veel interessante bedrijven zijn, waar leuke mensen werken en waar je je betrokken kunt voelen bij alles wat er gebeurt.

En, weet je wat bij dit alles het meest belangrijk is? Tip 5. Wees onafhankelijk, ben je bewust van je eigen waarde, ambities en datgene wat jij belangrijk vindt in leven en werken. En handel daar naar. Veel succes!

‘Mijn teamleider vindt het eigenlijk maar niks dat ik me heb opgegeven voor deze training’. Dit vertelde een deelnemer mij deze week. In de training leert zij meer zicht te krijgen op haar ambities. Het is een opmerking die ik vaak hoor. Het bedrijf is trots op de persoonlijke ontwikkelingsmogelijkheden die het biedt aan haar medewerkers, in elke vacature wordt er goede sier mee gemaakt. De directeur vertelt in een interview voor hét vakblad van de branche graag over het royale employabilitybeleid van zijn bedrijf.
Zodra de medewerker goedkeuring vraagt om een training te starten, blijkt de direct leidinggevende echter iets minder enthousiast. ‘Heb net van de directie te horen gekregen, dat we moeten bezuinigen, misschien volgend jaar’ is een vaak gehoord argument voor de afwijzing. Zeker in deze tijd waarin de kredietcrisis hoogtij viert. Het wordt nog erger als de training een voorbereiding is om een ambitie buiten de afdeling te realiseren. Met ‘Ik ga jouw vertrek van hier niet financieren’ is de loopbaan van menig talentvol medewerker afgeremd.

Directie, leidinggevende, medewerker. Alle drie spelen een eigen rol als het gaat om talentontwikkeling, of het stagneren daarvan. Bijzonder in deze driehoek is de leidinggevende, omdat hij een dubbelrol heeft. De leidinggevende is in de meeste gevallen tenslotte óók medewerker. Hij wordt, net zoals hij oordeelt over zijn medewerkers, zelf door zijn leidinggevende beoordeeld op de resultaten van zijn werk. Hij heeft zijn eigen verwachtingen en ambities omtrent zijn loopbaan maar is voor zijn eigen succes wel deels afhankelijk van zijn medewerkers. Dus, wie zal het hem kwalijk nemen als hij succesvolle medewerkers probeert te behouden? Zijn afdeling wordt tenslotte afgerekend op bedrijfseconomische, eenvoudig te kwantificeren indicatoren zoals omzet en kosten.

Employability, arbeidsmobiliteit en persoonlijke ontwikkeling zijn graag gebezigde termen in het bedrijfsleven, vooral op de directievloer. De directie wil graag dat de medewerker zich verbonden voelt met het bedrijf, meebeweegt met de veranderingen, gemakkelijk nieuwe taken adapteert en afscheid neemt als er geen ‘match’ meer is. Het verwondert mij daarom steeds weer dat prestatie-indicatoren zoals ziektverzuim, in-, door- en uitstroom en opleidingskosten zelden graadmeters zijn voor het succes van leidinggevenden. Als dat wel het geval zou zijn, zou het employabilitybeleid effectiever en succesvoller zijn. Het dwingt de leidinggevende actief betrokken te zijn bij de employability van zijn medewerkers. Het expliciet mede verantwoordelijkheid maken van de leidinggevende zal daarmee een positief effect hebben op het employabilitybeleid van het bedrijf. De arbeidsmobiliteit van medewerkers wordt groter, omdat er meer ruimte ontstaat om ambities te realiseren. Verandering komt daarmee in een ander, positief daglicht te staan. Het draagt bij aan het succes van de medewerker en dus ook aan dat van de leidinggevende.

Dus leidinggevende, als je baas er niet zelf mee komt, verlang dat de employability van jouw medewerkers mede jouw succes bepaalt!

In het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst. Een veelgehoorde kreet en dat geldt voor de sport ook. Gevestigde sporters blijven niet eeuwig presteren. Daarom moet er constant doorstroom zijn van talent naar de seniorentop. Talentontwikkeling dus. Een van de speerpunten van sportkoepel NOC*NSF. Een gesprek met wetenschapper Marije Elferink-Gemser over dit onderwerp, maar ook over het belang van wetenschap in de topsport en de eventuele Olympische plannen.

“Voor de talentontwikkeling is nu veel meer aandacht. Dat zie je ook terug in de plannen van het NOC*NSF en de regering. Er is de laatste tien, vijftien jaar veel meer wetenschappelijke aandacht voor het begrip talentherkenning en –ontwikkeling. Langzaam maar zeker volgt de praktijk daar ook in.”

Toen en nu: wereld van verschil

“Veertig, vijftig jaar geleden konden topsporters die heel veel aanleg hadden of talent hadden op topniveau presteren. Maar ook mensen die niet zoveel aanleg hadden, maar wel veel trainden konden aan de top meedoen. Tegenwoordig komt dat niet meer voor. Het niveau van de sport is in zijn geheel gestegen.” De wetenschap levert daar volgens haar een bijdrage aan om uit te zoeken welke factoren belangrijk zijn om heel goed te zijn of beter te worden.

“Het voordeel van wetenschap is dat je op een objectievere manier in kaart kunt brengen welke factoren bijdragen om succesvol te zijn. Ik zeg niet dat zonder wetenschap de topsport niet kan verbeteren, maar het speelt dus wel een rol van betekenis. Het geeft een sterke impuls aan het niveau van de topsport.” Ze weet dat niet alleen de 10.000 trainingsuren nodig zijn om de top te bereiken.

Tips van Elferink-Gemser om als talent de top te bereiken.

Studie naar kwaliteiten talenten

Vanaf 2000 heeft Elferink-Gemser talenten in voetbal en hockey gevolgd. Wat is de kwaliteit van de persoon zelf, van de omgeving (ouders, trainer) en aspecten van het kind zelf. Denk daarbij aan lichaamsbouw, fysiologische aspecten (of iemand goed kan sprinten, juist een goed uithoudingsvermogen heeft of wendbaar is), technische kwaliteiten, mentale kwaliteiten en tactische kwaliteiten. “In sommige sporten is dat heel belangrijk of zelfs doorslaggevend. In een split second moet je een beslissing nemen en tot actie overgaan. Dat hele scala brengen we in kaart. Op basis daarvan maken we prestatieprofielen waarin we kunnen zien of de ontwikkelingscurve is die je kunt verwachten van iemand die de top haalt.”

Beperkte plek aan de top

De wetenschapper deed jarenlange studies naar voetbaltalenten. Arjen Robben is een duidelijk voorbeeld van een sporter die de top heeft gehaald.

Vanwege het feit dat de studie in 2000 is begonnen, kunnen we nu ook van een groot aantal sporters zeggen of ze wel of niet de top gehaald hebben. Wat zijn de verschillen met degenen die het niet haalden, maar wel in de talentenselecties zaten? “Een goed voorbeeld van een speler die de top duidelijk gehaald heeft, is Arjen Robben. Maar er zijn ook een hoop voetballers blijven hangen in de hoofdklasse van het amateurvoetbal. Er is natuurlijk maar beperkt plaats aan de top. We willen eigenlijk de kans vergroten dat kinderen het wel halen en het niveau van de sport in zijn totaliteit omhoog te krijgen.”

“Er zijn verschillende kwaliteiten die doorslaggevend kunnen zijn. Tactiek is heel erg belangrijk, en zeker in het aspect positie kiezen en besluitvorming. Daar zit groot verschil tussen de toppers en de subtoppers. Ook op het gebied van sportmotivatie zien we verschillen. Bij intrinsieke sportmotivatie zie je al op 16-jarige leeftijd kleine verschillen tussen de talenten die het wel halen en die het niet halen. Dat verandert niet heel dramatisch in de leeftijd twaalf tot negentien jaar. Eigenlijk kun je zeggen dat je op 12-jarige leeftijd al enorm gemotiveerd moet zijn en dat je moet je ook blijven. Stilstaan is achteruitgaan.”

Volgens Elferink-Gemser kan dat natuurlijk te maken hebben met de motivatie (uitgaansleven, invloeden buitenaf) of net iets meer trainen. “Op zo’n moment lopen de curves uit elkaar. Dit geldt ook voor sprinten en techniek. Dus je kunt op jongere leeftijd al indicaties vinden voor de latere profs.”

Talent recognition

Australië heeft een andere aanpak, maar om de Australiërs op dat punt als voorbeeld te nemen vindt ze te ver gaan. “Daar kijken ze bijvoorbeeld in welke sport een kind geschikt is, ze noemen het talent recognition. Als de verwachting is dat het kind lang wordt, zou je misschien kunnen gaan basketballen of volleyballen. De juiste personen worden dus op de juiste plek gezet. Het achterliggende idee daarbij is dat men denkt dat je daar de meeste kans op succeservaringen hebt. Dat heeft in Australië een enorme stimulans gegeven. Daar wordt steeds meer geld gestoken in sportonderzoek.”

Waterpoloster Ilse van der Meijden studeert in de VS aan de Universiteit. Ilse is top op school en top in sport.

Top in sport = top op school

 

“Vijftien jaar geleden leek het erop dat de talenten iets hogere schooltypes volgden dan de reguliere kinderen. Dat was een trend en het gaf geen significante verschillen. Nu hebben we een studie gedaan en het nog eens bekeken. Het landelijke gemiddelde is niet veranderd, maar de talenten volgen veel vaker een hogere schoolopleiding dan toen. Het lijkt er dus op dat schoolopleiding toch bepaalde aspecten heeft voor getalenteerde kinderen in de sport. Wij denken dat het te maken heeft met de wil om te leren en te kunnen leren. Het leervermogen, wij noemen dat zelfregulatie.”

De zelfregulatie kun je volgens de wetenschapster onderverdelen in 3 aspecten.

1)      Metacognitie. “Plannen, goed kunnen bedenken welke stappen te kunnen nemen om een bepaald doel te halen. Het kunnen monitoren (‘ben ik op de goede weg?’), evalueren (meer terugkijken in een klein proces dat je goed bezig bent in een training) en over het hele proces goed kunnen reflecteren. Dat is meer voor de langere termijn. Die aspecten van metacognitie zijn heel erg belangrijk om het op school goed te doen, maar ook om het in de sport goed te doen.”

2)      Gemotiveerd zijn. “Je moet heel veel moeite daarvoor doen en er veel voor over hebben. En ook self efficiency (geloof in eigen kunnen). Dat ligt dicht tegen zelfvertrouwen aan.”

3)      Uiten in gedrag. “Als kinderen vertrouwen hebben om school en sport te kunnen combineren op hoog niveau, uit zich dat ook in gedrag. Ze komen afspraken na, denk aan op tijd op de training, extra vrije trappen oefenen, etc. Heel doelgericht bezig met hun eigen leerproces. Dat sluit weer aan op een andere studie die we vorig jaar hadden gedaan, waarin we keken naar de kwaliteiten van de talentcoaches.”

Verantwoordelijkheid aan speler zelf

Wat moet je als trainer eigenlijk aan kwaliteiten hebben om jouw spelers de meeste kans te kunnen geven om de top te halen? Met behulp van de grote hoeveelheid data van talenten kwamen ze tot het antwoord. Wat onderscheidt de succesvolle talenttrainer van de iets minderen? Degenen die voornamelijk de autonomie van hun talenten heel erg benadrukt. Dus de trainer geeft veel verantwoordelijkheid aan de speler zelf. De speler moet zijn eigen verantwoordelijkheid nemen voor het eigen leerproces. Dan heb je meer kans de top te halen. Niet iemand die bijvoorbeeld klakkeloos alle trainingen doet. Je moet het zelf goed op orde hebben. Ook is het handig dat je ouders je steunen en dat je sport een goede competitiestructuur heeft.

Als je de top wilt bereiken, zijn dit algemene kenmerken die je moet bezitten. Niet alleen in sport, maar ook om een topper in de muziek en de wetenschap te worden. Er blijven altijd wel uitzonderingen van basketballers uit een sloppenwijk of voetballers uit een achterbuurt die de top halen.

Sport & onderwijs

Elferink-Gemser vindt dat LOOT-scholen een goede ontwikkeling doormaken. “Het is goed dat het lesrooster aangepast wordt aan trainingen en wedstrijden van de leerlingen. Bij het NOC*NSF wordt het besef steeds groter dat sport en onderwijs goed gecombineerd kunnen worden, denk daarbij ook aan de Centra voor Topsport & Onderwijs.   

“De vraag is of het positief is als je alleen maar met sport bezig zou zijn, zeker op zo’n jonge leeftijd. Het is belangrijk om een schooldiploma te halen, zeker voor het vervolg van je carrière. Vanaf een jaar of 17 komen de investment years. Dan geef je echt alles voor de sport.”

De bewegingswetenschapper waarschuwt dat in de top weinig plek en voor slechts weinig sporters financiële onafhankelijkheid van toepassing is. “Niet iedereen haalt de absolute wereldtop. Wielrenners verdienen bijvoorbeeld vrij weinig geld als je het vergelijkt met voetballers en tennissers. Als je de top niet haalt en gewoon een studie hebt gevolgd, heb je veel belangrijke aspecten in de sport geleerd. Dus is het zeker geen verloren traject geweest.”

Denk aan lange termijn!

Er is dus steeds meer aandacht voor talentontwikkeling, maar valt er in Nederland nog winst te boeken? Elferink-Gemser: “Ja, dat denk ik zeker. AZ heeft als doelstelling ieder jaar twee spelers uit de jeugdopleiding door te laten stromen naar het eerste elftal. Dat is gigantisch veel.” Zodra die talenten overgeheveld worden naar het eerste, geeft de club ook een positief signaal af naar de andere talenten. De wetenschapster ziet dat er enorm veel geld in een jeugdopleiding gestopt wordt, maar dat er niet zo gek veel doorstroomt. Daar is dus winst te boeken. “Ga zorgvuldiger met talenten om en geef ze de kans om op het hoogste niveau te acteren.”

Belangrijk hierbij is dat een jonge speler niet gelijk afgeschreven wordt bij een fout, denk aan langere termijn. Aan de andere kant moet ook niet gelijk de polonaise gelopen worden en een enorme stempel op zo’n speler gedrukt worden als hij of zij twee of drie wedstrijden achter elkaar grote indruk maakt. Wisselvalligheid is inherent aan de carrière van een jonge sporter, weet ook de oud-wielrenster.

Geen medaille voor favoriet Theo Bos in Peking.

Terugblik Peking

 

“Heeft de Nederlandse equipe het goed gedaan op de Olympische Spelen in Peking? Moeilijk te zeggen… we hebben natuurlijk kansen laten liggen bij het zwemmen, in het wielrennen en het baanwielrennen, maar de waterpolodames bijvoorbeeld wonnen toch verrassend goud. Het zit in kleine dingen… En daarom is sport ook zo mooi, het is niet voorspelbaar. Het verschil tussen winst en verlies is klein. De ene keer rolt de bal de goede kant op, de andere keer de verkeerde kant. Zo is het nu eenmaal.” Wat als… Ja, wat als Rob Rensenbrink in 1978 vijf centimeter meer naar rechts had geschoten. Dan was Nederland in Argentinië wereldkampioen geworden. Als telt niet.

 “We zitten nog niet structureel in de top-10, maar voor een land als Nederland doen we toch heel behoorlijk mee! Ik denk dat de medailleoogst in Peking een goede afspiegeling is van de topsport in Nederland. Op dit moment dan. Door slim met onze talenten om te gaan, kunnen we die ambitie verwezenlijken. We hebben de faciliteiten, het geld, de kennis en innovaties. We moeten het niet hebben van de kwantiteit, maar van de kwaliteit.”

OS2028 haalbaar

Elferink-Gemser juicht het Olympisch Plan 2028 toe. Ze vindt het een stimulans om op deze voet verder te gaan en zelfs te verbeteren. “Het is fantastisch dat talentontwikkeling één van de speerpunten is van NOC*NSF. Extra faciliteiten, het aanstellen van talentcoaches… allemaal dragen ze bij aan een verbeterde topsportcultuur.” De Spelen in Nederland zijn haalbaar denkt de wetenschapper. Ze is ervan overtuigd dat veel Nederlandse talenten op die Spelen kunnen schitteren. “Dat het organiserende land heel goed presteert, is vaak ook een effect van de Olympische Spelen.”

Sport geeft positieve werking op Nederland

“Wat mij betreft mag er alles aan gedaan worden om Nederland als echt topsportland te zien, mits zij uitzicht hebben op een top-8 klassering. De omstandigheden voor de topsporters moeten zo gunstig mogelijk gemaakt worden. Of we de organisatie nu wel of niet krijgen, ik denk sowieso dat het een hele positieve werking zal krijgen op Nederland. Topsporters hebben een voorbeeldfunctie voor de jeugd en topsport heeft een enorme uitstraling op de breedtesport. Jongeren willen bijvoorbeeld een voetbalshirt met de naam van hun favoriete speler.”

Topsport kan een stimulans zijn voor de sportparticipatie van kinderen. Ruim 15% van de kids heeft overgewicht.

“Het heeft zó’n uitwerking op de sportparticipatie van kinderen… Zeker tegenwoordig met het beeld van te dikke kinderen, is bewegen extra belangrijk.” Ze denkt dat dit een extra stimulans kan zijn om kinderen achter de computer weg te halen en wél op het veld bezig te zijn. “In navolging van hun idolen gaan bewegen en daardoor sociale vaardigheden leren. Op een andere manier samenwerken dan dat ze normaal leren als ze achter hun schoolbankje zitten. Daarnaast is sport voor de integratie een enorm bindmiddel. Kortom: er zijn opbrengsten voor de samenleving in zijn geheel.”

Heldenstatus

Topsporters zijn eigenlijk onze helden. Als ze een Olympische medaille behalen, mogen ze met de koningin op de foto, er zijn huldigingen. We dragen ze letterlijk op handen. Denk aan het Holland Heineken House. We moeten dus geld blijven vrijmaken voor (top)sport. Ik denk dat de bijdrage van de wetenschap daar heel belangrijk in is. Ook op het gebied van innovaties moeten we de voorloper worden.”

Focus

De ambitie is om tot de beste tien landen van de wereld te behoren. Volgens haar is het zaak om te focussen op de Olympische sporten. “Nederland heeft een beperkt aantal kinderen, zeker in vergelijking met China. Nederland moet wel heel goed met zijn talenten omspringen, wil het überhaupt daartegen kunnen concurreren. Als je dat heel erg versnippert over de verschillende sporten, dan wordt het natuurlijk heel lastig om als land jezelf te meten met de absolute wereldtop in al die verschillende takken van sport.” Focus is het toverwoord en dat doet het NOC*NSF ook.

“In het basketball bijvoorbeeld spreekt Nederland internationaal geen woord mee, maar op nationale schaal mag er wel meer aandacht komen. De competitiestructuur is als het ware het eigen opleidingssysteem. Doel is om toppers af te leveren.” Daarom is het zonde voor de Nederlandse jeugd dat de eredivisieteams vol zitten met Amerikanen. Er zit daardoor een rem op de ontwikkeling van het Nederlands basketballtalent. De roep om hernieuwde regels is ingezet om de jeugd te stimuleren. “In het wielrennen moest vroeger een bepaald percentage van ons team bestaan uit rensters onder de 23 jaar. Een idee voor alle teamsporten? Het zou in elk geval een extra duw in de rug zijn om het succes te bereiken.” Ook zou volgens haar een maximaal aantal buitenlanders een goede oplossing zijn (in het voetbal de 6+5 regeling).

“Positief is ook dat de waarde van sportwetenschap in de praktijk steeds meer wordt ingezien en dat er steeds meer mee gedaan wordt. Sport heeft wetenschap nodig en andersom ook. Langzaam maar zeker dringt het besef door dat wij een toegevoegde waarde zijn. Het belang is groot, dus over meerdere jaren zal Nederland zijn vruchten plukken van deze verbeterde aanpak.”

Nederland in de opbouwfase om het gewenste topsportklimaat te creëren.

De Olympische Spelen in 2028 naar Nederland? Yes, please! Nederland heeft alles in zich om als land tot de beste sportlanden ter wereld te behoren. De financiële middelen, de toegenomen topsportaccommodaties en het talent. Ook de kennis en innovatieplannen zijn aanwezig. Daarnaast ziet het er naar uit dat heel Nederland van sporter tot bedrijfsleven en van onderwijs en wetenschap tot overheid groen licht geeft aan het Olympisch Plan van het NOC*NSF.

Nu de volledige steun van het volk nog… De investeringen in topsport hebben invloed op de hele maatschappij. Het stimuleert de breedtesport en sport is voor de integratie een enorm bindmiddel. Er zijn dus opbrengsten voor Nederland in zijn geheel. Eén voor allen, allen voor één, is mijn motto.

Het Wilhelmus zal in de aanloop naar 2028 steeds vaker klinken als Nederland deze lijn doortrekt. Wat is er nu leuker dan het vieren van sportsuccessen van en mét onze helden? Nederland in vuur en vlam op jacht naar goud.

Nog even genieten van hoe mooi het succes van sport is. Het Oranjefeest in het Holland Heineken House met de huldiging van de gouden hockeysters in Peking.

Ze zijn de terechte Sportploeg van het jaar 2008, de Nederlandse waterpolosters. In een spectaculaire finale op de Olympische Spelen in Peking pakten de dames in extremis goud. Keepster Ilse van der Meijden was op het toernooi één van de uitblinksters in het hechte collectief van coach Robin van Galen. Haar focus ligt nu op het WK, dat van 17 juli tot en met 2 augustus in Rome wordt gehouden. Alle ogen zullen opnieuw gericht zijn op de Nederlandse dames. Met Ilse van der Meijden kijken we terug en blikken we vooruit in de toekomst.

Vechtersmentaliteit een must

“Een leven als topsporter bestaat vooral uit slapen, eten en trainen. Veel plaats voor andere dingen is er niet echt. Wat we vooral niet kunnen doen zijn feestjes of ongezond eten.”

“Om de top te bereiken moet je veel trainen en vooral veel laten. Elke dag weer dezelfde routines en elk detail uitwerken is vaak zwaar. Elk moment van de training probeer je het uiterste uit jezelf te halen en elke keer weer je grenzen te verleggen. Wil je dit volhouden moet je echt over een vechtersmentaliteit beschikken, met alleen talent kom je er niet.”

Zonder tegenslagen geen topprestaties

“Je moet wel om kunnen gaan met tegenslagen. Op onze weg naar Olympisch goud zijn er vele tegenslagen geweest: geen kwalificatie voor de Spelen van 2004, tiende en negende op WK’s in 2005 en 2007. Van al deze tegenslagen wordt je alleen maar sterker als team, maar het is ook moeilijk om in je droom te blijven geloven. Na de negende plek in Melbourne in 2007 hebben er grote veranderingen plaats gevonden, en hebben we er keihard voor gewerkt om in onze droom te blijven geloven!”

“Ik heb nog nooit overwogen om topsport op te geven. Het is een hard maar prachtig leven. Het is vaak lastig te combineren met studie, maar er zijn verschillende thuisstudies die werken en verschillende universiteiten die aangepaste programma’s aanbieden.”

Speerpunt

“Omdat we een speerpunt zijn van NOC*NSF is er een vergoeding zodat we fulltime beschikbaar kunnen zijn voor waterpolo. Echt een super regeling!”

Begeleiding noodzakelijk

“Mentale en medische begeleiding is noodzakelijk bij topsport. Op toernooien is er altijd een dokter en fysiotherapeut bij. Vanaf de wereldkampioenschappen in Melbourne hebben we begeleiding gehad van een mentale trainer, Rico Schuijers. Mede hierdoor is van ons echt een team gemaakt. Hij heeft ons geleerd om te gaan met verschillende situaties.”

Talent(ontwikkeling)

“Vanaf mijn dertiende zat ik al bij Jong Oranje. Via verschillende toernooien waar de bondscoaches scouten vonden ze mij, vanaf daar heb ik me omhoog gewerkt.”

“De waterpolobond doet aan talentontwikkeling. Vanaf jonge leeftijd is er al scouting en trainingen voor Nederlandse talenten. Afhankelijk van in welk team je speelt, train je bijvoorbeeld twee keer per maand op een hele jonge leeftijd tot zes dagen per week met de A-selectie.

Kracht gouden waterpoloteam

“Onze kracht was dat we allemaal allround waren en niet een echte uitblinker hadden. De ene wedstrijd speelde de één heel goed en de andere wedstrijd de andere. We vochten altijd voor elkaar en wisten precies zonder te praten wat de ander bedoelde.”

Nederland (blijft) op de goede weg

“Ik denk dat we op een hele goede weg zijn met betrekking tot topsportfaciliteiten. Het enige wat nog beter kan is de combinatie met studie en sport. De Johan Cruijff Universiteit is heel goed bezig, maar er zijn alleen nog maar economische studies. Hopelijk komen er snel meer uitbreidingen.”

“Blijft Nederland op topniveau? Ik denk het. We hebben nog steeds een goed programma plus een nieuwe coach en nieuwe meiden. Er zal een hoop werk moeten worden verzet met het nieuwe team, maar ik heb er alle vertrouwen in dat we weer naar een goed team kunnen bouwen.”

Concurrentiestrijd

“Het enige verschil met buitenlandse concurrenten dat ik kan verzinnen is de concurrentie binnen het team. Omdat Nederland vrij klein is, hebben we maar een kleine poule om uit te vissen. In Amerika is er een verschrikkelijk goede opzet met het universiteitsteam dat elke dag vier uur traint. Hier zou Nederland wat van kunnen leren, maar na de Universiteit hebben ze echter niks in Amerika en komen ze allemaal naar Europa.”

WK grootste doel

“Op dit moment verblijf ik in Amerika om te studeren en waterpolo te spelen. De doelen zullen de komende maanden worden gesteld. Deze zomer hebben we eerst het WK in Rome. Voor de Olympische Spelen in 2012 zullen we ons eerst weer moeten plaatsen. Het is nu nog te ver weg om daar aan te denken, eerst de wereldkampioenschappen.”

Nederland topsportland?

“Nederland heeft denk ik wel een topsportcultuur. Het is vooral op weg naar een nog betere cultuur door betere faciliteiten en meer steun van de regering.”

OS in Nederland?
“Het zou heel gaaf zijn om de Olympische Spelen in Nederland te hebben en alle Nederlanders de Olympische spelen te laten meemaken. Ik heb echter geen idee of het haalbaar is of niet. Het zou geweldig zijn om iedereen in Nederland kennis te laten maken met de Olympische spirit.”

Maurits Hendriks, de technisch directeur en chef de mission voor Londen 2012 houdt van uitdagingen. En de ambitie om een Olympisch niveau in Nederland te krijgen is een ultieme uitdaging. Door creatief te denken, details te herkennen en gebaande paden te verlaten blijft hij op zoek naar de oplossing. Hij is nooit tevreden. De ‘jacht naar goud’ wordt door hem ingezet door toppers als toppers te laten behandelen.

Papendal crème de la crème

Binnenkort zijn alle faciliteiten beschikbaar in het ultramoderne topsportcentra Papendal. De Arnhemhal moet het gaan heten. Papendal moet volgens Maurits Hendriks de crème de la crème van de sport van Nederland worden. De beste sporters moeten met de beste coaches samengebracht worden en moeten gebruik kunnen maken van de allerbeste faciliteiten. “In veel andere landen is dat al zo. In Nederland is daar nooit de noodzaak van ingezien, maar nu wel. Het is nu zaak om stappen te maken! Om echt mee te doen en te winnen van de landen die boven ons staan in de ranking, moeten de faciliteiten voor onze atleten niet top-10 zijn, maar top-3!”

Perspresentatie Maurits Hendriks bij zijn aanstelling.

Lonesome cowboy

De rol van de technisch directeur is groot, misschien wel doorslaggevend. Te weinig eindverantwoordelijken hebben het zweet van de kleedkamers gezien, maar Hendriks doet het volgens oud-directeur Sport van NOC*NSF Marcel Sturkenboom goed. Hij zit wél tussen de sporters. Sturkenboom noemt hem in het Sportforum bij NOS Langs de Lijn van 2 mei 2009 een voorbeeld van een ‘lonesome cowboy’.

Hendriks woont en werkt op Papendal, hij eet ’s ochtends met de sporters en hoort de wensen direct van hen. Hij overlegt er met coaches en sportbonden en bekijkt per sport hoe zij het beste gefaciliteerd kunnen worden. ‘Een gouden standaard’ noemt Hendriks het. Om de ambities te verwezenlijken bouwt de voormalig hockeycoach aan een team van ‘kanjers’.

Ex-atleet Maase versterkt het topsportteam van Maurits Hendriks.

Topsportondersteuningsteam

 

Met zo’n topsportondersteuningsteam denkt Hendriks het verschil te maken en de weg naar de top in te zetten. Voor de kracht- en conditietraining is Scott Dickinson aangetrokken en voor onderzoek en innovatie is oud-atleet Kamiel Maase in dienst getreden. Op dit moment wil Hendriks het team uitbreiden met deskundigen op het gebied van teamsporten, voeding, prestatiediagnostiek en mental coaching.

NOC*NSF expertisecentrum

Hendriks is ambitieus. “Alles moet nog beter en wetenschappelijker wil Nederland pas echt gaan oogsten in 2012. Het NOC*NSF moet weer het expertisecentrum van de topsport in Nederland worden. Bonden, coaches en sporters moeten geholpen worden. Ik hoop dat ik samen met mijn team topsport in Nederland een volgende stap kan laten nemen.” Op jacht naar goud dus.

De technisch directeur wordt alom geprezen om zijn vernieuwende ideeën. Hij weet dat er winst te behalen is dankzij technologisch vernuft. Technologie kan in de strijd om medailles namelijk de doorslag geven. Hendriks is ervan overtuigd dat met behulp van de kennisinstellingen centimeters en seconden te winnen zijn. Overigens benadrukte hij bij zijn aanstelling wel dat de topsport geen proeftuin mag worden voor innovatie. “Innoveren is motiveren. Vernieuwingen motiveren sporters, mits ze snel feedback krijgen”, vertelt hij in de Volkskrant.

Spanje voorgoed veranderd

Hendriks is ervan overtuigd dat Nederland heel goed de Olympische Spelen zou kunnen organiseren. Hendriks vindt dat ons land dat bij veel grote evenementen al heeft laten zien. In de toekomst zal dat alleen maar meer worden, omdat een van de speerpunten in het beleid meer topsportevenementen organiseren is. Hij beseft dat wel nog veel werk aan de winkel is om het grootste evenement op aarde te organiseren. Het houden van Olympische Spelen in een land inspireert een land op ieder gebied.

Als voorbeeld noemt hij Spanje. Hendriks weet uit ervaring dat de Olympische Spelen heel wat met een land doen, zowel op korte als lange termijn. De Spanjaarden maakten in 1992 een enorme sprong voorwaarts in zelfbewustzijn en in internationale uitstraling. De stad is sinds de Spelen van Barcelona in dat jaar voorgoed veranderd, in positieve zin. Ook is hij er zeker van dat alle huidige sportsuccessen terug zijn te voeren op Barcelona 1992.

Volgens de technische baas van het NOC*NSF moet Nederland er in geloven en er voor durven te gaan. “We zullen onze nek moeten uitsteken en moeten investeren in de breedtesport en in de centraal geleide topsport op de CTO’s.” (Centra voor Topsport en Onderwijs, red) Voor de Nederlandse topsport een gouden kans. “Stel je voor dat we in alle Olympische disciplines zouden meedoen om de medailles!”

Winnen is belangrijker dan meedoen

Voornamelijk de sporters die bijdragen aan de top-10-ambitie en durven te excelleren worden ondersteund door het NOC*NSF. Je kunt zeggen dat in de Olympische gedachte van de sportkoepel winnen belangrijker is dan meedoen. Alle Olympiërs moeten potentiële medaillewinnaars zijn.     

Deze topsporters stonden garant voor meerdere medailles op de Spelen.

Hendriks weet dat we meer succesvolle sporters nodig hebben om hetzelfde aantal medailles te halen. Dat was al zichtbaar in Peking. Eerder had Nederland enkele medaillebeukers, zoals Inge de Bruijn, Pieter van den Hoogenband en Leontien van Moorsel. Ook Anky van Grunsven is al vijf Olympische Spelen op rij een ‘zekerheidje’ in het behalen van een mooie plak.

Kopstukken over Maurits Hendriks

Ton Boot, basketballcoach:

“Op dit moment praat Hendriks alleen over ambitie, maar nog niet over de doelstellingen.” In zijn column in de Telegraaf spreekt hij zijn verbazing uit over het NOC*NSF. “Zijn belangrijkste taak zal zijn het beleid op de korte, middellange en vooral lange termijn (Olympische Spelen van 2028!) te ontwikkelen, uit te voeren en te bewaken. In dit kader is het vreemd dat de nieuwe technisch directeur slechts voor vier jaar benoemd werd.” Hij ziet liever een aanstelling van minstens acht jaar. Boot hoopt dat Hendriks het gaat redden, omdat hij in feite het perspectief van de sport in Nederland bepaalt. Volgens de basketballcoach is hij een kundig man.

Marcel Sturkenboom, oud-directeur Sport van NOC*NSF, nu algemeen directeur NeVoBo:

In het Sportforum bij NOS Langs de Lijn zat op 2 mei 2009 Marcel Sturkenboom aan tafel. Hij vindt Hendriks de juiste technisch directeur. Hij ziet voor de oud-hockeycoach een nieuwe taak, want Sturkenboom kent een van de oorzaken van het mindere succes. “Presentatie werd belangrijker dan prestatie. De prestaties werden mooi omgelijnd, de marketing overheerste de resultaten van de sporter. Dat moet nu weer omgedraaid worden.”

Joop Alberda, Nederlands sportbestuurder en voorzitter NL Coach:

Ook Joop Alberda ziet het in Hendriks zitten. “Hij is iemand die kansen ziet waar anderen geen kansen meer zien. Dat is een goede zaak. Je moet nooit in dezelfde structuren blijven denken, maar verder kijken.”

Jacco Verhaeren, zwemcoach:

“Hij is innovatief en creatief en kan goed werken in een team. Dat zijn volgens mij de eigenschappen die je nodig hebt voor deze functie.”

Hoe kunnen we de talentontwikkeling in Nederland verbeteren zonder het Oost-Duitse of Chinese model te introduceren? China wilde meer gouden medailles behalen dan welk ander land ook op de Spelen in eigen land. Het lukte dan ook, omdat tienduizenden jonge sporters jarenlang zijn gedrild om die Chinese droom waar te maken. Maar hoe gaan wij om met toppers van de toekomst?

Winnende topsportcultuur

Jaren geleden is een stevige impuls gegeven aan de talentontwikkeling in Nederland. Het NOC*NSF bracht zijn Sportagenda uit en het Ministerie van VWS kwam met de Sportnota op de proppen. Daarin formuleerden beiden hun uitgangspunten op het gebied van topsport. De politiek ziet dus ook het belang van sport, maar zij benadrukt ook vooral de maatschappelijke functie. Het maximaal benutten van de ontwikkeling van talenten wordt in de samenleving gezien als van grote betekenis voor de toekomst van ons land.

Nederland moet dus tot de beste tien van de wereld gaan behoren. Om dit te bereiken bouwt Nederland aan een winnend topsportklimaat en een winnende topsportcultuur. Zoals in de Sportagenda beschreven, moeten topsporters zich binnen fulltime wedstrijd- en trainingsprogramma’s optimaal kunnen voorbereiden op het leveren van wereldprestaties. Topsport in Nederland wordt dus steeds professioneler. En als je het hebt over professionaliteit komt ook gelijk de factor geld om de hoek kijken. Maar willen deze plannen slagen is structureel investeren in talentontwikkeling en optimale omstandigheden voor topsporters en –coaches creëren een must.

Ontwikkeling in breedste zin

De ontwikkeling van sporttechnische programma’s, de verbetering van de doorstroom van talent naar topsporter, talentontwikkeling, uitstekende faciliteiten voor topsporters, de beschikbaarheid van topcoaches en de ontwikkeling van kennis en innovatie zijn de basis van strategisch topsportbeleid. Aanvullend is er aandacht voor het behoud van medaillewinnaars voor de sport op latere leeftijd en de beschikbaarheid van topcoaches en medisch beleid.

Het NOC*NSF beschrijft in de Sportnota bovendien dat het letterlijk sterker maken van de topsporters door middel van fysieke training, mentale begeleiding, voeding en prestatiediagnostiek een groot aandachtspunt is. Een nationaal talentenontwikkelingsprogramma is een belangrijke investering. Talenten zijn immers de sporters van de toekomst. Het alleen inzetten op topsporters die nu presteren, biedt onvoldoende garantie voor toekomstig succes. Zij blijven namelijk niet tot hun vijftigste knallen, maar het is wel belangrijk om de medaillewinnaars voor de sport te behouden.

10.000 trainingsuren

De opleiding tot topsporter duurt ongeveer 10.000 trainingsuren, gedurende een periode van tien jaar. Deze norm wordt door Nederlandse talentjes meestal niet gehaald. Daarbij laat ons land dus een kans liggen om het maximale uit de ontwikkeling van de jonge sporter te halen. Deze norm is ook de basis van het Meerjaren Opleidingsplan. Dit plan beschrijft het programma voor de opleiding tot het vak van topsporter.

Het talent staat centraal.

Het Meerjaren Opleidingsplan omvat niet alleen het scholen van toppers, maar ook de breedtesport. De gedachte hierachter is dat de bewegingbasis op jonge leeftijd en het plezier aan sportbeoefening er voor zorgt dat kinderen hun talenten kunnen ontdekken en ontwikkelen. Kritiek levert dat ook op.

Het signaleren van deze kansen is echt niet voldoende. Zoals Erica Terpstra het mooi verwoord in haar Masterplan Talentontwikkeling 2006-2010: “We moeten tot concrete faciliteiten en voorzieningen komen waardoor het talent de vele vereiste trainingsuren kan maken, professionele coaching en begeleiding voldoende aanwezig zijn en school en studie op de specifieke situatie aansluiten. Dat vereist van de sport, de overheid, het onderwijs en het bedrijfsleven een gezamenlijke aanpak waarin het Talent Centraal staat.” Die plannen zijn alvast gerealiseerd door de oprichting van Nationale Topsport Centra.

Het talent moet centraal staan dus. Actie is geboden voor alle betrokken partijen wil het Nederlandse niveau zich gaan opkrikken tot het Olympische niveau. Deze ‘grote’ stap naar de top wordt horde voor horde genomen. De ene sportbond is daarin wat sneller dan de ander. En ook iedere sporter bewandelt zijn of haar weg op eigen tempo met voor- en tegenspoed.

Lange-termijn-aanpak

De weg naar de absolute top is lang. Voor de ontwikkeling van talent tot topper is tien jaar nodig. Elke dag drie uur trainen. In de zaal, op de baan, op het veld of in het zwembad. Constant herhalen, met steeds een stapje extra vooruit en dat tienduizend trainingsuren lang. Eten als een kampioen, jezelf gedragen als een kampioen en slapen als een kampioen.

De wet van tien jaar, van de onderzoekers Ericsson en Charness (1994), is een veel gehoorde term op Papendal. Twee jaar geleden op het congres Talent Centraal, georganiseerd door de nationale sportkoepel, vertelde de Canadese hoogleraar Istvan Balyi over zijn lange-termijn-aanpak, de Long Term Athlete Development (LTAD). Het NOC*NSF houdt zich vast aan deze aanpak. Wat houdt dat LTAD in?

Het lange-termijn-model van Balyi. Bron: Masterplan Talentontwikkeling

Voor de ideale opvang in de van Balyi gekopieerde leeftijdscategorieën 12 tot 16 jaar (trainen voor omvang) en 16 tot 23 (trainen voor hoog niveau) zou een bedrag van dertien tot vijftien miljoen euro op jaarbasis beschikbaar moeten zijn. ‘Een schijntje, een koopje’, noemde topsportchef Charles van Commenée het vorig jaar toen hij nog in dienst was van NOC*NSF. Op dit moment is er veel minder geld beschikbaar vanuit de overheid.

Niet iedereen is voorstander van de 10.000-uren norm. Vooral de Britse professor Richard Bailey maakt zich zorgen hierover, is te lezen in de Volkskrant. Hij vindt dat de sportwereld ‘in de greep is’ van de 10.000-uren norm. Bailey meent dat kinderen vaak het slachtoffer zijn van het huidige proces in de topsport.

“Het jonge lichaam wordt te zwaar gebruikt. Trainers zien dat kinderen overtraind zijn, maar ze ontkennen het, ze miskennen het.” Speciale zorgen maakt hij over de kinderen in de turnsport en het kunstrijden. Om aan te sluiten bij de top van de sport gaan volgens Bailey coaches veel te ver. Kids moeten steeds langere, hardere en intensievere inspanningen doen.

De pedagoog wijst op de schadelijke effecten en spreekt zelfs van ‘misbruik’. “Er is heel weinig onderzoek gedaan naar wat dat met kinderen op de lange termijn doet.” Bailey: “We laten 7-jarigen deze keuze voor topsport maken. Want ze zouden het zo leuk vinden. Waarom doen we dit deze kinderen aan?”

Little Girls in Pretty Boxes

Bailey haalt voorbeelden uit het boek van Joan Ryan, Little Girls in Pretty Boxes aan. Auteur Joan Ryan schrijft over de door de Roemeense hardliner Karolyi geïnspireerde Amerikaanse trainingsmethoden met jonge sportkinderen. “Er was veel druk op eetgedrag, ouders keken weg bij de brute aanpak van de trainers. Er werd zelfs geslagen en aan de haren getrokken, maar ze noemen het in die sporten discipline.”

Het boek is later verfilmd. Een kleine indruk van het docudrama Little Girls in Pretty Boxes van Christopher Leitch.

Zware lichamelijke schade door DDR-aanpak

Volgens Bailey kan het nog erger. Hij verwijst naar de halfzware tot zware lichamelijke schade dat Oost-Duitse jeugdige sporters op latere leeftijd kregen. Uit het onderzochte ‘sportleger’ kon de helft van de ex-atleten niet lang staan. Ook tillen en wandelen waren onmogelijk geworden.

Van de groep van zestig had 25 procent kanker gekregen, 38 procent had zelfverminking en zelfmoordpogingen achter de rug en tien vrouwen uit de groep waren man geworden. De kinderen van die gekwelde DDR-sportkinderen waren er ernstig aan toe. Ook waren er vijftien miskramen en drie doodgeboren baby’s in de onderzoeksgroep.

Bewegen is goed en sporten is van belang, maar hij is niet langer een streng gelovige in het goede van de sport. ‘Sport is niet alleen maar een universeel goed’, was zijn analyse. Dat was toen, ‘maar de aanwezigheid van kinderen in competitiesport is en blijft een reden tot zorg’ is Bailey’s conclusie. Gelukkig grijpt Nederland niet naar deze middelen.

Nederland heeft één van de grootste bevolkingsgroepen van de wereld. Toch is basketbal een relatief ‘kleine’ sport. Aan de 17-jarige Marlou de Kleijn uit het Brabantse Kaatsheuvel ligt het niet. Het talent behoort al jarenlang tot de nationale selectie in haar leeftijdscategorie. “Nederland basketballend op de Olympische Spelen? Zeg nooit, nooit. Maar daar is veel voor nodig, vooral veel geld.”

Doen & laten

“De dingen die ik vooral moet doen is goed op mijn voeding en verzorging van mijn lichaam denken. Gezond eten is daarbij een must. Niet te veel vette dingen en het liefst voor wedstrijden een goede maaltijd. Bij toernooien alleen pasta en dat soort gerechten. Het liefste geen brood, want dat is geen ‘krachtvoer’. Maar sport is niet alleen lichamelijk, maar ook mentaal. Dus je moet ook zorgen dat dát in orde is. Privé en sport moet je kunnen scheiden.”

“De dingen die ik nu niet meer of nauwelijks kan doen zijn bijvoorbeeld uitgaan, alles eten wat ik wil of zomaar een avondje iets anders doen dan trainen. Je moet echt altijd op trainingen aanwezig zijn dus je moet alles goed plannen en vooral kunnen combineren met school. Ik zie mijn vrienden ook minder vaak, omdat ik veel moet reizen.”

“Ik heb heel veel voor topsport over, maar ik zou nooit mijn studie of vrienden ervoor laten vallen. Als je later niet meer verder kan met topsport of door een blessure moet stoppen, heb je verder niks over.”

Motivatie

“Je moet natuurlijk wel talent hebben om bij de top te komen. Maar als een talent de kantjes ervan af loopt wordt hij of zij nooit goed. Als je niet zo getalenteerd bent maar wel heel gemotiveerd en een grote werklust hebt, kan je misschien nog wel verder komen dan ongemotiveerde mensen mét talent.”

“Ook met tegenslagen dien je om te kunnen gaan. Ik heb daar niet zo’n moeite mee. Als we verliezen kan ik daar best mee omgaan. Het ligt er natuurlijk wel aan tegen wie en hoe het is gegaan. Ik heb er meer moeite mee als er iets ingrijpends gebeurd in mijn privéleven, maar dat kan misschien ook komen omdat ik niet meer zo jong ben.”

“Ik heb topsport eigenlijk nooit willen opgeven voor een ‘normaal leven’. Ik heb bij basketball heel veel vrienden en het is hartstikke gezellig en in een ‘normaal leven’ heb je dat ook, alleen dan zonder de sport erbij. Ik vind dat sport iets extra’s aan het leven toevoegt, en het is nog eens gezond ook.”

Money

“Omdat ik in de eredivisie speel, kost dat extra veel geld. Een team in die competitie kost 10.000 euro alleen al om in te schrijven. Die kosten worden natuurlijk voor een deel verhaalt op de speelsters. Daarbij komt nog eens het reizen voor mij. Ik moet bijna iedere dag op en neer van Kaatsheuvel naar Eindhoven en dat kost hartstikke veel benzine. We zijn ongeveer vierhonderd euro in de maand kwijt aan rijkosten, soms moet ik zelfs met de trein of bus erheen.”

“Zonder geld kom je nergens, dus zonder sponsor ook niet. Als we geen sponsor zouden hebben dan zouden we niet in de eredivisie kunnen spelen, omdat dat gewoonweg te duur is voor ons.”

Begeleiding

“Niet ieder team hoeft per sé een eigen fysio, arts of diëtiste te hebben, want buiten je team om kan je daar ook gewoon gebruik van maken. Het is wel handig als je een fysio bij de hand hebt tijdens toernooien en andere tripjes, want je kan altijd door je enkel gaan of ziek worden. Een voedingsdeskundige vind ik helemaal niet noodzakelijk, alleen als je misschien overgewicht hebt, want bijna iedereen weet wel wat ongezond en gezond is om te eten.”

“Mental coaches zijn soms wel noodzakelijk. Stel, je bent in een belangrijke wedstrijd of op een EK en het loopt even niet lekker, dan kan je daar rustig mee praten en hij/zij helpt je ermee te handelen.”

“De invloed van de coach? Ik denk dat je coach je kan maken of je kan breken. Als hij je helemaal loopt af te kafferen in het veld, nou, dan ga ik niet beter spelen hoor. Als hij je aanmoedigt en coacht en zegt wat je beter kan doen, dan wordt je gestimuleerd. Daardoor doe je extra je best en heb je meer zin in de trainingen.”

Talentontwikkeling

“Ik zit sinds mijn achtste op basketball en iedereen zag altijd al wel dat ik een uitblinkertje was vergeleken bij de rest. Ik heb gewoon de eerste paar jaar voor mijn plezier gebasketballt, maar daarna werd het steeds serieuzer en mocht ik bij steeds oudere teams gaan spelen totdat ik op mijn 14^e bij de Dames senioren terecht kwam. Daarna ben ik overgestapt naar de eredivisie.”

“De basketballbond doet alles wat ze kunnen denk ik aan talentontwikkeling. De NBB heeft namelijk niet zoveel geld. Ze proberen voor het Nederlands Team zoveel mogelijk trainingen in te plannen en zoveel mogelijk toernooien te laten spelen.”

“De bond moet wel beter met het geld omgaan, want het steekt in sommige projecten erg veel geld waarvan ik denk ‘dat kan je beter aan de jeugd uitgeven’. Ze gaan nu wel een basketballschool in Amsterdam opzetten, dat is een goed initiatief!”

Concurrentie

“Tegenover de concurrentie laat Nederland het vooral liggen op het gebied van trainingsuren. De echte toplanden trainen misschien wel elke dag met elkaar. Daar word je pas goed van! De trainingsindeling, niet alleen tactiek en basisoefeningen, maar ook kracht en het mentale gedeelte…daar kan Nederland nog veel van leren!”

“Iedereen moet daar dan wel volledig achterstaan. Dat kan niet in omschakelen, dat moet erin groeien. Je kan niet in één keer van drie maal in de week trainen naar twee keer per dag, vijf dagen in de week training gaan.”

Doel

“Mijn grootste doel is goed presteren in het Nederlands Team en goed presteren op het EK en WK.”

Nederland topsportland?

“Nederland is in sommige sporten wel een topsportland, maar in basketball zeker niet. Nederland is nog steeds een B-land dus moeten ze daar verandering in zien te brengen om tot de top te kunnen behoren. Atletiek, schaatsen, wielrennen en al dat soort sporten behoren wel tot de top van de wereld, maar daar wordt dan ook heel veel geld ingestoken.”

“Dat heeft basketball nu eenmaal niet. Als Nederland er alles aan wil doen om tot de A-klasse te horen en ze daar uiteindelijk ook in horen, dan zijn de Olympische Spelen in de toekomst haalbaar.”

Ze blinkt niet op één onderdeel uit, maar kan wel álles. Atlete Amanda Spiljard (19) uit Waalwijk, is een geboren meerkampster. Ze werd al eens zesde op de Wereld Junioren Kampioenschappen en behaalde meerdere nationale titels. Als de Waalwijkse atlete deze lijn doortrekt zou ze in de toekomst wel eens hoge ogen kunnen gooien op de Olympische Spelen. Spiljard over een aantal thema’s.

Doen & Laten

“Ik moet heel veel trainen, maar heb er ook veel plezier in. Als je dat niet hebt, redt je het niet. Ik zit bij een diëtist, dus ik moet op mijn eten letten. Ik kan wel minder feesten dan leeftijdsgenoten. En ook heb ik heel weinig vrije tijd, dus ik zie mijn ouders en vrienden weinig. Door de combinatie van school en sport, moet ik veel rusten tussendoor. Erg belangrijk! In zowel school en sport ben ik perfectionistisch, bij beide wil ik er het beste uithalen, voor nu en de toekomst! Ik zit nu in het derde jaar van de sporthogeschool in Tilburg en train 15 tot 17 uur per week.”

Amanda Spiljard legt de lat hoog.

 

Focus

“Ieder uur van de dag ben je met je sport bezig. Hoeveel uur moet ik voor een wedstrijd eten? Het is moeilijk je eraan te houden, maar ik ben er serieus mee bezig. Ik heb een goede focus en wil in topvorm zijn. Toen ik op het Wereld Jeugd Kampioenschap stond, gaf dat mij zo’n kick. Het is een grote happening en dat stimuleert alleen maar om nog beter te worden. Ik heb echt een doel voor ogen.”

Trainingsstage Zuid-Afrika

Amanda in actie op haar trainingsstage in Zuid-Afrika.

“Ik heb een enkelblessure gehad en miste daardoor het indoorseizoen. Dat is enorm balen. Zeker omdat dat ook kort voor de trip naar Zuid-Afrika was, waar alleen de Olympische voorselectie heenging. Ik herstelde gelukkig snel en ging mee op trainingsstage.”

Money

“Ik doe meerkamp, dat betekent ook direct dat je voor ieder onderdeel minstens één paar schoenen moet hebben. Ik heb gelukkig Asics als kledingsponsor. AA is geldsponsor voor de talentselectie. De trainingsstages, de medische begeleiding, noem maar op. Alles kost veel geld. En wat te denken van een kogel en een speer… Ook het Olympisch Netwerk Brabant biedt onmisbare steun.”

Begeleiding

“Begeleiding is een must. Op het gebied van voeding heb ik een diëtist. Ik moet regelmatig eten, wat mag ik wel of niet eten in het buitenland, etcetera. Ik heb geen mental coach. Ik heb het nu nog niet nodig. Zolang ik het zelf op een rijtje heb, wil ik daar niet aan. Ik zie het nu meer als een teken van zwakte; ik wil echt alles in eigen hand houden.”

“Op het sportmedisch centrum in Tilburg heb ik altijd een sportarts, fysiotherapeut en een manueel therapeut tot mijn beschikking. Tot slot heb ik nog een masseur.”

Coach

“De invloed van de coach is heel groot. Mijn hoofdcoach is Joachim Schultz. Bij Schultz in Sittard train ik nu anderhalf jaar twee à drie keer per week. Je moet veel vertrouwen hebben in hem. Dat heb ik dus ook. Hij heeft al veel talenten ver gebracht.”

“Bij hem zit ik echt op mijn plek. Je krijgt constant bevestiging dat je echt goed bezig bent. En hij geeft kleine tips dat gelijk tot betere prestaties leidt. Schultz heeft een enorme knowhow en houdt van hard trainen. Het lijkt soms een beetje op de DDR-methode, maar dat vind ik niet erg. Ik heb het er voor over!”

“Met de atletiekbond heb ik geen direct contact. Twee of drie keer per jaar nodigt de bond alle meerkampmannen en –vrouwen uit, meer nog niet. Ik train natuurlijk in Sittard en niet op Papendal…”

Amanda's prijzenkast puilt al uit met medailles, maar ze is nog steeds hongerig naar nieuwe successen.

 

Talentontwikkeling

“Als pupil won ik veel wedstrijden in de regio. Toen ik een jaar of twaalf was, zeiden veel mensen in mijn omgeving ‘goh, jij hebt talent’. Toen is dat een beetje ontstaan. In 2004 werd ik Nederlands kampioen en vanaf dat moment was ik er ook echt serieus mee bezig. Ik ben meer gaan trainen en zie dit steeds meer als topsport.”

Concurrentie

“Van Duitsland kan veel geleerd worden, maar dat is eigenlijk appels met peren vergelijken. Duitsland is een veel groter atletiekland en het heeft bijvoorbeeld dertig indoorhallen. Wij één, namelijk in Apeldoorn. In Duitsland doen ze echt alles om je als sporter beter te maken.”

“In Nederland wordt atletiek wel steeds groter. Er komen betere faciliteiten, voor talentontwikkeling is meer aandacht, er zijn regiotrainingen en clinics. De begeleiding is steeds professioneler. Ik heb niks te klagen, voor mij is alles in dit opzicht ‘luxe’.”

Doelen

“Ik wil me in juli kwalificeren voor het EK onder 23 jaar. Volgend jaar zou ik eventueel mee willen doen aan het EK Senioren, dat kán reëel zijn. En ik wil toewerken naar de Olympische Spelen in Londen over drie jaar. Maar eigenlijk kijk ik niet zo graag ver vooruit.”

Nederland topsportland?

“Nederland is voor zo’n klein landje een topsportland. Alleen is atletiek in Nederland helaas een kleine sport. Maar we doen het zeker niet slecht, we hebben veel talent en veel van hen hebben al aan de top mogen ruiken. Op het EK Indoor in maart scoorden we twee zilveren plakken. Hopelijk zet de ontwikkeling door en kunnen we binnenkort meer medailles op grote events behalen.”

OS in Nederland?

“Om de Olympische Spelen naar Nederland te halen, moet er nog heel wat veranderen. Er moet meer aandacht gegeven worden aan de kleinere sporten en in heel Nederland zouden ze topsportcentra moeten bouwen. Dat stimuleert de sport enorm. Het zou echt gaaf zijn als het lukt om de Spelen in ons land te organiseren. Ik denk dat veel mensen het daar met mij eens over zijn.”

Historisch: gouden race Ellen van Langen

Zou Amanda Spiljard de volgende Nederlandse atlete zijn die een medaille behaald op de Olympische Spelen? Geniet nog even van de gouden race van Ellen van Langen in Barcelona 1992, met legendarisch commentaar van Theo Reitsema. In een woord: kippenvel. 

Volg Amanda of check de Trainingsfilmpjes van Amanda in Zuid Afrika from Koen van Erve on Vimeo.

Talenten dienen professioneel en deskundig begeleid te worden. In een kwetsbare periode van hun leven krijgt hij of zij met enorm veel invloeden te maken. Daarnaast verandert er veel, denk aan een hogere prestatiedruk en een andere leef- en trainingssituatie. Dat is niet niks.

Een talent bewandelt zijn lange weg naar de top daarom niet alleen. Behalve met zijn of haar clubcoach, kan het talent in aanraking komen met een bondscoach. Maar tegenwoordig hoeven ze vaak maar in hun vingers te knippen en hebben ze een fysiotherapeut, een masseur, een mental coach en een voedingsdeskundige tot hun beschikking. Ook is het fenomeen talentcoach in het leven geroepen.

Talentcoach

Talentcoach is een vak op zich. Hij of zij is een topper in het begeleiden van jonge sporters. Een talentcoach moet niet de ambitie hebben door te stromen naar de volwassenen. Deze professionele begeleiding op alle vlakken is cruciaal, zonder perfecte omgeving komt het talent namelijk niet tot perfecte prestaties. 

Ook in de muziekindustrie heb je voldoende B- en C-sterren die misschien wel even goed kunnen zingen dan de toppers, maar simpelweg geen ‘achterban’ hebben. Een goed management voor de artiest(en) is van levensbelang. Het zorgt voor de optredens, marketing, publiciteit en alles wat erbij hoort. Maar nu terug naar de sport.

Talenten onder de loep

Het is altijd een combinatie van factoren die bepaalt of je als sporter goed genoeg bent om een topper te worden. Talent alleen is niet genoeg. Goed en veel eten kan net zo belangrijk zijn als extravert gedrag of emotioneel evenwicht. Maar vooral in het koppie moet het goed zitten. Wetenschappers spelen ook een steeds grotere rol in het opspeuren en beoordelen van talent. Zij doen systematisch onderzoek en kijken niet alleen naar een bepaald tijdstip. De carrièreontwikkeling van de sporters wordt onderzocht door te meten op sportmedisch, fysiologisch en psychologisch gebied.

Peter den Hoedt is een van de vier talentcoaches in het judo.

Naast de fysieke trainingen, is het mentale aspect belangrijk. Hoe reageert iemand op tegenslagen? Heeft hij/zij doorzettingsvermogen? Trainers horen ook oog horen te hebben voor de hormonale (menstruatie) en fysieke (groeispurt) ontwikkelingen van talenten. Daarnaast moet je kunnen omspringen met vroegrijpers en laatrijpers. De omgang van de coach met de sporters staat centraal; de coach moet ze beter begrijpen en effectiever communiceren. Als je dát in de vingers hebt, ben je een topper.

En juist deze talentcoaches zoekt NOC*NSF voor het arsenaal aan jonge sporters die allemaal dát doel hebben: Olympisch goud. Lang is dit specialisme achtergebleven, omdat goede coaches vaak doorstromen naar de seniorenselecties of om een andere, maatschappelijke reden afhaken. Voor het vak talentcoach bestaat sinds kort een topcoachopleiding, waar per fulltime coach ongeveer 50.000 euro beschikbaar is. Peter Murphy, tot 1 juli 2009 prestatiemanager bij de Nederlandse sportkoepel, begeleidt en ‘onderwijst’ topcoaches.

Minstens 100 talentcoaches

In de nationale opleidingsprogramma’s is het van cruciaal belang om gespecialiseerde talentcoaches aan te stellen. De vorige technisch directeur van NOC*NSF Charles van Commenée is blij dat Nederland uiteindelijk denkt aan de opvang van talent. In 2006 schetste hij gekscherend het beeld dat ons land opvang had voor alleenstaande moeders, drugsverslaafden en zwerfkatten, maar dat voor topsporttalenten niets bestond. In de Volkskrant vertelt hij: “De lange termijn is in dit soort projecten van groot belang. In Nederland gaat de geldkraan, als het even niet goed gaat, snel over op druppelen. Dat is niet de juiste manier. Denk aan acht jaar voor dit soort projecten.”

Zoals in het Masterplan Talentontwikkeling beschreven, zijn in 2007 de eerste tien talentcoaches aan de slag gegaan. Inmiddels is dat aantal in diverse sportbonden al verdubbeld. Het is de bedoeling dat er minstens honderd talentcoaches aangesteld moeten worden om alle toppers in spé snel beter te maken en misschien wel klaar te stomen voor de Spelen van 2012 in Londen.

Behoefte aan leadership coaches

Murphy, zelf in het verleden succesvol volleybalcoach, vindt dat de moderne coach veel beter in staat is zich in de persoon van de sporter in te leven. “Vroeger wilde een coach zichzelf klonen. Be like me, dat was de gedachte. Niet echt handig.” Voor het vak coach is steeds meer aandacht. Een topcoach kan volgens de prestatiemanager binden en inspireren, kan de sporter en zichzelf ook op psychologisch vlak beter maken en is in staat een groot begeleidingsteam te kunnen managen.

Onder leiding van Marc Lammers grepen de hockeydames goud. Lammers is een voorbeeld van een leadership coach.

Het gaat niet alleen om coachen, het gaat om zijn of haar hele persoonlijkheid. “Daar is behoefte aan, want het topsportklimaat is in alle opzichten verbeterd: topsporters oefenen hun sport uit als een vak, we hebben fulltime trainingsprogramma’s, er zijn professionele begeleidingsteams en de bonden willen vooruit.” Murphy verwacht dat steeds meer van deze leadership coaches, zoals Marc Lammers, zullen opstaan. 

Sport bovenaan in agenda

Ook het onderwijs denkt mee aan de ontwikkeling van de toekomstige Olympiërs. Speciale constructies zijn gebouwd op scholen voor voortgezet onderwijs om het talent professioneel met hun vak bezig te laten zijn, zonder dat het onderwijs daaronder moet leiden. Sport komt in deze aanpak op de eerste plaats. Bij de indeling van de dag zijn examens en lesroosters niet leidend, dat is sport.

Gezonde geest in ongezond lichaam

Echter, de basis is volgens Joop Alberda verkeerd. Hij is voorstander van een verbetering van de lichamelijke opvoeding in het onderwijs. “Kinderen krijgen te weinig en/of slechte lichamelijke oefening. Wij creëren een gezonde geest in een ongezond lijf.” Aangezien veel kinderen na school ook nog eens veel bezig zijn met computerspelletjes, komen zij op jonge leeftijd al niet aan de norm om voldoende te bewegen.

Kopstukken over coaching talent

Ton Boot, basketballcoach:

“Zelfkritiek is de basis om te groeien. Een goede coach moet in staat zijn het zelfkritisch vermogen van spelers te verhogen. Je zou de jeugd daarmee al moeten opvoeden. Ze leren verantwoordelijkheid te nemen, kritisch te zijn naar henzelf en dan pas naar anderen, daarmee creëer je betere spelers.” (De Pers)

Marije Elferink-Gemser, bewegingswetenschapster:

“Talenten die voornamelijk de autonomie van hun talenten heel erg benadrukken, zijn de succesvolle talenttrainers. Dus de trainer geeft veel verantwoordelijkheid aan de speler zelf. De speler moet zijn eigen verantwoordelijkheid nemen voor het eigen leerproces. Dan heb je meer kans de top te halen. Niet iemand die bijvoorbeeld klakkeloos alle trainingen doet. Je moet het zelf goed op orde hebben. Ook is het handig dat je ouders je steunen en dat je sport een goede competitiestructuur heeft.”

 Joop Alberda, sportbestuurder, in 2004:

“De huidige generatie sporters heeft niet meer geleerd langs de kakkerlakken op te klauteren, het is verweven in onze maatschappij: mensen krijgen wat ze hebben vele malen gemakkelijker dan pakweg dertig jaar geleden.” (interview Job van de Aker)

Nederland juicht als er successen zijn en moppert wanneer de resultaten tegenvallen. Zo is het ook met talent. Het bekendste voorbeeld is voetbal. Talenten komen net zo hard aan de top, als dat ze weer verdwijnen. Speelt een jeugdvoetballer drie keer een goede wedstrijd, dan plakken wij, het publiek en de media, direct het etiket ‘talent’ op hem. Is het niveau daarna even minder, valt iedereen weer over hem heen. De gedachte is dan dat hij het toch niet aan kan. Conclusie: wisselvalligheid is inherent aan de carrière van een jeugdige sporter.

Kijk naar je ontwikkeling

Elferink-Gemser: "Denk aan lange termijn!"

Die conclusie kan wetenschapster Marije Elferink-Gemser alleen maar bevestigen. “Train met heel veel plezier en probeer jezelf niet al teveel te richten op de korte termijn. Dus raak niet te snel van slag als je (een aantal keer) verliest. Maar probeer vooral te kijken naar je eigen ontwikkeling. Vergelijk jezelf niet te snel met anderen, maar vergelijk jezelf met jezelf. Bekijk de ontwikkeling dan over een aantal jaren. Niet alleen van week tot week, want dat kan heel erg fluctueren.”

Daarnaast is volgens haar sportmotivatie een belangrijk aspect. “Als je op je twaalfde nog geen goede sportmotivatie hebt, zul je nooit een topper worden.”

Gelukkig hebben we de middelbare school nog…

Motivatie, tja daar ontbreekt het soms aan bij de tennissers, zie Thiemo de Bakker. Tenniscoach Henk van Hulst is niet te spreken over de ‘probeer-mentaliteit’ van een aantal Nederlandse tennissers. Zij ronden eerst de school af en gaan dan de ‘tennisjungle’ in. Doorzettingsvermogen staat volgens de talentcoach ook op een laag pitje, omdat ze –als het even tegen zit- gelijk hun kopje laten hangen en het proftennis definitief vaarwel zeggen. Achterliggende gedachte: ze hebben altijd hun middelbare school nog…

Nederlanders laatbloeiers

In de ogen van tenniscoach Henk van Hulst moeten Nederlanders eerst leren teleurstellingen te incasseren. “Een goede mentale basis is een vereiste om de persoonlijkheid op een hoger niveau te brengen door zelfwerkzaamheid.” Volgens de ervaren coach leven we in Nederland in een verwende maatschappij. “Een Nederlander moet eerst leren omgaan met verlies.” Daarom vindt Van Hulst Nederlandse sporters laatbloeiers.

Van Hulst: "Persoonlijk op hoger niveau? Dan pas het maximale uit je carrière."

De tenniscoach vindt dat je pas het maximale uit je carrière kan halen, zodra je qua persoonlijkheid op een hoger niveau bent. Met andere woorden: het wordt pas serieus wanneer de middelbare school is afgerond. De Groningse bewegingswetenschapper Elferink-Gemser bevestigt zijn mening, omdat zij systematisch onderzoek doet naar talentontwikkeling bij geselecteerde jeugd. “Talenten die de top halen, leren vooral sneller dan subtoppers. Essentieel, omdat tijd in de topsport beperkt is.”

Top in sport = top op school 

“Vijftien jaar geleden leek het erop dat de talenten iets hogere schooltypes volgden dan de reguliere kinderen. Dat was een trend en het gaf geen significante verschillen. Kort geleden hebben we het nog eens bekeken. Het landelijke gemiddelde is niet veranderd, maar de talenten volgen veel vaker een hogere schoolopleiding dan toen.”

“Het lijkt er dus op dat schoolopleiding toch bepaalde aspecten heeft voor getalenteerde kinderen in de sport. Wij denken dat het te maken heeft met de wil om te leren en te kunnen leren. Het leervermogen, wij noemen dat zelfregulatie.” Volgens de oud-wielrenster kan dat ook wel tekenen van ups en downs vertonen.

Nederland moet het ten opzichte van de internationale concurrentie vooral hebben van kennis en innovatie. Dit geldt ook voor de sport. De topsport vist in een kleine vijver en streeft naar een hoog rendement om uiteindelijk voldoende Olympische medaillewinnaars voort te brengen. InnoSportNL helpt daarbij.

InnoSportNL is een initiatief van NOC*NSF en TNO, dat in 2006 opgericht werd. Partners uit sport, kennispartijen en bedrijfsleven werken hierin samen aan sportieve innovaties. Het ministerie van VWS financiert InnoSportNL; jaarlijks wordt er drie miljoen euro geschonken aan het bedrijf om projecten te ontwikkelen.

Topsporters maximaal ondersteunen

Innovatie en wetenschappelijke ondersteuning een structurele plaats geven in de Nederlandse topsportbegeleiding. Dat is het doel van het programma dat InnoSportNL en NOC*NSF TSO samen uit gaan voeren in de periode 2009-2012. Coaches en sporters moeten optimaal ondersteund worden in de realisatie van hun topsportprogramma’s. Deze begeleiding moet leiden tot een voorsprong op de buitenlandse concurrentie. Nederland moet wereldwijd gepositioneerd worden als kennisland.

Met behulp van het ontwikkelde zwemstart-monitoring-systeem hoopt de KNZB dat Nederland weer tot de zwemtop gaat behoren.

Leren van Australië en Groot-Brittannië

Directeur George de Jong van InnoSportNL vindt dat Nederland een voorbeeld kan nemen aan Groot-Brittannië en Australië. Het werk van het in 1981 opgerichte Australian Institute of Sports, waarin sport en wetenschap op dagelijkse basis met elkaar samenwerken, levert volgens De Jong een belangrijke bijdrage aan het topsportklimaat. “

“Ook in Groot-Brittannië, dat een sterke academische traditie op het gebied van de sportwetenschappen kent, is het rendement van de aanwezige kennis pas de laatste jaren enorm toegenomen door het “vrijmaken” van wetenschappers voor het ondersteunen van topsporters.” Achterliggende gedachte is natuurlijk de organisatie voor de Olympische Spelen van Londen in 2012, wat tot een forse toename van het topsportbudget heeft geleid. Beide landen investeerden voor hun kandidaatstelling veel in topsport(innovatie). Van deze landen valt volgens De Jong nog veel te leren.

De gouden driehoek

Gouden driehoek

De voorzitter van het bestuur van InnoSportNL, Cees Oudshoorn, ziet voor zijn bedrijf een zeer belangrijke functie weggelegd. Hij merkt dat het kabinet positief over het Olympische Plan 2028 is, juist omdat het zoveel ambities herbergt. Eén ding weet hij zeker: Nederland wordt een sportland. Zorgvuldig en planmatig aan het werk gaan met de beschikbare middelen is het devies van Oudshoorn.

Hij meent dat juist in een periode van recessie investeren in innovatie van groot belang is. “Innovatief denken en sportinnovatieprojecten moeten belangrijke bouwstenen vormen voor de realisatie van het Olympisch Plan. De samenwerking tussen sport, bedrijfsleven en kennisinstellingen, de ‘gouden driehoek’, stimuleert het omzetten van kennis in innovatieve producten en diensten.’’

Onderzoeken, onderzoeken en nog eens onderzoeken

Fundamenteel onderzoek is de levensader van innovatie. Op dit moment wordt de wetenschap steeds meer ingebed bij de sporters. Dat moet ook wel, wil hij of zij het maximale uit zijn trainingsarbeid krijgen. Het ontbrak wetenschappers te vaak aan voldoende kennis van de sport. Nu is de wetenschapper vaak op het veld te vinden om te meten, zoals ook Marije Elferink-Gemser doet. Het laboratorium komt op de tweede plek.

Doelen en programmalijnen

Belangrijkste opdracht voor het bedrijf is volgens Oudshoorn de sportinnovatie te stimuleren, met als doel bij te dragen aan: 

• De realisatie van de Nederlandse sportambitie;
• Economische groei door het creëren van nieuwe bedrijvigheid en het realiseren van new business binnen bestaande bedrijven;
• Het inzetten van de Nederlandse kennisinfrastructuur ten behoeve van de sport.

InnoSportNL kent een viertal innovatiegebieden dat voor zowel de topsport als de breedtesport geldt, te weten:

1. Sportproducten; denk aan sportmaterieel, beschermingsmiddelen en kleding. De modellering van de interactie tussen product (-ontwerp en materiaal) en mens staat centraal in deze programmalijn. Er is veel behoefte aan prestatiebevorderende sportproducten, daarom biedt InnoSportNL dit op maat aan.
2. Trainingsmonitoring en sportinformatiesystemen; de focus ligt op het genereren van nieuwe kennis waarmee de analyse van data kan worden opgezet in nuttige informatie voor trainingssturing op zowel de korte als langere termijn. Wanneer kunnen de sporters pieken? Hoe vaak kunnen zij een topprestatie leveren? Prestatiemonitoring heeft bijvoorbeeld betrekking op fysiologische, tactische, technische en mentale aspecten.
3. Gezondheid en talentontwikkeling; InnoSportNL geeft aandacht aan het eerste, omdat sport een bijdrage zou kunnen leveren aan de nationale gezondheid. Op het gebied van talentontwikkeling wil het bedrijf opleidingsprogramma’s beter kunnen sturen waardoor er minder talent verloren gaat en het aanwezige talent beter kan worden begeleid.
4. Sportaccommodaties en sportstimulering; investeren in hoogwaardige sportaccommodaties is sinds de Olympische plannen sterk toegenomen. Daardoor is er tot slot veel aandacht voor zogenaamde intelligente accommodaties. Accommodaties met moderne meet- en registratiesystemen worden al bij de ontwikkeling van de infrastructuur geïntegreerd.

Om bovenstaande programmalijnen uit te voeren, wordt over het land een aantal zogenaamde InnoSportLabs gecreëerd. Sport, bedrijfsleven en kennisinstellingen werken hierin gericht aan projecten.

Marianne Vos behoort al vanaf jonge leeftijd tot de absolute wereldtop.

Veel jonge talentjes dromen ervan om later net zo goed, of zelfs wel beter te worden dan zijn of haar sportidool. Slechts voor weinigen is echter een plekje in de wereldtop weggelegd. Om een topper te worden, zul je veel moeten doen en vooral ook laten. Daarnaast is het mentale vlak een van de belangrijkste factoren om Holland’s Next Topsporter te worden. Wetenschapster Marije Elferink-Gemser geeft tips om uit te groeien van talent naar een topper.

 

Zelfregulatie

“Allereerst is het erg belangrijk dat je verantwoordelijkheid neemt voor je eigen leerproces. Niet alleen in de sport, maar ook in de muziek en andere domeinen. Zorg ervoor dat je goed leert plannen, monitoren, evalueren en reflecteren. Dus zorg dat je je eigen leerproces op peil houdt. Wees daar heel gemotiveerd in, toon veel inzet en probeer ook een realistisch beeld van jezelf te hebben met betrekking tot zelfvertrouwen.”

“Probeer realistisch te zijn in wat je wel of wat je niet kunt. Als je iets niet zo goed kunt, probeer dat dan zo te plannen dat je de juiste oefeningen en de juiste training doet om dat te verbeteren. Wees ook wel overtuigd van wat je wel goed kunt. Wees niet te onzeker daarover; je moet het goed onder ogen kunnen zien. Dat is het allerbelangrijkste. Wij noemen dat zelfregulatie.”

Kijk naar je ontwikkeling

“Train met heel veel plezier en probeer jezelf niet al teveel te richten op de korte termijn. Dus raak niet te snel van slag als je (een aantal keer) verliest. Maar probeer vooral te kijken naar je eigen ontwikkeling. Vergelijk jezelf niet te snel met anderen, maar vergelijk jezelf met jezelf. Bekijk de ontwikkeling dan over een aantal jaren. Niet alleen van week tot week, want dat kan heel erg fluctueren.”

Plannen

“Probeer de school en sport goed te combineren, want dingen die je in de sport leert, kun je op school toepassen en andersom. Met een beetje hulp van de school of vanuit je ouders of trainer, moet je dan in staat zijn school en sport goed te combineren. Dan leer je ook heel goed om te plannen, te monitoren, te evalueren en te reflecteren.”

“Dat zul je later als je de top haalt ook weer nodig hebben. Dus denk niet te gemakkelijk ‘dat lukt me nooit’, maar probeer juist de dingen zo te plannen en te combineren dat het wel lukt. Uiteindelijk krijg je dan vaardigheden mee die je later nodig hebt om de top te kunnen halen. Geef daar niet te snel in op!”

Techniek onder de knie

“Dan heb je natuurlijk nog sportspecifieke aspecten waar je heel erg aan moet werken. Het is heel belangrijk om een hele goede techniek te hebben, en een hockey- of voetbaltechniek is heel anders dan een judo- of schaatstechniek. Maar die techniek zul je heel goed onder de knie moeten krijgen.”

“Op het moment dat je iets kunt, probeer dat dan niet op de automatische piloot te doen, maar probeer jezelf altijd te dwingen om bewust jezelf te verbeteren. Alleen als je dat doet, dan zul je echt heel goed worden en als je te snel tevreden bent, dan wordt je een beetje te lui. Natuurlijk mag je wel even trots op jezelf zijn, maar je moet eigenlijk nooit echt tevreden zijn. Jezelf dwingen om constant te willen verbeteren, dat is een innerlijke drive die je moet bezitten.”

Tactiek

“Qua tactiek is het heel belangrijk om in wedstrijden op het juiste moment de juiste beslissingen te nemen. Het weten van ‘welke actie de juiste is’ en ‘snel tot actie kunnen overgaan’, maakt het onderscheidt wie uiteindelijk de top haalt en degenen niet het niet redt. En het is belangrijk om heel specifiek te proberen om in die situatie dat ook te oefenen.”

“Alleen maar kijken naar wedstrijden en weten wat je moet doen is niet genoeg. Je moet daadwerkelijk ook op het veld trainen. Dan kan je het beste zoveel mogelijk verschillende situaties doen. Jezelf dan uitdagen om in een heel kort tijdsbestek snel te reageren en snel een actie te maken.”

“Nederland moet altijd in staat zijn om tussen de dertig en veertig medailles te halen op de Olympische Spelen.” Deze grote woorden riep Joop Alberda bij zijn afscheid als technisch directeur van NOC*NSF in 2004. Een hele hoge lat, maar Alberda is ervan overtuigd dat Nederland een van de beste sportlanden ter wereld is.

Een top-10 klassering in het landenklassement op de Spelen moet dus structureel haalbaar zijn. En om in dat magische rijtje te komen is veel nodig, weet ook de oud-volleybalcoach die in Atlanta 1996 met de mannen verrassend en spectaculair goud won.

Kansen laten liggen
“Het is niet makkelijk, maar ook op de laatste Spelen in Peking had het gekund. We hebben zeker vijftien kansen laten liggen”, vertelde hij aan Sportwereld. Hij doelt daarmee vooral op de zwemmers, (baan)wielrenners en het herenhockeyteam die het totaal van zestien behaalde medailles niet konden opkrikken. (onderaan: medaillewinnaars)

Een ‘zekere’ gouden medaille werd Nederland overigens al voor de Spelen door de neus geboord. Yuri van Gelder, de Lord of the Rings, kreeg geen wildcard voor Peking. In plaats daarvan kreeg een onbekende turner uit Jemen een invitatie van de organisatie. 

Veel winst te boeken
Volgens Alberda is het zaak rigoureus te investeren in sport. Wil Nederland indruk maken op het IOC dan moet het land enorm in de lift zitten. “We hebben alles mee. We zijn echt schatrijk en hebben een fantastische infrastructuur.”

De oud-volleybalcoach denkt dat we in elke tak van sport tot de top-8 kunnen gaan behoren als Nederland ze daarvoor de juiste faciliteiten aanbiedt en goed opleidt. Op het gebied van sportprestaties is volgens Alberda dus nog veel winst te boeken. “We bedrijven topsport met de handrem erop.”

Olympisch niveau
Op sportgebied wil Nederland bij de beste tien landen ter wereld gaan horen. Daarnaast streven we er naar minimaal zeventig procent van de Nederlanders te laten voldoen aan de normen voor gezond bewegen. Deze twee hoofddoelstellingen moeten leiden tot het gewenste Olympische niveau. In de troonrede van 2008 is de ambitie van Nederland al uitgesproken: het organiseren van de Olympische Spelen in 2028, honderd jaar na de eerste en (voorlopig) enige Spelen in ons land: Amsterdam 1928.

Andere Tijden Sport maakte een kort filmpje over deze Spelen.

‘Wij kunnen het ook’

Deze wens komt niet zomaar uit de lucht vallen. De laatste jaren wordt steeds meer gesproken over topsport, het wij-gevoel en de Oranjegekte bij grote, mondiale evenementen, het opleiden van jonge sporters met behulp van perfecte faciliteiten en dus de Spelen… ‘Hoe mooi zou dat zijn hier’, vroegen velen zich af. En ‘als Griekenland het kan organiseren, kunnen wij dat toch ook?’ Zover is het nog niet. Wil Nederland op Olympisch niveau komen, dan moet het topsportklimaat professioneler, zal de sport hand in hand moeten gaan met de wetenschap en bovendien zullen de infrastructuur en accommodaties verbeterd moeten worden, vandaar dat het Olympisch Plan 2028 opgesteld is.

Behaalde medailles op OS 2008 in Peking.

Nederland is, zonder mensen tekort te doen, op het gebied van handbal in de wereld een B-land. Met de organisatie van het EK in 2012, laat ons land wél zien dat de handbalsport in de lift zit. Op de velden loopt namelijk voldoende talent rond. Zo ook Luke Koppenhol (15) uit Drunen. “Topsport hoort tot mijn normale leven.”

Doen & laten

“Als sporter moet je vooral veel trainen en veel willen opsteken. Wat je moet laten is een groot gedeelte van je vrije tijd en natuurlijk ook dat je jezelf niet elke vrijdag klem kan zuipen, want dat is moordend voor je conditie. Het meest belangrijkst is nog het willen leren en de mentaliteit er voor willen hebben om ervoor te gaan!”

“Ik heb er dan ook alles voor over om zo hoog mogelijk te komen, maar school laat ik niet zo maar links liggen. Mijn atheneum diploma is ook een doel die ik graag zal willen behalen.”

“Maar ik vind niet dat op scholen genoeg aan sport gedaan wordt. Scholen vinden dat je moet leren en diploma’s moet halen. Sport wordt een beetje in een hoekje gedrukt. Dat is ook te zien aan de roosters. Ik heb een dikke dertig uur in de week waarvan slechts twee uur gym. We hebben wel schoolteams en die doen dan ook wel mee aan Mission Olympique.”

Motivatie

“Het halen van de top is een kwestie van doorzettingsvermogen. Je moet namelijk niet met tegenslagen blijven zitten. Je mag natuurlijk wel ervan balen, maar je moet gewoon weer doorgaan en de volgende kans grijpen. Ik kan best goed omgaan met tegenslagen. Het is natuurlijk logisch dat je baalt na een teleurstelling. Dat heeft iedereen toch?”

Money

“Sport kost veel geld. Denk aan kleding, maar het kost vooral veel benzine door al het reizen. En ja, benzine is de laatste tijd niet zo goedkoop. Sponsoring is geen must, want het is natuurlijk voor het grootste deel je eigen kwaliteit om de top te halen. Maar sponsors heb je wel nodig om verder in de top te komen en jezelf daar te houden.”

Begeleiding

“Het hebben van een goede mentale en medische begeleiding is noodzakelijk bij topsport. Ik denk dat het mentaal wel veel moeite kost als je een tegenslag hebt gehad. En medisch spreekt voor zich. Elke sporter heeft natuurlijk klachten en pijntjes, dan is het handig als het snel verholpen kan worden. Aan je voeding kun je zelf al een boel doen; eet veel fruit, koolhydraten en snoep niet veel.”

“De coach heeft een hele grote invloed op me. Ik heb nu meer dan één coach, omdat ik bij meerdere teams speel en afdelingselecties. Het is heel belangrijk om naar je coach te luisteren. Hij staat er niet voor niets en weet er vast meer van af als dat je zelf weet.”

“Als mijn ouders er niet zo betrokken in waren geweest zal het mij waarschijnlijk nooit gelukt zijn. Het kost veel reistijd en aangezien ik nog geen 18 ben kan ik zelf nog niet rijden. Maar denk ook aan al de vieze was dat sporten met zich meebrengt. Als je elke dag traint, dan is er ook elke dag was!”

Talentontwikkeling

“Mijn talent is pas de laatste jaren ontdekt. Vroeger toen ik vijf was, ging ik handballen en kon ik een aardig balletje gooien. Toen ik twee jaar geleden naar de Brabantse afdelingselectie ging heb ik veel geleerd. Zo ontwikkelde ik mijn talent.”

“Ik vind dat de handbalbond genoeg doet aan talentontwikkeling. Ze kijken namelijk ieder jaar weer naar de beste van Nederland en zo blijft de groep sterk. Als je eenmaal in de groep zit, blijf je er ook wel in. Daar leer je veel en train je veel. Je ontwikkelt jezelf dus heel erg snel op zo’n jonge leeftijd.”

"Het Nederlandse handbal kan nog veel leren van het buitenland."

Concurrentie

 

“De Nederlandse eredivisie voor handbal is erg zwak. Dit komt, omdat spelers vroeg worden weggeplukt door buitenlandse clubs waardoor het niveau laag blijft. Ze willen wel een plan maken om ervoor te zorgen dat je minimaal tot je 18^e moet blijven handballen in Nederland. Daarna helpen ze je graag verder om bij betere clubs te komen.”

“Een groot verschil met de concurrenten in het buitenland is de opleiding voor het handbal. In landen zoals Duitsland en Frankrijk wordt van jongs af aan al flink het handballeven erin gegoten. Zo hebben ze op jonge leeftijd al veel meer ervaring. Daar kan het Nederlandse handbal dus nog veel van leren.”

Doel

“Ik heb nog drie Nederlandse kampioenschappen in de komende drie jaar. Dit jaar Nederlands kampioen worden is wel een groot doel. Daarnaast wil ik door blijven gaan met Jong Oranje. En als het allemaal mee zit wil ik debuteren in het seniorenteam van RedRag Tachos uit Waalwijk.”

O.S. in Nederland?

“Nederland is in bepaalde sporten wel een topsportland. Als je kijkt naar schaatsen en voetbal, dat zijn wel de sporten die veel aandacht krijgen. Dat maakt Nederland ook wel weer een zwakker topsportland in andere sporten.”

“Ik denk overigens wel dat Nederland de Olympische Spelen in 2028 kan organiseren. We zijn dan namelijk al weer een paar jaar verder. Ik verwacht niet dat we het mooiste toernooi ooit ervan kunnen maken, maar het moet zeker lukken om de Spelen naar Nederland te halen. Het Nederlandse volk heeft daar wel baat bij, want we zien allemaal graag ons landje winnen van grootmachten zoals China en de VS.”

Topsport en het voortgezet onderwijs. Een combinatie die lange tijd niet ‘door een deur kon’. Tegenwoordig worden trainingstijden, trainingsbelasting, reistijd en wedstrijden (ook internationaal) goed ingepast in het dagelijks leerpatroon van de leerling. Geen nadelige gevolgen voor de schoolloopbaan én het talent kan zijn of haar grootste hobby beoefenen: topsport bedrijven. Wat is daar voor nodig?

“Heel veel”, zegt Peter Bakermans, projectleider Studie & Topsport op het Pleincollege St. Joris in Eindhoven. Het St.Joris is een voorbeeld van een zogenaamde LOOT-school (Landelijk Overleg Onderwijs en Topsport). In 1991 zijn het Nederlands Olympisch Comité, het Ministerie van Onderwijs en zes scholen voor voortgezet onderwijs, waaronder het St. Joris, een samenwerking aangegaan onder de naam LOOT. Aankomende topsporters wordt extra hulp geboden bij de combinatie studie en sport. Inmiddels zijn in Nederland liefst 27 LOOT-scholen. “LOOT is de meest toegepaste vorm van onderwijs en topsport.”

5 tot 10% haalt de top

Veel huidige Nederlandse toppers hebben op zo’n college gezeten. Maar hoeveel procent van de leerlingen die ooit een LOOT-status heeft gekregen, bereikt daadwerkelijk de top? “Vijf à tien procent. Dat is veel. Daarom moet ook het aspect onderwijs niet vergeten worden. Studie en opleiding vormen namelijk een belangrijke basis voor het verdere leven. Verdwijnt dat, dan hebben diegenen die net tekortkomen een probleem.”

“Daarom is nauw overleg met de club, sportbond, het Olympisch Netwerk, ouders en leerling. Soms legt de sportclub enorm veel druk op de leerlingen, vandaar dat we een bemiddelende rol spelen. Wie die druk kan handelen, heeft de meeste kans van slagen.”

Voor de topsporters op zijn school pleit Bakermans echter voor aanpassingen in de lesurennorm. “Leerlingen tot achttien jaar hebben een leerplicht en moeten tot een minimaal aantal lesuren komen. Maar bij een aantal bovenbouwleerlingen die enorm veel trainen dient een probleem aan. Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) dient dus soepeler te zijn bij de echte toptalenten. Tussen de verschillende ministeries moet dus een betere afstemming komen. VWS benadrukt het onderdeel topsport, OCW juist de studie.”

Extra faciliteiten

Om deel te kunnen nemen aan het project Studie & Topsport moet de leerling €175,- per jaar betalen. Dat is een schijntje als je ziet wat het talent daarvoor terugkrijgt. “Er wordt veel geld, tijd en energie in hen gestoken.” De LOOT-leerlingen hebben extra faciliteiten, te weten:

• Vrijstellingen, afhankelijk van hun persoonlijke situatie kunnen leerlingen vrijstellingen voor diverse vakken krijgen
• Studie & Topsport-leerlingen kunnen speciaal verlof krijgen voor belangrijke wedstrijden en/of toernooien
• Proefwerken en schoolonderzoeken kunnen op aangepaste tijden worden gemaakt
• Soms wordt huiswerkvrij gegeven
• Leerlingen kunnen bij problemen in aanmerking komen voor extra ondersteuning in de vorm van bijlessen
• Studiecoördinatoren volgen nauwlettend de studieresultaten van de beginnende topsporters. Indien nodig zullen zij in overleg met ouders en leerling een speciaal studieprogramma opstellen
• Het examen kan gespreid worden over twee jaren
• Gebruik maken van warme maaltijden op school

200 LOOT-leerlingen op St. Joris

Het beleid is gericht op uitdragen en uitbreiden van dit LOOT-project voor alle sporten die onder het NOC*NSF vallen. Op het St. Joris zitten ongeveer tweehonderd LOOT-studenten, komend uit Zuid-Nederland en België. De aankomende topsporters zijn voetballers, zwemmers, basketballers, hockeyers, atleten, judoka’s, golfers, etc.

Zowel individuele sporters als teamsporters dus. Tussen deze groepen ziet de projectleider wel verschil: “Individuele sporters hebben de meeste discipline, zowel in de sport als op school. De prestatie is dus echt zijn pakkie-an. Teamspelers zijn sneller geneigd anderen de schuld te geven van het eventuele falen.”  

LOOT-Leerling Maaike Waaijer zwemt deze zomer op EK.

Maaike Waaijer

 

Eén van de succesvolle voorbeelden op dit college is Maaike Waaijer. De 18-jarige zwemster en 6VWO-studente is te spreken over de combinatie school en topsport. “Ik kan me optimaal richten op het zwemmen. Het is altijd handig om extra faciliteiten aangeboden te krijgen.” Voor Waaijer is dit het tweede jaar op de LOOT-school. Ze is uit huis gegaan om alles voor de sport te doen en in het zwemwalhalla van Nederland te trainen.

Ook het St. Joris houdt veel rekening met haar. “Ze is regelmatig in het buitenland voor een oefenstage, maar eenmaal terug in Eindhoven moet ze wel een deel van de stof inhalen. We bieden die toptalenten maatwerk aan”, zegt Bakermans. De intensieve trainingen en het werken met topcoaches zoals Marcel Wouda werpt voorlopig zijn vruchten af. In de zomer van 2009 zwemt ze op het Europees Jeugd Kampioenschap in Rome op de vijf en tien kilometer. Ook Waaijer traint in een zogenaamd Nationaal Topsport Centrum, waar anders dan in Eindhoven. 

Toptalenten steunen

Bakermans ziet op zijn school echte toppers langskomen. Hockeyster Lidewij Welten won in 2008 in Peking Olympisch goud, terwijl ze twee maanden ervóór haar diploma behaalde. “Maar we zijn trots op al onze leerlingen, hoor! Wij zijn slechts een radertje in het geheel.”

Hockeyster Lidewij Welten, hier in actie in Peking, zat vorig jaar nog op het St. Joris.

Tot slot vindt Bakermans dat alles op alles gezet moet worden om de talenten de beste begeleiding te bieden. Daarvoor moet Nederland het gewenste topsportklimaat kunnen behalen. Blij is hij daarom met de opgezette NTC’s en CTO’s. “Logisch als je sportminded bent, maar zij zijn de ambassadeurs van de topsport. En de toppers zijn de voorbeelden van de breedtesporters, dus moet in beide geïnvesteerd worden. Olympische Spelen in Nederland? Graag!”

De verbetering van de landelijke (top)sport infrastructuur en de omgeving van de sporter is één van de speerpunten in het beleid van de sport en het ministerie van VWS. Daarom heeft het NOC*NSF een aantal Centra voor Topsport en Onderwijs (CTO) opgezet. Op zo’n locatie kan een sporter fulltime trainen, studeren en wonen optimaal combineren.

Topsport- en onderwijsprogramma’s zijn bijeengebracht en bieden de hoogste nationale senioren en talenten de mogelijkheid onder de beste sportieve en medische omstandigheden en de beste voorwaarden een carrière in de sport en voor de maatschappelijke vervolgloopbaan op te bouwen. De juiste balans hierin is cruciaal. Máár, sport is leidend, het onderwijs volgend.

Inhaalslag

Voor Nederland iets relatief nieuws, maar Maurits Hendriks weet dat Nederland hierin geen voortrekkersrol speelt. In concurrerende landen bestaan zulke centra waar topsportprogramma’s, kennis en voorzieningen samengebracht zijn al een aantal jaren. Beter laat dan nooit kun je zeggen, dus de technische baas wil nu alleen het beste van het beste voor ‘zijn’ oogappels. “Mondiaal maken we een inhaalslag in ons streven om een top-10 land te worden.”

Een leven na de sport

Staatssecretaris Jet Bussemaker van sport is enorm enthousiast dat de elementen topsport en studie samengevoegd zijn. “We hadden in Nederland al de LOOT-scholen in het voortgezet en middelbaar onderwijs, met de Centra voor Topsport en Onderwijs is de volgende stap gezet, ook vanuit de wetenschap dat er een leven na de sport is.” Hendriks verwacht in 2016 de eerste echte resultaten te zien, de staatssecretaris ziet het echter zonniger in. Bussemaker hoopt in Londen al extra medailles te oogsten.

Anno 2009 4 CTO’s en 3 NTC’s

Een bundeling in CTO’s is niet voor iedere sporttak geschikt, omdat sommige sporten locatiegebonden zijn. Daarom zijn verspreid in Nederland ook een aantal Nationale Trainingscentra (NTC) opgezet. Voor zo’n NTC wordt eenzelfde kwaliteit nagestreefd als voor een CTO. Met de vier CTO’s en drie NTC’s vult Nederland enkele leemtes op in haar topsportklimaat. In de toekomst zullen wellicht meerdere centra van de grond komen.

Waar kunnen we deze CTO's en NTC's vinden?

• Grootschalige uitstraling topsportcultuur
• Kennisdeling, onder het motto ‘samen staan we sterk’
• Samenwerking onderwijspartners uit de hele onderwijskolom. Daardoor centrale afspraken (is efficiënt)
• Hoge kwaliteit en inzet van diverse specialisten (fysieke training, prestatiediagnostiek, voeding, mentale begeleiding, (para)medici en maatschappelijke begeleiding)
• Bundeling van voorzieningen zoals sportaccommodaties, wonen, maaltijden en vervoer
• Minimale reistijd (sporters wonen nabij het trainingsveld)

Om een indruk te krijgen van deze geprofessionaliseerde sportlocaties heeft het NOC*NSF een video gemaakt. Het hoe en wat bij een CTO en NTC wordt in het introductiefilmpje weergegeven.

Zuur.
Dat is het.
Ik had een heel stuk getypt.
Over hoe tof het in Engeland was.
Geinige uiteenzettingen, grappige dialogen, toffe beeldspraken en snedige zinnen.
Een lekker stukkie, al zeg ik het zelf.
Flink leesvoer; ik denk zeker tien minuten.
En dan natuurlijk de tijd die eraan vooraf ging om het te produceren: bijna twee uur.
Want typen is leuk, maar tijdrovend.
Teruglezen, tyupfuoten verbeteren, soms een zin anders formuleren. Bijvoorbeeld als ik in mijn enthousiasme wel erg vaak hetzelfde woord gebruik.
Dat soort gedoe dus.

Maar, helaas.
Het stukje is weg.
Ik sloeg het op, zoals ik altijd doe.
Het gebeurt ook automatisch, ook wat dat betreft is WordPress fantastisch.
Maar nu was er blijkbaar echt iets helemaal misgegaan.
Mijn ziel en zaligheid: verdwenen.

Ik word dan boos.
Logisch.
Heb niet voor niks (ja, wel dus) een tijd zitten typen.
Dan wil ik het ook publiceren.
Het duurde even voor ik weer zin had om een herkansing te wagen.
Ik ga nu niet opnieuw hetzelfde typen.
Je weet nu dat Engeland zwaar oké was.
Alle anekdotes en ongein zul je erbij moeten verzinnen.
Want het zou voor mij toch voelen als tweedehands geneuzel.
En dat wil ik niet.

Dus nu moet je het hiermee doen.
Slappe hap, ik weet het.

Nu ik toch bezig ben, kom ik nog even terug op de televisie-avonturen.
Inmiddels staat het programma hier online en vind je hier mijn optreden.
En op zowel de site van Cradle als op YouTube staat een live-opname van Toyboy (met dank aan Ian).
Ook leuk.
Verder kun je hier op de site van het Engelstalige online magazine Incendiary Magazine een review lezen van ons optreden met Calvin Party en TamsinA in Taverna op 1 november jongstleden.

Genoeg lees- en kijkvoer.