Harvie Krumpet

Life is a little cigarette. Smoke it to the butt

winding road

there you stood all night long
you’ve got a bad temptation
first time you touched and you sealed my heart
beyond imagination

i hoped you were only one
maybe it’s true
i felt you were chosen one
and i tried
and hoped

i’ve found my way
loving you was what i wanted to
deep in my heart
i was scared
i’ve chosen winding road

you said it was self defence
i know honesty was my fault
there was one single chance
i was sure
it’s hard so hard

i hoped you were only one
but it’s not true
i felt you were chosen one
because i was so fool

i’ve lost my way
having you was what i had to
deep in your heart
i was blamed
that’s not the love
what i’ve done has satisfied you
deep in my heart
i was fair
we’ve chosen winding road

cem köksal

Gece’ nin bir saati karanlık taraftan akseden ruh gıcırtılarına dair…

Vincent Malloy

vincent malloy is seven years old
he’s always polite and does what he’s told
for a boy his age, he’s considerate and nice
but he wants to be just like vincent price

he doesn’t mind living with his sister, dog and cats
though he’d rather share a home with spiders and bats
there he could reflect on the horrors he’s invented
and wander dark hallways, alone and tormented

vincent is nice when his aunt comes to see him
but imagines dipping her in wax for his wax museum

he likes to experiment on his dog abercrombie
ın the hopes of creating a horrible zombie
so he and his horrible zombie dog
could go searching for victims in the london fog

his thoughts, though, aren’t only of ghoulish crimes
he likes to paint and read to pass some of the times
while other kids read books like go, jane, go!
vincent’s favourite author is edgar allan poe

one night, while reading a gruesome tale
he read a passage that made him turn pale

such horrible news he could not survive
for his beautiful wife had been buried alive!
he dug out her grave to make sure she was dead
unaware that her grave was his mother’s flower bed

his mother sent vincent off to his room
he knew he’d been banished to the tower of doom
where he was sentenced to spend the rest of his life
alone with the portrait of his beautiful wife

while alone and insane encased in his tomb
vincent’s mother burst suddenly into the room
she said: “ıf you want to, you can go out and play
ıt’s sunny outside, and a beautiful day”

vincent tried to talk, but he just couldn’t speak
the years of isolation had made him quite weak
so he took out some paper and scrawled with a pen:
“ı am possessed by this house, and can never leave it again”
his mother said: “you’re not possessed, and you’re not almost dead
these games that you play are all in your head
you’re not vincent price, you’re vincent malloy
you’re not tormented or insane, you’re just a young boy
you’re seven years old and you are my son
ı want you to get outside and have some real fun.”

her anger now spent, she walked out through the hall
and while vincent backed slowly against the wall
the room started to swell, to shiver and creak
his horrid insanity had reached its peak

he saw abercrombie, his zombie slave
and heard his wife call from beyond the grave
she spoke from her coffin and made ghoulish demands
while, through cracking walls, reached skeleton hands

every horror in his life that had crept through his dreams
swept his mad laughter to terrified screams!
to escape the madness, he reached for the door
but fell limp and lifeless down on the floor

his voice was soft and very slow
as he quoted the raven from edgar allan poe:

“and my soul from out that shadow
that lies floating on the floor
shall be lifted?
nevermore…”

Robot Boy

mr. and mrs. smith had a wonderful life.
they were a normal, happy husband and wife.
one day they got news that made mr. smith glad.
mrs. smith would would be a mom
which would make him the dad!
but something was wrong with their bundle of joy.
it wasn’t human at all,
it was a robot boy!
he wasn’t warm and cuddly
and he didn’t have skin.
instead there was a cold, thin layer of tin.
there were wires and tubes sticking out of his head.
he just lay there and stared,
not living or dead.

the only time he seemed alive at all
was with a long extension cord
plugged into the wall.

mr. smith yelled at the doctor,
“what have you done to my boy?
he’s not flesh and blood,
he’s aluminum alloy!”

the doctor said gently,
“what i’m going to say
will sound pretty wild.
but you’re not the father
of this strange looking child.
you see, there still is some question
about the child’s gender,
but we think that its father
is a microwave blender.”

the smith’s lives were now filled
with misery and strife.
mrs. smith hated her husband,
and he hated his wife.
he never forgave her unholy alliance:
a sexual encounter
with a kitchen appliance.

and robot boy
grew to be a young man.

though he was often mistaken
for a garbage can.

Corpse Bride

Değdi saçlarıma bahar küleği
Nazende sevgilim,yadıma düştü
Her erin bahtına bir güzel düşer
Sen de tek çemenim,adıma düştün
Nazende sevgilim,yadıma düştün

Sensiz dağ döşüne çıktım bu seher
Öttü kumru kimin gül şelaleler
Ey niye yalgızsan sordu laleler
Köyreldi dizginim yadıma düştün
Nazende sevgilim,yadıma düştün

Gözlerim yoldadır,kulağım seste
Seni unutmaram,men son nefeste
Ey ceylan bakışlı ey boyu beste
Ey taze tergünüm yadıma düştün
Nazende sevgilim yadıma düştün

Makam: Hicâz
Usûl : Semâi
Beste: Azeri Bekirofsen

Happiness is like a butterfly. The more you chase it, the more it will elude you, but if you turn your attention to other things, it will come and sit softly on your shoulder…

You held my hand today
in that place of bird worship,
where rough wooden houses
hung straight as sentries
from the exposed beams.

Windows’da dosya erişim ayarlarını değiştirme

Bazen oyun oynayacağınız tutar ve oyunla birlikte crack dosyasını da indirisiniz ama o da ne crack içine bir trojan yerleşmiş, antivirüs programı zırzır ötüyor. Ama gelgelelim o klasörü/dosyayı silmek istediğinizde başarısız olursunuz. Aslında Windows sümen altında komut satırı ile bize kısmen linux tarzı erişim esneklikleri sunuyor. Tabi bunları bir arayüz haline getirmemesi bilimum bilgisayar tamircisine, virüs programı satıcına ve elbetteki kendisine para kazandırma isteği, neyse…

Örnek senaryo:

C:/Downloads/Fifa2009/Crack klasörü altında crack.exe programını içerdiği bilimum virüslerden dolayı silmek istiyoruz. Bilgisayarımızın kullanıcı adı KullanıcıAdı olsun
1. Başlat>Çalıştır tıklayıp cmd.exe yazıp enter lıyoruz işte o sevdiğim siyah ekran karşımda
2. Cacls C:/Downloads/Fifa2009/Crack/crack.exe /e /g KullanıcıAdı:f
Böylece KullanıcıAdı kişisine f ile tam kontrol hakkı verdik şimdi ise onu silelim
3. Del C:/Downloads/Fifa2009/Crack/crack.exe /f /s

Oldu da bitti maşallah…

Bana balık verme balık tutmayı öğret diyenler için geliyor: incelene

Felsefesi için:

bir yıl sonrasını düşünüyorsan, tohum ek ağaç dik
ama yüz yıl sonrası ise düşündüğün, halkı eğit.
bir kez ürün verir, ekersen tohum
bir kez ağaç dikersen, on kez ürün verir
yüz kez olur bu ürün halkı eğitirsen.
balık verirsen bir kez, doyurursun halkı
öğretirsen balık tutmayı, hep doyar karnı.

kuan tzu (iö 399 – iö 295)

now you all know
the bards and their songs
when hours have gone by
i’ll close my eyes
in a world far away
we may meet again
but now hear my song
about the dawn of the night
let’s sing the bards’ song

tomorrow will take us away
far from home
no one will ever know our names
but the bards’ songs will remain
tomorrow will take it away
the fear of today
it will be gone
due to our magic songs

there’s only one song
left in my mind
tales of a brave man
who lived far from here
now the bard songs are over
and it’s time to leave
no one should ask you for the name
of the one
who tells the story

tomorrow will take us away
far from home
noone will ever know our names
but the bards’ songs will remain
tomorrow all will be known
and you’re not alone
so don’t be afraid
in the dark and cold
cause the bards songs will remain
they all will remain

in my thoughts and in my dreams
they’re always in my mind
these songs of hobbits, dwarves and men
and elves
come close your eyes
you can see them, too

Kısa kısa 6……

Kafa boşaltma yazılarına devam.

• Lab. a tıkıldık kaldık. İnsanlar…. Burada bir kesme girmiş işim çıkmış muhtemelen ne diyecektim acaba?
• Gülemeyen insanlardan hiç hoşlanmam. Mesela ortamda gerçekten komik bir olay vuku bulmuştur. Kimisi gülümser kimisi kahkaha atarken sen suratını eciş büçüş yapmaktan öteye taşıyamıyorsan hiç yaşama dünyada.
• Geçen gün işi gücü bırakıp ne olacak bizim bu asosyal halimiz diye kafa patlatır durumda bulduk kendimizi. Bir diğeri de dünden dertliymiş “ben yuva kurmak istiyorum yahu” diğeri ona katılarak “labdan çıkamıyoruz ne zaman kimi tanıyacağız da evleneceğiz(oha önce tanış ol evlenmeden istersen)” Daha sonra olay farklı bir boyuta taşındı: “Hocam ben zaten söylemiyorum akademisyen olduğumu tanıştığım kızlara” diğer onaylayarak: “yahu maaş bana zor yetiyor ayda yılda bir etkinliğe katılmama içkimin sigaramın olmamasına (falan filan)” Tabi o esnada suskun bekleyen ben toparlayıcı bir eda (ne bu işve bu naz) ile: “dostlar, bu bir seçim. Eğer sürüden farklı olmak istiyorsanız bu işe kendinizi adayacaksınız. Tabi ki elinize fırsatlar geçecek(yüzünüze bir an mal mal bakan bir kız, annenizin bilmem neyin bilmem nesi de bilmem nereyi bitirmiş ile başlayan girizgahları vs.) ama bu yaşta böyle bir hata sonunuz olur. Yaşıtlarınız kızlar evlendi evet ama onların sebebi biraz daha farklı: hormonlar, belediye onaylı olmayan beraberliğe toplumun iyi gözle bakmaması, bir de evlilikler dışarıdan göründüğü gibi değil bir çoğu mantık evliliği üzerine temellenmiş. Anneler kendi aşksız yaşamlarının benzerini kızlarının da yaşamasını bir sorun olarak görmemiş. Elbette içinde aşkın, uyumun sevginin olduğu beraberlikler de var. Ama çok çok az … özetle hayatı akışına bırakın bir yolunu bulur  ”
• Zamanında örnek alınabilecek bir “geek” var mı diye araştırmış ve bulmuştum
• How i met your mother adlı dizi ilişkilere bakış açımı bir nebze değiştirmiş oldu. Her ne kadar Amerikan kültürünü içeren bir yapıda da olsa değiştirmesi şöyle gerçekleşti:  her insan değil belki ama bazı insanlar hayatları süresince “ruh eşi”, “O” vs diye tanımlana kişiyi ararlar. Ama genellikle ortak arkadaşlarının tanıştırdığı birine veya ısracı bir bünyeye saplanıp bir nevi O yu O ‘na yamamya çalışırlar. Ve bazen de dikiş tutar. Düşünceli olmadığım vakitler kalabalığa karışıp çevremi  süzerken kim acaba O diye dikkatle incelerim etrafımdakileri. Ve umarsızca sorarım acaba O mu O mu yoksa O mu diye ? işte HIMYM a kadar aklımda hep soru işaretiydi kim bu doğru “O” diye ? Ve sonuç pek de cilalı değil: O Mo yok OMO var ama O yok.
• Üff yine epeyce saçmaladım. Saat 05:46 35 saattir ayaktayım. Sırf beyin yorgunluktan zırvalarken neler yumurtalıyor diye bunları yazıyorum. Büyük ihtimalle ayılınca epey bir dalga geçeceğim yukarıdakilerle…

Haberi okuyoruz: Türk işadamı bla bla Namibya ‘da(orası da neresi ?) avlanacak 1 milyon  fokun haklarını aldı. Foklar öldürülmesin diye bu hakkın karşılığı 14 milyon dolar toplanmaya çalışılıyor falan filan.

Şimdi olayın garip, sinir bozucu, mantık dışı tarafına bakalım: Adam ticaret yapıyor talep varsa arz bir şekilde karşılanacak. Peki talep nereden geliyor yani bu hayvanlar öldürülüp ne yapılıyor: Gucci, Prada ve Versace gibi firmalar tarafından aksesuar ve giyim eşyasında kullanılıyor. Bu eşyaların tüketicisi kim: kadınlar.özellikle güzel çekici elde edilmesi zor, pahalı olanları. Şimdi zincir şöyle işliyor: güzel bir kadın davetten davete koşar, erkeklerin ağızlarının suyunu akıtır. Bu kadını elde edebilmek için davetli erkekler dış görünüşleri vs haricinde seni diğer kadınların içinde yüceltebilecek kudrete sahibim mesajını da vermek durumundadır. Bunu yapabilmek için çevredeki diğer kadınların elde edemeyeceği/etmek isteyeceği eşyalar la donatılmaları gerekir. Bu nedenle örneğin bir giysi ne kadar güzel olursa olsun versace tarafından tasarlanmamışsa pek değeri yoktur. Hatta bu elbiseyi versace pazardan alsın terini silsin o da yeter. Peki kim belirlemiştir işte şu şu şu firmalar elittir diye ? Orası biraz karışık. İşte kulis yapacaksınız, herkese satış yapmayacaksınız, pahalı olacaksınız, iyi bir pazarlama neydi adı The Devil Wears Prada kitabını okuyun filmini izleyin biraz anlamaya çalışın. Mesela Birkin çantaları vardır. 48 saatte el emeği yapılıyormuş da falan filan. Fiyatı: 148000$ 222000YTL. Yani ayda 3000YTL maaş alan bir mühendis olsanız bu uyduruk çantayı  74 ayda / 6.17 yılda alabilirsiniz(tabi bu arada darülaceze falan bakıyorsa size) Şimdi uyduruk falan dedim gerçekten uyduruk. Annemin çöpe attırdığım tarih öncesi bir çantası vardı ondan daha uyduruk alın bakın:

Belki alacaksınızdır bir de liste vereyim. Diğer uyduruk ama pahalı çantalar için.

Nerede kaldık ?. Şimdi bu kadını elde etmek için işte böyle lüks araba fiyatında uyduruk çantalar almanız gerekli. Daha dur çanta aldık bunun diğer gereksinimleri ?? Diğer masrafları nereden karşılayacak bu iş adamı ?? Sağolsun emrinde binler, onbinler bunun için kıt kanaat çalışmakta. Geri kalan emekçi kesim ölsün zaten. Yaşamları bile bir lütuf belki. Ürünlerini milyonlar mal oluş fiyatının katbekat üzerinde satın almakta. Diyeceksiniz o zaman tüm parayı bu markalar topluyor multimiyarder mi bunlar ?? Yok tam olarak değil onların da başta reklam olmak üzere masrafları var bu çevrimi devam ettirebilmek için. The Devil Wears Prada  ‘yı okuyun/izleyin. Kapitalizm işte böyle pis bir bela…

Neyse gelelim bu zincirin en zayıf halkalarından zavallı foklara. Aslında ölmeyebilirler. Uyduruk versace aksesuarları onsuz veya suni de olabilir. Ama burada buzlu badem olayı devreye giriyor : marjinal olmak, insanın katletme, ezerek yükselme içgüdüsünü huzura kavuşturma…

Özetle insanlar birbirlerine olan sevgilerini birbirlerine aldıkları hediyelerle değil de birbirlerine karşı hissettikleri duyguların seviyesiyle ölçse ne oradaki masum foklar ölür, ne de….

Hayır klişe sözlerle bitirmeyeceğim. Evet alyans çok güzel, taşı olmazsa bir şeye benzemez. Yanındaki erkek tek taş almazsa beş para etmez. Tek taşımı kendim aldım tek başıma kendim taktım, sadece şarkı sözlerinden ibarettir.

Sonsöz: Tüketin. Ama her şeyi…

ps:bu çevrimi sadece zor elde edilebilir kadınlara bağlamak biraz haksızlık gibi görünse de değil )

ANTALYA’nın Kemer İlçesi’nde UFO (Tanımlanamayan Uçan Cisimler- Unidentified Flying Objects) heyecanı yaşandı. Saat 03.30 sıralarında zaman zaman sabit duran, şekil değiştiren ve gökyüzüne doğru yükselen cisim, bir süre sonra hızla gözden kayboldu.

Kemer’de saat 03.30 sıralarında ilçe merkezindeki Çalış Tepesi’nde görülen cisim korku yarattı. Amatör kamerayla kaydedilen cisim, önce Çalış semalarına ışık saçarak yükseldi, daha sonra hızlı hareketlerle gökyüzünde kayboldu. Zaman zaman farklı geometri şekillerine giren, üzerinde küçük şekillerin bulunduğu cismi gören bir grup plaja doğru koşarken bazıları bunun Türkiye’yi ziyaret eden UFO’lar olduğunu savundu.

Kitaplarımı karıştırırken eski, günlük benzeri bir ajanda buldum. Lisans yıllarında tutmuş olmalıyım(sanki üzerinden çok uzun geçmiş gibi konuşuyorum yazarken farkettim. Sanırım bu zaman diliminde çok şey yaşadığımdan olsa gerek) İçinde bir çok zımbırtı tasarımı, yazılar şiiirler, kitap notları vs. buldum. İnsanın kendini tekrar tekrar keşfetmesi kadar ilginç çok fazla şey yoktur sanırım hayatta. Hani kimi zaman kendinizi karşınıza alıp oturursunuz ya, dertleşirsiniz. Yoksa dertleşmez misiniz ? Şizofrenik hareketleriniz yoktur belki. Toplumun normal olarak sınıflandırdığı insanlardansınızdır. Korkmayın o halde hatta mutlu olun.

Neyse son sayfadan başladım. Oldukça karamsar, yerleri değiştirilmiş satırlar, üstü defalarca çizilmiş kelimeler, sağa sola çiziktirilmiş resimlerle karşılaştım. İlk şiiir yazdığımda düşünürdüm hep, acaba yazarlar şairler de böyle mi yazarlar, yoksa oturular masalarına ya da bir kır köşesine serilirler, tek seferde mi yazarlar sihirli sözcüklerini diye. Ama günün birinde şiir kitabının ilavesinde gördüğüm bir şiir taslağında yıllar boyu yazılarını değiştiren mükemmeliyetçilerin bile olduğunu gördüm. Yıllar derken 50 yıl gibi bir süreçten bahsediyorum. Neyse ben de öyle yaptım eski bir şiirimi biraz düzenleyerek tekrardan yazdım. Bu düzenleme sırasında ve sonrasında içimde depresif kıpraşmalar olmadı nedense. Bunu iyiye yoruyorum… Haha bu arada şimdi farkettim Orhan Veli’ ye gönderme yapmışım şiirin son mısrasında. Burnu havada olmak karakterimin ezeli tecessüslerinden.

YOK

Issız bir sahil yolunda

Nedensiz kurulu oltalar gibiyim

Tutmak istediğim bir balık,

Balık tutmak için bir sebebim,

Evimde bir bekleyenim,

Yokmuşçasına.

Düşünüyorum da;  elim boş dönersem, 

üzülür müyüm sevinir miyim ?

Kışın soğuğunda çatı katımdayım

Demlikte fısıldayan çayım,

Kapımın önünde hiç tanımadığım çocuk,

Yıkık çatılarda güneşini arayan siyah kedi,

Gök gözlerini uzaklara kaçıran güzel,

ne olur beni de aranıza alın.

Gıcırdayan döşemelerim olsun, yürüyen ayaklarım

Ben ki kaç mevsimdir buradayım

Biliyorum gün aydınlığında bile karanlıktayım

Kararan gözlerim mi belki de yüreğim

Tarif ettiğim kederler içindeyim  

Nikola Tesla: The Missing Secrets 4/4

Nikola Tesla: The Missing Secrets 3/4

Nikola Tesla: The Missing Secrets 2/4

Nikola Tesla: The Missing Secrets 1/4

Nikola Tesla’nın hayatından kesitler sunan bir belgesel.

Ubuntu da çift ekran kullanma

öncelikle Sistem>Yönetim>Hardware drivers kısmından ekran kartı sürücümüzü etkinleştiriyoruz(Xserver default ekran kartı sürücüsü yerine örneğin nvidia ekran kartı sürücüsünü sistem kullanmaya başlayacak)

ardından nvidia ekran kartları için nvidia ayarlarını indirmemiz gerekiyor. Bunun için komut dizinine

sudo apt-get install nvidia-settings

yazıyoruz. Kurulumun bitmesinden sonra

sudo nvidia-settings

ile nvidia ayarları kısmını açıyoruz.

Şekildeki ayarları yaptıktan sonra:

Ctrl+Alt+Backspace

tuş kombinasyonu ile Xserver ı tekrar başlatıyoruz..

Sorun mu oldu ? İlk denememde bende oldu açıkçası gnome un üst tarafı gözükmez oldu. Heyecan yapmaya gerek yok önce komut dizinine düşelim bunun için:

Ctrl+Alt+F1

tuş kombinasyonunu kulanıyoruz. Xserver ı varsayılan(default) haliyle geri getirmek için:

sudo dpkg-reconfigure xserver-xorg

komutunu kullanıyoruz. Böylece ekranlarımız için doğru kombinasyonu bulana değin deneme, hata olduğunda ayarları sıfırlama imkanımız var. Evet Ubuntuyu seviyorum…

]]> http://onurs.wordpress.com/2008/11/09/menekseler-de-solarmis/ Sun, 09 Nov 2008 01:37:25 +0000 onurs http://onurs.wordpress.com/2008/11/09/menekseler-de-solarmis/

Yine karanlık bir gece, yine efkar, tek fark artık elimde kalem yerine karşımda monitör var.

Eve vardım. İki katlı,ufak bir bahçesi olan bir ev;  öğretmenler sitesi b blok. Etrafta küçük çocuklardan ziyade ununu elemiş eleğini asmış veya hayatlarının ne çabuk geçip gittiğini anlamaya çalışan ve son çeyreklerinde, önceki üç çeyrekte yapamadıklarını  yapmaya çalışan teyze ve amcalar var. Neden bilmiyorum daha o zamanlardan gelen bir kendini kanıtlama, büyük adam olma huyu vardır üzerimde. Hiç unutmam mutfaktan yürüttüğüm kaşık ve çatallarla bahçenin önündeki yolun kenarında bir kuyu açmaya çalışmıştım. Aynı yan komşumuzun arkasında bir kule gibi dönen silindirleri olan bir kamyonla bahçesine açtığı gibi. Okuldan geldiğimde, hafta sonlarında ciddi ciddi kuyu kazardım. Şimdi bile kimi zaman içimde yol kıyısında kuyusunu kazan çocuğu ararım. Ama o küçük çocuk kazdığı kuyuya düşmemek için elini uzattığında elini tutamam, kayar gider ellerimden gözlerimden.  Çocukluğumun özgürlüğünü ararım.

Okuldan sonraki kuyu kazma merasimim akşam yemeğine kadardır. Önceleri  annem de bendeki garipliği sezmiş, ama mahallenin psikiyatr görevindeki teyzeleri reçetelerini yazmıştır: aman canım çocuk o, düzelir. Ama olmadı düzelmedi. Hep bir yanım garip kaldı ve ben o yanımı daha çok sevdim. Mahallede çocuk olmaması beni zorunlu hayvansever yaptı. Şaka canım hayvanları çok severim. Ama ayrılıklarımız hep acı olmuştur. Muhabbet kuşlarımdan birini ayakları tellerde cansız bulmuştum. Ertesi gün bahçemize bir mezar yaptım. Mezar taşı kırık bir mermer parçasına kurşun kalemle yazılmıştı, elveda maviş seni çok özleyeceğim. Diğer kuşum pıtırcık o günden sonra yanıma yaklaşmaz oldu. Sarı turuncu tüyleri her geçen gün soluyordu. O da bir sabah annemin evi havalandırmak için açtığı pencereden, göç mevsimindeki kırlangıç kuşları gibi arkasına hiç bakmadan çıktı gitti.  Annem her sabah camları açardı ve kafesin kapakları hiç kapanmazdı. Kedim Kibar adı gibi kibardı. Aslında babannemin kedisiydi. Külrengi uzun tüyleri vardı. Bir matmazel edasıyla kurum kurum kurulur, babannem haricinde kimseyle muhatap olmazdı. Belki de bu huyuydu beni cezbeden. Bir gece histeri krizine girmiş gibi tutturmuştum onu eve götüreceğim diye. Beni yatıştıramayacaklarını anlayan ev halkı Kibar’ı bir kutuya yerleştirdi. Kibar bu durumdan hiç hoşnut olmamış olacak ki yol boyunca kutuyu tırmakladı durdu. Kutuyu açtığımda iyice yorgun düşmüştü. Çevresine bir bakındı ve evimizdeki yerini hemencecik keşfetti: yemek masasının altı. Kibar geceleri bu masanın altında dolanır, uyurdu. Sabah olunca ilk ve gün boyunca görebildiğim tek işi olan karşıdaki su deposunun yanındaki duvara tüneyip, güneşlenmek ve tüylerini diliyle düzeltmek olurdu. Haliyle çocukluk kediyi alıp bir oyuncak ayı gibi sevip okşamak, sıkmak ister. Ama Kibar’ın bu taraklarda bezi yoktu. Uyandıktan sonra duvarına çıkmadan önce yemek yemekle geçen kısa sürede ne işiniz varsa görecektiniz. Zaten iyice semirmişti. Eh bütün gün duvarın üstünde yalanırsa ne olacaktı ki. Duvarından ilk alma teşebbüsüm başarısız olmuştu.  İkinci sefer daha dikkatli hareket edecektim. Duvarın dibinden yavaşça yaklaştım. Duvarın boyu erişebileceğimden yüksek olduğundan sıçramak zorundaydım. Sıçradım ve gövdesini ıskalayıp kuyruğuna asıldım. Tiz bir çığlık yükseldi ve ardından duvarın arkasına atladı. O günden sonra bir daha görmedim. Kibarın gidişinin üzerinden iki üç hafta geçmişti ki babannem beni çağırdı. Gittiğimde gel bak sana ne göstereceğim diyerek beni kömürlüğe götürdü. Yedi sekiz tane her biri ayrı renkte ve güzellikte yavru  yumak gibi birbirine sokulmuş uyuyorlardı.  Gözlerim sevinçten parlıyordu. Kibar beni  bırakıp gitmişti ama olsun artık bir değil iki değil bir sürü kedim olacaktı. Annem evin içinde istemezdi belki  ama büyüdükten sonra onlara bizim kömürlükte yuva yapacaktım. Hangi kedinin bu yavrular dediğimde, Kibar’ın dedi babannem. Peki Kibar nerede diye sorunca, Kibar’ı kaybettik çocuğum dedi. Çok yorgun düşmüş. Haftalardır karton bir kutuda götürüldüğü evden, evin bencil çocuğunun oyun objesi olmaktan kaçıp babannemin evini aramış. Bulduktan hemen sonra yavrularının güvenli ellerde olmasının rahatlığıyla hayata direnmemiş. Bunları öğrendikten sonra gözlerimdeki sevgiden çok açgözlülükle parlayan ışık söndü beir daha hiç bu duygularla yanmamak üzere. Paraya hiç önem vermez oldum mesela. Kedileri istemedim. Daha sonra hiç kedi istemedim. Bir kedim bile yok anlıyor musun? Hadi gülümse…

Bunun haricinde kesilmek üzere alınıp himayem altına alınan tavuk. Bu borcunu gün aşırı yumurtlayarak ödemiştir. Bir gün ben okuldayken kesildiğinde içinde olgunlaşmakta olan bir yumurta çıkmış. Birkaç hafta yumurta yemedim ondan sonra. Tetanos olduğum zaman bana getirilen siyah bir tavşan vardı. Evimize gelen gidenin siyah tavşanın uğursuzluğu hakkında bitmez tükenmez nasihatlarından mı, tavşanın erişebildiği tüm duvar sıvalarını kemirmesinden mi yoksa konakladığı balkonu bir gübre havuzuna çevirmesinden mi bilinmez o da ayrıldı evimizden, ben yokken. Tetanos demişken ben her yaz bir muzırlık çıkarırdım. Söğüt ağacından düşer kollarımı kırar, sitenin rulo halindeki tellerinde zıplarken parmağa paslı tel batar, ertesi gün parmak mosmor ve kocamandır tetanos olunur ,gelsin iğneler, köpek tarafından ısırılır, kuduz olmaz ama ihtiyat amacıyla gelsin iğneler. Neyse, genelde yalnız haşarı ve genelde hayvanlarla geçen bir çocukluk. Ah unutuyordum dedemin köpeği Duman. Boynunda dikenli bir tasma, sabah saatlerinde ekmek almaya giden bana eskortluk eden Duman, karşıdan gelen beşli onlu köpek sürüsüne gözünü kırpmadan dalan duman, kanlar içinde topallayarak da olsa benle eve dönen duman, ihtiyarladığında uyuz illeti bulaştığında o güzel tüyleri dökülen, merhamet dileyen gözleri, urgana dönmüş haldeki salladığı kuyruğuyla yine başını okşamamı, onunla eskisi gibi konuşmamı bekleyen, onu görmezden geldiğimde çıkardığı iniltiler bugün hala kulaklarımda olan Duman. Hayvan dostlarımı çok sevdim, fakat çok acı çektim.

Menekşe gözlü kızla karşılaştığım zaman beslediğim tek hayvan balıklarımdı. Sarı-şişko ve siyah-tsubasa  Japon balığı ve sürekli cama yapışık duran çöpçü. Eve geldiğimde kendimi kuyumun yanına atmıştım. Ama o da ne kaşık ve çatala sonradan eklediğim kazıcı aletlerim hepsi gitmişti. Gariptir önemsemedim. Bir mühendis titizliğiyle çalışan ben(sonradan mühendis olduğuma şaşmamalı) haftaların emeğini bir kalemde silip atıyordum. Eve girdim. Üst kattaki odama çıktım. Odamda tül perdenin yanındaki döşeğime uzandım. Normal zamanlarda bir futbol topunun içinden çıkan şamreli  karşı duvara atıp yakalamaya çalışırdım. Ah yalnızlık, daha o zamanlardan musallat oldu başıma. Havası biraz inmiş şamreli bir kenara attım. İçimde çok garip bir büyümüşlük hissi, yol kenarına kuyu açanın, top bile olmayan bir şeyi karşı duvara atıp sektirerek oynamanın anlamsızlığına,saçmalığına dair bitmez tükenmez cümleler kuruyordu. Çocukluğumda güçlü şimdilerde körelmiş bir şizofrenik tarafım vardı. Yani bir iç ses ama benim olmayan bir iç ses benimle konuşur genelde tavsiyeler verir, gün içinde yaptığım hataları yüzüme vururdu. İşte şimdi özlem duyduğum bu ses öylesine ciddi ve sakin bir şekilde konuşuyordu ki ilk kez ondan korktuğumu hatırlıyorum.

 Aradan geçen belirsiz bir zamandan sonra annem yemek için çağırıyordu aşağıdan. Yemek yedikten sonra hemen yatmış olmalıyım çünkü ertesi gün okula gittiğimde hiçbir ödevimi yapmamış durumdaydım. Çalışkan bir öğrenci  ve o güne dek ödev aksatmayan benim tüm ödevlerimi yapmamış olmam öğretmenimin de gözünden kaçmamıştı. Hasta olup olmadığımı sordu. Hastayım dedim. Gerçekten de hastaydım neler oluyordu bana böyle ?

Teneffüslerdeki elim sende, yerden yüksek, futbol, ağaca tırmanma olimpiyatları ilgimi çekmiyordu. Bahçenin tam ortasındaki Atatürk büstünün mermer taşlarında oyuncak arabalarıyla oynayanların yanında, gözlerim menekşe gözlü kızın penceresindeydi. Adı neydi  acaba. O saatte evde olduğuna göre sabahçı olmalıydı. Evi de okulun yanında olduğuna göre bizim okulda okuyor olmalıydı. Ama ya hasta olduğu için o gün okula gitmeyen bir öğrenci ise ve o zamanın elit kesimlerini çeken Namık Kemal veya başka bir okula gidiyorsa? Tek bir yol evlerine gidip kapıyı çalmaktı.

Ama yapamadım. Günlerim o pencereyi izlemekle geçti. Saksıdaki çiçekler giderek soldu. Ve bir gün soğuk bir pazartesi sabahı elimde simitle büstün etrafında istiklal marşı ve andımızı okuyacak kalabalığa karıştığımda, başımı çevirerek günlerdir, haftalardır tüm kıvrımlarını ezberlediğim pencereye doğru yeni bir umutsuz bakış attım. Pencerede bir şeyler değişmişti. Tül perde yoktu, odada hiçbir şey yoktu. Gitmişlerdi. O an umutsuzluğum ıstıraba dönüştü. Koşarak kalabalıktan ayrıldım okulun kapısından çıkarak eski Rum evinin giriş kapısına yöneldim. Çıldırmışçasına 3 ayrı zile de basıyordum.  Oysa çocukluğun saflığı, vebal kabul etmez yapısı, o kapıyı çok daha önce çalmış olmam gerektiği gerçeği hepsi her an farklı dozlarda kanıma karışıyordu sanki. Birinci kattaki pencerelerden biri açıldı ve kalın gözlüklü saçlarına yer yer ak düşmüş kemikli yüzlü bir teyze,  noldu çocum, kimi arıyorsun, niye basıyorsun öyle zillere diye söylenmeye başladı. Teyze bu ikinci kattaki arkadaşıma bakmıştım. -Kime Yağmur a mı? Onlar taşındı çocum İstanbul’a. Niye taşındılar ki? Çocum yağmur hastaydı biliyorsun. Ne güzel de kız halbuki(bu kısmı kendi kendine söyleniyordu).babası daha iyi bakabilmek için İstanbul’a   götürdü onları.

Hastalığını sormadım. Evet, güzel kızdı Yağmur. Ama yağmurdan ziyade yağmur sonrası gibiydi; ferah ve duru. Zamanda geriye gidip, o zile daha önce basmak için neler vermezdim. Şimdi ise nerede olduğunu, hatta olup olmadığını bile bilmiyorum. Ama bildiğim penceredeki iki menekşe gözün  sadece bana ait olduğu, hep benimle yaşayacağı.

Yine karanlık bir gece, yine efkar, tek fark artık elimde kalem yerine karşımda monitör var.

Eve vardım. İki katlı,ufak bir bahçesi olan bir ev;  öğretmenler sitesi b blok. Etrafta küçük çocuklardan ziyade ununu elemiş eleğini asmış veya hayatlarının ne çabuk geçip gittiğini anlamaya çalışan ve son çeyreklerinde, önceki üç çeyrekte yapamadıklarını  yapmaya çalışan teyze ve amcalar var. Neden bilmiyorum daha o zamanlardan gelen bir kendini kanıtlama, büyük adam olma huyu vardır üzerimde. Hiç unutmam mutfaktan yürüttüğüm kaşık ve çatallarla bahçenin önündeki yolun kenarında bir kuyu açmaya çalışmıştım. Aynı yan komşumuzun arkasında bir kule gibi dönen silindirleri olan bir kamyonla bahçesine açtığı gibi. Okuldan geldiğimde, hafta sonlarında ciddi ciddi kuyu kazardım. Şimdi bile kimi zaman içimde yol kıyısında kuyusunu kazan çocuğu ararım. Ama o küçük çocuk kazdığı kuyuya düşmemek için elini uzattığında elini tutamam, kayar gider ellerimden gözlerimden.  Çocukluğumun özgürlüğünü ararım.

Okuldan sonraki kuyu kazma merasimim akşam yemeğine kadardır. Önceleri  annem de bendeki garipliği sezmiş, ama mahallenin psikiyatr görevindeki teyzeleri reçetelerini yazmıştır: aman canım çocuk o, düzelir. Ama olmadı düzelmedi. Hep bir yanım garip kaldı ve ben o yanımı daha çok sevdim. Mahallede çocuk olmaması beni zorunlu hayvansever yaptı. Şaka canım hayvanları çok severim. Ama ayrılıklarımız hep acı olmuştur. Muhabbet kuşlarımdan birini ayakları tellerde cansız bulmuştum. Ertesi gün bahçemize bir mezar yaptım. Mezar taşı kırık bir mermer parçasına kurşun kalemle yazılmıştı, elveda maviş seni çok özleyeceğim. Diğer kuşum pıtırcık o günden sonra yanıma yaklaşmaz oldu. Sarı turuncu tüyleri her geçen gün soluyordu. O da bir sabah annemin evi havalandırmak için açtığı pencereden, göç mevsimindeki kırlangıç kuşları gibi arkasına hiç bakmadan çıktı gitti.  Annem her sabah camları açardı ve kafesin kapakları hiç kapanmazdı. Kedim Kibar adı gibi kibardı. Aslında babannemin kedisiydi. Külrengi uzun tüyleri vardı. Bir matmazel edasıyla kurum kurum kurulur, babannem haricinde kimseyle muhatap olmazdı. Belki de bu huyuydu beni cezbeden. Bir gece histeri krizine girmiş gibi tutturmuştum onu eve götüreceğim diye. Beni yatıştıramayacaklarını anlayan ev halkı Kibar’ı bir kutuya yerleştirdi. Kibar bu durumdan hiç hoşnut olmamış olacak ki yol boyunca kutuyu tırmakladı durdu. Kutuyu açtığımda iyice yorgun düşmüştü. Çevresine bir bakındı ve evimizdeki yerini hemencecik keşfetti: yemek masasının altı. Kibar geceleri bu masanın altında dolanır, uyurdu. Sabah olunca ilk ve gün boyunca görebildiğim tek işi olan karşıdaki su deposunun yanındaki duvara tüneyip, güneşlenmek ve tüylerini diliyle düzeltmek olurdu. Haliyle çocukluk kediyi alıp bir oyuncak ayı gibi sevip okşamak, sıkmak ister. Ama Kibar’ın bu taraklarda bezi yoktu. Uyandıktan sonra duvarına çıkmadan önce yemek yemekle geçen kısa sürede ne işiniz varsa görecektiniz. Zaten iyice semirmişti. Eh bütün gün duvarın üstünde yalanırsa ne olacaktı ki. Duvarından ilk alma teşebbüsüm başarısız olmuştu.  İkinci sefer daha dikkatli hareket edecektim. Duvarın dibinden yavaşça yaklaştım. Duvarın boyu erişebileceğimden yüksek olduğundan sıçramak zorundaydım. Sıçradım ve gövdesini ıskalayıp kuyruğuna asıldım. Tiz bir çığlık yükseldi ve ardından duvarın arkasına atladı. O günden sonra bir daha görmedim. Kibarın gidişinin üzerinden iki üç hafta geçmişti ki babannem beni çağırdı. Gittiğimde gel bak sana ne göstereceğim diyerek beni kömürlüğe götürdü. Yedi sekiz tane her biri ayrı renkte ve güzellikte yavru  yumak gibi birbirine sokulmuş uyuyorlardı.  Gözlerim sevinçten parlıyordu. Kibar beni  bırakıp gitmişti ama olsun artık bir değil iki değil bir sürü kedim olacaktı. Annem evin içinde istemezdi belki  ama büyüdükten sonra onlara bizim kömürlükte yuva yapacaktım. Hangi kedinin bu yavrular dediğimde, Kibar’ın dedi babannem. Peki Kibar nerede diye sorunca, Kibar’ı kaybettik çocuğum dedi. Çok yorgun düşmüş. Haftalardır karton bir kutuda götürüldüğü evden, evin bencil çocuğunun oyun objesi olmaktan kaçıp babannemin evini aramış. Bulduktan hemen sonra yavrularının güvenli ellerde olmasının rahatlığıyla hayata direnmemiş. Bunları öğrendikten sonra gözlerimdeki sevgiden çok açgözlülükle parlayan ışık söndü beir daha hiç bu duygularla yanmamak üzere. Paraya hiç önem vermez oldum mesela. Kedileri istemedim. Daha sonra hiç kedi istemedim. Bir kedim bile yok anlıyor musun? Hadi gülümse…

Bunun haricinde kesilmek üzere alınıp himayem altına alınan tavuk. Bu borcunu gün aşırı yumurtlayarak ödemiştir. Bir gün ben okuldayken kesildiğinde içinde olgunlaşmakta olan bir yumurta çıkmış. Birkaç hafta yumurta yemedim ondan sonra. Tetanos olduğum zaman bana getirilen siyah bir tavşan vardı. Evimize gelen gidenin siyah tavşanın uğursuzluğu hakkında bitmez tükenmez nasihatlarından mı, tavşanın erişebildiği tüm duvar sıvalarını kemirmesinden mi yoksa konakladığı balkonu bir gübre havuzuna çevirmesinden mi bilinmez o da ayrıldı evimizden, ben yokken. Tetanos demişken ben her yaz bir muzırlık çıkarırdım. Söğüt ağacından düşer kollarımı kırar, sitenin rulo halindeki tellerinde zıplarken parmağa paslı tel batar, ertesi gün parmak mosmor ve kocamandır tetanos olunur ,gelsin iğneler, köpek tarafından ısırılır, kuduz olmaz ama ihtiyat amacıyla gelsin iğneler. Neyse, genelde yalnız haşarı ve genelde hayvanlarla geçen bir çocukluk. Ah unutuyordum dedemin köpeği Duman. Boynunda dikenli bir tasma, sabah saatlerinde ekmek almaya giden bana eskortluk eden Duman, karşıdan gelen beşli onlu köpek sürüsüne gözünü kırpmadan dalan duman, kanlar içinde topallayarak da olsa benle eve dönen duman, ihtiyarladığında uyuz illeti bulaştığında o güzel tüyleri dökülen, merhamet dileyen gözleri, urgana dönmüş haldeki salladığı kuyruğuyla yine başını okşamamı, onunla eskisi gibi konuşmamı bekleyen, onu görmezden geldiğimde çıkardığı iniltiler bugün hala kulaklarımda olan Duman. Hayvan dostlarımı çok sevdim, fakat çok acı çektim.

Menekşe gözlü kızla karşılaştığım zaman beslediğim tek hayvan balıklarımdı. Sarı-şişko ve siyah-tsubasa  Japon balığı ve sürekli cama yapışık duran çöpçü. Eve geldiğimde kendimi kuyumun yanına atmıştım. Ama o da ne kaşık ve çatala sonradan eklediğim kazıcı aletlerim hepsi gitmişti. Gariptir önemsemedim. Bir mühendis titizliğiyle çalışan ben(sonradan mühendis olduğuma şaşmamalı) haftaların emeğini bir kalemde silip atıyordum. Eve girdim. Üst kattaki odama çıktım. Odamda tül perdenin yanındaki döşeğime uzandım. Normal zamanlarda bir futbol topunun içinden çıkan şamreli  karşı duvara atıp yakalamaya çalışırdım. Ah yalnızlık, daha o zamanlardan musallat oldu başıma. Havası biraz inmiş şamreli bir kenara attım. İçimde çok garip bir büyümüşlük hissi, yol kenarına kuyu açanın, top bile olmayan bir şeyi karşı duvara atıp sektirerek oynamanın anlamsızlığına,saçmalığına dair bitmez tükenmez cümleler kuruyordu. Çocukluğumda güçlü şimdilerde körelmiş bir şizofrenik tarafım vardı. Yani bir iç ses ama benim olmayan bir iç ses benimle konuşur genelde tavsiyeler verir, gün içinde yaptığım hataları yüzüme vururdu. İşte şimdi özlem duyduğum bu ses öylesine ciddi ve sakin bir şekilde konuşuyordu ki ilk kez ondan korktuğumu hatırlıyorum.

 Aradan geçen belirsiz bir zamandan sonra annem yemek için çağırıyordu aşağıdan. Yemek yedikten sonra hemen yatmış olmalıyım çünkü ertesi gün okula gittiğimde hiçbir ödevimi yapmamış durumdaydım. Çalışkan bir öğrenci  ve o güne dek ödev aksatmayan benim tüm ödevlerimi yapmamış olmam öğretmenimin de gözünden kaçmamıştı. Hasta olup olmadığımı sordu. Hastayım dedim. Gerçekten de hastaydım neler oluyordu bana böyle ?

Teneffüslerdeki elim sende, yerden yüksek, futbol, ağaca tırmanma olimpiyatları ilgimi çekmiyordu. Bahçenin tam ortasındaki Atatürk büstünün mermer taşlarında oyuncak arabalarıyla oynayanların yanında, gözlerim menekşe gözlü kızın penceresindeydi. Adı neydi  acaba. O saatte evde olduğuna göre sabahçı olmalıydı. Evi de okulun yanında olduğuna göre bizim okulda okuyor olmalıydı. Ama ya hasta olduğu için o gün okula gitmeyen bir öğrenci ise ve o zamanın elit kesimlerini çeken Namık Kemal veya başka bir okula gidiyorsa? Tek bir yol evlerine gidip kapıyı çalmaktı.

Ama yapamadım. Günlerim o pencereyi izlemekle geçti. Saksıdaki çiçekler giderek soldu. Ve bir gün soğuk bir pazartesi sabahı elimde simitle büstün etrafında istiklal marşı ve andımızı okuyacak kalabalığa karıştığımda, başımı çevirerek günlerdir, haftalardır tüm kıvrımlarını ezberlediğim pencereye doğru yeni bir umutsuz bakış attım. Pencerede bir şeyler değişmişti. Tül perde yoktu, odada hiçbir şey yoktu. Gitmişlerdi. O an umutsuzluğum ıstıraba dönüştü. Koşarak kalabalıktan ayrıldım okulun kapısından çıkarak eski Rum evinin giriş kapısına yöneldim. Çıldırmışçasına 3 ayrı zile de basıyordum.  Oysa çocukluğun saflığı, vebal kabul etmez yapısı, o kapıyı çok daha önce çalmış olmam gerektiği gerçeği hepsi her an farklı dozlarda kanıma karışıyordu sanki. Birinci kattaki pencerelerden biri açıldı ve kalın gözlüklü saçlarına yer yer ak düşmüş kemikli yüzlü bir teyze,  noldu çocum, kimi arıyorsun, niye basıyorsun öyle zillere diye söylenmeye başladı. Teyze bu ikinci kattaki arkadaşıma bakmıştım. -Kime Yağmur a mı? Onlar taşındı çocum İstanbul’a. Niye taşındılar ki? Çocum yağmur hastaydı biliyorsun. Ne güzel de kız halbuki(bu kısmı kendi kendine söyleniyordu).babası daha iyi bakabilmek için İstanbul’a   götürdü onları.

Hastalığını sormadım. Evet, güzel kızdı Yağmur. Ama yağmurdan ziyade yağmur sonrası gibiydi; ferah ve duru. Zamanda geriye gidip, o zile daha önce basmak için neler vermezdim. Şimdi ise nerede olduğunu, hatta olup olmadığını bile bilmiyorum. Ama bildiğim penceredeki iki menekşe gözün  sadece bana ait olduğu, hep benimle yaşayacağı.

Prof. Dr Vural Altın’ ın bilimsel bakış açısı ve özgürlüklerin bu bakış açısından değerlendirilmesi üzerine yazdığı güzel bir yazıyı alıntılamak istedim.

“Doğa’nın en anlaşılmaz tarafı,
anlaşılabilir olmasıdır.”
Albert Einstein

Bilim bir bütündür. Gerçi farklı görünen uzmanlık dallarından oluşur. Fakat aslında, aynı ana gövdeden ayrılarak dallanıp budaklanan bir ‘bilgelik ağacı’ gibidir. Çeşitli dalları, ilgi odağı kapsamındaki olgularla ilgili tesbit önerileri veya öngörülerde, kısaca önermelerde bulunur. Bulunulan önermelerin kesinliği, üzerinde çalışılan sistemin karmaşıklık düzeyi arttıkça, genelde azalır. Dolayısıyla bilim dalları, önermelerinin kesinlik düzeyi açısından, mutlaktan belirsize doğru bir sıralamaya tabi tutulacak olurlarsa, en başta; önermelerinin tümü, temel olarak alınan bir dizi varsayıma (hipotez) dayandırılmış türetim silsilelerinden oluşan matematik ve mantık gibi ‘saf’ bilimler gelir. Sözkonusu varsayımların kendi içinde tutarlı ve birbirini içermeyecek şekilde, mümkün olan en az sayıda olması gerekir. Bundan öte, yapılan ve yapılacak türetimlerin, bu varsayımlarla uyumlu ve onlara dayandırılmış olması yeterlidir. Bu halleriyle saf bilimler, varsayımlar temeli üzerine inşa edilmiş birer bina karkası gibidirler: Art arda gelen veya yan yana paralel seyreden türetimleri, birbirlerinden destek alan sütun veya kirişlere benzerler. Saf olmaları; önermelerinin her türlü deneyden bağımsız (a priori) olarak elde edilmiş olmasından ve deneylerle sınanmak durumunda olmamasından kaynaklanır. Tasarımlarının, doğada benzerlerinin olması veya herhangi bir uygulama alanı bulması gereği de yoktur. Fakat ne tuhaftır ki; matematiğin en soyut kurguları dahi, doğal sistemlerin çalışma mekanizmaları arasında gizlenmiş olarak karşımıza çıkabiliyor ve dolayısıyla, doğal bilimlerin tüm dallarında uygulama alanı bulabiliyor.

Halbuki ‘doğal’ veya ‘uygulamalı’ bilimler, doğal olaylarla ilgili olarak yapılan gözlem veya deneylere dayalı (a posteriori) önermelerde bulunurlar. Bu önermeler sürekli olarak, yeni deneylerin sınavına tabidir. Sözkonusu deneylerin tekrarlanabilir olması, yani isteyen herhangi bir çalışmacı tarafından, aynı koşulların oluşturulduğu herhangi bir başka yerde tekrarlanabilmesi gerekir. Önerme bir milyar deneyle doğrulanmış, fakat milyarbirinciyle yanlışlanmışsa, geçerliliğini yitirir. Öte yandan, önermenin ilgi odağını oluşturan olgu, incelenen bambaşka bir doğal olayın bileşeni olarak karşımıza çıktığında, önermenin öngördüğünden farklı bir şekilde cereyan edecek olursa, önerme keza, geçerliliğini kaybeder. Yani doğal bilimlerle ilgili önermeler, yeni olayların veya konuların incelenmesi sırasında, ister istemez, sürekli sınava tabidirler. Ancak, bazı alanlarda tatmin edici sonuçlar verip, başka bazı alanlarda veremeyen önermeler, bazı kapıları açıp, diğer bazılarını açamayan anahtarlar gibidir. Bu gibi teori veya önermeler, eğer her iki alanda da tatmin edici sonuçlar veren alternatifleri geliştirilememişse, temkinli bir şekilde ve sadece uygun kapılara yönelik olarak kullanılmaya devam edilirler. Ta ki, karşılaşılmış bulunan tüm kapıları açan alternatif teoriler geliştirilinceye kadar…

Önermelerinin kesinliği açısından, saf bilimlerden sonra bir alt düzeyde, doğa ile doğrudan ilgilenmeye başlayan ve doğal bilimlerin temelini oluşturan fizik gelir. Bir ana uğraş konusu, maddenin çekirdek ve bunu içeren atom gibi birimlerinin yapısıdır. Atom çekirdeği ve bunu oluşturan taneciklerin iç yapıları henüz tümüyle anlaşılmamış olduğu gibi, hidrojen hariç en basit atomların dahi, tam matematik modellerinin tam çözümleri ele geçirilebilmiş değildir. Dolayısıyla en basit görünen yapıların anlaşılmasında dahi, ancak bazı varsayımlar altında ve görece basitleştirilmiş modeller sayesinde, belki gerçeğin ta kendisi olmayan, fakat gerçeğe yeterince yaklaşan, güçlü sonuçlar elde edilebilmektedir.

Çağımızda başarılmış olan görkemli teknoloji düzeyi, bu yaklaşık sonuçlar üzerine inşa edilmiştir.

Fizikte bir temel parçacık olan elektronların, doğanın mikro ölçekte sunduğu ve bizler için alışılmadık olan ‘kuantum mekaniksel’ niteliğinden kaynaklanan, basite indirgenmiş bir çerçevede deneylerle de kanıtlanan, ilginç bir davranışı vardır . Bu deneyde; üzerinde birbirine yakın dikey iki yarık bulunan bir plakaya, herhangi ve fakat belli bir hızla yöneltilen elektronların davranışı, yarıkların arka tarafına konulan bir film şeridinin üzerine düştüklerinde oluşturdukları dağılımdan hareketle incelenir. Newton kanunları bu deneyin sonuçlarıyla ilgili olarak; elektronun başlangıç koşullarının verilmesi halinde, zamanla nasıl bir patika izleyeceğinin, sonuç olarak hangi yarıktan geçeceğinin öngörülebileceğini, sözkonusu başlangıç koşullarının değiştirilmesi veya uygun hale konmasıyla, elektronun bir veya diğer delikten geçmesinin sağlanabileceğini söyler. Yani olay, önceden kestirilebilir nitelikte, deterministik’tir. Dolayısıyla Newton kanunları daha da genel olarak; herhangi bir sistemin başlangıç koşullarının verilmesi halinde, o sistemin geleceğinin tümüyle belirlenebileceği ve sözkonusu koşulların değiştirilmesi veya uygun hale konmasıyla, sistem davranışının zaman içindeki seyrinin tümüyle kontrol edilebileceği savını içeren determinizm’e yol açmıştır.

Halbuki elektronların sözkonusu deneydeki davranışı, bu ‘klasik’ kanunlara uymamaktadır.

‘Klasik’ parçacık davranışından beklenen; elektronların, tıpkı üzerinde iki dikey yarık bulunan ve bir duvarın önüne yerleştirilmiş olan kurşun geçirmez metal bir plakaya makinali tüfekle rastgele ateş açılması halinde, kurşunların duvarda oluşturacağı gibi; yarıkların arkasında kalınca birerden iki çizgi oluşturmasıdır. Halbuki elektronlar, tıpkı elektromanyetik dalgalardan oluşan ışığın yaptığı gibi, film üzerinde girişim kalıplarının oluşmasına, yani; yarıkların arasındaki orta çizginin film üzerindeki dikey izdüşümünden başlayarak enlemesine bir şerit boyunca sağ veya sol dışarıya doğru gidildikçe, önce görece parlak, sonra görece karanlık, fakat hepsi de bulanık olan ve ilk iki niteliği giderek zayıflayan çizgilerin art arda dizilimine yol açar. Bu şaşırtıcı durum karşısında ilk akla gelen; girişim kalıplarına, elektronların elektron tabancasından çıkıp da film şeridine ulaşana kadarki yolculukları sırasında birbirleriyle bulundukları etkileşmelerin yol açmış olabileceğidir. Fakat girişim kalıpları, elektronların yarıklara doğru, yeterince uzun zaman aralıklarıyla teker teker gönderilmeleri, yani birbirleriyle etkileşmeleri olasılığının ortadan kaldırılması halinde de oluşur. Bu durumu Newton kanunlarıyla açıklamak imkansızdır. Çünkü elektron, klasik parçacık kavramından tümüyle farklı olarak, bir dalga davranışı sergilemektedir ve bu tesbit, klasik mekanikle kuantum mekaniği arasındaki, en derin, temel ve uzlaştırılması mümkün olmayan anlayış farklılığını oluşturur.

Bu farklı davranış; dünyamızın ve dolayısıyla insanın güneş sistemindeki merkeziliğini yıkan Kopernik modeli ile, Darwin’in, insanın kutsallığına ve evrendeki ayrıcalığına dair inançlara gölge düşüren evrim kuramından sonra, hatta bunlar kadar önemli olarak, sosyal felsefe açısından yaygın, yoğun ve etkin yorumlara konu olmuştur.

Bu deneyde, plakanın arka tarafına geçmiş olduğu belirlenen bir elektron için, bir Nasreddin Hoca fıkrasında olduğu gibi; birisi “bu elektron sağdaki yarıktan geçmiştir” dese “haklısınız,” bir diğeri “soldaki yarıktan geçmiştir” karşı iddiasında bulunsa yine “haklısınız,” bir üçüncüsü: “Nasıl olur! İkisi de haklıysa, elektron her iki yarıktan da geçmiş demektir” dese, “siz de haklısınız” diyebilir ve siz de hala haklı olabilirsiniz…

Çünkü bir elektronu, o iki yarıklı plakaya doğru gönderip, plakanın diğer tarafında belirlemiş olsanız dahi, elektronun bu yarıkların hangisinden geçtiği sorusu adil veya geçerli bir soru olmamakta, kesin olarak yanıtlanamamaktadır. Bu soru ancak, toplamı %100 olan olasılıklarla, bir veya diğer yarıktan geçmiş olabileceği türünden bir yanıta elvermektedir. Bu en basit ‘kuantum mekaniksel’ örnekte dahi, belirlenebilen yegane unsur; örneğin elektronun konumu gibi; ilgi konusu değişkenlerin kesin değerleri olmayıp, bu değişkenlerle ilgili olasılık dağılımlarıdır ve bu olayla ilgili ‘gerçek’ler probabilistik’tir. Makro ölçekteki fiziksel olaylar da bu tür mikro olayların bir almaşasının, zamanda paralel seyri ve çok yönlü etkileşimlerinden oluştuğuna göre; büyük olasılıkla, genel olarak ‘gerçek’lerin doğası olasılıklara dayalıdır ve üzerinde uğraştığımız sorulara kesin yanıtlar bulabilmek, saf ve kesin doğruların eldesi iddiasında bulunabilmek, imkansıza yakındır. Bu imkansızlık, saf ve kesin doğruları elde etmenin zorluğundan değil ve fakat böyle, Platonik idealler türünden doğruların var olmayışından, gerçeklerin doğasının büyük olasılıkla probabilistik olmasından kaynaklanır.

Özetle; bilimsel bir yaklaşımla incelemeye alınan bir fizik olayıyla ilgili olarak, ancak ve ancak; farklı olasılıklarla farklı doğruluk payları taşıyan önermeler sunulabilir.

Burada bir diğer önemli nokta, yukarıda sözü edilen deneyde, elektronun hangi yarıktan geçtiğini saptamaya yönelik herhangi bir çabanın; Heisenberg’in belirsizlik kuralına göre, olayı az veya çok etkileyeceği, hatta başarılı olması durumunda bu çabanın, örneğin yarıklardan birini kapatmış olmak anlamına gelebileceğidir. Bir diğer ifade ile; elektronun bu yarıklardan sağdakinden mi, yoksa soldakinden mi geçtiğini belirlemeye çalışmak, elektronu yarıkların sadece birinden geçmeye zorlayarak sonucu etkileyebilir.

Yani; sistemle ilgili ‘kesin bilgi’ edinme uğraşı, sistemi değiştirir…

Deneyin yapıldığı koşulların bu tür etkilerinin ötesine geçebilmek ve elektronun sağ veya sol yarıktan geçme olasılıklarını, doğruya en yakın olarak saptayabilmek için, bu deneyin defalarca yapılması gerekir. Bu da, ya aynı kişinin bu deneyi çok sayıda tekrarlaması veya çok sayıda çalışmacının, aynı deneyi paralel olarak yapıyor olmasıyla mümkündür. Bu ikinci yaklaşım açıkça; zaman açısından daha tasarrufludur ve deneyin sonucuyla ilgili sağlıklı bir belirlemenin yapılabilmesi için, olabildiğince geniş bir katılım gerektirir. Uygulamalı bilimler alanındaki önermelerin akıbeti zaten böyledir: Bir kere önerilmiş olmalarından sonra; ya çeşitli araştırmacıların yaptığı yeni deneylerle gözden geçiriliyor, ya da artık benimsenmiş olduklarından, çok sayıda araştırmacı tarafından sürekli olarak kullanılıp, dolayısıyla hala sınanıyor olurlar.

Bu ilginç deneyin daha da ilginç bir tarafı daha vardır: Elektronun hangi delikten geçtiğini belirlemek amacıyla yapılacak bir gözlem; elektronun plakaya kadar izlediği patika üzerinde, ‘hangi yarığa doğru gittiğini’, plakayla film arasındaki patika üzerinde ise, ‘hangi yarıktan doğru geldiğini’ belirlemeye çalışarak yapılabilir. Fakat patikanın hangi kısmı üzerinde çalışıyor olursanız olun: sonuç yine de etkilenir!

Bu durum bir insanın, yanyana iki kapısı olan bir binaya girip, kendi dairesine gitmesine benzetilebilir. Bu insanın hangi kapıdan girdiğini belirlemek için; ya kendisini binanın dışında, ya da binaya girdikten sonra izleyebilirsiniz. Birinci halde hangi kapıya yöneldiğine bakmakta, sadece bu çabanızla dahi adamın kapı tercihini etkilemektesinizdir. Aslında, bu pek şaşırtıcı bir durum değildir. Çünkü adama merakla baktığınızdan kendisini ürkütmüş, diğer kapıya yönelmesine sebep olmuş olabilirsiniz. Ancak ikinci halde adamı, binanın içinde iken ve fakat kendi dairesine varmadan önce gözlemekte, ne yönden geldiğine bakarak, hangi kapıdan içeri girdiğini anlamaya çalışmaktasınızdır. Eğer adam henüz dairesine varmamış ise, kullanmayı tercih ettiği kapıyı yine etkilemiş olursunuz. Bu durum şaşırtıcı olsa gerektir. Çünkü siz adeta zamanda geri gidip, geçmişte ‘olmuş bitmiş’ bir olayı etkilemekte veya adamı sanki ‘zamanda geri gönderip,’ bu kez diğer kapıdan içeri girmesine sebep olabilmektesinizdir.

Bu şaşırtıcı durumun açıklaması oldukça basittir: Yaptığınız gözlem bir ‘olay’ı etkilemektedir. Bu ‘olay’ aslında; adamın ‘an ve an konumu’ değil, ‘baştan sona izlediği patika’nın ta kendisidir. Dolayısıyla, istediğiniz herhangi bir noktasında müdahale ederek bu patikayı tümüyle değiştirebilmektesinizdir. Veya ortada, gözleminizden etkilenebilecek tek bir ‘olay’ vardır ve bu ‘olay’ da, adamın izlediği patikanın bütünüdür. Gözleminizi bu patikanın neresinde yaparsanız yapınız, o bütünü etkilemiş olursunuz. İnanmazsanız, bir komşunuzun üzerinde deneyebilirsiniz. Dikkat edilmesi gereken yegane husus, komşunun bir elektron kadar küçük, ‘mikroskopik’ olması zorunluluğudur.

Elektronumuza dönecek olursak; sonuçta, örneğin; deney 100 kere yapılmış ve elektronun, bu deneylerden 60′ında sağ, 40′ında sol yarıktan geçtiği belirlenmişse, problem bir olasılık hesabı olarak çözülmüş ve elektronun, varolan deney koşulları altında; %60 olasılıkla sağ yarıktan, %40 olasılıkla da sol yarıktan geçeceği şeklinde sonuçlandırılmış demektir. Herhangi tek ve aynı bir elektron hakkında dahi, daha fazlasını söyleyebilmek mümkün değildir.

Peki bu olasılıkları neden bilmek isteriz?…

Gayet basit; eğer yarıktan geçip gelecek olan, elektron değil de bir altın sikke ise, avucumuzu %60 olasılık vaat eden sağ yarığa koymak, yok eğer bir toz parçası ise, gözümüzü bu yarıktan sakınmak için…

Deneyi hiç yapmayıp her iki yarığa bakmamak da bir seçenektir. Fakat bu durumda, gözümüze toz kaçmaması güvencesine karşılık, altın sikkeye kavuşmak olasılığından yoksun kalmaktayızdır. Bireysel davranışlarımıza bir göz atınca da, galiba çoğu zaman bunu yapmaktayızdır…

Sistem de ne sistem: iki yarık ve bir elektron!…

Ancak, mikroskopik olaylarla ilgili bu durum, makroskopik, yani günlük yaşamda karşılaşılan büyük ölçekli sistemlerde, olasılık dağılımlarının, olası sonuçlardan bazıları üzerinde yoğunlaşıp ‘üzerine çökmesi’ nedeniyle, neredeyse kesin yanıt ve çözümler elde etmeye elveren bir duruma dönüşmektedir. Yani, örneğin; üzerinde iki pencere bulunan bir duvara fırlattığınız bir topun, nasıl fırlattığınıza bağlı olarak, hangi pencereden geçeceği konusunda pek kuşku yoktur. Ancak bu; topun izlediği patika, katrilyonlarca elektron ve diğer parçacığı barındıran katrilyonlarca atomun davranışlarının bileşkesinden oluştuğu için böyledir…

Bu olayda geniş bir katılım zaten vardır ve sonucu da; eğer sağ pencereye fırlattıysanız, topun %100′e yakın bir olasılıkla bu pencereden geçeceği şeklindedir. Çünkü sistemin toplam davranışı, parçacık bileşenlerinin sergilediği kuantum mekaniksel belirsizlikleri törpüleyip kamufle edecek biçimde nitelik değiştirmiş ve klasik Newton mekaniğinin öngörülerine uyar bir kapsam dahiline girmiştir. Bu durumda dahi hala; topun sol pencereden geçmesi veya pencereye isabet etmeyip duvara çarpması, hatta duvarda hiçbir hasar yaratmadan öbür tarafa geçmesi olasılığı dahi vardır. Ancak bu sonuncu olasılık çok küçük, sıfır olmasa da ona yakındır.

Aksi halde kimse, bir duvarla rahatça top oynayamazdır…

Sonuç olarak: En basit fiziksel sistemler için dahi; sağ-sol, yukarı-aşağı türünden kesin dualistik ayırımlar yapabilmek, her zaman mümkün olmadığı gibi; ilgili değerlendirmeler çok sayıyla yapılmaksızın veya geniş bir katılım olmaksızın, asla mümkün değildir…

Sürüyle Seçenekler
Bilimlerin bir üst karmaşıklık düzeyinde, maddenin temel yapıtaşları olan atomların birbirleriyle etkileşmelerini ve moleküllerin yapısını inceleyen kimya, daha sonra ise; karmaşık molekül zincirleri, örneğin proteinler ve bunlardan oluşan organizmalarla ilgilenen biyoloji gelir. Bu noktada artık canlı-cansız sınırı da geçilmiş olduğundan, incelenen sistemler, bazı mekanizmaları henüz tam olarak anlaşılamamış olan hayli karmaşık bir yapıya bürünmüşlerdir. Biyoloji ile, insanı bir fizyolojik mekanizmalar bütünü olarak inceleyen tıp biliminin, büyük oranda çakıştıkları düşünülebilirse de, bu ikincisinde artık en karmaşık fizyolojik yapıya sahip olan insan organizması üzerine eğilindiğini hatırlamak gerekir.

Psikoloji bilimi insanı yalnızca fizyolojik bir mekanizma olarak değil; düşünen, öğrenen, hatırlayan, unutan, birbirinden çok farklı algıları arasında dahi doğru veya yanlış bağlantılar kuran; beyin korteksinin karmaşık yapısıyla yürütülen tüm bu bilinçli zihinsel işlevleriyle, bedenini oluşturan fizyolojik düzen arasında sürekli ve çok yönlü etkileşimler bulunan; bu etkileşimler aracılığıyla ve onlara paralel olarak, incelenmesi ve anlaşılması halen zor görünen bilinçaltı etkinlik ve çözümlemeler sürdüren ürkütücü bir varlık olarak ele almaktadır. İnsan davranış ve etkinliklerini incelemekte bazı analitik yöntemler kullanılabilirse de, daha ziyade deneysel yaklaşımlarla bazı ‘a posteriori’ sonuçlar elde edilebilmekte ve bu da çoğu zaman ancak, insanın normal veya patolojik davranışlarında yakalanabilen ortak özelliklerle sınırlı kalabilmektedir. Her insan, bilinen en karmaşık fiziksel veya kimyasal üretim süreçlerini, çok daha karmaşık olarak ve minyatür ölçekte barındırıp sürdüren bir organizma olarak karşımıza çıkmaktadır: ‘Mikro ölçekte evren’ benzeri bir yapı…

Tabii bir de; davranışları etkileyen engin ve farklı, geçmiş deneyim okyanusları vardır. Bu görkemli manzara, insan hayatı karşısında haklı bir alçak gönüllülük ve hatta korkuyla karışık saygı uyandırmakta, örneğin tasavvuf felsefesindeki; her insanın, Tanrı’nın bir parçasının yansıması olduğu düşüncesinin, en-el-hak kavramının kökenlerini oluşturmaktadır.

Bilim Bazen Zenaat
En üst karmaşıklık düzeyinde ise sosyoloji; herbiri nice davranış sürpriziyle dolu olabilen insanların, birbirleriyle etkileşiminden doğabilecek olan toplu sonuçları kestirmeye çalışır. Sosyoloji, ‘analitik veya sentetik’ deneysiz ‘a priori’ yaklaşımlar açısından ümitsizdir ve tümüyle deneysel olmak zorundadır. Gözlemlenen sonuçlar veya deneylere dayalı yaklaşımlarla elde edilebilecek sonuçlar ise, ancak kısmi ve geçici doğruluk değeri taşır. Bu sonuçlara dayanarak, sosyoloji ‘kanun’ları denebilecek bazı genellemeler yapılabilir. Ancak bu ‘kanun’lar zaman ve mekan üzerinde değişken olup; aynı yerde zamanla veya aynı anda bir coğrafyadan diğerine, geçerliliklerini yitirebilmektedir. Gözlemlerden hareketle varılan ve aksi kanıtlanamayan önermeler olarak tanımlanabilecek ‘kanun’ların bu zamana bağlı doğası, bırakınız sosyolojiyi, belki fizikte dahi sözkonusudur. İşte şimdi burada, toplumla ilgili bazı önermeleri; soruşturmaksızın, evrensel geçerlilikte kurallarmış gibi benimseyip doğmatik biçimlerde savunmanın olanaksızlığı başlar. En basit olaylar karşısında dahi kesin yanıtlar bulunamazken, en bilge insanın dahi bilgisinden kuşku duyması gerekirken, kesin öngörüleri savunan aşırı hararetli tartışmalar sürdürmek, herhalde yüzeyselliğin en yanılmaz belirtisi olsa gerektir. Hele hele; bu önermeler adına zora dayalı eylemlere girişmek, nefis savunması dışında insan hayatına kastetmek, onca karmaşık ve kutsallık hissi uyandıran bir organizmayı darmadağınık etmeye kalkışmak, en hafif deyimle kendini bilmezlik olsa gerektir.

Çünkü bir toplumun davranışlarını kesin olarak öngörebilmek için; tüm bireyleri fizyolojik açıdan en ince ayrıntısına kadar tanımak, herbirinin geçmiş deneyimler silsilesini dökümleyip, bu deneyimlerin nasıl algılanıp işlendiğini bilmek, tüm bunların sonucu olarak bireyin bir sonraki sosyal deneyiminde gösterebileceği tepkiyi öngörebilmek ve tüm bireylerin bu karşılıklı etkileşim içerisindeki olası tepkilerinin toplam sonuçlarına varabilmek gerekir.

Zor…

Bu nedenledir ki; “aya insan gönderebilen bir toplum, issizlik sorununu istese çözemez mi?” türünden soruların yanıtları kolaylaşmaktadır: Kalıcı bir çözüm bulunmayabilir; çünkü aya insan göndermek, işsizlik sorununu çözmekten çok daha kolaydır.

Sanki Herşey Kanaat
Bu durumda, bunun ne biçim bir dünya olduğu, toplumsal gerçek veya doğru olarak sunulabilecek hiçbir önermenin var olup olamayacağı sorulabilir. Bu sorunun yanıtı, tıpkı fizikteki ‘mikroskopik elektron’ ile günlük yaşamdaki ‘makroskopik top’ sistemlerinin davranışları arasındaki görünür farklılık gibidir: Psikolojide bireyden sosyolojide topluma geçerken, incelenen toplumsal olaylarla ilgili olasılık dağılımlarının, olası sonuçlardan bazıları üzerinde yoğunlaşması sağlanabilir. İstatistik ortalamaların bireysel sapma veya özgünlükleri törpülemesi nedeniyle de, gerçek veya doğruların daha yakınına düşmek mümkün olabilir.

Toplumsal gerçeklere en yakın istatistik ortalamaların yakalanması ise; yapıtaşlarını oluşturan bireyler arasındaki etkileşimlerin özgürce yer alabileceği bir ortamın var olması ve her konuda, olabildiğince üst düzeyde katılımın sağlanmasıyla mümkündür.

Burada hatırda tutulması gereken bir husus, yine fizikteki belirsizlik ilkesine benzer biçimde; toplumsal bir olgunun incelenme çabası veya bu çaba ile varılan sonucun, o olayın niteliğini etkileyebildiği ve hatta değiştirebildiğidir. Çünkü toplumsal olaylarla ilgili önermeler, kendi kendilerini gerçekleştiren kehanetlere dönüşebildikleri gibi, tam tersine, kendi geçerliliklerini azaltabilmektedir de…

Örneğin, altın fiyatlarının artacağı yönündeki bir öngörü, altına hücumla sonuçlanarak, kendi kendisini gerçekleştirebilmektedir. Veya toplumsal bir önermenin doğruluk derecesini saptamak için yapılan bir anket, bireylerin davranışlarını ‘güya daha akılcı’ göstermeye çalışmaları sonucu yanlış yanıtlar alabildiği gibi, yanıtlar doğru verilse dahi, bireyler bundan sonrasını akılcılaştırabilmek için, davranışlarını değiştirme kararı alarak eğilimlerini değiştirip, anketin vardığı sonuçların geçerliliğini azaltabilmektedir. Bu durum tıpkı; elektronun hangi yarıktan geçtiğini belirlemeye çalışırken bu yarıklardan birisine bakmak, fakat bu arada elektronun diğer yarıktan geçmesine sebep olmak gibidir. Her iki halde de yapılan gözlem, deneyin sonucunu etkiler. Toplumla ilgili bir saptama gereksinimine yönelik olarak yapılan sosyolojik ölçüm bir sonuç elde etmiş; fakat bu ölçüm veya gözlem, sistemi artık değiştirmiştir. Varılan sonucun geçerliliği, kaybolmasa da azalır.

Bu yüzden: ‘Ölçüm’lerin bir kez yapılıp, varılan sonucun bir tabu haline getirilip rafa kaldırılmaması, ölçümlerin periyodik olarak tekrarlanması gerekir…

Böylesine “belirsizliklerle” dolu bir dünyanın ürkütücü olması hiç gerekmez. Esas hayat ve yaşam coşkusu böyle bir dünyada vardır. Yeter ki; toplumsal yaşamla ilgili olarak değerlendirmeye konu edilen önermeler kökenlerini çoğunlukla, bilimsel inceleme yöntemlerine dayalı çalışmalardan alıyor olsundur. Gerçi tartışma platformunu tümüyle bilimsel zemine hapsetmek, zaten mümkün olamayacağı gibi, belki arzu edilir bir durum dahi değildir. Çünkü hayal gücü, bilimde dahi çoğu kez bilgi birikiminden daha önemlidir ve bu güce dayalı etkinlikler, bilimsel alana önemli katkılarda bulunabilir. Ancak, bilimsellikten uzak önermelerin gündemde sık ve bol olarak yer alması, işte bu; toplumsal bilincin bulanıklığına ve en değerli kaynak olan zamanın savurganlığına yol açar. Gerçi bu türden ‘spekülatif’ önermelerin, hepsi değilse bile çoğu, ikna gücü çok daha yüksek olan bilimsel alternatifleriyle girdikleri yarışı, eninde sonunda mutlaka kaybedip gündemden eleneceklerdir. Fakat bu arada toplum, genel eğitim düzeyiyle ters orantılı olarak artan bir zaman kaybına uğrar. Halbuki bazı durumlarda, hakim çevre koşullarına uygun önermelerin zamanında hayata geçirilemeyişi, sürdürülmeye çalışılan yaşam biçiminin çökmesi anlamına dahi gelebilir.

Dolayısıyla, değerlendirme süreçleriyle ilgili olarak, zaman önemli bir parametredir. Sonsuz zamana sahip herhangi bir çalışmacı veya kurum, art arda sınama ve yanılmalar yoluyla, eninde sonunda, irdelediği tarihsel konumla ilgili ‘doğru’ sonuçlara ulaşabilir. Ancak bu arada; hem, değerlendirme sonuçlarından hareketle sağlanması hedeflenen yararlar gecikir, hem de varılmış olan sonuçların geçerliliği, hakim koşulların zamanla kaçınılmaz olarak değişiyor olması nedeniyle azalır. Kısacası, yapılacak herhangi bir değerlendirmede; katılımın mümkün olduğunca geniş tutulması suretiyle isabetlilik oranının arttırılması, fakat diğer yandan, değerlendirmenin hedeflediği yararların en üst düzeyde ve zamanında sağlanabilmesi için, sürecin makul bir sürede tamamlanarak sonuçlarının hayata yansıtılmasına imkan verilmesi gerekir. Halbuki bu iki, isabetlilik ve zaman unsuları, birbirleriyle çelişir niteliktedir. Katılım ne kadar artarsa, süreç o kadar uzar. Bu, toplumsal karar süreçlerinde karşı karşıya kalınan en büyük dramdır ve bu iki faktör arasında optimal bir ödünleşmenin başarılması gerekir.

Bu noktada akla gelen; bir sosyal önermenin geçerliliğini belirlemek için tüm toplumun katılımıyla sürekli deneyler yapılıyor olmasının, kaynak savurganlığı anlamına gelip gelmeyeceği sorusudur. Nitekim özgürlükçü toplum yapılarına yöneltilen eleştirilerden birisi, bu yapıların yavaş çalışan ve dolayısıyla ‘lüks’ bir sistem oluşturduğu şeklindedir.

Halbuki durum, tam tersinedir…

Çünkü olabildiğince geniş katılımın amacı; girişim öncesi düşünce deneylerini arttırmak ve bulunulacak girişimlerin isabet oranını yükselterek, aksi halde bu girişimlerin isabetsizliğinden doğabilecek olan, çok daha büyük kaynak savurganlıklarından kaçınabilmektir.

Her durumda; ‘gerçek’ veya ‘doğru’ya en yakın sonuçlara varabilmenin asgari koşulu; yapılacak ‘anket’e herkesin serbestçe yanıt verebilmesi, yani en azından düşünce aşamasında özgürlüktür. “Eylem suç unsurları taşıyabilir, ancak düşünce asla”dır. Özgürlükçü bir yapı işte bu nedenlerle, sağlıklı ve anlaşılabilir bir toplumsal yapının oluşabilmesi için, aynı zamanda bilimsel bir zorunluluktur.

Toplumsal önermelerin bireysel açıdan benimsenebilmesi, ancak ve ancak; yapılan incelemeler zinciriyle varılan ve aslında ‘gerçeğin ta kendisi’ olamayabilen noktadan, önermenin kendisine bir inanç payıyla sıçramak suretiyle mümkündür. Dolayısıyla; doğruluğu savunulan herhangi bir sosyal önerme, her ne kadar yoğun araştırmalarla destekleniyor olursa olsun, yine de daima bir kanaat payı taşır.

Bu nedenle de söze başlarken “kanımca” demek veya sözü “inanıyorum” şeklinde bağlamak yerinde olur kanaatindeyizdir…

Örneğin bu yazıda baştan sona kesin bir dil kullanılmış olmakla beraber, anlatılan herşey, bir kişinin bakış açısından, kanaatlerinden ibarettir. Aslında okuduğumuz herşey böyledir. Ancak bazı önermeler üzerinde çok daha fazla sayıda insan, görüş birliği içerisindedir. Bunların, illa da öyle olmamakla beraber, ‘doğruya ve gerçeğe’ daha yakın olmaları olasılığı daha yüksektir. Örneğin bilimsel yayınlar, böyle görüşler içerir. Çünkü çok sayıda çalışmacı tarafından bilimsel yöntemlerle incelenip sınanmış önermeler barındırır ve gerekçelerini ayrıntılı olarak sunarlar. Bu gerekçeler, insanlığın ortak aklına yatkın bilimsel yöntemlere dayandırılmış olduklarından, destekledikleri önermeler çoğu zaman, daha genel ikna gücüne sahiptirler. Öte yandan; öngörüler tekrarlanabilir nitelikte olduklarından, sorgulayanların sınamalarına her zaman açıktırlar. Fakat yine de; hemen herkesin üzerinde görüş birliğine sahip olduğu önermeler bile, ‘doğru’ olmak zorunda değildir.

Bunu da en iyi Galile bilir…

Burada doğal olarak akla hemen, ‘anket’te kullanılan oyların hepsinin eşit ağırlığa sahip olup olmaması gerektiği sorusu gelir. Bu sorunun yanıtı kanaatimizce, hiç kuşkusuz ‘evet’tir. Gerçi bilimsel temellere dayalı önermelerin daha fazla ağırlık taşıması, dolayısıyla da bu görüşleri savunan konu uzmanlarının, ilgili süreçlerde daha etkin rol oynayabilmeleri gerekir. Ancak bu etkinlik farkı, sonucun derlendiği anket aşamasında değil, anket öncesindeki tartışmalar sırasında, ‘bilgilenme süreci’nde yaşanmak durumundadır. Çünkü bilimsel önermelerin ikna gücü, rakiplerininkine oranla çok daha yüksektir ve bu görüşleri savunan uzmanların, daha çok insanı bu görüşlere ikna edebilmeleri ve de etmiş olabilmeleri gerekir. Bu, toplumsal bir görev ve sorumluluktur. Sıra ankete geldiğinde, herkesin oyu eşit ağırlığa sahip olmak durumundadır. Yoksa konu uzmanlarının, savundukları önermelerin, sırf bilimsel oldukları savıyla belirleyici olmasını beklemeleri, bu görüşleri karar mekanizmalarına dikte ettirmeye çalışmaları anlamına gelir. Böyle bir yaklaşım ise; iyi anlatılmamış, iyi anlaşılamamış, dolayısıyla da özümsenememiş önermelerin içeriklerinin hayata geçirilme çabalarının, büyük olasılıkla başarısızlığa uğraması riskini taşır. Bu, toplumumuzdaki aydın kesimlerin, geçmişte sıkça yaptıkları bir hata olsa gerektir. Çünkü sistem, henüz çoğunluğuyla ikna olup paylaşmadığı veya yapısı itibariyle kendiliğinden eğilimli olmadığı yönlerde harekete zorlanmaktadır. Bazı kesimler tereddütle veya aksi yönde kararlılıkla ayak diretirken, toplumsal yapıda kutuplaşmalar oluşmaya, hatta sosyal doku yırtılmaya başlar. İknaya dayalı evrimci reform süreçlerinin yerini, zora dayalı ‘devrimci’ bir süreç almıştır. Sözkonusu ikna süreçlerinin başarılabilmesi için gereken zamanın yeterince bulunmadığı ‘olağanüstü’ koşullar, bu ikinci tür yaklaşımlara haklılık veya yasallık kazandırabilir. Hatta bazı reform süreçlerinin ancak, sistemin o an içinde bulunduğu nadir ve geçici koşullar altında başarılması mümkün, aksi halde ise, reformcu momentumun kaybedilmesi kaçınılmaz olabilir. Çünkü sistem, uzun süredir içinde bulunduğu ve derin bir uyum sağlamış olduğu ‘olumsuz koşullar çanağı’nın dibindeki kararlı denge durumundan sıyrılmış, çanağın kenarından daha da yukarı tırmanarak yeni bir yörünge üzerine oturmak fırsatına yaklaşmıştır. Zora dayalı da olsa, ek bir ivme sistemi yeni ufuklara taşıyacak, aksi halde sistem çanağın dibine geri yuvarlanacaktır.

Tabii, bu değerlendirmeyi kimin yapacağı sorusu, önemli ve yanıtı olmayan bir sorudur. Uygulamada, böyle ‘olağanüstü’ durumlarda toplum, önderleri eliyle büyük bir kumar oynamaktadır. Sistem hakkında yapılmış olan değerlendirmeler ve varılmış olan kanaatler doğru ise, toplum bu kumardan karlı, aski halde, maddi veya manevi, büyük kayıplarla zararlı çıkar. Ancak, reformların başarılı ve isabetli olmaları halinde dahi, ‘devrimci’ süreç sayesinde kazanılmış olan zaman, reformların sindirim süreci sırasında, bazen misliyle geri ödenmek zorundadır. Çünkü, hedeflenen reformların hayatın bir parçası haline gelebilmesi için, er veya geç mutlaka, toplum genelinde paylaşılan değerler arasına girmeleri gerekir. Halbuki, zorlama süreci bazı toplum kesimlerini iyice yabancılaştırmış, ikna süreçlerini belki de daha önce olduğundan daha da fazla zorlaştırmıştır. Ancak bu zorluk, ortada yapılan reformların isabetli olduklarına dair bilimsel bir kanaat varsa eğer, kapsamlı diyaloglarla aşılmaya değer…

Örneğin Cumhuriyet dönemi reformları, açıkça bu gruptan olsa gerektir.

Dolayısıyla en iyisi, yani en ‘doğal’ı; değişim süreçlerini kademeli olarak yaşayan ve yaşatan, ikna süreçlerine dayalı bir evrimsel değişim sürecidir. Bunun başarılamadığı süreler uzadıkça, yani; sürekli değişen çevre koşullarının mantıklı ve zorunlu kıldığı ‘ufak tefek’ yapısal değişiklikler zamanında yapılamadıkça, zamanla oluşan birikim, zora dayalı devrim süreçlerini kaçınılmaz kılmaya başlar.

Ekonomik yaşamda da durum benzerdir…

Çünkü, düşünce egzersizlerinin özgür kılınıp yaşam alışkanlığı haline getirildiği toplumlarda bireyler, yepyeni ve kapsamlı üretim süreçlerini, dev gibi mühendislik tasarımlarını da düşleyebilir ve el ele verip, gereken örgütlenmeleri gerçekleştirerek, bu düşlerini hayata geçirebilirler. Bireyler büyükleşir, hatta devleşirken; çok çeşitli ve esnek üretim süreçleriyle donanımlı hale gelen toplum yapısı da güç kazanır ve bu güç şemsiyesini tüm bireylerinin üzerine yayar. Bireyler kendi yaşamlarını iyileştirip anlamlı kılmayı amaçlamakta, fakat aslında bir yandan da; türünü hayat yarışında daha güçlü kılmanın veya türünün yaşam şansını arttırmanın, en etkin aracı olarak çalışmaktadırlar.

Özgürlükçü yapıda hayat vardır…

Çünkü bireyin siyasal ve ekonomik seçim unsurları üzerindeki tasarruflarını, tek kelimeyle ‘seçmen etkinliği’ adı altında toplamak mümkündür. Seçimde bulunmak ve bir tercih belirtmek, yani ‘seçme özgürlüğü;’ hayatın bir parçası olmaktan da öte, ta kendisi gibidir. Herkesin, geçimini temin için gün boyu çabalarken, aynı zamanda iyi bir tüketici ve iyi bir seçmen olabilmek üzere, teknolojik çağın karmaşık bilgilerini değerlendirmeye vakit bulabilmesi zor; bu işi bir bilene havale ederek daha iyi bir sonuç elde etmek ise: imkansızdır. İnsanı yaşam sürecine katan, toplumsal ve doğal çevresiyle olan ilişkileri kapsamında yaptığı tercihlerle, bu tercihler yönünde bulunduğu girişimlerdir. Bu özgürlüklerin bulunduğu her yerde; daha fazla adalet ve hoşgörü, üretim ve refah, umut ve coşku, mutluluk ve tebessüm, sevgi ve saygı içinde yaşayan cıvıl cıvıl insanlar, olmadığı her yerde ise; haksızlık ve zorbalık, birbirine tahammülsüzlük, yoksulluk ve sefalet, düş kırıklığı ve bezginlik, hırçınlık ve gözyaşı, kin, nefret ve de baskıcı bir yapının gölgesinde dolaşan donuk yüzlü ölüler vardır. Ülkemiz galiba bu ikinci gruba daha yakındır ve insanlarımızın yeterince sayıda seçim olayında, yeterince bilgi ile özgür beyanda bulunmayışları veya bulunamayışları, toplumu birbirine karşı hoşgörüsüz insanların bitkisel yaşamına kilitlemiş gibidir.

Prof. Dr. Vural Altın

Kaynak

Bu başlık altında çalışma alanım olan düşünebilen bilişsel robotik(cognitive robotics) konusuna ön giriş niteliğinde yazılar yer alacaktır. Mühendislik sacayağından biri doğayı taklide dayandığından öncelikle birinci sacayağı yerine sağlam oturtmaya çalışıp, ikinci sacayağı olan çıkarsama ile yine bu çıkarsamanın doğasına yaklaşmaya çalışacağız(bu noktada sonsuz döngüye girileceğini savunan Yapay Zeka(YZ) karşıtları bulunmakta(işin felsefesine dair yazdığım bir yazıyı buradan okuyabilirsiniz de )

Öncelikle araştırma alanımız insan gibi daha karmaşık ve gelişmiş yapıda organizmadan önce daha basit öğrenme ve çıkarsama yetilerine sahip olan(veya öyle olduğu düşünülen) canlılar incelenecektir:

Öğrenmenin Doğası

;

İnsan Beynine Kısa Bir Bakış ve HTM teknolojisi;

pixar kiwi

Bir animasyon videosunda bu kadar duygulanacağım aklıma gelmezdi…

Bill Gates: the last day at Microsoft

Microsoft ‘un ISA sunucusu ile bağlanan bir proxy geçidi kullanıyorum ve bir gündür muzdarip olduğum sorun şöyle:

Ancak Internet Explorer aslanlar gibi(!) çalışıyor. Mozilla yok Flock yok ne yaparım ben iexplorer ‘a dönüş mü yıllar sonra ?

Halbuki cevabı çok basit ama bir o kadar ilginç : Antivirüs yazılımının süresi dolmuş (Nasıl yani?) Bilgisayar benim bilgisayar, güvensizse benimkisi güvensiz, hem mozilla iexplorer a bilimum script,flash engelleyicileriyle solda sıfır bırakır. ama ama … Neyse çözüm buymuş.

Özetle: proxy üzerinden MS sunucularıla bağlanıyor ve mozilla ile bağlantı sorunu yaşıyorsanız, güvenlik birimlerinizi(firewall ve antivirüs) aktif hale getirin.