The aim of art is to prepare a person for death.

– Tarkovsky

‘Have you come to pray for a baby too? Or to be spared them?’
‘I’m just looking.’
‘If there are any casual onlookers who aren’t supplicants, then nothing happens.’
‘What is supposed to happen?’
‘Whatever you like, whatever you need most. But you should at least kneel down.’

– Tarkovsky, Nostalgia

A. The pressure Rublev is subject to is not an exception. An artist never works under ideal conditions. If they existed, his work wouldn’t exist, for the artist doesn’t live in a vacuum. Some sort of pressure must exist; the artist exists because the world is not perfect. Art would be useless if the world were perfect, as man wouldn’t look for harmony but would simply live in it. Art is born out of an ill-designed world. This is the issue in Andrei Rublev; the search for harmonic relationships among men, between art and life, between time and history. That’s what my film is all about.

Q. What is art?

A. Before defining art or any concept we must answer a far broader question. What’s the meaning of man’s life on earth? Maybe we are here to enhance ourselves spiritually. If our life tends to this spiritual enrichment, then art is a means to get there. This is in accordance with my definition of life. Art should help man in this process. Some say that art helps man to know the world like any other intellectual activity. I don’t believe in this possibility of knowing; I am almost an agnostic. Knowledge distracts us from our main purpose in life. The more we know the less we know; getting deeper, our horizon becomes narrower. Art enriches man’s own spiritual capabilities and he can then rise above himself to use what we call ‘free will’.

– Tarkovsky

*

When film is not a document, it is dream. That is why Tarkovsky is the greatest of them all. He moves with such naturalness in the room of dreams. He doesn’t explain. What should he explain anyhow? He is a spectator, capable of staging his visions in the most unwieldy but, in a way, the most willing of media. All my life I have hammered on the doors of the rooms in which he moves so naturally. Only a few times have I managed to creep inside. Most of my conscious efforts have ended in embarrassing failure.

– Bergman, Laterna Magica

As you may or may not know, I went to Leeds, UK for a year to do a master’s in music. So for the past couple of months I’ve been seeing more shows and learning more about music than ever, pretty much living the dream. Who knows, by the time I’m done maybe I’ll have created something worthwhile myself – in the meantime, I thought I’d write down some of what I’ve learned and bring the blog out of hibernation:

• Jaga Jazzist are an amazing live band. You can’t afford to miss them, they’re pretty incredible. They’re putting out an album early next year and, judging from what they played in Leeds it’s going to sound wonderful.
• I saw Steve Reich in London, witnessed a mindblowing Music for 18 Musicians, and after the concert Reich talked a bit about his music. He, like in many ways his music, seemed like a very down-to-earth guy, which depending on who you ask can be a good or a bad thing. He made a couple of points that stuck with me:
  • Originality is a product of circumstance and dedication. Basically the techniques he invented in the 60s and 70s were very much a product of the time and place he was living in, and being passionate about what you’re writing is a prerequisite for coming up with original stuff. It’s always good to be reminded of this.
  • Classical music has always had a connection to the “man on the street” – they tried to change that in Europe after WW2 and the result was unnatural; this is what Reich and like-minded composers decided to fight against. Now, I’d only partly agree with this, and anyway I wouldn’t want to get too deep into this discussion – suffice it to say I don’t think the distinction is that clear cut. What I do strongly agree with though, is that music should be written&performed to be listened – it sounds obvious but sometimes it’s not
• The Leeds International Film Festival is in town, bringing countless amazing films I can’t watch because of lack of money/time Anyway, part of this was a brilliant Film Music Conference at my school which I’ll be writing about more in my next blog(s). Now I’ll just mention Tobias Pontara’s analysis of the music in Tarkovsky’s Stalker, especially the last scene: Pontara’s thesis is that, by blending the Ode to Joy with the sound of the train, Tarkovsky’s subverts the meaning of Beethoven’s music, and rather shows it as symbolizing the civilized masses, which are controlled through products like the traditional Western classical canon – thus exposing the untruth of our civilized world being perceived as the ultimate reality, an untruth that acts as an obstacle on our way to inner freedom and all that crap.
• I’ve been going through listening/reading/worshiping composers – first Arvo Part, then Ligeti, Horatiu Radulescu (we need more torrents of his music!) and now Morton Feldman. Also digging a fair bit of Vaughan Williams on the side. Next I want to get into Webern, I’ve been putting him off for too long.

Anyway that’s enough for now, I need to do some schoolwork and tonight I’m seeing Stewart Lee, yayyyy.

It seems ironic that the latest Jim and Heinz film Critical Error=True starts with Heinz bemoaning the loss of an article he wrote online, when the precise same thing just happened to me as I tried to write about the bloody film.  Another spooky coincidence is that Tarkovsky’s film Stalker , which Critical Error=True references, had to be shot again in its entirety when the Soviet film lab fucked up all the negatives.

Writing and editing Critical Error involved a lot of research into the history of data storage, ‘Research’ which quickly turned into ‘wasting a load of time getting sidetracked’. And before I kicked myself back to actual productive work I pondered these two questions:

1. Are they going to remake Stalker like they remade Tarkovsky’s Solaris?

2. If they remake Stalker , wouldn’t it be cool if it was a blaxploitation remake, like they did with Get Carter?

At least it is for the next few days, where S.T.A.L.K.E.R.: Shadow of Chernobyl is on sale through Steam for five bones. I grabbed it last night and have given it a little test spin this afternoon with satisfactory results. Should be good for some hours of fun later on.

“Touched by a masterpiece, a person begins to hear in himself that same call of truth which prompted the artist to his creative act. When a link is established between the work and its beholder, the latter experiences a sublime, purging trauma. Within that aura which unites masterpieces and audience, the best sides of our souls are made known, and we long for them to be freed.”

- Andrei Tarkovksy, Sculpting In Time

We’ve become avid porch hunters in the last few weeks, traversing the neighborhood on foot or on pedal in search of porches of a certain vintage from which we may draw inspiration. We’ve taken column designs from here, stair details from there, color organization from the other, and so forth. Today we saw a very simple balustrade in the crafstman mode that we’ve decided to emulate. (To be revealed in a near-future porch post.)

Did you know, BTW, that porch is a Catalan word? It comes from porxo, in which you’ll want to pronounce that x as in xafec — i tant.

Meanwhile, on today’s porch safari Anna found a mirror in a recycle bin. How’s that for a nice recursion? It too is of a certain age, not unlike three or four others we have throughout the house. Where to put this one? We’ll have to think, contemplate, ruminate, cogitate, meditate, muse… on that.

di Simona Maggiorelli

Shirin Neshat, I'm it's secret

Politica e poesia. Ricerca di identità femminile e rapporto con l’altro. Esplorando la diversità fra uomo e donna, il desiderio ma anche la solitudine. Sono i “temi” forti al centro della ricerca di Shirin Neshat fin da quando alla fine degli anni Settanta lasciò l’Iran per studiare negli Stati Uniti. Dopo la rivoluzione, il regime di Khomeini le vietò di tornare, pena il carcere. Solo dopo la morte dell’ayatollah finalmente lei riuscì a rimettere piede nella sua terra di origine. «Fu uno shock – racconta -.Perché trovai un Paese islamico, di donne velate, non c’erano più echi dell’antica Persia e della sua poesia». Una cultura orientale che Shirin Neshat dice di sentire profondamente propria, offrendo «uno sguardo meno razionale sulle cose». E uno sguardo lirico, pieno di pathos, è la cifra che più colpisce nei suoi lavori. Fin dalla prima serie fotografica, Donne di Allah, realizzata tra 1993 e il 1997 e che ha imposto l’artista iraniana sulla scena internazionale. Immagini in bianco e nero, aperte su orizzonti immensi, punteggiati da silenziose figure di donne velate. Mani maschili, in primo piano, segnate da versi in calligrafia araba squadrata e monumentale. Oppure autoritratti in cui l’artista, con in testa il chador, drammaticamente imbraccia un fucile. Sul volto ha impressi passi del Corano.

Ma nel carnet di Neshat si trovano anche sensuali immagini di donna in cui il body painting non è più una scrittura rigidamente imposta dall’esterno ma fiorisce sulla pelle in una più tondeggiante e morbida grafia. Le labbra appena schiuse, forse parole sussurrate, la gioia di potersi esprimere con una propria voce originale. Sono gli scatti magnetici, esteticamente raffinati e, insieme, di grande efficacia che ritroviamo nella serie di volumi editi da Charta che ripercorrono l’opera della fotografa e filmaker nata a Qazvin nel 1957. Compreso il suo lavoro di videoartista, fatto di sequenze “oniriche” e silenziose e in cui versi e  musica sostituiscono i dialoghi. Video dalle atmosfere malinconiche e struggenti come Turbolent (1998) Soliloquy (1999) o Rapture (1999) in cui appaiono donne misteriose e ribelli che pagano con la solitudine la propria rivolta contro la violenza privata o di regime, oppure donne follemente innamorate, coraggiose, pronte a tutto. Come in certi film di Tarkovsky (che Neshat riconosce come maestro assoluto d’arte cinematografica), sono storie che arrivano allo spettatore emotivamente, attraverso immagini sfumate, evocative. La videoarte di Shirin Neshat, più ancora della sua opera fotografica, suggerisce più che raccontare. è un’arte ellittica, densa di metafore, fortemente concettuale. Anche quando il tema è strettamente storico, le immagini non sono mai descrittive, cronachistiche. Ma se nella brevità di un video, come in poesia, possono bastare alcune immagini potenti a schiudere un intero universo di senso, più difficile è che questa impresa riesca in un film, in cui c’è comunque bisogno di tratteggiare e approfondire dei personaggi.

Shirin Neshat

La giuria di Venezia con il Leone d’argento dice che la poliedrica Neshat è riuscita anche in questo. E in attesa dell’uscita nelle sale italiane del film Women without men prevista per il 4 dicembre, intanto, la galleria Noire contemporary art di Torino, fino al 22 novembre, offre una interessante finestra sui sei anni di gestazione che precedono il film, liberamente tratto da un romanzo della scrittrice Shahrnush Parsipur, censurato in Iran. Anni in cui Neshat, in collaborazione con l’artista iraniano Shoja Azari, ha sviluppato in quattro videoinstallazioni le storie, diversissime, di altrettante donne che finiscono poi, casualmente, per incontrarsi nella rivolta del 1953 contro lo scià e l’imperialismo Usa. In questa serie di video non si raccontano solo gli slanci idealistici della rivolta, il furore rivoluzionario ma anche le storie intime, private, di uomini e donne che si amano o si perdono mentre stanno scrivendo questa importante pagina di storia. «Women without men – dice Neshat – è un romanzo bello e strano. Non avrei potuto scegliere un libro più difficile. è scritto con uno stile di realismo magico che poi ho scoperto è tra i più ardui da tradurre visivamente». Ma il rapporto di Neshat con la scrittura di Parsipur va al di là di questo romanzo «Il mio lavoro nasce all’incrocio di esigenze simili. Ciascuna di noi a suo modo ha cercato di creare opere molto personali e molto politiche».

La mostra – Game of desire

Da anni la vita e l’opera di Shirin Neshat è completamente assorbita dalle vicende che attraversano l’Iran. Cercando di appoggiare come artista le istanze di democrazia che soprattutto le giovani generazioni stanno esprimendo con passione nel Paese. Una rivolta pacifica e crescente che il regime di  Ahmadinejad sta cercando di soffocare  nel sangue. «Per questo – racconta l’artista – solo di rado negli ultimi dieci anni ho potuto e voluto sviluppare progetti che parlassero di altro». Uno di questi rari progetti l’ha portata di recente  in Laos e Vietnam, sulle tracce di antiche forme di rappresentazione, dette lam e conosciute in molte varianti in Asia. Si tratta di poemi che, intrecciandosi in tenzoni, uomini e donne intonano e suonano per notti intere. Neshat è riuscita a filmarle. Ne è nato un video e una mostra fotografica, Games of desire, presentata a Bruxelles e a Parigi e ora raccontata in un volume edito da Charta. Un lavoro sul modo di vivere e rappresentare poeticamente il rapporto uomo donna in alcune aree del Sudest asiatico, rinnovando tradizioni antichissime.

Not technically a pictogram, but I like the way the word pictography sounds, which correlates loosely I guess, with my appreciation of objects such as keys that have been reconstructed with electrical tape, for the ensuing texture and the way they feel. Anyway, an exploration of languor: Tarkovsky (the polaroid), undisputed master of the photographic gaze; Terry O’Neill, explorer of the icons of the Hollywood gaze.

…eu fosse um herói?
seria o homem codorna. cer-te-za.
não achei em português, mas tá valendo:

…eu fosse um conto de fadas?
conto de fadas não é beeem a minha praia, mas uma das trilhas favoritas da minha vida hasta hoy é essa:

…eu fosse um personagem de ficção masculino?
seria romain duris em albergue espanhol. aliás, romain duris em quase todos os filmes que ele fez.
aí o trailer de alberque:  

…eu fosse um personagem de ficção feminino?
seria norma desmond de crepúsculo dos deuses. – doida, talvez, glamourous, always! ho ho ho

está sem legenda outra vez. eu tenho esse filme, mas meu premiere não funcina.

http://video.aol.co.uk/video-detail/crepsculo-dos-deuses/127253580

…eu fosse um desenho animado?
eu seria o kenny e morreria em vááários eposódios.

…eu fosse um filme?
hmmmmmm, difícil. impossível.
‘o bom, o mau e o feio’ é um bom que eu tenho assistido bastante ultimamente. o filme é excelente e clint estwood (sim, o loirinho é ele) está um pão.

o mau e o feio estão trocados nesse trailer, mas dá pra entender o espírito da coisa…

…eu fosse uma cena de filme?
aquela primeira sequencia de ‘o rolo compressor e o violinista’ do tarkovky.
eu não achei trailer, meu premiere não está colaborando, então vamos de fotografia…

…eu fosse uma série de TV?
the big bang theory.

…eu fosse uma novela?
uma da thalia.

ah não, meu nome não é maria.
a usurpadora então.

a final de contas, paola bracho sempre terá lugar no meu coração.

…eu fosse uma música?
é o que me interessa – lenine.

…eu fosse um artista famoso?
dos vivos…
please allow me to introduce myself(atente para john lennon batendo cabelo lá atrás):

…eu fosse um site?
google, né, colega?

A weekend walk past my grandparents’ old cottage; who were these interlopers in my childhood memories? Further on, gathering sweet chesnuts with my 9-year old younger son, he focussing on the immediate, me trying to rush ahead into a 40-year old past. Overgrown scrub barring the way to remembered ’60’s gathering.

The force of this returned, as I watched Tarkovsky’s strongly autobiographical, 1974 film, Mirror. It begins with the hypnotism of a stuttering youth by a Soviet psychiatrist, enabling him to find his voice. The implication is that Tarkovsky found his voice through cinema.

In this film he speaks through the voice of the narrator, revisiting his childhood. The film however is no simple narrative, no nostalgic, anecdote laden, story. Rather, it consists of a series of memories & dreams that have a powerfully impressionistic effect on the viewer. There are many points of connection with universal experiences of childhood & adolescent awakening, of war & peace, of loss & betrayal.

Much of the film centres on a dacha in the forest, with Tarkovsky’s usual references to wind, earth, fire & water & his associated detailing. Interposed are newsreel film of the Spanish Civil War & the Russian front in the Second World War, that together with industrial scenes, give the film political reference. Tarkovsky’s father reads his poems & his mother plays an old woman. The same actress plays his mother & wife.

 The film is nostalgic but in the sense of wanting to return to a past with a future reference. The narrator longs to be in a dream as a child where because everything is still ahead… everything is still possible. The mirror of the film’s title reflects the moment when the narrator, looking introspectively at his own reflection, ceases to be a child as he  foresees the world of future sexual encounter in the reflected image of a servant girl.

 Gathering chesnuts, I looked back to the time when everything was still possible for me; watching my son, for whom it still is.

“La gente deja de sentir necesidad lo bello o lo espiritual y se pone a consumir películas como si fuesen botellas de Coca-Cola.”

Andrei Tarkovsky.

ฟิลิป กร็องดริเออส์(Phillippe Grandrieux)เคยส่ง Sombre และ La Vie Nouvelle เข้าร่วมเทศกาลภาพยนตร์ Festival Nouveau Cinéma และกลายเป็นผลงานระดับปรากฏการณ์แห่งทศวรรษของเทศกาลนั้นมาแล้ว มาถึงค.ศ.2009 เขานำผลงานล่าสุด Un Lac กลับมาสร้างความฮือฮาแก่เทศกาลนี้อีกครั้ง

กร็องดริเออส์ฝึกปรือสุนทรียภาพว่าด้วยความสดจริงและรู้แจ้งเห็นจริง กระทั่งเขี้ยวเล็บด้านนี้ของเขากินขาดผู้กำกับหลายราย การรับชมผลงานของเขาแต่ละครั้งยังความตื่นตะลึงเสมอ แม้จะต้องกระอักกระอ่วนใจเป็นกำลังกับความรุนแรงที่ตัวละครในงานสองชิ้นแรกที่กล่าวไปประเคนใส่กัน

บ่อเกิดสถานการณ์คือแบบแผนความสัมพันธ์ฉันท์ลิ้นกับฟันของคนในครอบครัว(ไำม่จำต้องเป็นครอบครัวชอกช้ำซ้ำซาก(traumatised)หรือขึงขังปึงชา(Gothic) เรื่องราวอาจเกิดขึ้นในครอบครัวยิ้มหัวรักใคร่ก็ได้) พ่อ-แม่ ลูกหรือการคบชู้สู่ชาย คนแปลกหน้าโผล่เข้ามาขัดจังหวะ และสร้างความอลหม่านในระเบียบความสัมพันธ์ Un Lac ไม่ได้รุนแรงเหมือนผลงานเรื่องก่อน ๆ ของกร็องดิเออส์ อาทิ Sombre(งานค.ศ.1998) หรือ LaVie Nouvelle(งานค.ศ.2002) ไม่มีเหตุการณ์ผูกปีข่มขืน โสเภณี หรือการคว่ำบาตรสังคมด้วยกิจกรรมวิตถาร ผู้กำกับประกาศไว้ตอนสิ้นค.ศ.2007 ที่ซาเกรบว่า เขาอิ่มตัวและรู้ไส้รู้พุงขุมเรื่องอันหม่นมืด เวิ้งว้างด้วยจิตพยาบาท และวิปลาส นับจากนี้ไปจะมีแต่ความชื่นมื่น

แต่เขาจะหล่อเลี้ยงความตึงเครียดทางกายภาพไว้โดยไม่ต้องมีภาพการใช้กำลังเข้าประทุษร้ายกันของตัวละครได้ละหรือ และผลของการผนึกกำลังระหว่างงานกำกับศิลป์ การตัดต่อภาพ(montage) และงานออกแบบเสียง เข้าแหย่รังแตนเนื้อหานั้นก็พิสูจน์แล้วถึงประสิทธิภาพและความร้ายกาจ

Un Lac เป็นงานบรรเจิดละมุนแต่ก็ไม่ถึงกับน้ำท่วมทุ่ง เพราะหนังก็เล่าถึงความปวดร้าวสุดละเมียดอันเป็นผลของการลอกคราบของสมัย ลูกสาว(นาตาลี เรโฮโรวา – - Natalie Rehorova)มีอันต้องระเห็ดออกจากบ้าน น้องสาวต้องพรากจากพี่ชายเพื่อไปสู่อ้อมกอดของรักใหม่ จุดหักเหและปมขัดแย้งมีอยู่ไม่มากไปกว่านี้ ผสมโรงกับการร่ำ ๆ จะหักมุมทางจริยธรรมตามตำรับฮิทช์ค็อกหรือเบี่ยงเบนจุดมุ่งหมาย คนแปลกหน้า(อเล็กไซ โซลอนชอฟ – - Alexei Solonchev) ที่ตกเป็นเป้าความเกลียดชังของพี่ชาย(ดมิทรี คูบาซอฟ – - Dmitry Kubasov)ตั้งแต่แรก อันที่จริงแล้วคือคนที่ช่วยอีกฝ่ายไว้จากโรคกระแสประสาทรวน(epileptic) หนี้รัก หนี้น้ำใจถักทอโยงใยเป็นลูกติดพันและคลี่คลายได้อย่างลงตัว

พลังของ Un Lac มาจากแนวทางการถ่ายทอดภาพและวาดภาพเบ้าหลอมหรือดักแด้ของครอบครัวเดี่ยว ไม่มีรายละเอียดปลีกย่อยเพื่อฟ้องความจริงชนิดถึงก้นบึ้ง แต่จะเป็นการเล่าไปตามเนื้อผ้า จับความจากกระท่อมของครอบครัวกลางทุ่งหิมะ ตัดขาดจากโลกภายนอกโดยสิ้นเชิง ทั้งในแง่เวลาและความเป็นมา

รอบแรกของการรับชมทิ้งรสขมขื่นไว้พอตัว ท้องเรื่องของหนังคือฤดูหนาวอันทุรกันดารในเขตแลปแลนด์(Lap Land) ชั่วโมงแรกของหนังหมดไปกับการแนะนำสมาชิก 5 คนของครอบครัวต้นเรื่องบวกกับอาคันตุกะลึกลับผู้นำความร้าวฉานมาสู่ครอบครัวอันกลมเกลียว หนังเปิดฉากตรงเด็กหนุ่มอเล็กซีก้มหน้าก้มตาจามต้นไม้ ไม่รู้แน่ว่าเพื่อเอาสนุกหรือตัดฟืนไว้ประทังชีพกันแน่ ภาพใบขวานกวัดไกวและดุดันจากระยะใกล้ เสียงเฉาะไม้แต่ละครั้งสะท้านทรวง ครั้นโรคระบบประสาทรวนของเด็กหนุ่มกำเริบ กล้องก็ตามจับอาการสั่นกระตุก ซึมซับสภาพแวดล้อมจากห้วงคำนึงและระบายออกมาในแนวประทับนิยม(impressionistic)แบบ Anticipation of the night ของแบร็กเคจ(Stan Brakhage) ไม่คมชัดทุกรูขุมขนอย่างสารคดี Planet Earth ของบีบีซี

การเปิดเรื่องด้วยความหนักหน่วงขึงขังชักชวนให้คนดูจดจ่อติดตามความดุเดือดเหนือชั้นยิ่งกว่างานเรื่องก่อน ๆ ของกร็องดริเออส์ การเปิดตัวตัวละครแต่ละตัวหมายถึงการจุดชนวนระเบิดเวลาพลังทำลายล้างสูงลูกแล้วลูกเล่าและนับถอยหลังสู่ความวินาศสันตะโร โดยเฉพาะอย่างยิ่งการมาถึงของเยือร์เชน(Jurgen)พร้อมกับสายตาจับจ้องราวกับจะกลืนกินเฮจีน้องสาวของอเล็กซี หรือตอนที่คริสเตียนหัวหน้าครอบครัวกลับเข้าบ้านหลังการรอนแรมแล้วต้องมาเจอชายแปลกหน้าอยู่ร่วมชายคา

เยือร์เชนคิดมิดีมิร้ายกับเฮจีหรือเปล่า คริสเตียนจะเล่นงานเยือร์เชนหรือไม่ อเล็กซีจ้องชักธงรบกับน้องสาวหรือชายแปลกหน้ากันแน่ ต่อให้ไม่มีกิตติศัพท์ความรุนแรงในงานเรื่องก่อน ๆ คอยชี้โพรงให้กระรอก ลำพังสภาพพื้นฐานทางสุนทรียะของหนังก็มากเกินพอสำหรับบ่มเพาะความรุนแรงให้พร้อมจะปะทุได้ทุกเมื่อ

กระนั้น แทนที่จะยุยงปลุกปั่นภาวะไม่ลงรอยดังกล่าวขึ้นสู่ระดับสูงสุดของความขัดแย้งทางกายภาพ กร็องดริเออส์กลับหันไปเจาะลึกก้นบึ้งของความอ่อนโยนของตัวละครแต่ละตัวในระหว่างที่มวลสมาชิกครอบครัวต้องเผชิญกับความหฤโหดของสภาพแวดล้อม บางจังหวะท่าทีเอื้ออาทรระหว่างอเล็กซีกับน้องสาวถึงขนาดจวนเจียนจะล่วงล้ำข้อห้ามของคนร่วมสายโลหิต

แต่การมองพฤติกรรมดังกล่าวในรูปของความปรองดองระหว่างพี่น้องรวมถึงการที่อเล็กซีออกอาการไม่ถูกชะตากับคนแปลกหน้า น่าจะเข้ากับเรื่องมากกว่าในฐานะเป็นการส่งสัญญาณถึงสายใยเหนียวแน่นของสมาชิกครอบครัวยามต้องผนึกกำลังเพื่อเอาตัวรอดจากความทารุณของธรรมชาติ

ว่าไปแล้วเนื้อที่ส่วนใหญ่ของหนังหมดไปกับการบันทึกกรณีศึกษาถึงท่าทีความชิดเชื้ออันเป็นผลิตผลจากความอ่อนโยนของมนุษย์ ด้วยเหตุที่คนดูใช้เวลาส่วนใหญ่อุดอู้อยู่ภายในตัวบ้านขนาดเล็กเท่าแมวดิ้นตายจึงไม่อาจวาดภาพการจัดสรรพื้นที่หรือผังโดยรวมของบ้าน หนังเองก็ไม่มีการปริปากถึงคุณลักษณะห้องหับภายในบ้านผ่านโวหารภาพ กร็องดริเออส์จับภาพตัวละครสโลสเลไปมาในบ้านเท่ารูหนูด้วยภาพศูนย์เล็งฉาบฉวย(shallow focus)กับการจ้องจับภาพรายละเอียดจำพวกดวงตา หรือริมฝีปาก ไม่ว่าในจังหวะที่ตัวละครผละจากกัน สวมกอด ลูบไล้กันและกันในความมืด การออกแบบเสียงแก่สะท้อนถึงความพิถีพิถันในการเก็บรายละเอียด ย่อส่วนบรรยากาศแวดล้อม ไม่ว่าจะเป็นเสียงชายแปลกหน้าหอบหายใจขณะหลับโดยมีอเล็กซีคอยจับจ้อง เสียงพื้นไม้กระดานลั่นฟ้องการเคลื่อนผ่านของตีนแมว ยังมีเสียงกระซิบของการรอคอยคอยกลบเกลื่อนเสียงลมจากอ่าวโหยหวนกรรโชก

ไม่มีคำตอบทางสัจนิยม(เมื่อใด ที่ไหน ที่มาที่ไป)ให้ควานหา หนังหักคอคนดูให้ยอมรับในความแปลกเื่ลื่อนลอยและหลบลี้จากโลกพื้น ๆ คนดูได้เห็นก็แต่ภาพธรรมชาติอันทารุณหฤโหด (ความหนาวเหน็บ น้ำแข็ง ภูเขา ทะเลสาบรกเรื้อ เสียงลมพัดโยกไล้ไม้ใหญ่)และในอีกด้านหนึ่งก็แฝงความรู้สึกต่อแรงปรารถนาและกิเลสและตัณหาของมนุษย์ จะมีหนังเรื่องไหนทะยานออกจากแล่งได้ทรงพลังเท่าหนังเรื่องนี้ เนื้อแท้ของ Un Lac คือการหาทางระบายแรงปรารถนา การดับพยศ ความทะยานอยากจากเบ้าครอบครัวสามัญ จากลวดลายความใจถึงทางศิลปะ กร็องดิเออส์บันทึกรายละเอียดภายในบ้านจากทุกกระเบียดนิ้ว ทุกซอกหลืบ ทุกอวลอณู ไว้ครบถ้วน แม้แต่โต๊ะรับประทานอาหาร เตียงในเงาสลัว ไล่มาจนวงในของการก่อหวอดความสัมพันธ์(ขาดเสียมิได้ซึ่งทางเพศ)ระหว่างใครต่อใคร

ระหว่างการเสวนาแนะนำหนัง มีคำถามถึงกร็องดริเออส์ว่าเหตุใดจึงไม่มีความป่าเถื่อนจากหนังเรื่องก่อน ๆ หลงเหลือตกทอดมาถึงงานชิ้นใหม่ กร็องดริเออส์ตอบไว้ว่า ความรุนแรงไม่ได้สาบสูญไปไหน เขาเพียงแต่นำด้านอื่นมานำเสนอ คราวนี้แทรกซึมอยู่ในฉากหลังของหนัง สัมพันธภาพระหว่างฉากหลังกับเรื่องราว มีความสำคัญต่องานของผู้กำกับ กล่าวคือ มีการบ่ายหน้าออกจากสภาพแวดล้อมที่เป็นชุมชนเมืองอันเป็นฉากหลังของงานสองเรื่องก่อนหน้า มาสู่ป่าดงในเรื่องที่สามนี้ แม้จะขาดสีสันบรรยากาศของเมืองอย่างใน Sombre และ La Vie Nouvelle ที่ผู้กำกับจะบรรเลงเรื่องราวผ่านเสียงอึกทึกจากโรงระบำยามค่ำอันมีอานุภาพเป็นใจแก่กิจกรรมการชำเราสตรีเพศ(misogyny) แต่ป่าแลปแลนด์ก็เิปิดโอกาสให้มีการเปรียบต่างอย่างลุ่มลึกและครบเครื่อง ส่งผลให้กิจกรรมพื้น ๆ เช่นการตัดต้นไม้ก็อาจบานปลายร้ายแรงมาเข้าทางที่เจ้าตัวผู้กำกับเคยวาดลวดลายไว้

ไม่มีประเด็นทางการเมืองชัดแจ้งเหมือนกันตอกย้ำภาพตัวแทนของยุโรปตะวันออกอันเป็นฉากหลังเมื่อครั้ง La Vie Nouvelle แม้ภาพใหญ่จะกล่าวถึงการปกปักแต่ Un Lac กลับแข็งแกร่งกว่าในเรื่องการสูญเสีย หนังถือเป็นงานชิ้นเอกประหนึ่งการฟอกสกัดธาตุแท้ทางศิลปะของตัวผู้กำกับและการหาสมดุลย์ระหว่างความพิถีพิถันเล่าเรื่องอันถึงพร้อมทั้งในเชิงสมถะนิยม(minimally)และมายาคติ(mythically) พร้อมด้วยเสี้ยวเวลาจับใจชวนหวนไห้ อาทิ เช่น ฉันทลักษณ์การเคลื่อนกล้องเหนือผิวน้ำ เข้าและออกจากตลิ่ง ขณะเรือเข้าเทียบและออกจากท่า(หนึ่งในจุดศูนย์กลางของเรื่องเล่า) เมืองซาเกรบ(Zagreb)กระจ่างขึ้นมาในห้วงคำนึงอีกครั้ง คลอด้วยเสียง(อันยากจะลืมเลือน)ของฟิลิป ระหว่างเ้ล่าเรื่องราวใน Deadman(งาน ค.ศ.1995 ของจาร์มุช(Jim  Jarmusch)เป็นฉาก ๆ จากต้นจนจบ

งานของกร็องดิเออส์อาจนับญาติทางวัฒนธรรมได้กับงานหลายสาย แล้วแต่บรรทัดฐานไม่ว่าจะเป็นงานขึ้นหิ้งของบรมครู(เช่น มัวร์เนา(Murnau) ทาร์คอฟสกี(Tarkovsky)แฮร์โซก(Herzog) แบร็คเคจ(Brakhage)) งานด้านภาพ(แคสเปอร์ เดวิด ฟรีดดิช(Caspar David Friedrich) เทอร์เนอร์(Turner) จอห์น มาร์ติน(John Martin)) กวีนิพนธ์-วรรณศิลป์(เกออร์ก ทรากึล(Georg Trakl) อาเดลแบรต์ สติฟเตอร์(Adalbert Stifter)) รวมถึงงานชิ้นก่อน ๆ ของตนเอง

กล้องไหวระริก กระแทกกระทั้น เหม่อลอย ปล่อยภาพหลุดศูนย์เล็ง พร่าพริ้ว อยู่ร่ำไป ความมืดสยายอำนาจ บทพูดหากไม่ส่อเสียด ก็เหมือนดอกพิกุลจะร่วง(คุณไม่รู้ว่าฉันเป็นใคร แต่ฉันรู้ฉันต้องการอะไรจากคุณ) ภูมิโสตล้วนเข้าฝักมีทีเด็ดเนียนแน่น ครบเครื่องทั้งระนาบเสียงและการถ่ายทอดความรู้สึกผ่านเสียง และส่วนที่จริงยิ่งกว่าก็คือวูบประสบการณ์จากการอ้างอิงทางวัฒนธรรม อึดใจสุดตะลึงของหนังเอง ว่าด้วยกำเนิดแห่งดนตรี(ไม่ปรากฏดนตรีประกอบอีกต่างหาก) เริ่มจากเสียง จากนั้น(ไร้เทียมทาน)เปียนโนก็เข้าผสมโรง การปรากฏโฉมของ Liederkreis ของชูมานน์แบบไม่มีปี่ไม่มีขลุ่ย และถือเป็นหนึ่งในการพริ้วผลัดสุดเฉียบคมของหนัง “เสียงเธอไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป” พี่ชายเปรยกับน้องสาว เพียงประโยคเดียวก็พาหนังโบยบินสู่ห้วงทิพยธรรม

แต่อาจมีหลายเสียงแย้งว่า ก็ใช่จะไม่เคยสัมผัสและรู้เห็นความกลมกลืนในแบบเดียวกับ Un Lac เอาเสียเลย หนังงอกงามอยู่ในคนดูเพื่อต่อยอดลูกล่อลูกชนไปไม่สิ้นสุด ภาพและเสียงแรกทยอยหลากมาระลอกแล้วระลอกเล่า การขยักขย่อนเิปิดตัวสมาชิกในครอบครัวทีละคนสองคนเป็นไปตามโครงสร้างการสั่งสมแรงปะทะและปะทุ จู่ ๆ แม่ก็โผล่มา คนแปลกหน้า พ่อ และต้องไม่ลืมม้า หนึ่งในตัวละครสำคัญของหนัง

เสน่ห์ของหนังอยู่ตรงความสดสะพรั่ง ไม่ว่าจะเป็นอากาศบริสุทธิ์ ผิวพรรณผุดผ่อง (ผิวหนังในในหนังเรื่องอื่น ๆ ดูจอมปลอมไปถนัดตา) ท่วงทีและท่าทางแปลก ๆ ดังที่แกรนท์ แม็คโดนัลด์(Grant McDonald)ตั้งข้อสังเกตว่า เป็นการสำแดงองค์ความรู้ต่อเรือนร่างมนุษย์และโดยเฉพาะอย่างยิ่งร่างกายในท่วงท่าพิเศษ มีการแหงนหน้า เหยียดคอ พร้อมกับกระพริบนัยน์ตา การเพ่งมองต้นไม้ การเงี่ยหูฟังเสียงแว่ว ความรู้สึกขณะปุยหิมะร่วงหล่นลงบนเรือนผมและใบหน้า ลวดลายควบกล้ำคาบลูกคาบดอกดังกล่าวมีให้เห็นตั้งแต่ช่วงท้ายของ La Vie Nouvelle แล้ว โดยในครั้งนั้นเป็นการห้ำหั่นกันระหว่างความเกรี้ยวกราดมุทะลุกับการจุติ ที่ต่างพันตูทะลวงผ่านเสียงกรีดร้องในห้วงอวกาศ แต่ครั้งนี้มาในรูปการรำพึงรำพันและครุ่นคำนึงถึงความรัก

ฉากหลังเมื่อผนวกเข้ากับแบบแผนเฉพาะตัวของกร็องดริเออส์ทั้งในเชิงตัดต่อภาพ เคลื่อนกล้องและใช้เสียง ภูมิทัศน์ความรุนแรงทางกายภาพจึงเดือดปุดอยู่เสมอไม่ว่าในยามร้างไร้ผู้คนหรือมีการห้ำหั่นให้เห็นต่อหน้าต่อตาก็ตาม ความดุดันอันเป็นมรดกตกทอดจากหนังสามเรื่องชัดเจนอยู่ในสุนทรียะเนตรวิถีครั้งนี้ นอกจากนี้ อาการตะครั่นตะครอ สะดุ้ง ผวาในหนังทั้งสามเรื่องยังเป็นแหล่งฟูมฟักภาวะเคลิ้มละลิ่วไปสู่อีกระดับของความรู้สึกหลังจากกระเสือกกระสนผ่านภาพพฤติกรรมหนักหน่วงข้นคลั่กไปได้สักพัก ชะรอยตัวละครหัวอกเดียวกันจากหนังสองเรื่องก่อนหน้านี้คงจะกินอยู่กับปากอยากอยู่กับท้องว่าการปรี่เข้าประจัญบานพันตูกับ คือการทะลวงฝ่าประตูสู่อีกโลกหนึ่ง ใน Un Lac สภาพแวดล้่อมอันทุรกันดารและโรคประสาทรวนของอเล็กซี คือประตูสู่โลกใบเดียวกันนั้น มุมมองคนวงนอกอาจเห็นเป็นภาพการจองจำ แต่คำสารภาพจากคนทที่ตกเป็นจำเลยจากภาพติดตานั้นกลับยืนยันว่าพวกเขาหาได้ทุกข์ทรมาน แถมยังปลอดโปร่งและยังคงตื่นตาตื่นใจกับโลกทัศน์และสภาวะแปลก ๆ ใหม่ ๆ ที่ผ่านเข้าสู่ห้วงการตระหนักรู้

ด้วยเหตุดังนี้ อาการป่วยไข้ของอเล็กซีจึงเป็นพาหะในอุดมคติเพื่อสนองตัณหาของผู้กำกับในการวาดลวดลายกระตุกขวัญตัวละครเจ้าของประพฤติกรรมกักขฬะ คือองค์ประกอบหนึ่งของการยกระดับภายใน

บทสรุปของหนังเป็นภาพอเล็กซีรวบรวมความเด็ดเดี่ยวผ่าทางตันสัมพันธภาพแนบแน่นเกินเหตุระหว่างเขากับน้องสาว และปล่อยเธอไปโดยไม่ผูกใจเจ็บหรือหึงหวง ตอนใกล้จบจะมีช่วงอึดใจแห่งความทรงจำอันเป็นผลึกหัวกะทิของแก่นความคิดดังกล่าว ในคืนที่เยอร์เชนกับเฮจีตกร่องปล่องชิ้นกัน การเปิดบริสุทธิ์ไม่เพียงเป็นการลิ้มรสกามสุขหนแรกหากยังเป็นจุดหักเหในชีวิตของเฮจี ชะตากรรมของเธอฝากไว้กับชายแปลกหน้านับแต่นั้น วันถัดมาระหว่างออกไปเดินดง เฮจีครวญเพลงให้พี่ชายฟัง เนื้อทำนองดนตรีเจื้อยแจ้วผ่านริมฝีปากเธอกลบเสียงธรรมชาติรอบข้างเสียสนิท ถือเป็นกลบทการเล่าสุดแสนกินใจดุจดังฉากการฉายเดี่ยวมโหรีใน Tokyo Sonata ของผู้กำกับคุโรซาวา (Kiyoshi Kurosawa)เสียงเปียนโนเปล่งขึ้นมาไม่มีปี่มีขลุ่ยเพื่อคลอเสียงของเธอพริ้ว จากที่อึกทึกอึงมี่ด้วยสรรพสำเนียงของธรรมชาติอันขัดสนดนตรีกาล ชั่วอึดใจนั้นช่างแสนชุ่มชื่นหัวใจ วาบหวามเป็นที่ยิ่ง

อเล็กซีเปรยขึ้นว่าเสียงเฮจีเปลี่ยนไป แตกต่างจากเมื่อก่อน เขาตระหนักได้ในระหว่างนั้นว่าสมควรแก่เวลาที่เขาจะต้องปล่อยเธอไป เมื่อเรื่องราวพ้นผ่านงวดขมวดมาจนบัดนี้ เนื้อแท้ของการพันตูระหว่างตัวละครใน Un Lac ลงเอยด้วยประการฉะนี้ แทนที่จะมึงมาพาโวยเลือดตกยางออก หนังกลับใช้สิ่งแวดล้อมภายนอกบ่งบอกกล่าวความเป็นไปในหัวอกอเล็กซี

หลังพายุความฉุนเฉียวสงบ อเล็กซีประจักษ์ถึงรักแท้ที่ชายแปลกหน้ามีต่อเฮจี เขาก็เห็นใจตามประสาคนหัวอกเดียวกัน หนังจบลงตรงนี้ เฮจีกับเยือร์เชนพากันข้ามทะเลสาบที่เห็นตอนเปิดเรื่อง สมาชิกครอบครัวมีอันต้องพลัดพรากกันเป็นครั้งแรก

ผลงานล่าสุดของกร็องดริเออส์เป็นบทพิสูจน์ว่าต่อให้ฉากหลังหรือทางหนีทีไล่การเล่าจะเปลี่ยนไป แต่ตัวตนและลวดลายผู้กำกับยังกังวานอุโฆษอยู่ในตัวงานมิเสื่อมคลาย ดังนั้น แม้จะกังขาคับข้องกับงานยาดำสองชิ้นแรก มาบัดนี้สาวกโล่งอกกันได้ว่าเขี้ยวเล็บของกร็องดริเออส์ยังคมกริบเฉียบฉมังไม่แปรเปลี่ยน

วันปิดงาน(เทศกาลภาพยนตร์นานาชาติลาส์พาลมาส(Las Palmas)ประจำปีค.ศ.2009 Un Lac ได้รับรางวัลสาขาการกำกับศิลป์และนวัตกรรม ฟิลิป กร็องดิเออซ์ส่งสารผ่าน SMS มายังเจ้าภาพจัดงาน “ผมขอบคุณกรรมการใหญ่ของเทศกาลภาพยนตร์ลาส์พาลมาสที่มอบรางวัลทั้งสองแก่ Un Lac ผมยินดีมากเป็นพิเศษที่ได้รับรางวัลจากประเทศที่ผมหลงไหล ชื่นชมแสง และนวัตกรรมนิยามนี้สำหรับพลังและธาตุแท้อันหาที่สุดไม่ได้ของหนัง ช่างกินใจเสียนี่กระไร ผมไม่สามารถไปร่วมงานได้เพราะหนังผมกำลังจะออกฉายในฝรั่งเศสอยู่ในไม่กี่ชั่วยาม แต่ระยะทางไหนเลยจะเป็นอุปสรรคกีดขวางมิให้ผมน้อมรับรางวัลดังกล่าวด้วยใจอันพองโตมิยิ่งหย่อนไปกว่าน้ำใจจากฝ่ายผู้มอบ เพราะปฏิบัติการเชื่อมโยงลาส์พาลมาสกับปารีสนี้สเป็นมรรคผลได้ก็ด้วยความเร็วแสง แสงแห่งภาพยนตร์อันเป็นแสงที่อาบร่ำภาพชีวิตเราทั้งหลาย ขอบคุณอีกครั้ง – ฟิลิป กร็องดริเออส์”

จบ

เก็บความและแปลจาก

1. Jordan, Randolph. 2009. ‘Town and Country –City Films and the Wilderness at FNC 2008′. http://www.offscreen.com/biblio/pages/essays/town_and_country/
2. Martin, Adrian.’Unfinished Diary Las Palmas ‘09′. http://www.rouge.com.au/13/diary.html

Be warned, trying to find the source of this film’s power is a mistake. It’s power is indelible, but impossible to grasp. Mirror is a film by Andrei Tarkovsky, a Russian filmmaker. When originally asked to see it, I chose not to. I know Tarkovsky, I’d seen his other films, and loved them, but was not foolish enough to try to tackle another one.  He aptly said about his films that he expected half the audience to leave half-way through and the other half to get something out of them. I am often in the first half—and it takes a real soldier to be amongst the second half. His statement is not false my dear compatriots.

I eventually watched only the last scene. I left feeling like I had understood nothing. It was beautiful. Stunningly beautiful. An image of a bird had been left. But only this one image—A bird lays on a mattress in a bed of it’s own wax-covered feathers when a hand reaches into the frame and grasps it with a tired strength.  The camera watches and then reacts as if sick of watching, and shoots up, finds a calm stillness, and then suddenly the bird tossed into the air, freeing itself, and flapping it’s wings and it takes flight in a graceful slow-motion.

In life, I believe there are moments that are slowed down. I imagine getting shot at slows down time a little bit, and you become ultra sensitive to the world around you. Watching this bird, in this film, did that. The shot of the bird flying through the frame is .68 seconds. To me, it was something that lasted much longer. Its grace swallowed me. I refused to watch the film for a long time after that.

That shot had told me all I needed to know.

I eventually did see the rest of the film. That shot was devouring me. I watched the film and it was good. I watched it again, and it was better. The third time, I understood vaguely as if the blinds were cracked that the film corresponded to emotion, so plainly that at first it seems to be speaking a different language, one we all know, we just can’t expect others to speak in. If most film gives you a story and asks you to relate, this relates to you, and then gives you a story. It asks to be instantly implanted into your experiences. And you must understand your part in the film. It requires patience to first give in, to be able to come at it without presumption or pretension, it requires an open canvas(to be painted on) and a sharp eye. It must be watched intensely, or it will pass like a faint breeze for this film is a whisper, a quiet and sullen whisper of a man who watches his life from his deathbed as he remembers it—not as it happened.  Mirror simulates the human psyche, and its grace as it travels from dream to reality and back to dream.

It preaches of the world which we live in, not which we see.

”Bogăţii, plăceri, măriri, ce sunt toate acestea, când se aruncă trupul în groapă şi când sufletul se duce în veşnicie ?  Cugetaţi la aceasta chiar de astăzi, chiar din acest moment, câci mâine poate nu va mai fi timp …

Lucraţi cât e ziuă, adunaţi-vă comori în cer … care nu pier … ”

(Mat. VI, 20)