Jan Sluijters Tonia Stieltjes (Negerin met rode sjaal) 1922 Jan Sluijters tentoonstelling collectie Singermuseum Laren

Tot 5 februari 2012 was in het Singer in Laren de tentoonstelling Sluijters te zien. De tentoonstelling werd  verlengd wegens groot succes, meer dan  85.000 bezoekers kwamen kijken. Het was dan ook een mooie en zorgvuldig samengestelde tentoonstelling met soms prachtige werken van Jan Sluijters.

Dit schilderij met Sluijters model Tonia Stieltjes was een paar jaar geleden ook al te zien op de tentoonstelling Black is beautiful, Rubens tot Dumas in de Nieuwe Kerk (2008) Haar voorkomen en lichtbruine huidskleur bleken voor Sluijters een grote inspiratiebron.

Dit naar voorbeeld van wat er in het buitenland gebeurde op het gebied van de kunsten en naar voorbeeld van Kees van Dongen. Zie bijvoorbeeld Lucie en haar Partner in de collectie van de Hermitage in St Petersburg

http://www.hermitagemuseum.org zoek collection/Paintings/

In Duitsland en Frankrijk hadden de expressionisten en fauvisten hun zoektocht naar vernieuwing verbonden aan hun voorbeeld Paul Gauguin 1848 –1903. Gauguin had de waarneembare wereld achter zich gelaten en omarmde de symbolische en emotionele wereld van kleur om de geciviliseerde wereld verder los te kunnen laten.

Paul Gauguin, The Spectre Watches Her 1892 Albricht Kox gallery Buffalo New York

Jan Sluijters oriënteerden zich op Parijs en de fauvisten waaronder landgenoot Van Dongen. Tijdgenoot en kunstcriticus Albert Plasschaert verwoordde de zoektocht naar kleur bij Sluijters met: ‘Kleur is zijn betekenis van leven en gevoelens.’

Bij Sluijters vertegenwoordigen donkere mensen een interessante kleur of vorm, of zijn ze interessant voor een impressie met contrasten. Sluijters was een typische huidschilder zoals Rubens dat ook al was geweest.

pp Rubens

Daarbij was hij, met Kees van Dongen, een van de eerste Nederlandse kunstenaars die rond 1920 zwarte vrouwen als zelfstandig naakt ging schilderen.

Dit kreeg in de jaren dertig grote navolging bij kunstenaars als Jack Hamel 1890 –1951, Armand Bouten 1893 –1965 en H.J. Wolter 1873 –1952, en werd na de Tweede Wereldoorlog verder uitgewerkt door Aat Veldhoen (1934), die meer dan de vooroorlogse kunstenaars er een erotische lading aan gaf.

Zelf vertelde Sluijters in 1937 aan Peggy Vlug wat hij in vrouwelijke modellen zocht: ‘De mooiste vrouwen zijn niet onze liefste modellen. Wat men noemt een grote schoonheid, wat op het eerste gezicht ook vaak heel aangenaam is om naar te kijken, dat wordt, als wij het willen schilderen, dikwijls saai en vervelend’

Op het schilderij Negerin met rode sjaal speelt ook weer de keuze voor kleur de hoofdrol. Tonia Stieljes, zit naakt op een canapé met een rode doorschijnende sjaal om zich heen gedrapeerd. Ze draagt de groene sieraden, die op bijna elk werk te zien zijn dat Sluijters van haar maakte.

Het werk heeft warme kleuren en een zachte penseelvoering. Sluijters kiest hier voor de kleuren okergeel en bloedrood. Het geel is glinsterend satijnachtig, het rood ligt doorzichtig over Tonia’s bleekbruine huid. Alles lijkt aanraakbaar te zijn aan dit werk, behalve het gezicht van Tonia. Zij kijkt de beschouwer vanonder een hoofdband afstandelijk en vanuit de hoogte aan. Het heldere groen van haar oorbellen weerspiegelt in de huid van haar gezicht en hals.

In 1929 exposeerde Sluijters dit werk bij kunsthandelaar Van Lier in Amsterdam.

Carel van Lier met een schilderij van Jan Sluijters

Albert Plasschaert schreef in een recensie over die tentoonstelling waarbij het werk werd afgedrukt, lyrisch over het schilderij:

‘De zware figuur van de vrouw heerscht: zij heerscht op deze tentoonstelling. De negerin is een der beste die Sluyters ooit naar haar die hem steeds door haar verschijning aanzette, maakte. Het is een schilderij voor een museum tenminste als dit luchtig bedekte naakt den museumdirecteuren en hunne commissies van te brave schilders niet in een onpicturale angst […] te onkies lijkt. […] Ik herhaal dit schilderij met zijn zwarte en grootse figuur hoort ten eerste thuis in een openbare verzameling of in een collectie waar stoutmoedigheid tegenover alle benepenheid te vinden is verenigd met deze keuze.’

Andere recensenten uit die tijd reageerden even enthousiast.  Het werk werd door sommigen als hét voorbeeld gezien van Sluijters’ hartstocht voor de kleuren van verf en van huid.

Ondanks de oproep van Plasschaert was tot voor kort nog steeds in privébezit. Singer Laren kocht het in 2009

Jan Sluijters in zijn atelier. Voor hem een van zijn kinderen.

Esther Schreuder

———————————————————————————————————————————–

Zie voor voetnoten en meer de catalogus Black is beautiful, Rubens tot Dumas (uitverkocht) 2008

Zie Jan Rudolf de Lorm over de aankoop en het werk http://www.singerlaren.nl/museum/museum-nieuwste-aanwinst

Documentaire over de tentoonstelling bij Uitzending gemist

English under construction