Ofte kiu interesigas pri lingvistkon auxdas pri esperanton kaj legas pri gxin. Mi auxdis pri esperanton kun 16 jaroj kaj, kiam mi ekfaris 17 jarojn, mi ofte foriris el fizikprelegado por iri al biblioteko kaj legis iomete pri Esperanton. Komence: cxio bone, cxio simpla, 16 reguloj sen esceptajxoj. La Esperanta Lingvo promesis ion, ke neniu, nenie, neniam plenumus – nek uzanto 500 pagxoj.

Laux oni rigardas, mi ne bone lernis esperanton kaj, evidente, mi ne scipovas gxin. Sed mi scias iomete kaj, iam, mi legas pri gxin. Mi hodiaux legis tion en twitter: “Kvar minus naŭ estas minus kvin.”

Mi konsentas, almenaux pri la kalkulado. La esperanta gramatiko instruas ke:

20.1.3 Kondicionalo: US-finaĵo

Kondicionala verbo, verbo kun US-finaĵo, estas uzata por agoj kaj statoj nerealaj, imagaj aŭ fantaziaj. US-formo ne montras la tempon de la ago.

Evidente tio konfusigis min cxar, se la reguloj ne havas esceptajxojn, minus devus esti verbo, sed gxi ne estas, laux oni scias.

Do, mi konsultis la vortaron kaj tio estas la rezulto:

Esperanto-Portugala: minus → menos (matemática)

Esperanto-Angla:  minus → minus

Esperanto-Esperanto: minus → “forprenu la sekvantan”; minuso: la signo “-” en kalkulado (8-3=5 ok minus tri estas kvin)

Konsideranto la problemon, mi sercxis amikinon, kiu ankaux komprenas esperanton kaj kiu ankaux studas lingvistikon kaj sxi demandis al mi: “Finfine, cxu la frazo estas gxusta aux malgxusta?”

“Laux mi pensas”  – mi rediris – “gxi estas gxusta kaj malgxusta – kaj la esperanta lingvo estas lingvo kiel cxiuj. Kaj nek 500 pagxoj skribataj pri gxi klarigus gxiajn regulojn nek gxiajn esceptajxojn.”

Unu el la manieroj por formi latinajn verbojn konsistas je meti prefikson antaux la verbo, por sxangxi gxian signifon.

Jen kelkajn prefiksojn de la Latina Lingvo.

Kiam oni uzas tiajn prefiksojn kun la verbo fero (eo: porti, pt: levar, trazer) oni faras la sekvantajn rezultojn:

Laux oni povas rigardi, kiam la Latina farigxis la Portugalan, la signifoj de la prefiksoj kaj de la verbo fero preskaux estingis. Tio estas: nenio je la verboj conferir, inferir, oferecer, proferir, preferir kaj referir (kaj la esperantaj verboj konstati, dedukti, oferi, preferi, prononci, raporti kaj suferi memorigas la latinajn signifojn de la verbo fero (porti) aux de la prefiksojn.

Felicxe oni havas, portugale, la verbo “transferir”, por rakonti la historon! (Cxar gxi similas, fonetike kaj sence, kun la latina formo)

(Kiam la esperanta formo de la verbo similas la portugalan aux latinan -fonetike aux sence- mi dikis gxin)

(La informoj pri la latina lingvo estas el “Gramatika Vortaro globo”, skribita de Paulo Ronái)