Noam Chomsky, Mislukte Staten, Machtsmisbruik en de aanslag op de democratie, uitgeverij Epo, 2008, 335 blz.

cover

Noam Chomsky is één van die weinige auteurs die me altijd weet te boeien. Hij levert steevast de bewijzen voor wat iedereen aanvoelt: de VS is hypocriet en weinig democratisch. En dat ondanks de mening van de publieke opinie in de Verenigde Staten die volgens de opiniepeilingen een compleet ander beleid voorstaat.

Ook in de VS geeft de man in de straat prioriteit aan een goede sociale zekerheid, een stevige gezondheidszorg, ja, zelfs aan het eerbiedigen van de VN-resoluties, het respecteren van internationale gerechtshoven, … Het democratisch deficiet wordt in de VS versterkt door een compleet gebrek aan kritiek bij  de media die enkel plaats maken voor de vaak gelogen ’officiële’ versies. De verkiezingsstrijd is er vooral een strijd van nikszeggende publiciteitscampagnes. In de VS worden enkel de belangen van de financiële instellingen, de bedrijven en de extreem rijke bovenklasse gediend. Als ‘mislukte staat’ beschermt de VS haar burgers niet tegen geweld, werkloosheid of ziekte. Voorrang ligt bij een korte termijnpolitiek in functie van het verwerven of conserveren van macht en rijkdom.

Als ‘mislukte staat’ gedraagt de VS zich als een outlaw die internationale verdragen en internationaal recht met minachting wegwuift: de internationale rechten van de mens, het Nürnbergprincipe (dat de hoogst geplaatste personen aansprakelijk stelt voor misdaden tegen de vrede en tegen de menselijkheid), het non-proliferatieverdrag, het Kyoto-protocol, het gezag van de VN (-resoluties) en het Internationaal Comité van het Rode Kruis, … Ze worden strikt toegepast om investeerders een veiliger (lees: ongebreidelde vrijheid in functie van hun vennootschapsbelangen) wereld te garanderen, maar ze zijn eigenaardig en overbodig als ze Washington verhinderen om agressie uit te oefenen en misdaden te begaan. Naargelang vriend of vijand worden verschillende maten en gewichten toegepast.

In tegenstelling tot wat velen denken, toont Chomsky in het boek aan dat dergelijke internationale politiek geen uitvinding is van Reagan of Bush. In tegendeel, dergelijke houding is de rode draad in het binnen- en vooral buitenlandbeleid van de VS. De fundamenten zouden reeds gelegd zijn door John Quincy Adams en Woodrow Wilson.  Het rust op drie pijlers: de ‘zogenaamde’ rechtschapenheid van de VS, hun missie om de wereld te bevrijden door hun (zelf)verklaarde idealen en de ‘American way of life’ te verspreiden, en het geloof dat God de VS deze rol heeft toebedeeld. De regering van de VS verkoopt haar nefaste beleid als ’illegaal maar legitiem’ of als ‘preventieve zelfverdediging’. Zo stelt men zichzelf boven het internationaal recht en de internationale rechtspraak en gunt men zichzelf het recht om naar goeddunkten te reageren ‘op elke uitdaging van zijn macht, positie en prestige, en om onbegrensde toegang tot essentiële markten, energievoorraden en strategische middelen te verzekeren’.

De voorbeelde zijn legio en geven vooral het falen van dergelijk beleid aan: De NAVO-bombardementen op Servië in 1999 verhinderden niet de moorden en de gruwel in Kosova, integendeel, ze gaven er een aanleiding voor. Hetzelfde kan gezegd van interventies in Oost-Timor, Irak, Latijns-Amerika, Centraal-Azië, … De strijd tegen het terrorisme moet vooral het staatsterrorisme van de VS en haar bondgenoten verhullen. Wanneer oude vijandsbeelden worden doorprikt dienen nieuwe zich aan: het communistische gevaar in de Koude Oorlog, de strijd tegen drugs, de as van het kwaad, de schurkenstaten met hun vernietigingswapens, de strijd tegen het terrorisme, … alles onder het mum van de noodzaak aan democratische (lees: gezagsgetrouwe) transformatie. Vreemd is dat de eenvoudige burger altijd berooid uit deze democratische transformatie komt en bijna altijd verarmd is en bloot staat aan repressie en terreur. Donald Rumsfeld baseert er zelfs zijn onderscheid tussen het oude en het nieuwe Europa op in. Het Oude Europa staat voor de landen waarvan de regering dezelfde houding aanneemt ten aanzien van de oorlog in Irak. Het Nieuwe Europa wordt vertegenwoordigd door Berlusconi en Aznar die hun steun aan de oorlog uitspreken.

Uitzonderlijk veel ruimte maakt Chomsky in ‘Mislukte Staten’ vrij voor het Midden-Oosten. In 40 pagina’s beschrijft hij de nefaste en leugenachtige politiek van Israël in de Palestijnse gebieden en de steun van de VS hiervoor. Deze 40 pagina’s zijn een must voor wie op korte termijn het conflict in Palestina ten gronde wil begrijpen. Voor wie daar nog mocht aan twijfelen toont Chomsky aan dat Israël in de Palestijnse gebieden niet meer noch minder op het oog heeft dan een etnische zuivering.

De VS vechten hun strijd heus niet alleen met wapens of terreur. Ook de zogenaamde vrijhandel lijkt een machtig wapen.Vrijhandel omvat volgens de vrijhandelsakkoorden vooral het monopolie om prijzen te bepalen (bijvoorbeeld in de farmaceutische industrie) en protectionistische maatregelen uit te vaardigen waar multinationals hun voordeel uit halen. ‘Eén van de methodes om de invloed van het volk te beknotten is privatiseren. Dat gebeurt niet alleen met primaire voorzieningen zoals water en energie, maar ook met de diensten, gezondheidszorg, onderwijs, …  Op deze wijze wordt een ‘virtuele senaat’ gecreëerd van investeerders en geldschieters die een vetorecht hebben over regeringsbeslissingen.’

De manier waarop het amerikaanse parlementaire systeem werkt doet ‘nog het meest denken aan het organigram van een topbedrijf. … De getrouwen worden beloond, en mensen die ‘partijleiders ook maar een strobreed in de weg leggen’ worden gestraft.’ -Vraag is of het er in ons land anders aan toe gaat.-

Ook de eigen bevolking wordt door de VS niet gespaard. Ook in eigen land gaat het ultraliberale beleid gepaard met hogere werkloosheid, dalende of stagnerende lonen, hogere kindersterfte, kleinere groei, … De ongelijkheid is gegroeid, de armoede en criminaliteit niet of nauwelijks teruggedrongen, de terroristische dreiging is groter en intenser dan ooit. Een mogelijke nucleaire terreurdreiging wordt volledig ontkend. Nooit eerder bemoeide de overheid zich zo sterk met onderwijsprogramma’s. Het religieuse fundamentalisme wordt in de scholen toegelaten, universiteitsdepartementen die het Amerikaanse buitenlandbeleid steunen krijgen meer subsidies. …

In zijn nawoord ziet Chomsky toch een aantal kansen op verandering en het inperken van de macht van de VS. Deze worden vooral van buitenaf geïnitieerd: Nieuwe bondgenootschappen in Zuid-Oost-Azië, intense samenwerking tussen landen in Latijns-Amerika, de georganiseerde mondiale contacten van mondige burgers binnen de andersglobalistische beweging en de arbeidersbeweging, het aanhalen van de banden tussen China en de EU, het lef van regeringsleiders om de nefaste dictaten van de Wereldbank en het IMF naast zich neer te leggen, …

Nog één citaat als uitsmijter:

‘Als de samenleving de (baby)boomers kon onderhouden tot hun twintigste, is er geen fundamentele reden waarom een veel rijkere gemeenschap, met een veel hogere productie per werknemer, hen niet zou kunnen onderhouden tot hun 65ste of hun 90ste. … De misleidingscampagne heeft vooral bij jongeren haar doel bereikt. 70 procent van de studenten maakt er zich zorgen over dat het pensioenstelsel er niet meer zal zijn tegen de tijd dat zij het nodig hebben. Dat is een grote overwinning voor de mensen die de sociale zekerheid willen afbouwen. De campagne van misleiding toont nog maar eens de doeltreffendheid van zorgvuldig uitgedachte propaganda die uitvergroot wordt in de media.’

In de VSA is het al uitgebreid aan bod gekomen, bij ons al een pak minder. Anheuser-Busch (brouwer van Budweiser, hét Amerikaanse bier) wordt namelijk overgenomen door InBev. Amerikaanse patriotten uit het ganse land hebben nu organisaties opgericht als “Save Our Beer”, “Save Budweiser”, “Save Anheuser-Busch”, “Drink American”, etc… Voor vele Amerikanen is het ondenkbaar dat een Amerikaans bedrijf wordt overgenomen door een buitenlands bedrijf en dat er zo op hun markt buitenlandse spelers komen.

Dit toont alleen maar hoe hypocriet en ronduit belachelijk de Amerikanen denken. Dat de Amerikaanse bedrijven een enorme grip op de wereldeconomie hebben, dat bedrijven als McDonalds/Starbucks/Burger King overal ter wereld lokale bedrijven uit de markt duwen, etc…, is voor hen blijkbaar volledig doodnormaal. Maar zodra één Amerikaans bedrijf wordt overgenomen door een buitenlands bedrijf, dan is het opeens alle hens aan dek. Deze reactie hoeft echter niet te verbazen, de VSA is immers, ondanks hun grote woorden over vrije markt en vrijhandel, één van de meest protectionistische landen ter wereld. Wist u bv dat in de Amerikaanse havens Amerikaanse havenarbeiders enkel Amerikaanse boten mogen afladen? Buitenlandse boten moeten dus hun cargo overladen op Amerikaanse.

Het Amerikaanse streven naar vrijhandel, vrije en open markten, etc… is, zoals reeds vaker gezegd, niets meer dan een schaamlap om te zeggen dat andere markten open moeten staan voor Amerikaanse producten en bedrijven, maar dat het omgekeerde zeker niet van toepassing mag zijn.

“Industriële landbouw oorzaak van genocide onder de boeren.”

Industriële landbouw is een efficient systeem om de boeren te beroven van hun rijkdom en hen in de schulden en onteigening te storten.

Industriële landbouw vertaalt zich ook in economische oorlogsvoering tegen de armen. Honger is in de Derde Wereld proportioneel meegegroeid met de verspreiding van industriële landbouw en de globalisering van de handel in exportgerichte voedselgrondstoffen. Dit is geen toeval.

Globalisering heeft de dood van de democratie nodig. De crisis waarin de democratie verkeert door de globalisering komt voort uit een overtuiging dat mensen en hun rechten niet tot het hart van de democratie behoren. De geest die wordt geschapen door de economische globalisering heeft twee belangrijke blinde vlekken – het kan de mens niet zien en het kan de natuur niet zien, en uiteraard kan het de innige band tussen de mens en de natuur niet zien.

Terwijl we onze ecologische en sociale gemeenschap op het platteland vermorzelen, verhogen we onze aandrift tot geweld en verminderen ons gevoel voor medelijden en mededogen. Het is in de dagelijkse ontmoeting tussen de soorten dat we onze beste lessen leren in diversiteit en democratie.

	Dr. Vandana Shiva

Dr. Vandana Shiva is directeur van de Research Foundation for Science, Technology and Ecology in New Dehli, India en als oprichtster van de geweldloze boerenbeweging Navdanya, is ze wellicht hét icoon van de andersglobaliseringsbeweging.

“Ik ben opgeleid tot een quantumfysicus en zou een leven vullen met puzzles binnen de quantumtheorie op te lossen.
In plaats daarvan, heb ik de laatste twee decennia gespendeerd aan het oplossen van puzzles over landbouw”,

stelt ze zichzelf voor op haar website. Navdanya rapporteert o.a. de verbanden tussen massale zelfmoord onder de Indische boeren en de monopolies en genetische manipulatie in de zaaigoedsector, de subsidieregelingen en vrijhandelsakkoorden op maat van de agro-industrie, privatisering van gemeenschapsgronden voor de productie van biobrandstoffen en het overnemen van de voedselverdeling door transnationale retailers. Ze is de schijnbaar onvermoeibare voorvechtster

1. van een lokaal geörienteerde voedseleconomie,
2. met als doel het conserveren van de bio-diversiteit,
3. middels zelfstandige, autonome boerengemeenschappen.

Haar beweging werd wereldberoemd met haar strijd (en uiteindelijke overwinning) tegen de eigendomsrechten die het Texaanse RiceTec Inc. claimde op de van oorsprong Indische basmatirijst. Ophefmakend zijn ook de “Quit India“-campagnes tegen de frisdrankgiganten Pepsi en Coca Cola, omtrent ondermeer waterrechten.

VIDEO: Vandana Shiva spreekt over het effect van globalisering op de voedingsindustrie en de mensen. (3 min)

OOK AANBEVOLEN: Een uitgebreid radio-interview met Dr. Vandana Shiva kan je beluisteren op www.democracynow.org: “Vandana Shiva on Farmer Suicides, the U.S.-India Nuclear Deal, Wal-Mart in India and More“

Enkele quotes uit artikels van Dr. Vandana Shiva, verschenen op www.navdanya.org.

uit: “Globalisation and the war against farmers and the land”

Mevrouw Vandana Shiva legt hier uit hoe…

1. een feminiene, duurzame landbouw…

Landbouw gebaseerd op diversiteit, decentralisatie en het verbeteren van de productiviteit van de kleine boerenlandbouw door ecologische methodes is een vrouwelijke, natuurvriendelijke landbouw. In deze feminiene landbouw wordt kennis gedeeld, andere soorten en planten zijn er verwanten, geen `eigendom’ en duurzaamheid is er gebaseerd op een zichzelf hernieuwende biodiversiteit en een rijkdom aan soorten op boerderijen om interne input te verzekeren. In onze paradigma’s is er geen plaats voor monoculturen van genetisch gemanipuleerde oogsten en industriële monopolies op zaaigoed.

2. degradeerde tot een masculine, oorlogszuchtige landbouw…

Monoculturen en monopolies symboliseren een masculine landbouw. De oorlogsmentaliteit, die schuil gaat achter de militair-industriële landbouw, laat zich aflezen uit de namen die gegeven worden aan onkruidverdelgers die de economische basis voor het overleven van de armste vrouwen in de landelijke gebieden in de Derde Wereld vernietigen. Monsanto’s herbicieden dragen namen als `Round up’, `Machete’, `Lasso’. American Home Products, dat samenging met Monsanto, noemt haar herbicieden `Pentagon’, `Prowl’, `Lightening’, `Assert’, `Avenge’. Dit is oorlogstaal, geen duurzaamheid. Duurzaamheid is gebaseerd op vrede met de aarde.

3a. en zo het zaad droeg voor het ontstaan van Sikh-terrorisme in Punjab…

En het geweld binnen landbouw is gelinkt aan het ontstaan van terrorisme in de Indische Punjab of het midwesten van de USA. In de jaren 80 wakkerde de landbouwcrisis het Sikh-nationalisme aan, waarbij werkloze en opstandige jongeren de wapens opnamen, welke uitgevoerd werden door dezelfde globale machten die de Indische landbouw hadden vernietigd en die naar India keken als een markt voor hun te duur geprijsde, niet-essentiële, vaak schadelijke producten en technologiën.

3b. of de aanslag van de Oklahoma bomber.

De Oklahoma bombing was het resultaat van een ontstaan van christelijke milities in het midwesten van de USA. En terrorisme binnen de VS, zoals in Punjab, was ook gelinkt aan een landbouwcrisis, waarbij de groeiende bezitloze Amerikaanse familiale boerenbedrijven ontvankelijk werden voor de nieuwe gospel van geweld en haat.

Tot slot spreekt ze over de symboliek van het zaaigoed voor een geweldloze landbouw:

Tijdens de eerste industriële revolutie – en de daarmee gepaard gaande kolonisatie – transformeerde Gandhi het `primitieve’ spinwiel tot een levend symbool van de strijd voor India’s vrijheid en zelfbeschikking. De `primitieve’ zaden van derdewereldboeren kunnen net zo wel tot symbolen uitgroeien in de strijd voor vrijheid en bescherming van het leven in de huidige context van herkolonisering van de Derde Wereld en haar bronnen van leven.

> lees het volledige artikel (engelstalig) www.navdanya.org/articles

uit: “India’s food wars” : hoe de WTO en retailers samenspannen

De retailers, zeg maar de supermarktgiganten, hebben – met behulp van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) – de aanval ingezet op de voedselverdeling in India:

Het afbreken van de onderhandelingen binnen de WTO zou wel eens bewust bedoeld kunnen zijn om de weg vrij te maken voor bilaterale “vrijhandelsverdragen”, welke de markttoegang van het Noorden tot markten in het Zuiden versterken en versnellen. Dit is duidelijk wat er nu aan het gebeuren is in de voedings- en retailsector.

Het falen van de WTO-onderhandelingen tussen de Viervuldigheid – U.S.A., Europa, Brazilië en India – wordt nu gebruikt door Europa om toegang te krijgen tot India’s enorme retailmarkt, welke meer dan 40 miljoen mensen tewerkstelt om in de basisbehoeften van meer dan een miljard te voorzien.

Europees commissaris voor Landbouw, Mariann Fischer Boel, zei hierover op een meeting met Europese experten in landbouwhandel:

“De Indische middenklasse is hongerig naar opwindende voedings- en drankbelevenissen die boven de Indische keuken uitstijgen. En deze klasse groeit à rato van 35 miljoen mensen per jaar, of met andere woorden, de bevolking van een middelgroot Europees land.”

Wanneer zoveel buitenlandse bedrijven hun verkoopposities in India kunnen versterken, voegde ze er aan toe, betekent dit dat de Europese voedselverwerkende bedrijven ook

“a piece of the action”

nodig hebben.

Het verkopen van voedsel via de retail in India wordt zodoende een belangrijk ‘deel van de actie‘ in de globale handelsoorlogen. Maar…

(…) dit gaat over meer dan handel. Voor de Indiërs gaat het over cultuur en ecologie, over tewerkstelling en voedselveiligheid.

Het plan is om de lokale ‘markt-op-mensenmaat‘ – met haar lage kosten – als “primitief” voor te stellen en de van airconditioning voorziene supermarkt als “gesofisticeerd”.

Een soort van retoriek, die sterke gelijkenissen vertoont met de propaganda die voorafging aan – bijvoorbeeld – de oorlog in Irak…

Met Walmart en TESCO, die hun pijlen richten op de Indische middenklasse, wordt de oorlog verklaard aan de Indische voedselcultuur. De Indische cultuur van vers voedsel moet de stempel van “inferieur” krijgen om de voorverpakte en verwerkte voeding in de rekken van de supermarkten “superieur” te doen lijken. En deze culturele oorlog over voedsel gebruikt daarbij ook pseudowetenschap als een wapen.

… “beargumenteerd” door embedded media…

met een exemplarisch artikel in India Today, waarin kopen in een kleine groentenhandel wordt beschreven als “90% transpiratie, 10% inspiratie” en kopen in een supermarkt als “90% inspiratie en 1-% transpiratie”.

Het hoeft weinig verder betoog, wanneer Dr. Vandana Shiva daarover zegt…

Het Walmart model van lange toeleveringslijnen is energie-intensief en dus broeikasgas-intensief.

Wanneer de grote supermarktketens claimen iedere groente en elk soort fruit in ieder deel van het land op eender welk moment te zullen aanleveren, betekent dit dat de afstanden die voedsel zal afleggen groter zullen worden.

Met allerhande gevolgen vandien:

• een nog grotere verkeerschaos en luchtvervuiling op de Indische wegen,
• door de grootste opkoper te zijn, bepaalt Walmart het lot van de producenten, m.n. of ze nog zullen produceren en tegen welke prijs ze hun producten zullen verkopen,
• Walmart vernietigt de kleine, onafhankelijke retailers zoals het dat deed in de USA,
• kleine voedselverkopers in de straten van Delhi werden al gebannen, ookal toonde studie na studie aan dat hun voedsel veilig is,
• de wetgeving wordt aangepast op maat van de globale marktspelers: zo werden ook de kleine “ghanis” (koude perserijen) in 1998 verbannen terwille van GMO soja-olie.

Ze besluit ongerust maar strijdvaardig:

Onze slogan “Onze wereld is niet te koop” moet overslaan naar iedere boerderij en iedere straat in iedere samenleving. Onze vrijheden en onze hoogsteigen levens staan op het spel.

> lees het volledige artikel (engelstalig) op www.navdanya.org/articles

In komende bijdrages op regiofair.wordpress.com zullen we enkele artikels van Dr. Vandana Shiva naar het Nederlands vertalen.

In “Over Ethiek en Vrije Markt” [ DMK April 2008 ] hekelt Jeroen Vandenbroucke een aantal ontwikkelingen die hem moeilijk liggen. De vrije markt, die mensen keuzes geeft en mogelijkheden creëert, moet het ontgelden…

Een aantal feiten samen vormen een mooi verhaal, maar daarom nog niet de waarheid. Desalniettemin springen boude uitspraken “dat een wereldorde die gebaseerd is op een voortdurende strijd om internationale markten, geen duurzame vrede kan brengen” in het oog.Ik ben dan wel geen voorstander van een libertijns kapitalisme, het systeem van een – sociaal gecorrigeerde – vrijhandel heeft haar verdiensten.

Vrijhandel is in essentie gebaseerd op transacties: ze brengt in overeenstemming wat de ene kwijt wil met wat de ander vraagt. De aanbiedster overweegt op elk ogenblik wat zij wil krijgen van de vraagster om de ruil te beklinken. In tegenstelling tot wat velen denken berust deze afweging niet alleen op geld doch ook op sociale en ethische factoren…

De voorgestelde terugkeer naar een staat van perfecte autarkie is complete nonsens. Autarkie (waarbij een samenleving volledig op eigen middelen vertrouwt) komt vandaag de dag bijna alleen nog voor bij solitaire families in afgelegen bergachtige- of woestijngebieden. Wie niet langer auto’s wil importeren of citroenen wil eten – want die vinden we in België niet – weet wat haar te doen staat.

Nog erger is dat een systeem van autarkie of planeconomie mensen niet stimuleert om samen te werken of te vernieuwen, maar erger, eerder aanzet om militair in te grijpen. Autarkieën lokken oorlog uit want de eigen mensen hebben niet wat ze willen en anderen willen wat jij hebt terwijl je geen handel wil drijven.

Geen ander systeem dan dat van de vrije markt heeft eerder kunnen aantonen dat het mensen op weg naar vrede kan zetten. Het brengt mensen samen en laat hen kiezen wie ze willen zijn.

Maar niet alleen mensen krijgen kansen. Ook overheden (als algemeen belang en als actor) moeten kiezen tussen alternatieven. Overheden zijn misschien militair hebzuchtiger in hun samenwerking. Het probleem van de interstatelijke interdependentie is geen probleem van de vrije markt, maar van de internationale politiek. En van ons allemaal.

Met de zomer in zicht kan het voor sommigen een tip zijn. Na al die jaren nog steeds een aanrader: A. Smith (1789) An Inquiry Into the Nature and Causes of the Wealth of Nations.

Deze reactie verscheen in DMK [ Juni 2008 ]

10 mei 2008 – Internationale Dag van de Eerlijke Handel

PERSTEKST : producenten en consumenten – gesteund door lokale besturen en media – kunnen hun roep om duurzame landbouw en fair trade tot de hoogste senakels van de macht laten doorklinken. Een eerste belangrijke voorwaarde daartoe is dat kleine producenten mee aan de onderhandelingstafels mogen aanschuiven. Want per slot van rekening leven zij van het land.

Oxfam-Wereldwinkels reserveert deze stoelen voor de miljoenen familiale boeren in het Zuiden.
Zij moeten blijven overleven van hun landbouw.

–> meer stoelen op de wandel.

Uiteindelijk heeft niemand van de pers gereageerd op onze perstekst (zie verder). Even goede vrienden, want steeds meer wordt journalisten het zwijgen opgelegd rond ‘moeilijke thema’s’. Geen erg, persaandacht kregen we al langs andere wegen. Waarvoor dank! Helaas wordt de stille oorlog tegen de boerenstand op deze manier onverminderd voortgezet.

Daarbij vonden UNIZO en VOKA het nodig zich van hun kleinste kant te tonen. We hebben veel respect voor deze organisaties, maar (excuseer ons) vooringenomen en dus lompe argumenten, die totaal voorbijgaan aan de werkelijkheid, dat past niet voor zulk een organisaties. Lees hun persbericht.

We citeren:

“UNIZO en Voka ontvangen ook een groeiend aantal klachten van ondernemers over oneerlijke concurrentie. Onder meer de kleine koffiebranders en leveranciers van voedingsmiddelen, die een beleid voor duurzame ontwikkeling voeren, verliezen leveringscontracten bij gemeenten en openbare besturen contracten omdat ze moeten opboksen tegen de Oxfam Wereldwinkels.”

.
Nochtans… tijdens de fairtradespeeddating, geörganiseerd door de Provincie Limburg, op dinsdag 6 mei hoorden en zagen we heel wat enthousiaste kleine ondernemers, die voluit voor de kansen – die fair trade hun biedt – gaan.

Gelukkig denken Frans Van Tilborg van MIKO Puro en Theo Rombouts van Rombouts Koffie anders over eerlijke handel.

Aan de ene kant is Hugo Rombouts andersglobalist, aan de andere kant zakenman. En soms botst dat. “Ik zoek permanent naar een evenwicht”, zegt hij. “Niet erg, het is de olie in de alternator. Het hoeft niet gemakkelijk te zijn. Uiteraard gaat het om het zakencijfer en de winst, maar niet zonder maatschappelijke voldoening. Het klinkt misschien halfzacht en idealistisch, maar ik kan u verzekeren dat ik bekend sta als bijzonder hardgekookt. Mijn standpunten zijn hard, mijn overtuigingen fel. Te fel misschien. Fairtrade is koffie waar je minstens 126 dollarcent per pond voor betaalt. Rombouts heeft vorig jaar bijna de hele oogst van Max Havelaar van Zuid-Mexico opgekocht aan een meerprijs van 1 miljoen euro. Alléén dat is Fairtrade. Ik word verschrikkelijk boos van logo’s die doen alsof ze Faitrade zijn. Om nog te zwijgen over marketingtechnieken die niet oprecht zijn. Pas op, er zijn een hoop keurmerken die iets bijdragen, evenwel zonder Fairtrade te zijn. Rombouts heeft ook koffielabels zonder het keurmerk van Max Havelaar, maar daarvan zeg ik niet dat het Fairtrade is. Sterker nog, het is unfair trade. De verhouding tussen noord en zuid klopt niet. Als iemand twee hotels neerzet in de Nieuwstraat van Monopoly, weet je dat het spel op zijn einde loopt. Als ik terugkom van bezoeken aan plantages in Ethiopië of Guatemala, schaam ik me altijd een beetje. De grote zorgen van hier zijn eigenlijk maar kleintjes. Succes heeft alles te maken met omzet en financiële resultaten, tegelijk met een goed product en aandacht voor de omgeving en de maatschappij.

dixit Theo Rombouts in het magazine Vacature van zaterdag 16 juni 2006.

Hasselt heeft de afgelopen dagen een hele week in het teken van fair trade gestaan, met veel succes en groeiende interesse bij Hasseltse horeca- en andere handelszaken.

Voor Hasseltse koffiebrander Paul Maes is fair trade een kans.

Wij werken heel graag samen met de lokale handelaars. Tijdens de Week van de Smaak in 2006, lanceerden we in Hasselt, samen met 16 Hasseltse bakkers, de Fairtradespeculaas.

Sint-Truiden werd zopas FairTradeGemeente. Mede dankzij de inspanningen van Trudor, vereniging van de handelaars.

Om maar te zeggen, de Wereldwinkels dragen de lokale handelaars wel degelijk een warm hart toe. En dit najaar doen ze zelfs mee aan de “Dag van de klant” van UNIZO.

Kortom, wij rekenen erop dat dit maar een kortstondig dispuut is. Misschien moeten we maar eens op lokaal vlak, waar het water veelal minder diep is dan nationaal (zo vermoeden wij), een samenwerking proberen op te zetten?

PERSBERICHT – “Geef achtergestelde producenten een plaats aan de onderhandelingstafel.”

Over de herkomst van onze voeding denken we nog weinig na. Onze kennis over wat we eten is navenant. Maken we ons al eens bedenkingen hierover, dan gaan die vooral in de richting van de impact op onze geldbeugel of gezondheid. Nochtans, over wat er allemaal gebeurt, in de keten vanaf de boer tot ons bord – en vooral over wie het daar voor het zeggen heeft – dringen zich erg belangrijke beslissingen op. Fair trade is daar één van.

Op 10 mei 2008 houdt de wereldwijde Fairtradebeweging haar jaarlijkse Internationale Dag van de Eerlijke Handel. Ook in Limburg zal het (de week in aanloop naar) deze dag bruisen van activiteiten allerhande. De idee van eerlijke handel is relevanter en levendiger dan ooit.

Onze gezamenlijke boodschap: kleine boeren moeten eindelijk een plaats aan de onderhandelingstafel krijgen, wanneer de wereld afspraken maakt rond landbouw en handel. Ook in het belang van de consumenten.

eerlijke handel : een groeiende beweging

Eerlijke handel, of Fair trade, is de verzamelnaam voor een brede waaier aan voorstellen om de wereldhandel ‘eerlijker’ te maken. De Fairtradebeweging is een belangrijk onderdeel van de beweging van andersglobalisten. In Vlaanderen is ze vooral gekend om haar netwerk van meer dan 200 lokale Wereldwinkelwerkingen, waarin zo’n 7500 vrijwillig(st)ers ‘belangeloos maar niet voor niets‘ het beste van zichzelf geven.

In Limburg zijn er 26 Wereldwinkels. Sint-Truiden wordt op 10 mei de 3xste FairTradeGemeente in Vlaanderen. Andere Limburgse FairTradeGemeenten zijn o.a. Heusden-Zolder, Voeren, Herk-de-Stad, Hamont-Achel, Genk en Hasselt.

de essentie van fair trade

Fair trade steunt op een handelsrelatie, gebaseerd op dialoog, transparantie en wederzijds respect, welke:

• gericht is op het werken met gemarginaliseerde producenten en arbeiders om hen te helpen hun kwetsbare positie om te zetten in zekerheid en economische zelfredzaamheid;
• producenten en arbeiders wil versterken als belanghebbenden in hun eigen organisaties;
• een actieve rol opeist in de wereldarena om tot een grotere rechtvaardigheid te komen in de internationale handel.

Fairtradeorganisaties (gesteund door consumenten) zijn actief in het ondersteunen van producenten, in bewustmaking en in het voeren van campagnes voor de aanpassing van de handelsregels en de praktijken van de conventionele handel.

het ontstaan van fair trade

Fair trade als concept ontstond in 1968, toen het principe “Trade not Aid” (“geen hulp maar handel“) werd gelanceerd tijdens de Conferentie van de Verenigde Naties voor Handel en Ontwikkeling (UNCTAD). Oxfam Groot-Brittannië lanceerde toen een aantal alternatieve afzetinitiatieven. In 1971 werd de eerste Oxfam-Wereldwinkel in België opgericht. In februari 1972 volgde Hasselt. Genk werd de honderdste Vlaamse Wereldwinkel, begin jaren negentig. Voeren de tweehonderste.

boeren en consumenten overgeleverd aan de transnationale voedingsindustrie

40 jaar na de historische UNCTAD-conferentie doen stijgende voedselprijzen zich overal in de wereld gevoelen. De redenen achter deze inflatie worden toegeschreven aan tal van redenen: biobrandstoffen, klimaatverandering, speculatie op de grondstoffenmarkten,…

Wat veelal onbesproken blijft, is

1. de verregaande verwaarlozing van de landbouw en
2. de liberalisering van de voedselproductie,

die de afgelopen decennia is gaan kenmerken.

De grote handelsblokken hebben de controle over de landbouw en haar productie overgegeven aan een sterk geconcentreerde voedselindustrie, met nog slechts een handvol spelers die bepalen wát we eten en tegen wélke prijzen we eten (of voeding produceren).

Dientengevolge, hebben de landbouwers en de consumenten minder en minder macht, en allebei zijn ze afhankelijk van de grillen van multinationale bedrijven, waarop geen democratische controle bestaat. Honger en stijgende voedselprijzen zijn de wrange vruchten van de door onze eigen minister van Buitenlandse Zaken Karel De Gucht, de Europese Unie of de WTO (Wereldhandelsorganisatie) aangemoedigde vrijhandel en handelsliberalisering.

“Miljoenen kleine boeren in de wereld hebben geen boodschap aan tractoren, ingewikkelde technologiën en gesofisticeerde landbouwapparaten of technologisch gestuurde irrigatiesystemen. Maar ze moeten wel van hun werk kunnen leven en er een correcte vergoeding voor krijgen”, stelt Jan Vanoppen van Vredeseilanden.

“De olie- en de autoindustrie ontvangen elk jaar één biljoen dollar staatssteun. De totale uitgaven voor de visserij bedragen wereldwijd jaarlijks 140 miljard dollar, terwijl de gevangen vis amper 70 miljard dollar waard is. Het verschil tussen die twee cijfers zijn de subsidies. Schaf ze af en er blijft geen vis meer over”, zegt James Martin, technologie-expert aan de Oxford-universiteit in Vacature (12 januari 2008).

Ondertussen zijn de overheidsinvesteringen in de landbouwsector nog nooit zo laag geweest als vandaag met alle gevolgen vandien voor de voedselzekerheid, erkent zelfs de Wereldbank.

In MO*-magazine van november 2007 zegt Jean Ziegler, voormalig VN-rapporteur voor het recht op voedsel, hierover: “De “vertegenwoordigers van de overheden” zijn in werkelijheid huurlingen van de multinationale ondernemingen, die momenteel goed zijn voor 52,8 procent van ’s werelds productie. Die huurlingen hebben ervoor gezorgd dat er zoveel mogelijk geprivatiseerd en geliberaliseerd werd. Onder druk van bepaalde landen en bedrijven werd de minimumprijs voor koffie afgeschaft.”

duurzame landbouw en eerlijke handel op de lokale agenda

Opmerkelijk is hoe in het publieke debat rond de huidige voedselproblematiek de Fairtradebeweging – met háár analyses – buiten beeld lijkt te worden gehouden. Opmerkelijk, vooral in het licht van het steeds groter wordende maatschappelijke draagvlak dat deze vrijwilligersbeweging te beurt valt.

Dit laatste laat zich o.a. afmeten in het groeiend belang dat lokale beleidsmakers hechten aan het verwerven van de titel van FairTradeGemeente.

Was tijdens de gemeenteraadskiezingen in 2006 duurzame landbouw en/of eerlijke handel maar zelden een hot item op de agenda van de partijen, dan solliciteren plaatselijke besturen er vandaag naar deel te kunnen uitmaken van de internationaal zeer succesvolle campagne FairTradeGemeenten.

Volwassenenverenigingen, (bio-)landbouwers, milieuvrijwilligers, derde wereldgroepen, vakbondsmilitanten, bewuste consumenten en middenstand zetten het thema van duurzame landbouw en fair trade op de lokale agenda’s.

eenstoel.be

meer informatie op www.oww.be/geefdieboereenstoel
teasers op www.eenstoel.be

N.a.v. de internationale dag van de fair trade verspreidden ook de Limburgse Wereldwinkels afgelopen weken honderden magenta stoelen – als teaser voor 10 mei e.k. – over lokaties als stadhuizen, bibliotheken, handelszaken, scholen en andere publieke plekken.

Deze stoelen staan symbool voor de stoel, die steeds leeg blijft aan de onderhandelingstafel in de Internationale Koffieorganisatie. Want meer dan tachtig procent van de koffie komt van kleine producenten, maar het zijn de grote multinationals die de macht en een stem hebben, waardoor alleen grote producenten vertegenwoordigd worden in de internationale structuren.

De grootste belemmering is het vrijhandelsbeleid. Omdat dit helemaal voorbijgaat aan de nood aan participatie van kleine producenten. Meer democratie is nodig binnen de structuren, zodat alle stakeholders een vertegenwoordiging zouden hebben. Zolang dit niet verandert, zullen kleine producenten blijven ronddraaien in de vicieuze cirkel van armoede.

Oxfam-Wereldwinkels vindt dat boeren op alle niveau’s een stem aan de onderhandelingstafel verdienen. In internationale organisaties, die beslissen over de handel in grondstoffen, en ook op andere overlegfora. En er moet financiële steun komen, die boeren in staat stelt netwerken uit te bouwen en hun onderhandelingscapaciteit te vergroten. Door zich te organiseren in netwerken kunnen koffieboeren en andere producenten zich een betere toegang tot de markt verzekeren.

Een gelijkaardig verhaal gaat op voor de hele voedselindustrie. En, zo leren ons de eerste prikken van stijgende voedselprijzen, zonder eerlijke handelsafspraken zullen het niet langer alleen de kleine producenten in het Zuiden zijn, die de slachtofferrol opgedrongen krijgen.

De neerwaarste koopkrachtspiraal kan enkel gekeerd worden, wanneer producenten en consumenten – gesteund door lokale besturen en media – hun roep om duurzame landbouw en fair trade tot de hoogste senakels van de macht kunnen laten doorklinken.

Aan ieder de oproep zijn of haar bijdrage hierin te doen.

Aanvulling d.d. 9 mei 2008

De afgelopen jaren ging ook het gemiddelde landbouwinkomen voor onze eigen boeren steeds achteruit. Dit jaar ‘herstelde’ dat inkomen zich tot het niveau van 2000. M.a.w. als er iemand over dalende koopkracht te klagen heeft, zijn het wel de boeren. Pas voerden ze nog actie met de boodschap: “Ondanks de hoge voedselprijzen maakt de boer momenteel niet meer winst, integendeel.”

De grootindustrie hanteert een slim systeem, waarbij het als geen ander de stijgende grondstoffenprijzen weet door te rekenen aan de consument.

De kleine landbouw wordt wereldwijd uitgeknepen of zelfs doodgeknepen. Hij of zij betaalt het gelag. En de buitenwereld weet niet beter, dan dat de boeren de winsten aan het opstreiken zijn. Sommigen overleven inderdaad nog (door subsidies, bijv.), maar de meesten hongeren.

Vlaams minister-president en landbouwminister Kris Peeters de voedselcrisis:
“De doelstellingen van het Europees landbouwbeleid zoals ze werden verwoord in het Verdrag van Rome zijn helemaal niet achterhaald, maar integendeel opnieuw verrassend actueel.

De doelstellingen van het landbouwbeleid zijn nog niet veranderd, het beleid zelf heeft wel een ommezwaai ondergaan. De Unie is geëvolueerd van zes naar 27 lidstaten en er is nu veel aandacht voor maatschappelijke eisen op het vlak van voedselveiligheid, leefmilieu, dierenwelzijn, landschapszorg, enzovoort. De situatie van vandaag noopt echter opnieuw tot een ruime reflectie en een open debat over de te volgen weg in de toekomst.”

bron: vilt.be

Zorgen hoge voedselprijzen dan voor betere inkomens?
Uiteraard. Maar niet in de mate dat je zou
denken. In het Noorden is de meerderheid van de
boeren grondstofleverancier geworden voor de verwerkende
industrie. Als de prijzen van de boer een
beetje stijgen ten gevolge van mindere oogsten,
dan zijn de verwerking, handel en distributie er als
de kippen bij om de consument een veelvoud van
die prijsstijging door te rekenen.
Besluit: boer en consument zijn overal in de wereld
de verliezers in het voedselverhaal. Daarom is het
belangrijk om een pact te sluiten tussen beiden.
De boer moet opnieuw voedselproducent worden
voor de lokale markt. Verwerking en verkoop moeten
in handen blijven van boeren en nieuwe echte
coöperatieven. Consumenten moeten op hun beurt (kunnen) kiezen
voor lokale gezonde voeding afkomstig van boerenlandbouw.
Wil men boeren via duurzame boerenlandbouw gezonde voeding laten
produceren, dan is vrije wereldhandel geen optie. Men moet boeren eerlijke
prijzen betalen, de productie plannen om overschotten te vermijden
en in elke regio de import van goedkopere producten uit andere regio’s
tegengaan. Doen we dat niet, dan komt het kippenvlees uit Brazilië
naar Europa en gaat ons kippenvlees naar West-Afrika. Dan belanden
Chinese tomaten in Italië om vervolgens ingeblikt en ‘Made in Italy’ de
Togolese tomatenboeren te nekken.

bron: wereldvoedseldag2007 (.pdf)