Vanochtend werd ze wakker, ze was huilend in slaap gevallen en zag nu de gescheurde bladzijden van haar Bijbeltje op de grond liggen. Ze durfde niet in de spiegel te kijken, te bang haar gezicht niet meer te herinneren. Ze was teleurgesteld, ze voelde zich schuldig en schaamde zich voor de fouten die ze had gemaakt. Ze was gebroken van binnen en ze wist dat haar glimlach haar verdriet niet zou kunnen verbergen. Ergens voelde ze dat ze terug moest gaan naar God, maar hoe kon Hij haar nog willen zien na al haar fouten? Toen ze de gordijnen opendeed voelde ze het zonlicht op haar gezicht, maar het licht kon het duister in haar hart niet verbergen. Ze probeerde te leven alsof er niets gebeurt was, maar het schuldgevoel ging niet weg. Als ze over straat liep leek het wel alsof iedereen wist dat zij het gedaan had, alsof iedereen wist hoe slecht ze was. Het leek wel alsof iedereen haar gedachten kon lezen en iedere fout die ze gemaakt had wist. Het meisje wist wel dat ze door Jezus’ dood vergeven was, maar haar hart begreep dat niet. God moest wel teleurgesteld in haar zijn, ze voelde dat ze God verdriet deed. Zondag in de kerk kon ze niet meezingen, ze voelde zich nep en merkte dat ze niet meende wat ze zei. Na de dienst liep ze stilletjes weg, en begin ze wanhopig te bidden: “Heer, breng mij terug naar het kruis en laat me zien dat mijn zonden vergeven zijn.”

Diep van binnen voelde ze dat de duivel haar bespotte: “God houdt niet meer van je! Je hebt teveel fouten gemaakt, God is je vergeten. Je bent niet goed genoeg, echt niet. Dus probeer maar niet tegen te stribbelen, je bent van mij meid. Je bent van mij!” “Jezus help me snel, ik weet wat ik fout heb gedaan. Ik weet dat iedereen zondigt, maar ik voel me alleen. Ik weet dat ik straf verdien, Heer, maar moet ik mijzelf pijnigen? Ik weet wel dat dat niet is wat U wilt, ze zeggen dat de duivel al is verslagen. Maar Heer, ik kan het niet. Ik kan niet leven zoals U dat wilt, Vader, dat kan ik niet!” Ze opende haar Bijbel, begon zijn woorden te lezen. Ze wist dat ze God nodig had, maar haar schuldgevoel had al haar geloof doen weggaan. “Heer, wilt U me laten zien dat genade is? Vader, laat me zien waar het allemaal om gaat, alstublieft. Leer mij om vrijheid te zoeken in U, en niet in mensen of plaatsen. Mijn zonde is als een muur om me heen, ik heb U mijn rug toegekeerd. Vader, breek me af en bouw me opnieuw op. Breng me terug bij U!”

“Heb genade met mij Heer, leer mij luisteren naar uw liefde. Doe mijn zonden weg, vergeef mijn fouten. Vader, geef me een nieuw hart, geef me een nieuwe geest.” Ze viel op haar knieën, terwijl ze de gescheurde pagina’s bij elkaar probeerde te rapen. “Vader, verstop U niet voor mij, verberg U niet voor mij Heer. Ik heb U nodig, ik weet dat U mijn huilen kunt horen. Ik zal op U wachten, zolang als het moet! Laat me opnieuw vreugde kennen in U, of ik nu leef of sterf. Ik wil U danken, want U vraagt geen offer van mij. U ziet mij gebroken en schuldig, alleen op Jezus vertrouwend. Ik beken mijn fouten, ik weet dat U genadig zult zijn. Ik wil leven zoals U dat van me vraagt, ik wil laten zien dat U groot bent. U bent sterker dan lust, dan trots, dan iedere andere zonde. Vader, ik smeek u!” Ze stond op, liep naar de deur en herinnerde zich de woorden die haar oma vroeger tegen haar gezegd had. “Ik was verloren, nu ben ik gevonden. Ik was geketend, nu ben ik vrij. Zo zeker als dat Jezus de Koning is, zo zeker weet ik dat genade mij zal redden. Zelfs als ik verloren ben Heer, dan ben ik geborgen bij U.”

Ze lachte, ze was gelukkig.

(zie deel 1)

De beide woorden uit de vorige post, post-conservatief en post-liberaal (die ik denk ik voor de eerste keer bij Brian McLaren heb gelezen) duiden er misschien wel op dat een evolutie die eigenlijk al ten tijde van de verlichting een tweedeling begon in het Christendom bij sommige mensen terug overbrugd is. Maar daarvoor moeten we terug de geschiedenis in:

De verlichting bracht de wetenschap, gestoeld op een naturalistisch wereldbeeld, en een heel sterk empirisch en rationalistisch kader dat de kerk niet kon negeren (behalve dan de Amish…), en hoe daarop reageren bracht een enorme breuk: sommigen deden alles om dat tegen te gaan (al namen ze wel de spelregels van de discussie over) en anderen gingen zoveel als ze konden mee met de vernieuwing, de verliching en de wetenschap, al moesten ze daarvoor traditie en aloude Christelijke waarden inruilen.

De conservatieve kant ging nog harder vasthouden aan het reformatie-principe van ’sola scriptura’, en op ongeveer hetzelfde moment dat de pauselijke onfeilbaarheid werd doorgeduwd (einde jaren 1800) werd er door conservatieve protestanten opeens ook veel nadruk gelegd op de onfeilbaarheid van de bijbel. De twintigste eeuw begon met de opkomst van fundamentalisme, wiens 5 fundamenten meer lijken op een reactie tegen de tijdsgeest dan op een echt fundament voor een zinnig Christendom. De nadruk op het evangelie van persoonlijke redding door Jezus’ bloed (en strafvervangingstheologie als enige en volledige uitleg van hoe Jezus redding bracht aan het kruis) was groter dan ooit, en alles wat daarvan afweek werd heel wantrouwend bekeken. Daar waar veel evangelischen in de achttiende nog heel sociaal betrokken waren. -Hoe kan je anders met een invloed als John Wesley, de man die zichzelf een dief beschouwde als hij zou sterven met 10 pond in zijn zakken!!- is dat voor hele groepen conservatieve protestanten  na het fundamentalisme not done.

De liberale kant, hier in onze taal ook dikwijls vrijzinnigheid genoemd (een woord dat in het engels niet los bestaat van liberalisme!), ging door in de andere richting. Alle nieuwe wetenschappelijke inzichten werden omarmd, en alles wat daar niet mee strookte liep gevaar om weg gegooid te worden. En zo werd alles van de bijbel dat niet meer bruikbaar leek eruit gegooid door wie dat niet nodig had, en was het niet meer zinnig en relevant om te geloven in zo’n achterhaalde ideeën als wonderen, of een letterlijke opstanding.

Niet dat er niets overbleef, want vrijzinnigen waren soms veel actiever in het proberen om de wereld van de ondergang te redden, iets wat aan de conservatieve kant soms heel scheef bekeken werd. Want het evangelie ging toch alleen om persoonlijk redding en de wereld zou toch heel binnenkort opbranden…

En zo was Jezus heel grof gezegd in tweëen gekapt (en nu veralgemeen ik heel grof, ik weet het) Aan de ene kant waren er conservatieven die het evangelie van de persoonlijke redding predikten, maar die elke vorm van ’sociaal evangelie’ of ‘environmentalisme’ voor ketters aanzagen. Aan de andere kant de liberalen, die soms hemel, hel, en Jezus’ opstanding buitengekegeld hadden, maar die toch nog een sterke geworteldheid hadden in de leer van Jezus, en de naastenliefde.

die tweedeling is natuurlijk kunstmatig. Het evangelie bevat en omvat beide aspecten, die verweven moeten zijn. Jezus verzoent ons in Zijn dood en opstanding met God, niet alleen na de dood, maar ook hier en nu, en we kunnen nu leven en Zijn Koninkrijk laten komen, en Zijn wil laten gebeuren op Aarde als in de hemel. Het uiteindelijk doel is het herstellen en verzoenen van de hele schepping met de Schepper, niets minder. Individuele zielen zijn van belang, maar mensen in nood, en de hele schepping ook.

En daarin hebben we mensen als Claiborne en Haw nodig. Met een theologie die Jezus meer dan serieus neemt, een nadruk op Jezus’ kruis en opstanding, een leven in die liefde zonder welke we niets zijn (1 Kor 13) en het Koninkrijk dat manifest wordt onder Zijn kinderen. Orthodoxer christen zijn lijkt me moeilijk, en daarom dat ik (zoals ik in het begin van deel 1 aangaf) zeker nooit het woordje ‘post-orthodox’ zou gebruiken. Misschien lijken Shane en Co (en mensen zoals Brian McLaren) een tikkeltje ‘vrijzinniger’ dan de evangelische beweging (en zeker dan de fundamentalisten, al is de vraag hoe orthodox die zijn), maar aan de andere kant zijn ze zeer Christocentrisch gericht op Jezus, Zijn dood en opstanding, en Zijn Koninkrijk.

Laten we ons daarop richten.

En onszelf bekeren en een ander leven leiden, achter de rabbi aan die geen steen had om Zijn hoofd neer te leggen. Al gaat het soms tegen al onze logica en tradities en wetenschappelijke inzichten in om onze Schepper boven alles lief te hebben en onze naaste als onszelf (inclusief onze vijand)

Ik sta nog nergens daarin, moge Hij me bijstaan met mijn Geest.

En laten we dit alsjeblieft samen doen!!en laat ons samen bidden:

shalom

Bram

In de herfstvakantie ben ik, voor de derde keer, een week naar Taizé geweest. Het was echt super! Heftig, leuk, mooi, inspirerend, gezellig… Om even kort uit te leggen wat ik er gedaan heb zal ik ons dagprogramma (Als je ander werk hebt, heb je vaak ook een ander dagprogramma) even vertellen:

8.15 Ochtendgebed, daarna ontbijt
10.00 Werken bij Point 5
12.20 Middaggebed
13.00 Lunch
15.15 Bijbelinleiding en gespreksgroep
17.15 Thee
19.00 Avondeten
20.30 Avondgebed, daarna nog naar Oyak of meteen naar bed

Om 7.30 ging onze wekker en sprong Anne uit bed, pakte haar spullen en ging tanden poetsen. Daarna stond Joukje op en deed het licht aan. Langzaamaan kwamen we dan allemaal uit bed om klaar te maken voor de kerk. (Ja zo ging het serieus elke ochtend.) Rond 7.55-8.00 zat ik altijd wel in de kerk (op de grond!), dagboekje schrijven, zachtjes praten met mensen, soms bijbellezen of gewoon voor me uit staren. Om 8.15 begon dus het gebed. Dat bestond uit zingen, Bijbellezing, stilte, nog meer zingen en ’s ochtends communie-uitreiking. Over die communie heb ik aardig wat zitten denken, ik heb serieus géén idee of ik in die Werkelijke Tegenwoordigheid geloof en ik vroeg me af of “ik wil Christus ontmoeten” voldoende intentie is om het te mogen ontvangen. Maar ik denk dat het zo goed is, uiteindelijk boeit het ook niet zoveel wat andere mensen van jouw intenties vinden, het gaat tussen jou persoonlijk en God.
Na het gebed liepen we naar buiten en gingen we in de rij staan voor het ontbijt, dat bestond uit een keihard wit pistoletje, twee reepjes pure chocolade, een klein pakje boter en een kommetje thee of chocolademelk. De chocolademelk is super waterig en echt niet te doen, de thee is een fenomeen op zich, misschien nog het beste te omschrijven als verwarmde ijsthee.
Na het ontbijt liepen we naar Point 5, ongeveer zes meter verderop. Het werk bij Point 5 is wc’s schoonmaken en dat is minder vreselijk dan het klinkt. Je mag een liedje zingen voordat je begint (dit liedje!), je krijgt thee als je klaar bent en bij het dweilen moet je een emmer met water vullen, sop erbij en over de vloer smijten. Daarbij is het super gezellig! Om een uur of 11 waren we meestal klaar en gingen we thee drinken. Daarna was er tijd om bij te praten met iedereen (voorzover je dat bij het ontbijt nog niet had gedaan) of een spelletje te doen. Rond een uur of 12 ging ik, met nog een paar anderen, weer in de kerk zitten. Dan middaggebed, en daarna lunch. Zowel de lunch als het avondeten was warm eten en het eten is eenvoudig, voedzaam en soms zelfs lekker. (Het eten van de foto was het minst smakelijk van de hele week, schrik niet! En het smaakt beter dan het eruit ziet.)
Na de lunch had je aardig wat vrije tijd en kon je een wandeling maken, naar het winkeltje, wat zitten praten, een spelletje doen, in het Romaanse dorpskerkje gaan zitten (Dat is een heel klein kerkje, echt heel mooi en waanzinnig stil, echt zo stil dat je de stilte kunt horen. Echt heel bijzonder!) of iets anders. Om 15.15 hadden we bijbelinleiding door broeder Jean-Patrick. Ik vond hem soms wel moeilijk te volgen. Daarna gingen we in een gespreksgroepje verder praten over de bijbeltekst. Mijn gespreksgroepje bestond uit twee jongens uit Franstalig België, vier Duitse meisjes, een Australiër, en Stijn (die ik eerst niet kende), Simon, Marlies (uit mijn groep) en ik uit Nederland. Marlies was de enige die geen Engels sprak, maar Simon (haar vriendje by the way) heeft alles voor haar vertaald en dat ging heel goed. De eerste dag was iedereen echt heel stil, maar later ging het beter. Donderdag was heel heftig, we hadden het over je zwakheden tonen en kwetsbaar zijn, en toen kwamen alle dramaverhalen (niet negatief bedoeld). Echt iedereen zat te huilen, of bijna te huilen.
Daarna was er (weer) thee en had je vrije tijd tot 19.00, dan was het avondeten. Maandag heb ik geholpen met eten uitdelen en dat is echt heel tof! Iedereen komt langs en krijgt van de eerste een dienblad en een bord, van de tweede een kom en een lepel, van de volgende een stukje brood, van die daarna een stuk fruit enzovoort. In een halve minuut heb je dan je eten. Het uitdelen is heel gezellig, hoe lopende-band-werk het ook lijkt. Na het eten gingen we weer naar de kerk voor het avondgebed. Na het avondgebed gingen we vaak nog naar Oyak, dat is zegmaar het café. Daar gingen we dan nog wat drinken, kletsen en liedjes zingen.
Je dag is dus aardig volgepland, maar je hebt nog wel ruim genoeg vrije tijd over, om een spelletje te doen, te wandelen, in stilte in de kerk te zitten, in de zon een boek te lezen, een heftig gesprek te voeren… (: Vrijdagmiddag ging ik met een paar mensen in de crypte zingen. Dat waren we al langer van plan, omdat we van één lied de melodie erg mooi vonden. Ik vond het echt een heerlijk moment, ik merkte dat ik het echt miste om muziek te maken om de muziek zegmaar. Ik zing eigenlijk nooit, in ieder geval nooit als “instrument”, omdat ik het gewoon niet echt kan. Maar eigenlijk ging het best goed, en het was super leuk! Dus nu ben ik even helemaal gemotiveerd haha.

Ik merkte op gegeven moment dat ik nogal tegen mezelf aanliep. Ehm… okee wacht ik ga hier echt mensen mee kwetsen, maar ik wil het wel vertellen. Als ik je hiermee kwets, SORRY, ik voel me er echt oprecht schuldig over. En dan bedoel ik niet alleen dat het jou kwetst, maar ik voel me schuldig dat ik dit deed/doe. Ik kan me namelijk echt ergeren aan “orthodoxen” die oordelen (“als je niet alles gelooft wat de Bijbel en/of de Kerk zegt, ben je geen echte christen/katholiek”) maar ik merkte op gegeven moment dat ik zelf, in al mijn vrijzinnigheid, precies hetzelfde doe! Ik oordeel net zo hard over hen! Het was een vrij schokkende en confronterende conclusie. Ik maar denken en vinden dat zij niet goed bezig zijn, en ondertussen ben ik net zo erg! Of eigenlijk erger, want ik denk dat ik beter ben. Nu schrik ik iedere keer van mijn eigen gedachten, als in: “WAT? Oordeel ik zó hard? En ik dacht dat ik dat niet deed?” Ik heb zo’n idee dat dit gevoel “zondebesef” heet. Wát een kl*tegevoel!
Verder heb ik zaterdagavond een heel heftige ervaring gehad. In Taizé volgt een week een beetje de Paasweek, met vrijdag gebed rond het kruis, en zaterdagavond gebed met kaarsjes als symbool van het Paaslicht. De Paaswake thuis raakt me altijd wel, ik sta op een of andere manier altijd met tranen in mijn ogen. Deze “paaswake” raakte me echt heel erg, ik zat keihard te janken! Dat licht, dat is echt heel indrukwekkend, dat het Licht overwint. Het Alleluia (sinds vorig jaar weet ik dat dat “let us praise the Lord” betekent) na de lezing (over het lege graf, Johannes 20, vers 1-10) kwam echt van ergens heel diep van binnen, en daarna… echt heel heftig, heel indrukwekkend. Het was reactie op alles van de hele week, geen afscheid willen nemen, en vooral dankbaarheid tegenover God voor de mooie week, voor alle lieve mensen, voor Jezus ook, dankbaar dat het Licht nog steeds kan overwinnen. Het was serieus wel een moment waarop ik kon zeggen: “ik geloof in Jezus”. Echt… wow. Zó zó mooi!
Tenslotte mag ik opnieuw gaan twijfelen aan de Bijbel. Ik dacht dat ik aardig idee had wat het was, maar de manier waarop Luuk (een Nederlander die ik daar heb leren kennen) met de Bijbel omging, vond ik heel inspirerend. Heel relaxt, heel open. Hij was tijdens een kerkdienst begonnen met Openbaring lezen, en hij had er een mooi stukje in gevonden dat hij wilde laten lezen. Toen stond ik dus in de lunchrij samen met iemand anders dat te lezen. Die momenten “Openbaring bij de lunch” zijn me erg bijgebleven. Mede dankzij hem kan ik opnieuw de Bijbel gaan ontdekken. Ik heb het idee dat ik de hand van God erin wat had onderschat. Voor mij blijft het after all waarschijnlijk wel een boek van mensen, maar ik kan hem alleen maar dankbaar zijn voor die nieuwe twijfel! Dus bij deze Luuk, als je dit leest en je herkent jezelf, dankjewel.

Okee woow dit is echt een lang verhaal geworden! Maar een week is ook aardig lang  Als je zin hebt gehad om er doorheen te ploegen, beschouw ik dat maar als compliment. Ik hou NU op!

liefs! Geneviève

Het leven op woensdag zit vreemd in elkaar, ik moet het u niet vertellen. Toen ik deze middag boven de A8 een gekalligrafeerde V trekganzen zag voorbijvliegen moest ik denken aan onze septische put. Ik heb er de technische dienst van de stad van verwittigd dat die dringend moet geruimd worden, omdat er vreemde geluiden uit de wc-pot opstijgen. Een verband leggen met Halloween lijkt mij iets te vergezocht. Ik zie echter wel een link met de kerkelijke feestdag die ons volgend weekend toch weer even zal doen stilstaan bij de zondeval, het berouw en de vergiffenis op de weg naar heiligheid. Stilstaan was weliswaar niet echt mogelijk aangezien er alleen maar een pechstrook beschikbaar was. Alleen hardleerse agnostici en atheïsten met criminele neigingen zullen beweren dat zonde een vorm van pech is. Hoe dan ook, de technische dienst was zich blijkbaar ook bewust van het mogelijke risico voor de volksgezondheid want ze sturen meteen, morgen al, een ploeg. Pas toen een gans, die een beetje achterop was geraakt, terug aansloot bij het rechterbeen van haar letter, werd de volledige symboliek van de situatie mij klaar.
Als een biechtvader bevoegd is om ons te bevrijden van de afvalstoffen van onze ziel, dan ben ik wellicht de laatste om in te zien dat ’t Ruimerke, Aquajet Vlerick, Inovec en al die andere ontstoppingsdiensten daar de fysieke pendant van zijn. Ze laten de afvalstoffen van ons onvolmaakte lichaam verdwijnen. En dat voor een schamele penitentie van 80 euro voor een put van drieduizend liter. Kleinere zondaars komen er al vanaf met de helft.
Het zijn allemaal bedenkingen waar zo een vogel niet door geplaagd wordt. Of hij moest helemaal vooraan vliegen, waar de twee benen bij elkaar komen. In het kruis, als het ware.
Het werd nog een moeilijke dag.

Vandaag zijn er terug enkele bijbelstudies gepost:

• Het kwade, over zonde en verleiding
• Onze innerlijke wandel, vanuit Micha 6:6-8
• Priesterdienst en priesterkleding
• Schoot van Abraham
• Jezus’ sterven en opstanding

Het meest heftige gesprek sinds afgelopen vrijdag heb ik vandaag meegemaakt. Onder ogen zien wat de consequenties zijn, samen met een aantal mensen die er gelijk mee in aanraking zijn gekomen. Er over praten lucht zo ontzettend op! Een nacht nadenken zit er niet in gelukkig, maar het zal wel rare droombeelden met zich meebrengen.

Gelukkig heb ik voor vandaag genoeg gepraat, want het is op… De energie is er even niet meer en daarom lig ik al vanaf 21.30 in m’n bed.

Sinds vandaag ben ik steeds meer aan en over mezelf gaan denken, zonder dat ik dat direct hoef te reflecteren op anderen; ook iets dat ik voorheen teveel deed. Reflecteren is goed, maar het moet er niet voor zorgen dat je daardoor denkt dat alles wat je ziet ook klopt en het juiste is. Je gaat alleen de dingen zien die je wil zien, zonder dat je het er met iemand over hebt wat nou goed of fout is.

Open zijn in gesprekken bij meer dan één persoon is belangrijk. Daardoor voorkom je dat er een beeld wordt gecreëerd dat uit snippertjes bestaat die als een soort collage bij elkaar worden geplakt.

Ik heb morgen een gesprek over mijn verdere voortgang van behandeling en krijg dan te horen wat de stappen zijn die ik moet ondernemen om mezelf weer in het juiste ritme te krijgen.

Maar door één ding kan ik pas echt goed slapen! En dat is het gevoel van geluk dat me vandaag is gegeven. Jammer dat het niet te omschrijven is, anders zou m’n hele blog nu vol zijn en kan er niets meer bij.

Ik wens iedereen een fijne avond en morgen is er weer een dag, hopelijk met dezelfde balans in tegenslagen en geluk als vandaag! Zo kom ik iedere dag een stapje verder en zorg ik dat alles uiteindelijk hersteld! Al kost het me jaren! Het gaat gebeuren.

In alle interviews en besprekingen rond de recente roman van Désanne van Brederode staat het te lezen: Door mijn schuld is geïnspireerd op de controversiële moordzaak op de weduwe-Wittenberg in Deventer in 1999. De ingrediënten zijn inderdaad hetzelfde: een brutale moord, een ontkennende verdachte, een mediahype waarin degene die vastzit voor de moord als onschuldig slachtoffer wordt neergezet. Ik wil de wereld van schreeuwende Telegraaf-koppen, Maurice de Hond en Peter R. de Vries echter even laten voor wat zij is, en een parallel trekken met een uiting van hogere cultuur: de roman Misdaad en straf van Fjodor Dostojevski.

De vertaling van de oorspronkelijke Russische titel als Misdaad en straf is al weer enige decennia gebruikelijk, maar het is goed om er aan te herinneren dat deze roman ook wel vertaald is als Schuld en boete. In het Duits is die vertaling, Schuld und Sühne, nog altijd courant. Het schijnt dat de Russische woorden die Dostojevski koos een beetje midden houden tussen het religieus en moreel geladen Schuld en boete en het meer neutrale en juridische Misdaad en straf.

Ergens op datzelfde spectrum moet ook het laatste woord uit de titel Door mijn schuld begrepen worden. De formulering komt natuurlijk rechtstreeks uit de katholieke liturgie — mea culpa, mea culpa, mea maxima culpa — maar wie een roman verwacht over een religieus schuld- of zondebesef komt bedrogen uit. Natuurlijk, die betekenis van schuld klinkt wel steeds mee op de achtergrond. Maar als de auteur in een filmpje op de website van Querido haar boektitel toelicht, lijkt ze zelf ook te zinspelen op de meer juridische dimensie van de term.

De opmerkelijkste parallel tussen de twee romans is echter niet de overeenkomst in lading van het woord ’schuld’, maar eerder het basisgegeven van het verhaal: beide boeken zijn misdaadverhalen waarbij de lezer eens niet hoeft te twijfelen of de schuldige wel echt schuldig is, of met de detective mee hoeft te puzzelen wie het precies gedaan heeft, de butler of toch de klusjesman. Al tamelijk snel in Misdaad en straf zien we Raskolnikov met een bijl onder zijn jas aankloppen bij de oude woekeraarster en haar het hoofd inslaan met de botte kant. Ook de hoofdpersoon van Door mijn schuld, Gunnar de Wit, biecht vrijwel meteen op dat hij het was die de zakenman Evert Oldenheuvel met een zware steen om het leven bracht. “Dit wordt geen whodunit”, laat Van Brederode De Wit schrijven. “Dit is een I-did-it.”

Of Van Brederode deze parallel er bewust in heeft gebracht weet ik niet, en het doet er ook niet zo toe. Als gezegd hoeven we als lezer in dit boek niet zelf voor detective te spelen, en ik besef dat het ook wat potsierlijk over kan komen als ik nu als een literaire Sherlock Holmes op voor de hand liggende of juist vergezochte dwarsverbanden binnen de letteren poog te wijzen. Maar deze speurneuzerij levert, zelfs wanneer we in ongegronde hypothesen en twijfelachtige conclusies blijven steken, denk ik wel een mooi inzicht op in de thematiek van deze roman.

Nogmaals, we weten niet of de knipoog naar Misdaad en straf er bewust is ingebracht, maar het is toch op z’n minst interessant om te bedenken dat Van Brederode dat eerder heeft gedaan, bewust knipogen naar een klassieker uit de wereldliteratuur. Haar mooie roman Het opstaan uit 2004 knipoogde vrij duidelijk naar De val van Albert Camus. Als ik me niet vergis heeft Van Brederode dat destijds zelf ook gezegd. Heel kort gezegd gaan die beide boeken over ingrijpen of niet ingrijpen wanneer het er op aankomt; op het eerste gezicht een heel andere thematiek dus dan die van Misdaad en straf en Door mijn schuld. Maar er is wel degelijk een merkwaardige overeenkomst tussen deze vier boeken: het meer impliciete thema van morele superioriteit. De vier hoofdpersonen van deze respectievelijke boeken zijn stuk voor mannen die zich in zekere zin verheven voelen boven andere mensen. Jean-Baptiste Clamence, uit De val, is een succesvolle en egocentrische ijdeltuit die zichzelf graag feliciteert met zijn voorbeeldige gedrag. Rudolf de Wolf, uit Het opstaan, is een zwartgallige cynicus, en al even succesvol, egocentrisch en ijdel. Rodion Raskolnikov ziet zichzelf als een soort Übermensch, voor wie andere regels gelden dan voor de rest van het gepeupel. En Gunnar de Wit haalt zijn neus op voor zowel zijn intellectuele familie als zijn volkse schoonfamilie. Uiteraard brengt hun morele superioriteitsgevoel alle vier deze mensen in de problemen.

Nu was Het opstaan zeker geen hervertelling van De val; de titelkeuze doet al vermoeden dat de roman van Van Brederode het verhaal van Camus eerder spiegelde, omkeerde. Tussen Door mijn schuld en Misdaad en straf bestaat een vergelijkbaar contrast. Het vertrekpunt van de romans is gelijk — de tamelijk impulsieve moord op een rijk persoon, met een bot voorwerp op het achterhoofd — maar verder zijn zij haast elkaars spiegelbeeld. Raskolnikov is een nerveuze armoedzaaier die het hoog in z’n bol heeft gekregen, die zijn milieu wil ontstijgen — niet economisch, want dat lukt hem niet, maar daarom maar door een intellectueel snobisme, een soort nietzscheaans nihilisme. Hij is daarmee het prototype van de tragische, stelselmatig onbegrepen romanticus die Gunnar de Wit juist zo verfoeit; De Wit, zo merkt hij ergens op in Door mijn schuld, voelt zich juist veel te goed begrepen. Raskolnikov lijkt in feite meer op de Zweedse, zwart-romantische dichter August Strindberg, met wie de ouders van De Wit hartstochtelijk dwepen (en die ik persoonlijk nooit meer helemaal serieus kan nemen sinds ik de hilarische website Strindberg & Helium ken, maar dat terzijde).

Gunnar de Wit komt juist uit een prima milieu; zijn vader is hoogleraar Scandinavische letterkunde (vandaar die voornaam en voorliefde voor Strindberg), zijn moeder kunstdocent, en hij is zijn hele jeugd lang omringd met liefde, zorg en cultuur. Als enige van de kinderen rebelleert hij echter tegen zijn afkomst. Hij verandert zijn voornaam in Koen, gaat een vmbo-opleiding doen, trouwt met een meisje van volkse komaf. Waar Raskolnikov het plat gezegd hoog in zijn bol kreeg, krijgt Koen het eerder laag in zijn bol — met evenwel dezelfde onderhuidse woede en frustratie. Waar Raskolnikov zich driftig aan de geestelijke en materiële armoede van het vroeg-industriële Rusland wil ontworstelen, daar poogt De Wit zich van de geestelijke en materiële rijkdom van het post-industriële Europa te ontdoen.

Daarmee kun je Gunnar de Wit als de verpersoonlijking zien van een euvel dat Van Brederode reeds beschreef in haar scherpzinnige pamflet uit 2006, Modern dédain. Namelijk het euvel van een tegenwoordig zo modieus snobisme in omgekeerde richting, een postmodern snobisme dat The Beatles boven Bach verkiest, dat onbeschaamd dweept met André Hazes of Johan Cruyff, dat niets meer wil weten van een onderscheid tussen hoge en lage cultuur, en dat iedere culturele verfijning wil doodslaan in geforceerde laagdrempeligheid en leukheid. Hosanna in den lage, gezegend hij die zwetst in de naam van het volk.

In de persoon van Gunnar de Wit zien we hoe die houding verwordt tot een soort zwartgallig, zelfs moorddadig nihilisme. Het is misschien wat al te kort door de bocht om hem een icoon van de GeenStijl-generatie te noemen, het zou het reliëf van dit personage bovendien wat wegnemen, maar enige verwantschap lijkt er desalniettemin te zijn; het jongste en meest gefrustreerde kind van beschaafd-linkse ouders, dat zich volkser voordoet dan hij is, geen enkele waarde meer erkent en neerkijkt op iedere vorm van culturele en intellectuele fijnzinnigheid, en dat ondanks of dankzij dat alles uitgroeit tot een soort van volksheld.

Een ontluisterende fenomenologie van de vervlakking, zo kun je Door mijn schuld, zo niet het hele oeuvre van Désanne van Brederode, best noemen. Met fijne kwast schildert zij vormen van arrogantie en vooringenomenheid in alle kleurschakeringen. Inclusief het diepe zwart van de weigering om de blik te richten op iets dat ons verheffen kan. Dat is een schuld — in die subtiele zin van het woord, ergens tussen religieuze zonde en juridische misdaad in — die onze hele tijd te dragen heeft.

Neuroloog Ernst Jansen Steur kon van 1990 tot 2004 in het ziekenhuis van Enschede ongehinderd verkeerde diagnoses stellen. Zijn motief was waarschijnlijk medicijnverslaving.

Ik stel me voor wat er zou kunnen gebeuren wanneer iemand met wegtrekkertjes deze arts had bezocht. Na wat onderzoekjes en fotootjes stelt de neuroloog met troebele ogen zijn diagnose: “Ik heb geen best bericht. U lijdt aan een agressieve vorm van frontaalkwab-dementie.” De arts deelt eerlijk de medicijnen en de man gaat ontgoocheld naar huis.

Ten einde raad bezoekt hij een genezingsdienst waar hij genezen wordt verklaard. Hij gaat nog wat ongelovig met deze verklaring naar dokter Jansen Steur. Deze ziet het als een geschenk uit de hemel, laat weer een fotootje maken, legt die naast de zieke foto die ooit van een echte patiënt is gemaakt en zegt: “Ik heb een goed bericht. U bent inderdaad genezen. Wonderlijk.” Er achteraan denkt hij: en bedankt voor de medicijnen.

En dan komt uit dat deze arts een charlatan is. Niks, ernstig ziek! Niks, genezen door God! De wegtrekkertjes blijken bij een lichte vorm van epilepsie te horen. De voormalig doodzieke patiënt voelt zich besodemieterd door de neuroloog, door de genezingsprediker en misschien wel door God.

Deze virtuele man staat niet alleen. Heel wat christenen zijn verwond door geclaimde genezingen die achteraf niets waard bleken te zijn. Verwond door menselijk falen. Dit neemt niet weg dat God geneest. Maar niet op ons commando. En ook niet op onze wens. God is soeverein. Gelukkig!

Ach, dat lichaam. Het voldoet slecht één aards leven. De een mag er wat langer in rondtobben, de ander wat korter. Maar iedereen zal het lichaam moeten verlaten. Niet zelden is een afschuwelijke ziekte de beul.

Maar al die ziektes vallen in het niet bij de ergste ziekte die er is. De zonde, de moeder van alle ziektes. De ons bekende ziektes doden slechts het lichaam, maar de zonde scheidt ons van God en doodt zo de geestelijke mens. Maar gelukkig heeft God voor deze ziekte een medicijn gegeven: zijn Zoon Jezus Christus.

Dit is de genezing waar een mens op kan leven. Een genezing die de kern vormt van Gods Woord, de Bijbel.

Henk van Blijderveen